საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ბს-1030(კ-25) 5 თებერვალი, 2026 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე, ბიძინა სტურუა
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოპასუხე) – ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – დ. ხ-ე
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილება
დავის საგანი – ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2023 წლის 17 მაისს დ. ხ-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიმართ.
მოსარჩელის განმარტებით, ქ. თბილისში, ...ის ქუჩაზე თვითნებურად ფლობდა 1090 კვ.მ მიწის ნაკვეთს. მითითებული მიწის ნაკვეთის ნაწილზე, კერძოდ, 550 კვ.მ-ზე განთავსებული იყო სახლი. მოსარჩელემ საკუთრების უფლების აღიარებასთან დაკავშირებით 2009 წელს მიმართა საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას, რომელმაც დააკმაყოფილა მისი მოთხოვნა და 2010 წლის 30 აპრილს მის სახელზე გასცა საკუთრების მოწმობა. მოსარჩელემ საკუთრების უფლების მოწმობის საფუძველზე საჯარო რეესტრში აღირიცხა საკუთრება. მოსარჩელის განმარტებით, მიუხედავად იმისა, რომ იგი “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში(სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე თვითნებურად ფლობდა 1090 კვ.მ მიწის ნაკვეთს, თავდაპირველად მხოლოდ 550 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება მოითხოვა. მოსარჩელემ მოგვიანებით 540 კვ.მ მიწის ნაკვეთის სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში, დარეგისტრირების მიზნით 4.01.2019წ. მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს. მარეგისტრირებელმა ორგანომ ზემოაღნიშნული განცხადება გადააგზავნა აღიარების კომისიაში, რომლის 3.04.2023წ. განკარგულებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე. განკარგულება დასაბუთებულია იმ გარემოებით, რომ გაუმართლებელია აღიარებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ არსებული მიწის ნაკვეთების დაუსრულებელი ათვისება და შემდგომ მათზე საკუთრების უფლების აღიარება. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ იგი არ ცდილობს მიწის ნაკვეთის მომიჯნავეობის საფუძვლით მიწის დაუსრულებელ ათვისებას, არამედ კომისიას მოეთხოვა საკუთრების უფლების აღიარება იმ მიწის ნაკვეთზე, რომელსაც დ. ხ-ე 2007 წლამდე თვითნებურად ფლობდა. მოსარჩელე არ იზიარებს აღიარების კომისიის არგუმენტს იმ საკითხთან დაკავშირებით, რომ არ დასტურდება უფლებააღიარებული და მომიჯნავე მიწის ნაკვეთების ერთიან სასაზღვრო მიჯნაში არსებობის ფაქტი. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ წლების განმავლობაში მიწის ნაკვეთები ერთიანად იყო შემოსაზღვრული საერთო ღობით, რომლის მხოლოდ 70% დარჩენილი.
ამდენად, მოსარჩელემ მოითხოვა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2023 წლის 3 აპრილის №958 განკარგულების ბათილად ცნობა და ქ. თბილისში, ...ის ქუჩა №16-ის მიმდებარედ არსებულ 540 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე, დ. ხ-ეის საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოპასუხისთვის ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დ. ხ-ეის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლომ საჯარო რეესტრის ამონაწერზე დაყრდნობით დადგენილად მიიჩნია, რომ 2018 წლის 29 დეკემბრიდან დ. ხ-ეის საკუთრებას წარმოადგენს ქალაქ თბილისში, ...ის ქუჩა N...-ში მდებარე 550 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (ს.კ. ...).
2019 წლის 4 იანვარს, დ. ხ-ემ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში უფლების რეგისტაცია 540 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ...ის ქუჩა, N.... მარეგისტრირებელმა ორგანომ დ. ხ-ეის განცხადება გადაუგზავნა საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას.
ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2023 წლის 3 აპრილის №958 განკარგულებით დ. ხ-ეს უარი ეთქვა მიწის ნაკვეთზე (მისამართი: ქ. თბილისი, ...ის ქუჩა, N...-ის მიმდებარედ, საერთო ფართობი - 540.00 კვ.მ) საკუთრების უფლების აღიარებაზე. მიღებულ განკარგულებაში კომისიამ აღნიშნა, რომ მიზანშეუწონლად და გაუმართლებლად მიაჩნდა აღიარებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ არსებული თვითნებურად დაკავებული მიწის მომიჯნავეობის საფუძვლით, მიწის ნაკვეთის დაუსრულებელი ათვისება და შემდგომ მასზე საკუთრების უფლების აღიარება. ამასთან, კომისიამ დაადგინა, რომ მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე "ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე არ დასტურდებოდა არც შენობის განთავსებისა და არც საკუთრების უფლებააღიარებული მიწის ნაკვეთისა და მოთხოვნილი მომიჯნავე მიწის ნაკვეთის ერთიან სასაზღვრო მიჯნაში არსებობის ფაქტები.
საქალაქო სასამართლომ მიუთითა ,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის "გ" და “ე” ქვეპუნქტებზე და მე-51 მუხლის მე-3 ნაწილზე, ასევე საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 28 ივლისის №376 დადგენილებით დამტკიცებული "ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის’’ მე-2 მუხლის "ე" ქვეპუნქტზე.
საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, დაინტერესებულ პირს საკუთრების უფლების აღიარების საფუძველი უჩნდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მას მიწის ნაკვეთი დაკავებული ჰქონდა მოცემული საკითხის მარეგულირებელი კანონის ამოქმედებამდე. საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ... საკადასტრო კოდის მქონე მიწის ნაკვეთი, რომლის მომიჯნავედაც დ. ხ-ე ითხოვდა საკუთრების უფლების აღიარებას, წარმოადგენს ქალაქ თბილისის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრის უფლების აღიარების კომისიის მიერ 2010 წლის 30 აპრილის საოქმო გადაწყვეტილებით აღიარებულ მიწის ნაკვეთს. საქალაქო სასამართლომ ასევე მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 25 ნოემბრის გადაწყვეტილებაზე Nბს-1191(კ-20), რომელშიც საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ “მიზანშეუწონელი და გაუმართლებელია აღიარებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ არსებული თვითნებურად დაკავებული მიწის მომიჯნავეობის საფუძვლით დაუსრულებელი ათვისება და შემდგომ მასზე საკუთრების უფლების აღიარება“. საქალაქო სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია მასზედ, რომ მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე ზემოაღნიშნული კანონის ამოქმედებამდე განთავსებული არ იყო შენობა და არ დგინდებოდა საკუთრების უფლებააღიარებული მიწის ნაკვეთისა და მოთხოვნილი მომიჯნავე მიწის ნაკვეთის ერთიან სასაზღვრო მიჯნაში არსებობის ფაქტი.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა დ. ხ-ემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილებით დ. ხ-ეის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. დ. ხ-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2023 წლის 3 აპრილის №958 განკარგულება საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის შესახებ და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას დაევალა ახალი გადაწყვეტილების მიღება საქმის არსებით გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ.
სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე ითხოვდა იმ მიწის ნაკვეთის აღიარებას, რომელიც მისი მტკიცებით კანონის ამოქმედებამდე დაიკავა აწ უკვე აღიარებულ მიწის ნაკვეთთან ერთად და რომელიც მის საკუთრებაში არსებულ ტერიტორიასთან ერთად მოქცეულია ერთიან ღობეში. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ადმინისტრაციულ ორგანოს სწორედ ამ მიმართულებით ევალებოდა საქმისთვის არსებითი მნიშველობის მქონე გარემოებათა გამოკვლევა, ვინაიდან “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის შესაბამისად, საკუთრების უფლების აღიარების მიზნებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება ხსენებული კანონის ამოქმედებამდე მიწის ნაკვეთის ფლობის ფაქტის დადასტურებას და ამ კანონის ამოქმედებამდე არსებული მდგომარეობის გამორკვევას. შესაბამისად, არსებითია დადგინდეს მოსარჩელე მის საკუთრებაში არსებულ და მოთხოვნილ ტერიტორიას თავიდანვე დაეუფლა თუ არა როგორც ერთ მთლიან ნაკვეთს. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს განსახილველ საკითხზე სრულყოფილად არ უმსჯელია იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე განმარტავდა, რომ სადავო ტერიტორია და მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს ერთ მთლიან ნაკვეთს, რომელსაც ფლობს 1990 წლიდან და აღნიშნულს ასევე ადასტურებენ მოწმეები. ფორმალური მითითება, რომ სადავო ტერიტორია მდებარეობს აღიარებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ, რაც გამორიცხავს მასზე საკუთრების უფლების აღიარებას, შესაბამისობაში არ მოდის სადავო სამართალურთიერთობის მომწესრიგებელ ნორმებთან.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულმა თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ, რომელმაც სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებულ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა ურთიერთშეჯერებისა და შეფასების საფუძველზე, კომისიამ დაადგინა, რომ მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში(სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე არ იყო განთავსებული შენობა. ასევე არ დგინდება ზემოაღნიშნულ პერიოდამდე საკუთრება უფლებააღიარებული მიწის ნაკვეთისა და მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის ერთიან სასაზღვრო მიჯნაში არსებობის ფაქტი. ნიშანდობლივია, რომ სადავო გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით გამართული ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში, ზეპირი მოსმენის სხდომაზე დ. ხ-ემ განაცხადა, რომ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი შემოღობა 2019 წელს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით დასაშვებად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, კერძოდ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:
განსახილველ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენს დ. ხ-ეისთვის საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის შესახებ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2023 წლის 3 აპრილის №958 განკარგულების კანონიერება და მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარება.
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2019 წლის 4 იანვარს, დ. ხ-ემ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში უფლების რეგისტაცია უძრავ ნივთზე (540 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი) მდებარე: ქ. თბილისი, ...ის ქუჩა, N.... ზემოაღნიშნული განცხადება განსახილველად გადაეგზავნა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას, რომლის 2023 წლის 3 აპრილის №958 განკარგულებით დ. ხ-ეს უარი ეთქვა მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე. კომისიამ დაადგინა, რომ დ. ხ-ე საკუთრების უფლების აღიარებას ითხოვდა კომისიის მიერ უფლებააღიარებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე ნაკვეთზე, რაც წინააღმდეგობაში მოდიოდა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებთან, რადგან მიზანშეუწონელი და გაუმართლებელია აღიარებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ არსებული თვითნებურად დაკავებული მიწის მომიჯნავეობის საფუძვლით, მიწის ნაკვეთის დაუსრულებელი ათვისება და შემდგომ მასზე საკუთრების უფლების აღიარება. გასაჩივრებულ განკარგულებაში ასევე მითითებულია, რომ მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე ზემოაღნიშნული კანონის ამოქმედებამდე განთავსებული არ არის შენობა და არ ფიქსირდება საკუთრების უფლებააღიარებული მიწის ნაკვეთის და მომიჯნავე მიწის ნაკვეთის ერთიან სასაზღვრო მიჯნაში არსებობის ფაქტი.
საყურადღებოა, რომ მოსარჩელე აპელირებს იმ გარემოებაზე, რომ მის საკუთრებაში არსებული (საკუთრების უფლება მოიპოვა თვითნებურად დაკავების საფუძვლით) უძრავი ქონების მომიჯნავედ მდებარე მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას ითხოვს არა მომიჯნავეობის, არამედ მისი თვითნებურად დაკავების საფუძვლით, რადგან მან სადავო მიწის ნაკვეთი 2007 წლამდე დაიკავა. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს შესაფასებელია არსებობდა თუ არა მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს ,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ’’ საქართველოს კანონის პირველ მუხლზე, რომლის თანახმად, ამ კანონის მიზანია მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე ფიზიკური, კერძო სამართლის იურიდიული პირების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნების საკუთრების უფლების აღიარებით (შემდგომში – საკუთრების უფლების აღიარება) სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისება და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობა. მითითებული საკანონმდებლო აქტის თანახმად, კონკრეტული წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში საკუთრების უფლების მოპოვება ხდება მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ და თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებზე. კანონი ერთმანეთისაგან მიჯნავს ორი ტიპის - მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ და თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების საფუძვლებს, წესსა და პირობებს, ასევე განსაზღვრავს იმ ორგანოების უფლებამოსილებას, რომლებიც საკუთრების უფლების აღიარების პროცესში წარმოადგენენ სახელმწიფოს.
„ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თვითნებურად დაკავებული მიწა არის ამ კანონის ამოქმედებამდე ფიზიკური პირის მიერ თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული), აგრეთვე დაინტერესებული ფიზიკური პირის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე, თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი (შენობით ან მის გარეშე), რომელთა ჯამური ფართობი ბარში არ აღემატება 1.25 ჰექტარს, ხოლო „მაღალმთიანი რეგიონების განვითარების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად განსაზღვრულ მაღალმთიან დასახლებაში − 5 ჰექტარს; კერძო სამართლის იურიდიული პირის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე, თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებულია არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული), რომლის ფართობიც ნაკლებია საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართობზე და რომელიც საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის მომენტისთვის სახელმწიფოს მიერ განკარგული არ არის, გარდა ამ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.
ამავე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის თანახმად საკუთრების უფლების აღიარება არის ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიული პირისათვის ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზებული წარმონაქმნისათვის სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის, მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, ამ კანონითა და საქართველოს მთავრობის შესაბამისი დადგენილებით დამტკიცებული ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესით განსაზღვრული პირობებისა და პროცედურის შესაბამისად საკუთრებაში სასყიდლიანი ან უსასყიდლო ფორმით გადაცემა.
ზემოხსენებული კანონის მე-2 მუხლის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის „ე“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დაინტერესებული პირი არის ფიზიკური პირი, ასევე მისი სავარაუდო მემკვიდრე ან უფლებამონაცვლე, რომელიც მართლზომიერად ფლობს (სარგებლობს) ან რომელმაც თვითნებურად დაიკავა სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი (აშენებული ან დანგრეული) ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული), ასევე კერძო სამართლის იურიდიული პირი, რომელმაც მის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ თვითნებურად დაიკავა მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებულია არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული), აგრეთვე კერძო სამართლის იურიდიული პირი ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნი ან მისი უფლებამონაცვლე, რომელიც მართლზომიერად ფლობს (სარგებლობს) სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთს მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებულით ან დანგრეულით) ან მის გარეშე და რომელსაც ამ კანონით დადგენილი წესით სურს მასზე საკუთრების უფლების მოპოვება, ასევე ის ფიზიკური პირი ან კერძო სამართლის იურიდიული პირი ან სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნი, რომელმაც სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთით მოსარგებლისაგან საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით შეიძინა/მოიპოვა ამ მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ შენობა-ნაგებობაზე საკუთრების უფლება.
მითითებული კანონის „ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შენობა განიმარტება, როგორც სამშენებლო მასალებისა და ნაკეთობებისგან შექმნილი კონსტრუქციული სისტემა, რომელიც გრუნტთან უძრავად არის დაკავშირებული, ქმნის გადახურულ სივრცეს და შემოსაზღვრულია კედლებით, კოლონებით ან/და სხვა შემომზღუდავი კონსტრუქციებით (მათ შორის, ხის კონსტრუქციით) გარდა დროებითი შენობისა.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მიხედვით სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის განკერძოება ხდება იმ შემთხვევაში თუ მიწის თვითნებურად დაკავების, მასზე საცხოვრებელი სახლის ან/და არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობის განთავსება დასტურდება კანონის ამოქმედებამდე. საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულის მომიჯნავე მიწის ნაკვეთის აღიარების შემთხვევაში კი ასეთი აუცილებლობა კანონმდებლობით არ არის გათვალისწინებული. ამასთანავე, უნდა დასტურდებოდეს სადავო მიწის ნაკვეთის დაკავების ფაქტი ზემოაღნიშნული კანონის ამოქმედებამდე (2007 წლის 27 ივლისი).
25.03.2019წ. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, დ. ხ-ე წარმოადგენს ქ. თბილისში, ...ის ქუჩა N...-ში მდებარე 550 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს (შენობა-ნაგებობების ჩამონათვალი N1, N2). უფლების დამდგენი ერთ-ერთი დოკუმენტია: საკრებულოს N1571 განკარგულება.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია), თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უფლებამოსილი იყო შესაბამისი მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელ ორგანოსთან (ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტში − ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან) არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია, რომელიც თავის ფუნქციებს ახორციელებდა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის VIII თავით განსაზღვრული ფორმალური ადმინისტრაციული წარმოებისა და ამ კანონით დადგენილი წესით.
"მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის სპეციალური წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია), თუ სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში საკადასტრო აღწერის შედეგებისა და სარეგისტრაციო დოკუმენტაციის შეჯერებით დადგინდა, რომ სარეგისტრაციო ობიექტი სრულად ან ნაწილობრივ არ არის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთი, სააგენტო ვალდებულია, დაინტერესებული პირის თანხმობით, შუამდგომლობით მიმართოს შესაბამისი მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელ ორგანოსთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას (შემდგომ – კომისია) კომპეტენციის ფარგლებში საკითხის განსახილველად მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მიწის ნაკვეთზე განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული, დანგრეული ან მშენებარე) ან თუ მიწის ნაკვეთი დაინტერესებული ფიზიკური პირის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავეა.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნული საკანონმდებლო ნორმა განსაზღვრავს სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში მიმდინარე რეგისტრაციის დროს საკითხის გადაწყვეტის წესს, როდესაც სარეგისტრაციო ობიექტი სრულად ან ნაწილობრივ არ არის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთი. ასეთ შემთხვევაში, აღიარების კომისიის მიზანია დაადგინოს უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავების გარემოებები და იმ შემთხვევაში, თუ არ დადასტურდება მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავების ფაქტი, კომისია იღებს წერილობით გადაწყვეტილებას, საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის თაობაზე.
საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავების საფუძვლით საკუთრების უფლების ასაღიარებლად, პირს ეკისრება ვალდებულება დაადასტუროს, რომ იგი მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთს უკანონოდ დაუფლებულია და ახორციელებს მასზე ფაქტობრივ ბატონობას. ამასთან, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 51 მუხლის მე-3 პუნქტით განსაზღვრულია თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის დასადასტურებლად დაინტერესებული პირის მიერ წარსადგენ დოკუმენტთა ჩამონათვალი, კერძოდ მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელი დოკუმენტი ან/და მოწმის ჩვენება (51 მუხლის მე-3 პუნქტის "ა" ქვეპუნქტი).
საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 28 ივლისის N376 დადგენილებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ მე-2 მუხლზე (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია), რომელიც განსაზღვრავს მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელი დოკუმენტისა და მოწმის ჩვენების, როგორც მითითებულ წესში გამოყენებულ ტერმინთა, მნიშვნელობას. ზემოაღნიშნული მუხლის "ე" ქვეპუნქტის თანახმად, მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელი დოკუმენტი არის ცნობა-დახასიათება უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე, სასამართლოს აქტი, ორთოფოტო (აეროფოტოგადაღება), აბონენტად აყვანის დოკუმენტი, გადახდის ქვითარი ან/და სხვა დოკუმენტი, ხოლო ამავე მუხლის "თ" ქვეპუნქტის მოწმის ჩვენება - მიწის თვითნებურად დაკავების ფაქტის თაობაზე მოწმის ნოტარიულად დამოწმებული განცხადება. მიუხედავად იმისა, რომ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების აღიარების მოთხოვნის დასადასტურებლად კანონი მხოლოდ მოწმის ჩვენების წარდგენის შესაძლებლობასაც ითვალისწინებს, მიწის თვითნებურად დაკავების ფაქტის თაობაზე მოწმეთა მხოლოდ ნოტარიულად დამოწმებული სუბიექტური ხასიათის განცხადებაა, რომელსაც გააჩნია მტკიცებითი ძალა, თუმცა არა იმ დოზით, რა დოზითაც - მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელ დოკუმენტს.
საკასაციო სასამართლო ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში (Nბს-698-698(კ-18), 13.12.2018წ.) განმარტავს, რომ დღევანდელი ტექნოლოგიური შესაძლებლობების გათვალისწინებით, მიწის ნაკვეთზე კონკრეტულ პერიოდში უძრავი ქონების არსებობა-არარსებობის ფაქტის დადგენა ობიექტური რეალობის ამსახველი მტკიცებულებების - ორთოფოტოს (აეროფოტოგადაღების) მეშვეობით არის შესაძლებელი. ამასთან, გარემოებები, რომლებიც შესაძლებელია დადასტურდეს კონკრეტული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურებული და, მით უფრო, უარყოფილი იქნეს სხვა სახის მტკიცებულებით. საგულისხმოა, რომ მოწმის ჩვენება ვერბალური ხასიათის მტკიცებულებაა, რომელიც ნოტარიულად დამოწმებული განცხადების სახით იურიდიულ ფორმას იძენს. ამგვარი მტკიცებულებით გადმოიცემა მოწმეთა მიერ სუბიექტური თვალით დანახული რეალობა, რომლის ნამდვილობაც განსახილველ შემთხვევასთან მიმართებით, სწორედ ობიექტურად არსებული გარემოებების ამსახველ, ზემოხსენებული კანონითა და წესით გათვალისწინებული დოკუმენტებით დადგენილ მოცემულობასთან ერთობლიობაში უნდა შემოწმდეს. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ტექნოლოგიური განვითარების პირობებში, ორთოფოტო (აეროფოტოგადაღება) იძლევა შესაძლებლობას, ობიექტურად განისაზღვროს დედამიწის ზედაპირის მდგომარეობა, კერძოდ, დადგინდეს კონკრეტული მიწის ნაკვეთის ზუსტი საზღვრები და შემოწმდეს მისი განვითარებულობა მასზე კონკრეტული შენობა-ნაგებობის არსებობა-არარსებობის გარკვევით. ამგვარი ტექნოლოგიური საშუალებები გამორიცხავს მოწმის ჩვენებით იმ გარემოების დადგენის საჭიროებას, რაც კონკრეტული, ობიექტური ფაქტების განმსაზღვრელი მტკიცებულებებით დადასტურებას ექვემდებარება.
განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე აპელირებს იმ გარემოებაზე, რომ მან 2007 წლის 27 ივლისამდე აწ უკვე საკუთრებაში მყოფი(უფლებააღიარებული) და უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთები ერთიანად თვითნებურად დაიკავა. დ. ხ-ე მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას ითხოვს მისი თვითნებურად დაკავების საფუძვლით. საქმეში წარმოდგენილია ფიზიკური პირების ნოტარიულად დამოწმებული განცხადება, რომლითაც ისინი ადასტურებენ მოსარჩელის მხრიდან სადავო მიწის ნაკვეთის 2002 წლიდან თვითნებურად დაკავების ფაქტს. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზემოაღნიშნული მტკიცებულება არ წარმოადგენს საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დაკმაყოფილების საკმარის წინაპირობას. მოწმის ჩვენება საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დამადასტურებელი ერთ-ერთი მტკიცებულებაა, რომელიც სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში უნდა შეფასდეს.
სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან შეფასება არ მიეცა მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლებს. პალატის მითითებით, ადმინისტრაციულმა ორგანომ ხელახალი ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში უნდა გამოიკვლიოს და შეაფასოს ის გარემოება, 2007 წლამდე მოსარჩელე რამდენად დაეუფლა მის საკუთრებაში არსებულ და მოთხოვნილ უძრავ ქონებას როგორც ერთ მთლიან ნაკვეთს.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან ასევე სადავოა უფლებაასაღიარებელ მიწის ნაკვეთზე იყო თუ არა განთავსებული შენობა-ნაგებობა 2007 წლის მდგომარეობით, რადგან მარტოოდენ ფლობა-სარგებლობის ფაქტი არ არის საკმარისი მოსარჩელის მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ არგუმენტს და აღნიშნავს, რომ უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის მხოლოდ თვითნებურად დაკავების ფაქტი, მასზე შესაბამისი შენობა-ნაგებობის „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში(სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე განთავსების დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულებების არსებობის გარეშე, ვერ წარმოშობს მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე პირის საკუთრების უფლებას.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმეში დაცულ ფოტოსურათებზე და ორთოფოტოებზე აღბეჭდილია გარკვეული ტიპის შენობა-ნაგებობები და ფრაგმენტულად ღობით შემოსაზღვრული ტერიტორია, თუმცა გასაჩივრებული სასამართლო გადაწყვეტილება არ შეიცავს კონკრეტულ მსჯელობას, თუ რა პერიოდის მდგომარეობას ასახავდა ეს ფოტოსურათები და რამდენად რელევანტური იყო ისინი მოცემული დავის გადასაწყვეტად. სააპელაციო სასამართლომ შეფასების მიღმა დატოვა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის" მე-2 პუნქტის "გ" ქვეპუნტით დადგენილი საკუთრების უფლების აღიარებისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, კერძოდ, 2007 წლის 27 ივლისამდე სადავო მიწის ნაკვეთის მოსარჩელის მიერ თვითნებურად დაკავებისა და მასზე საცხოვრებელი ან არასაცხოვრებელი შენობა-ნაგებობების (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) არსებობა-არარსებობის საკითხი.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოცემული დავის გადაწყვეტისას საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლის გამოყენების მართებულობას და აღნიშნულთან მიმართებაში მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 5 აპრილის №ბს-990-986(2კ-17) განჩინებაზე, სადაც საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ „საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით რეგლამენტირებული სასამართლოსათვის მინიჭებული საპროცესო უფლებამოსილება - უარი თქვას სადავო საკითხის მოწესრიგებაზე და აქტის გამომცემ ადმინისტრაციულ ორგანოს დაავალოს იმავე საკითხზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა, არ წარმოადგენს უპირობო და შეუზღუდავ უფლებამოსილებას. ზემოაღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ არ გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები და ისე გამოსცა ადმინისტრაციული აქტი, იგი უფლებამოსილია სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნოს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და დაავალოს შესაბამის ადმინისტრაციულ ორგანოს გამოსცეს ახალი აქტი. ამდენად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლის გამოყენების კომპეტენცია სასამართლოს გააჩნია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმის გარემოებათა გამოკვლევის გარეშე. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლით მინიჭებულ უფლებამოსილებას სასამართლო იყენებს იმ შემთხვევაში, როცა სასამართლო წესით ვერ ხერხდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა და შეფასება. მათი დადგენა მხოლოდ ადმინისტრაციულ ორგანოს შეუძლია მისთვის კანონით მინიჭებული უფლებამოსილებიდან გამომდინარე ან აღნიშნული მის დისკრეციულ უფლებამოსილებას განეკუთვნება. შესაბამისად, შეუძლებელი ხდება სასამართლოს მიერ სადავო ადმინისტრაციული აქტის მატერიალური კანონიერების შეფასება".
საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ „..სააპელაციო ინსტანციის სასამართლო საქმის გადასინჯვის დროს განიხილავს როგორც ფაქტის, ისე სამართლის საკითხებს. არასრული (შეზღუდული) აპელაციის მოდელი არ გამორიცხავს ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ინკვიზიციურ ელემენტებს, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს აქვს შესაძლებლობა თავად გამოიტანოს ახალი გადაწყვეტილება. სააპელაციო ინსტანციაში მართლმსაჯულების განხორციელების არსი მდგომარეობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი ასპექტების შემოწმებაში. სააპელაციო სასამართლო, ერთი მხრივ, ამოწმებს პირველი ინსტანციის მიერ მტკიცებულებათა გამოკვლევასთან მიმართებით დარღვევების არსებობას და პირველი ინსტანციის მიერ დადგენილი ფაქტების შესახებ მსჯელობას, ხოლო, მეორე მხრივ, თავად იკვლევს და აფასებს მტკიცებულებებს, რომელიც აუცილებელია საქმის გარემოებების სრულყოფილად გამოკვლევისათვის..“ (იხ. სუსგ Nბს-568(2კ-კს-20) განჩინება, 02.06.2021წ.).
ამასთან, საკასაციო პალატა ხაზგასმით მიუთითებს, რომ განსხვავებით სამოქალაქო სამართალწარმოებისაგან, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მოქმედი ინკვიზიციურობის პრინციპის გათვალისწინებით, ადმინისტრაციულ სასამართლოს ენიჭება საქმესთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებების მოკვლევა-შეფასების პროცესუალური კომპეტენცია. კერძოდ, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული საქმის განხილვისას მხარეები სარგებლობენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით, ამასთან, სასამართლო უფლებამოსილია თავისი ინიციატივით მიიღოს გადაწყვეტილება დამატებითი ინფორმაციის ან მტკიცებულების წარმოსადგენად. ამავე კოდექსის მე-19 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების გარდა, სასამართლო უფლებამოსილია საკუთარი ინიციატივითაც შეაგროვოს ფაქტობრივი გარემოებები და მტკიცებულებები.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ინკვიზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე მტკიცებულებათა დამატებით მოძიება-მოკვლევის საპროცესო კომპეტენცია ენიჭება როგორც პირველი ინსტანციის, ასევე, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს. როგორც ზემოთ აღინიშნა, სააპელაციო წესით საქმის განხილვის სტადიაზე, პალატა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას ამოწმებს როგორც ფაქტობრივი, ასევე, სამართლებრივი თვალსაზრისით (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377.1 მუხლი). შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო არა მხოლოდ უფლებამოსილი, არამედ ვალდებულიცაა, საჭიროების შემთხვევაში, დამატებით მოიძიოს და გამოიკვლიოს საქმესთან დაკავშირებული მტკიცებულებები და მათ საფუძველზე, დაადგინოს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები. როგორც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა ცხადყოფს, ამგვარი მიდგომა სრულად ეფუძნება საპროცესო ეკონომიის პრინციპს, რომლის მიზანია დროული და ეფექტური მართლმსაჯულების განხორციელების ხელშეწყობა არასაჭირო შეფერხებების, გადაჭარბებული დანახარჯებისა და ზედმეტი პროცედურული ნაბიჯების თავიდან აცილების გზით.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს სრული პროცესუალური უფლებამოსილება ჰქონდა თავად გადაეწყვიტა წინამდებარე დავა და შეემოწმებინა გასაჩივრებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მატერიალური კანონიერება.
სააპელაციო სასამართლოს მინიჭებული აქვს არა მხოლოდ საქმეში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი, არამედ, ასევე, მის მიერ დამატებით მოპოვებული მტკიცებულებების საფუძველზე ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისა და, ყველა ფაქტობრივი გარემოების ერთობლივი სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე, შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღების კომპეტენცია. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატის მიერ არ არის დასაბუთებული მოცემული დავის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე გადაწყვეტის აუცილებლობა. სააპელაციო სასამართლომ ვერ დაასაბუთა ფაქტობრივი გარემოებების სასამართლო წარმოების ფარგლებში დადგენის შეუძლებლობა და ვერ მიუთითა აქტის გამოცემის კონკრეტული წარმოების წესის დარღვევაზე. გაუგებარია რამ დააბრკოლა სააპელაციო სასამართლო გამოეთხოვა მტკიცებულებები და თავად დაედგინა საქმისთვის არსებითი მნიშველობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები. აღსანიშნავია, რომ გასაჩივრებული აქტი შეიცავს შესაბამის დასკვნას უფლებაასაღიარებელი და მოსარჩელის საკუთრებაში მყოფ მიწის ნაკვეთების საერთო მიჯნაში არარსებობის შესახებ, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ სწორედ აღნიშნული საკითხის გამოკვლევა დაავალა ადმინისტრაციულ ორგანოს. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვის ფარგლებში სათანადო მტკიცებულებებით უნდა დაადგინოს უფლებაასაღიარებელ მიწის ნაკვეთზე „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე არსებობდა თუ არა რაიმე ტიპის შენობა-ნაგებობა და შეესაბამებოდა თუ არა იგი კანონით დადგენილ მახასიათებლებს, ასევე კანონით დადგენილი პერიოდისთვის დასტურდება თუ არა სადავო ნაკვეთის მიმართ მოსარჩელის ფლობა-სარგებლობის ფაქტი. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს და შეაფასოს, როგორც საქმეში არსებული მტკიცებულებები, ასევე საჭიროების შემთხვევაში დამატებით გამოთხოვილი მტკიცებულებების საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობა.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა პერსპექტიულია თუ კუმულაციურად დადასტურდება „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე მიწის ნაკვეთის თვითნებურად ფლობისა და აღნიშნულ ნაკვეთზე საცხოვრებელი ან არასაცხოვრებელი შენობა-ნაგებობის (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) განთავსების ფაქტი, წინააღმდეგ შემთხვევაში ვინაიდან მოსარჩელეს მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე (ს/კ ...) საკუთრების უფლება მოპოვებული აქვს აღიარების გზით, დაუშვებელია მის მომიჯნავედ მდებარე მიწის ნაკვეთების დაუსრულებელი ათვისება მასზე საკუთრების უფლების მოპოვება აღიარების გზით. საკასაციო სასამართლო მოიხმობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებას, რომ საკუთრების უფლების აღიარების მიზნებისათვის გათვალისწინებულ უნდა იქნეს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე მდგომარეობა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, პირს შესაძლებლობა ექნება საკუთრების უფლების აღიარების გზით გაზარდოს მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართობი და კვლავ მოითხოვოს უკვე გაერთიანებული ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარე ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება. ამასთან, აღნიშნული ასევე ქმნის მიწის ნაკვეთების დაუსრულებლად აღიარების მოთხოვნის შესაძლებლობას (ერთხელ უკვე აღიარებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ, შემდგომ უკვე გაერთიანებული ახალი მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ და ა.შ.) (სუსგ №ბს-1304(კ-19), 25.11.21წ; Nბს-792(კ-24), 21.11.24წ.; Nბს-1191(კ-20) 25.11.2021წ.).
განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლო შემოიფარგლა დ. ხ-ეის სარჩელთან დაკავშირებით მხარეთა მიერ წარდგენილი არასაკმარისი მასალების შეფასებით ისე, რომ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნით დამატებითი მტკიცებულებები ადმინისტრაციული ორგანოდან არ გამოუთხოვია. ამასთანავე, სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია კომისიის სადავო გადაწყვეტილებით საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის ყველა საფუძველზე, რაც შეუძლებელს ხდის უარის თქმის ამ საფუძვლების მიმართ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის კანონიერების დადგენას.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა დამატებით მტკიცებულებებზე, რომლითაც დასტურდება, რომ აღიარების კომისიის 15.11.2022წ. განკარგულებით საკუთრება უღიარდა სხვა ფიზიკურ პირს უფლებააღიარებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარე მიწის ნაკვეთზე. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქმეში წარმოდგენილ ზემოაღნიშნულ განკარგულებაზე, რომელშიც დადგინდა, რომ უფლებაასაღიარებელი ნაკვეთი მოქცეულია ერთიან სივრცეში და ერთიან ღობეში „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელესთან მიმართებაში ადმინისტრაციულმა ორგანომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა ზემოაღნიშნული კანონის ამოქმედებამდე მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის ფლობისა და ერთიან საზღვრებში მოქცევის ფაქტი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კი არ შეიცავს მითითებასა და შეფასებას იყო თუ არა იდენტური ფაქტობრივი მოცემულობა ზემოაღნიშნულ შემთხვევასა და მოცემულ დავას შორის.
ამასთან, საკასაციო სასამართლო მოსარჩელე მხარის პოზიციაზე, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სხვა პირთა მიმართ განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების შესახებ განმარტავს, რომ კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპი გულისხმობს სახელმწიფო ადმინისტრაციის მხრიდან თვითნებობის აკრძალვას და არსებითად იდენტური საქმის გარემოებების თვითნებურად არათანაბრად შეფასებისა და აქედან გამომდინარე, უკანონო გადაწყვეტილების მიღების დაუშვებლობას. ეს პრინციპი გულისხმობს თანასწორობას კანონიერებაში და არა უკანონობაში (სუსგ 04.07.2019წ. №ბს-576(კ-19)).
ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ არის დასაბუთებული, საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, დავის გადაჭრისათვის აუცილებელი ყველა ფაქტობრივი გარემოების დადგენა, მათი სამართლებრივი ანალიზისა და მიღებული დასკვნების საფუძველზე დავის გადაწყვეტა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით სრულყოფილი შემოწმება. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება შეუძლებელია, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს ქმნის, აღნიშნული გარემოება კი, თავის მხრივ, არის სსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საქმის ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნების საფუძველი.
ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახალი განხილვისთვის. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, განსახილველ საქმეზე გაწეული სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, 394-ე და 412-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;
3. სასამართლო ხარჯები განაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;
4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე
მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე
ბ. სტურუა
