საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-1236(კ-25) 24 თებერვალი, 2026 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს გენერალური პროკურატურა

პროცესუალური მოწინააღმდეგეები (მოსარჩელეები) - ლ. ფ-ე, ე. წ-ე

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 27 აგვისტოს განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

ე. წ-ემ და ლ. ფ-ემ 2022 წლის 20 დეკემბერს სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ და სარჩელის დაზუსტების შემდეგ საბოლოოდ მოითხოვეს საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მოსარჩელეთა სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით თითოეულისათვის 150 000 (ასორმოცდაათი ათასი) ლარის, ხოლო მატერიალური ზიანის სახით თითოეულისათვის 52 210 ლარის ანაზღაურება.

სარჩელის მიხედვით, ე. წ-ე და ლ. ფ-ე 2005 წლიდან მსახურობდნენ საქართველოს შინაგან საქმეთა ორგანოებში; კერძოდ, 2013 წლიდან -საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის აჭარის მთავარი სამმართველოს ... განყოფილების (ბათუმი) პატრულ-ინსპექტორის თანამდებობებზე. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს გენერალური ინსპექციის დასკვნის საფუძველზე საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2014 წლის 30 სექტემბრის ბრძანებით ე. წ-ე და ლ. ფ-ე გათავისუფლდნენ დაკავებული თანამდებობიდან და დათხოვნილ იქნენ და საქართველოს სამხედრო ძალების რეზერვში 2014 წლის 8 სექტემბრიდან, მათ წინააღმდეგ მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმიდან გამომდინარე; კერძოდ, 2014 წლის 8 სექტემბერს მოსარჩელეებს წარედგინათ ბრალი სსკ 342-ე მუხლის საფუძველზე, თუმცა 2020 წლის 20 იანვრის თბილისის საქალაქო სასამართლოს განაჩენით ე. წ-ე და ლ. ფ-ე სრულად გამართლდნენ, რაც უცვლელად დარჩა უზენაესი სასამართლოს მიერ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციული საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 22 თებერვლის (საქმე №34221-14) კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ე. წ-ისა და ლ. ფ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ე. წ-ისა და ლ. ფ-ის დისციპლინური წესით დასჯისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროდან დათხოვნის თაობაზე საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2014 წლის 30 სექტემბრის №1938130 ბრძანება და მოპასუხეს დაევალა ამ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 1 თვის ვადაში საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შედეგად მოსარჩელეების მიმართ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. შედეგად მოსარჩელეები აღდგენილი იქნენ სამსახურში. მოსარჩელეთა მოსაზრებით, მათ მიმართ არსებული სისხლის სამართლის საქმისა და უკანონო მსჯავრდების გამო მიადგათ როგორც მორალური, ასევე მატერიალური ზიანი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 25 ივნისის განჩინებით საქმეში, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით ე. წ-ის და ლ. ფ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ე. წ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის სახით - 15 400 (თხუთმეტი ათას ოთხასი) ლარის ანაზღაურება, ხოლო ლ. ფ-ის სასარგებლოდ - მორალური ზიანის სახით 15 400 (თხუთმეტი ათას ოთხასი) ლარის ანაზღაურება; ე. წ-ის და ლ. ფ-ის სასარჩელო მოთხოვნა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნასთან მიმართებით აღნიშნა, რომ სისხლისსამართლებრივი დევნა არ არის ჩვეულებრივი და რიგითი მოვლენა ადამიანის ცხოვრებაში. ის დაკავშირებულია გარკვეულ ნეგატიურ განცდებთან, სტრესთან და ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებასთან. მოსარჩელეები არ იყვნენ ვალდებულნი, ეთმინათ უკანონო სისხლისსამართლებრივ დევნასთან დაკავშირებული დისკომფორტი, რაც გამოიხატებოდა თუნდაც მთელი რიგი უფლებებითა და თავისუფლებებით სარგებლობის შეუძლებლობასა ან შეზღუდვაში. ამასთან, მნიშვნელოვანია სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობის პერიოდი (ლ. ფ-ეს და ე. წ-ეს ბრალდება წარედგინათ 2014 წლის 8 სექტემბერს, გამამართლებელი განაჩენი კი გამოტანილ იქნა 2020 წლის 30 იანვარს, რომელიც კანონიერ ძალაში შევიდა 2021 წლის 28 იანვარს) და ის გარემოება, რომ მოსარჩელეების მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით შეფარდებული იყო გირაო 2000 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მიყენებული მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად გონივრული თანხა თითოეული მოსარჩელის სასარგებლოდ შეადგენდა 15 400 ლარს.

მატერიალური ზიანის ანაზღაურების საკითხთან დაკავშირებით სასამართლომ არ გაიზიარა მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული მოსარჩელეთა პოზიცია და აღნიშნა, რომ ლ. ფ-ე და ე. წ-ე გამართლდნენ 2020 წლის 30 იანვრის განაჩენით, თუმცა მათი სამსახურიდან გათავისუფლება განხორციელდა ჯერ კიდევ 2014 წლის 30 სექტემბრის №1938130 ბრძანებით, ბრალდებულის სტატუსის საფუძველზე და საბოლოო განაჩენის მიღებამდე. 2016 წლის 22 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით აღნიშნული ბრძანება ბათილად იქნა ცნობილი და ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალა ახალი აქტის გამოცემა გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევის შემდეგ. ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სასამართლომ განმარტა, რომ აუცილებელია ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის უშუალო მიზეზობრივი კავშირის არსებობა, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდებოდა, რის გამოც სარჩელი ამ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მხოლოდ მოპასუხემ მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, ხოლო სარჩელის უარყოფის ნაწილში გადაწყვეტილება მოსარჩელეებს არ გაუსაჩივრებიათ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 27 აგვისტოს განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასებები როგორც მორალური ზიანის ნაწილობრივ ანაზღაურების საფუძვლიანობასთან, ასევე მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უსაფუძვლობასთან მიმართებით. პალატამ დამატებით ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელეთა პროფესიულ საქმიანობაზე და იმ დანაშაულის ხასიათზე, რომლის ჩადენაც ბრალად ედებოდათ მათ; კერძოდ, სახელმწიფო ბრალდებისა და გამამართლებელი განაჩენის მიხედვით, მოსარჩელეები იყვნენ პოლიციელები, რომელთაც ბრალად ედებოდათ სამსახურებრივი გულგრილობა, რის გამოც მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული მათი სამსახურიდან დათხოვნა. შესაბამისად, უდავო იყო, რომ აღნიშნული ბრალდება თავისი შინაარსის გათვალისწინებით ნეგატიურად აისახა მოსარჩელეთა კარიერულ განვითარებაზე. გარდა ამისა, პალატამ ასევე ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელეთა მიმართ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივი დევნის ხანგრძლივობაზე, რომელიც აღემატებოდა 6 წელს და მიიჩნია, რომ მოსარჩელეთათვის წაყენებული ბრალდებისა და საქმის განხილვის ხანგრძლივობის გათვალისწინებით, მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხისათვის თითოეულის სასარგებლოდ 15 400 -15 400 ლარის დაკისრება იყო მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციული და ექცეოდა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 27 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღების მოთხოვნით.

საქართველოს გენერალური პროკურატურის წარმომადგენელი უთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 1005-ე მუხლზე. კასატორის მოსაზრებით, არ არსებობს პროკურატურისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი, რადგან სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი წევრების უსაფრთხოების დაცვას. საქმის მასალებით დგინდება, რომ ე. წ-ეს და ლ. ფ-ეს ბრალი წარედგინათ სსკ-ის 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებით აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდათ გირაო, ხოლო ამავე სასამართლოს 2020 წლის 30 იანვრის განაჩენით მოსარჩელეები გამართლდნენ წარდგენილ ბრალდებაში. აღნიშნული განაჩენი ძალაში დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 9 ივლისის და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 28 იანვრის განაჩენით/განჩინებით.

კასატორის განმარტებით, სისხლისსამართლებრივი დევნის საფუძველზე წარმოშობილი უარყოფითი ემოციების, განცდების თუ სხვა სამართლებრივი შედეგების გარკვეულწილად თმენის ვალდებულება აქვს ყველას. ამასთან, პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს სისხლის სამართლის საქმის შედეგს, რადგან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი/გამამართლებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს მხოლოდ სასამართლოს პრეროგატივას. სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობისას მოსარჩელეთა მიმართ საპროცესო ღონისძიებების გამოყენება მოხდა კანონით დადგენილი წესის დაცვით, კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედებების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს. ამდენად, ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებები არ შეიძლება გაგებულ იქნეს, როგორც ვინმეს მხრიდან განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი ქმედებით ზიანის მიყენებად. შესაბამისად, პირის სისხლისსამართლებრივი დევნის მარეაბილიტირებელი საფუძვლით დამთავრების შემთხვევაშიც კი, არ არსებობდა პროკურატურის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის კანონიერი საფუძველი. გასათვალისწინებელია, რომ მოსარჩელეები პირველი ინსტანციის სასამართლოშივე გამართლდნენ, ხოლო აღკვეთის ღონისძიებად შეფარდებული ჰქონდათ გირაო. შესაბამისად, ადგილი არ ჰქონია მათ უფლებებში გაუმართლებელ ჩარევას. ამასთან, მათ არ ჰქონიათ ასაკი, გართულებული ჯანმრთელობის მდგომარეობა ან სხვა პიროვნული მახასიათებელი, რომელიც დაკავშირებული იქნებოდა განსაკუთრებულ მოპყრობასთან და გამოუსწორებელ ზიანს მიაყენებდა მოსარჩელეებს. შესაბამისად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, სამართლებრივი ნორმების, ასევე, მსგავს საქმეებზე საერთო სასამართლოების პრაქტიკის ანალიზის საფუძველზე, საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მორალური ზიანის სახით - თითოეულის სასარგებლოდ 15 400 - 15 400 ლარის დაკისრება უსაფუძვლოა, არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების არაპროპორციულია, არ ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში და უნდა გაუქმდეს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 8 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურისა საკასაციო საჩივრები ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს, შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. აღნიშნული დანაწესით სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, სახელმწიფო სახსრებიდან აანაზღაუროს მისი მოსამსახურეების მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანი.

საქართველოს კონსტიტუციის მე-13 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, უკანონოდ თავისუფლებაშეზღუდულ პირს აქვს კომპენსაციის მიღების უფლება. ადამიანის თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის უფლების განსაკუთრებულობაზე უთითებს საკონსტიტუციო სასამართლო №2/1/415 06.04.2009 წლის გადაწყვეტილებაში, რომლითაც სასამართლომ დაადასტურა ამ უფლებაში ჩარევის სიმძიმე სხვა უფლებებში ჩარევასთან შედარებით და კონსტიტუციურსამართლებრივი შემოწმების სიმკაცრის მაღალი ხარისხის საჭიროება. დემოკრატიულ საზოგადოებაში პიროვნების ფიზიკური თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლების განსაკუთრებულ მნიშვნელობას, მისი ყოველმხრივ დაცვის აუცილებლობას ადასტურებს ასევე საქართველოს უზენაესი სასამართლო დიდი პალატა და 24.03.2003წ. №3გ-ად-329-კ-02 გადაწყვეტილებით განმარტავს, რომ „..ეს უფლება ყველა იმ სახელმწიფოებრივი სისტემის ქვაკუთხედია, რომელიც კანონიერების პატივისცემისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის პრიორიტეტულ მნიშვნელობას აღიარებს. კონვენცია ადგენს კომპენსაციის შესაძლებლობას მასში გათვალისწინებული უფლებებისა და თავისუფლებების ხელყოფისათვის...“.

საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. ამავე კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო.

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 92-ე მუხლის თანახმად, პირს უფლება აქვს, სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით მოითხოვოს და მიიღოს უკანონოდ ჩატარებული საპროცესო მოქმედებისა და უკანონო გადაწყვეტილების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

სახელმწიფოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წინაპირობებს განსაზღვრავს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი, რომლის მე-3 ნაწილის თანახმად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. ამრიგად, ზიანის ანაზღაურებისთვის, პირის ქმედება უნდა ატარებდეს მართლსაწინააღმდეგო ხასიათს და იწვევდეს პირისთვის ზიანის მიყენებას. დამდგარ შედეგსა და უკანონო ქმედებას შორის კი უნდა არსებობდეს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. რაც შეეხება მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განმახორციელებელი პირის ბრალეულობას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თავისებურებას წარმოადგენს ის, რომ მიყენებული ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. ასეთი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის საკმარისია, დადგინდეს ქმედების უკანონობა და სახეზე იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. კერძოდ, პირს, რომლის მიმართაც სასამართლოს მიერ გამოტანილია მარეაბილიტირებელი აქტი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის. ზემოაღნიშნული ნორმის მიზანია დაზარალებულის დაცვა და გამართლებული პირისათვის სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანით გამოწვეული ნეგატიური შედეგების კომპენსირება.

განსახილველ შემთხვევაში საქმეზე დადგენილია, რომ 2014 წლის 8 სექტემბრის №0005376262 და №0005376140 დადგენილებებით ლ. ფ-ე და ე. წ-ე ცნობილ იქნენ ბრალდებულებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში. ამასთან, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 9 სექტემბრის განჩინებით ე. წ-ესა და ლ. ფ-ეს აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდათ გირაო 2000 ლარის ოდენობით, თუმცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2020 წლის 30 იანვრის განაჩენით ლ. ფ-ე და ე. წ-ე ცნობილ იქნენ უდანაშაულოდ და გამართლდნენ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით წარდგენილ ბრალდებაში. მოსარჩელეებს ამავე განაჩენით ასევე განემარტა მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უფლების თაობაზე.

აღსანიშნავია, რომ მოცემულ საქმეზე საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გათვალისწინებით საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანია მხოლოდ მორალური ზიანის ანაზღაურების კანონიერება, ვინაიდან მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების წესს ითვალისწინებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლი, რომლის მიხედვით, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

ამდენად, მორალური ზიანი ანაზღაურდება მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყოველგვარი მორალური ზიანი (სულიერი ტანჯვა), თუნდაც ეჭვს არ იწვევდეს მისი ანაზღაურება, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომლის ანაზღაურებასაც პირდაპირ ითვალისწინებს მოქმედი კანონმდებლობა. ამასთან, ზიანი ანაზღაურდება რეალურად არსებული, დამდგარი საზიანო შედეგისათვის, აუცილებელია პირდაპირი ზიანის არსებობის კონკრეტულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობის დადგენა ანუ ქმედება უშუალო წინაპირობას უნდა წარმოადგენდეს დამდგარი შედეგისათვის (სუსგ საქმე №ბს-648-623(2კ-13), 10.04.2014წ.).

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით; კერძოდ, მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მნიშვნელოვანია დადგინდეს დამდგარი ზიანის სიმძიმე, შელახული უფლების მნიშვნელობა, დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება მორალური ზიანის მიმართ, განცდების ინტენსივობა, საპატიმრო დაწესებულებაში პირის ყოფნის დრო (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) და სხვა.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მორალური (არაქონებრივი) ზიანი პირის მორალურ განცდებსა და სულიერ ტკივილში ვლინდება, რომელსაც პირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად განიცდის. ამიტომ, მისი მოცულობის განსაზღვრა, თითოეულ შემთხვევაში, ინდივიდუალურ მიდგომას საჭიროებს. მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას სასამართლო განსაზღვრავს მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. ამასთან, ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა, ანაზღაურების მოცულობა სასამართლოს მიხედულობით წყდება, რომელსაც გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით განსაზღვრავს. მორალური ზიანის ანაზღაურებას სამი ფუნქცია აკისრია: დააკმაყოფილოს დაზარალებული, ზემოქმედება მოახდინოს ზიანის მიმყენებელზე და თავიდან აიცილოს პიროვნული უფლების ხელყოფა სხვა პირების მიერ (იხ. სუსგ №ბს-509-506(2კ-17), 30.11.2017წ.). ამდენად, დაუშვებელია, დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობა გასცდეს გონივრულ ჩარჩოებს და რეალობისაგან მოწყვეტით მიაღწიოს უსაზღვრო ნიშნულს.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ მართებულად გაამახვილა ყურადღება მოსარჩელეთა პროფესიულ საქმიანობაზე და იმ დანაშაულის ხასიათზე, რომლის ჩადენაც ბრალად ედებოდათ მათ; კერძოდ, სახელმწიფო ბრალდებისა და გამამართლებელი განაჩენის მიხედვით, დგინდება, რომ მოსარჩელეები იყვნენ პოლიციელები, რომელთაც ბრალად ედებოდათ სამსახურებრივი გულგრილობა, რის გამოც მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული მათი სამსახურიდან დათხოვნა. შესაბამისად, უდავოა, რომ აღნიშნული ბრალდება თავისი შინაარსის გათვალისწინებით ნეგატიურად აისახა მოსარჩელეთა კარიერულ განვითარებაზე. საგულისხმოა, რომ მოსარჩელეთა მიმართ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა გამამართლებელი განაჩენი და მათ მიმართ არ ყოფილა გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიების სახით წინასწარი პატიმრობა, თუმცა სისხლისსამართლებრივი დევნის ხანგრძლივობისა და იმ განცდების გათვალისწინებით, რაც თან ახლავს უკანონო მსჯავრდებას, მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხისათვის თითოეული მოსარჩელის სასარგებლოდ 15 400 ლარის დაკისრება მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციულია და ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში.

ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებულ არც ერთ საფუძველს, რაც გამორიცხავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 27 აგვისტოს განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა