საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

№ბს-83 (კ-26) 18 მარტი, 2026 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

გენადი მაკარიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ქეთევან ცინცაძე, გიზო უბილავა

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 22 სექტემბრის გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - ტ. ლ-ი, მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ტ. ლ-მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ.

მოსარჩელემ მოითხოვა: ა) დაევალოს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მოსარჩელე ტ. ლ-ის, როგორც რეაბილიტირებული პირის სასარგებლოდ უკანონო სისხლისსამართლებრივი დევნით მიყენებული მატერიალური ზიანის 8434 (რვა ათას ოთხას ოცდათოთხმეტი) ლარის (სისხლის სამართლის საქმისთვის საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევის ავტოტექნიკური და ავტოტრასოლოგიური დასკვნის გასაცემად გაწეული ხარჯი - 1750 ლარის ოდენობით, სპეცავტოსადგომის მომსახურების საფასური - 5884 ლარის ოდენობით, სისხლის სამართლის საქმეზე საადვოკატო მომსახურების თანხა - 800 ლარის ოდენობით) და მორალური ზიანის 100 000 (ასი ათასი) ლარის ანაზღაურება.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 26 დეკემბრის განჩინებით სასკ მე-16 მუხლის პირველი ნაწილით საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილებით ტ. ლ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაევალა მოსარჩელე ტ. ლ-ის, როგორც რეაბილიტირებული პირის სასარგებლოდ უკანონო სისხლისსამართლებრივი დევნით მიყენებული მატერიალური ზიანის 8434 (რვა ათას ოთხას ოცდათოთხმეტი) ლარის (სისხლის სამართლის საქმისთვის საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევის ავტოტექნიკური და ავტოტრასოლოგიური დასკვნის გასაცემად გაწეული ხარჯი - 1750 ლარის ოდენობით, სპეცავტოსადგომის მომსახურების საფასური - 5884 ლარის ოდენობით, სისხლის სამართლის საქმეზე საადვოკატო მომსახურების თანხა - 800 ლარის ოდენობით) და მორალური ზიანის 6000 (ექვსი ათასი) ლარის ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 22 სექტემბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილება საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მორალური ზიანის (6 000 (ექვსი ათასი) ლარის) დაკისრების ნაწილში (გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტის ბოლო წინადადება) და ამ ნაწილში მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ტ. ლ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ტ. ლ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 3000 (სამი ათასი) ლარის ოდენობით. დანარჩენ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 22 სექტემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ.

კასატორის განმარტებით, საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურეობრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის თანახმად კი - თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისთვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით, ხოლო მორალური ზიანის ანაზღაურებას ითვალისწინებს ამავე კოდექსის მე-18 მუხლი, რომელიც განსაზღვრავს იმ საფუძვლებს, რომლის ხელყოფის დროსაც პირს უფლება აქვს მოითხოვოს მორალური ზიანის ანაზღაურება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამავე კოდექსის 1005-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, რეაბილიტირებული პირისთვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების, ადმინისტრაციული პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებულ ზიანს აანაზღაურებს სახელმწიფო, გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლო თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად.

აღნიშნული მუხლების დეფინიცია ცხადყოფს, რომ პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ბრალის ფორმით. ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის. ასევე, მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურეობრივი მდგომარეობიდან და იყოს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი და უნდა არსებობდეს პირდაპირი და არა სავარაუდო მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს პროკურატურის მხრიდან ამგვარ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია. კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს. ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებები არ შეიძლება გაგებულ იქნეს, როგორც ვინმეს მხრიდან განზრახი, ან უხეში გაუფრთხილებელი ქმედებით ზიანის მიყენებად.

საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის თანახმად, პროკურატურა სისხლისსამართლებრივი დევნის ორგანოა. ამ ფუნქციის შესრულების უზრუნველსაყოფად პროკურატურა ახორციელებს გამოძიების საპროცესო ხელმძღვანელობას. პროკურატურა ამ კოდექსით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით, სრული მოცულობით ატარებს დანაშაულის გამოძიებას, სასამართლოში მხარს უჭერს სახელმწიფო ბრალდებას. ამავე კოდექსის 33-ე მუხლის თანახმად კი, პროკურორი თავის უფლებამოსილებებს ახორციელებს სახელმწიფოს სახელით. სასამართლოში პროკურორი არის სახელმწიფო ბრალმდებელი, მას ეკისრება ბრალდების მტკიცების ტვირთი.

საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 166-ე მუხლის თანახმად, სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყება და განხორციელება მხოლოდ პროკურატურის დისკრეციული უფლებამოსილებაა, ხოლო ამავე კოდექსის 167-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სისხლისსამართლებრივი დევნა იწყება პირის დაკავებისთანავე, ან ბრალდებულად ცნობისთანავე (თუ ის არ დაუკავებიათ). საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის თანახმად, განაჩენი არის პირველი ინსტანციის, სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც ბრალდებულს ცნობს დამნაშავედ დანაშაულის ჩადენაში ან ამართლებს მას. ამავე კოდექსის მე-19 მუხლის თანახმად, სასამართლო სახელმწიფო ხელისუფლების ერთადერთი ორგანოა, რომელიც უფლებამოსილია განახორციელოს მართლმსაჯულება, განიხილოს სისხლის სამართლის საქმე, გამოიტანოს კანონიერი, დასაბუთებული და სამართლიანი განაჩენი. გარდა ამისა, საგულისხმოა, რომ სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება სასამართლოს კომპეტენციაა. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 268-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს განაჩენი შეიძლება იყოს გამამტყუნებელი ან გამამართლებელი.

განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დგინდება, რომ 2021 წლის ივლისში ტ. ლ-ს ბრალად წარედგინა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლის მეექვსე ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენა. 2021 წლის 7 ივლისს მას აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა გირაო 3000 ლარის ოდენობით. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 22 დეკემბრის განაჩენით ტ. ლ-ი წარდგენილ ბრალდებაში გამართლდა სრულად. აღნიშნული გადაწყვეტილება ძალაში იქნა დატოვებული ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა მხრიდან. ასევე დადგენილია, რომ მოსარჩელე პატიმრობაში არ იმყოფებოდა არც ერთი დღის განმავლობაში.

კასატორის განმარტებით, იმ შემთხვევაში, როდესაც პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობისას გამოყენებულია კანონით გათვალისწინებული საპროცესო მოქმედებები და გატარდა კანონშესაბამისი ღონისძიებანი, საბოლოოდ, სისხლისსამართლებრივი დევნის მარეაბილიტირებელი საფუძვლით დამთავრების შემთხვევაშიც კი, არ არსებობს პროკურატურის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის კანონიერი საფუძველი. გასათვალისწინებელია, რომ ტ. ლ-ის მიმართ გატარებულ ყველა ღონისძიებას გააჩნდა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული საფუძვლები, კერძოდ, ხსენებული კოდექსის თანახმად, პირისათვის ბრალდების წაყენებისა თუ სხვა იძულების ღონისძიების გამოყენების საფუძველია „დასაბუთებული ვარაუდის“ სტანდარტი. სწორედ აღნიშნულზე დაყრდნობით განხორციელდა მოსარჩელის მიმართ სისხლისსამართლებრივი პროცედურები, თუმცა ის ფაქტი, რომ სისხლის სამართლის საქმემ შემდგომში ვერ დააკმაყოფილა გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისათვის საჭირო „გონივრულ ეჭვს მიღმა“ სტანდარტი, უკანონოდ ვერ გადააქცევს „დასაბუთებული ვარაუდის“ სტანდარტზე დაყრდნობით შესრულებულ მოქმედებებს. ამას ისიც ცხადყოფს, რომ პროკურატურის მოქმედებები ყველა ეტაპზე გადიოდა სასამართლო კონტროლს და ამ უკანასკნელის მხრიდან კმაყოფილდებოდა როგორც აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების, ისე საქმის არსებითი განხილვისათვის გადაცემის შუამდგომლობები. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, სახეზე არ არის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რომელიც სამოქალაქო კოდექსის 993-ე და 1005-ე მუხლების მოთხოვნებიდან გამომდინარე, შეიძლებოდა მიზეზობრივ კავშირში ყოფილიყო დამდგარ შედეგთან.

კასატორის განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. მორალური ზიანის ანაზღაურებას ითვალისწინებს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლი, რომელიც განსაზღვრავს იმ საფუძვლებს, რომლის ხელყოფის დროსაც პირს უფლება აქვს მოითხოვოს მორალური ზიანის ანაზღაურება. ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ის გარემოება, რომ კომპენსაციის ოდენობა ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ მდგომარეობას, შესაბამისად, ოდენობა უნდა გამომდინარეობდეს გონივრული და სამართლიანი განსჯის შედეგად. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით, რაც გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა. ასევე, კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაშია მისაღები, რომ კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა იყოს უსაშველოდ გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას. მართალია მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე, მაგრამ ეს მოთხოვნა მხოლოდ მოსარჩელის მოსაზრებაა და ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრა სასამართლოს მიხედულებით უნდა გადაწყდეს. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო ის ფაქტი, რომ მოსარჩელის მიმართ პირველი ინსტანციის სასამართლოშივე იყო გამოტანილი გამამართლებელი განაჩენი და მისი უფლებების დაუსაბუთებელ შელახვას ადგილი არ ჰქონია სასჯელის სახით. ამასთან, საქმე ეხებოდა გაუფრთხილებელი დანაშაულის ჩადენის ბრალდებას, მოსარჩელე დაკავებული არ ყოფილა, მის მიმართ გამოყენებული იყო არასაპატიმრო აღკვეთის ღონისძიება, გარდა ამისა მას არ ჰქონია ისეთი ასაკი, ჯანმრთელობის გართულებული მდგომარეობა ან სხვა რაიმე ინდივიდუალური მახასიათებელი, რომელიც განსაკუთრებულ მოპყრობასთან იქნებოდა დაკავშირებული და განუზომელ ზიანს მიაყენებდა მას სისხლისსამართლებრივი დევნის დროს. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მორალური ზიანის სახით 3000 ლარის დაკისრება უსაფუძვლოა, არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების არაპროპორციულია და არ ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში.

კასატორის განმარტებით, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის 6.3 მუხლის „ც“ ქვეპუნქტით გარანტირებულია ბრალდებულის უფლება დაიცვას თავი პირადად ან მის მიერ არჩეული დამცველის მეშვეობით. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 38-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მიხედვით, ბრალდებულს აქვს ადვოკატის არჩევისა და ყოლის, ასევე მის მიერ არჩეული ადვოკატის ნებისმიერ დროს შეცვლის უფლება, ხოლო თუ ის უქონელია – უფლება, დაენიშნოს ადვოკატი სახელმწიფოს ხარჯზე. ამავე კოდექსის 45-ე მუხლის მიხედვით, სავალდებულოა ბრალდებულს ჰყავდეს ადვოკატი, თუ არსებობს სავალდებულო დაცვის შემთხვევა. 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, დაცვის ხარჯებს სახელმწიფო გაიღებს, თუ არსებობს სავალდებულო დაცვის შემთხვევა და საქმეში არ მონაწილეობს შეთანხმებით აყვანილი ადვოკატი. ამ კუთხით აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელე არ ექვემდებარებოდა სავალდებულო დაცვას და მის სისხლის სამართლის საქმეში არ იყო აუცილებელი ადვოკატის მონაწილეობა, თუმცა მან გამოიყენა კანონით მინიჭებული უფლება და აიყვანა ადვოკატი (დაცვა შეთანხმებით), შესაბამისად, საკუთარი უფლების რეალიზება არ შეიძლება ჩაითვალოს პროკურატურის მხრიდან მისთვის ზიანის მიყენებად და დაქირავებული ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურების საფუძველს არ წარმოადგენს. აღნიშნული პროცესუალური ნორმა, რომელიც ბრალდებულს ადვოკატის აყვანის უფლებას ანიჭებს, არ შეიძლება განიმარტოს ისე, რომ დაქირავებული ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურება უზრუნველყოფილი იქნეს პროკურატურის მხრიდან. გარდა ამისა, მხარის მიერ ადვოკატის მომსახურებისთვის გაღებული ხარჯის უპირობოდ სრულად ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი კანონმდებლობით გათვალისწინებული არ არის. მნიშვნელოვანია სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ხანგრძლივობა, სისხლის სამართლის საქმის წარმოებიდან დამდგარი მატერიალური და მორალური ზიანის ოდენობა, წარმომადგენლების მიერ გაწეული სამუშაო, რაც უნდა დასტურდებოდეს საქმის მასალებით. მხარე სარგებლობს თავისუფალი არჩევანით საადვოკატო მომსახურების მიღებისას, თუმცა მატერიალური ზიანის სახით ანაზღაურების მოთხოვნის შემთხვევაში მას აუნაზღაურდება არა ნებისმიერი ხარჯი, რასაც გასწევს ადვოკატის მომსახურებისთვის, არამედ აუცილებლად გასაწევი ხარჯი, სისხლი სამართლის საქმის წარმოების ხანგრძლივობისა და სხვა მტკიცებულებების გათვალისწინებით. ადვოკატის ხარჯის მოთხოვნის შეფასებისას სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მართალია, მოსარჩელეს წარმოდგენილი ჰქონდა ადვოკატ გ. დ-თან გაფორმებული ხელშეკრულება, თუმცა, აღსანიშნავია, რომ წარმოდგენილი ინფორმაციის მიხედვით, ადვოკატი გ. დ-ი არ მონაწილეობდა არც აღკვეთის ღონისძიების შეფარდების სხდომაზე და არც პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის დროს, შესაბამისად, არ დგინდებოდა მისი საქმესთან შემხებლობისა და მასში მონაწილეობის ფაქტი. შესაბამისად, მის მიმართ გაწეული ხარჯი, ასეთის არსებობის შემთხვევაში, ანაზღაურებას არ უნდა დაქვემდებარებოდა.

ასევე, უსაფუძვლოა სასამართლოს გადაწყვეტილება მატერიალური ზიანის სახით საექსპერტო მომსახურების ხარჯის - 1750 ლარის საქართველოს პროკურატურისათვის დაკისრების თაობაზე. კერძოდ, მოცემულ შემთხვევაში, წარმოდგენილი ინფორმაციით დგინდება, რომ სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში დაცვის მხარემ, ბრალდების მხარის ალტერნატიულად ჩაატარა ავტოტექნიკური ექსპერტიზა. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ბრალდებულს უფლება აქვს საკუთარი ხარჯით თვითონ ან/და ადვოკატის დახმარებით მოიპოვოს მტკიცებულება, მათ შორის, დანიშნოს ექსპერტიზა და მიიღოს მისი დასკვნა. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, ტ. ლ-მა ექსპერტიზის ჩატარებისას გამოიყენა თავისი პროცესუალური უფლება, საკუთარი უფლების რეალიზება კი, არ შეიძლება ჩაითვალოს პროკურატურის მხრიდან მისთვის ზიანის მიყენებად და დაქირავებული ექსპერტის ხარჯების ანაზღაურების საფუძველს არ წარმოადგენს.

რაც შეეხება ავტომანქანის საჯარიმოზე განთავსებისათვის გაწეული ხარჯის მოთხოვნას, აღსანიშნავია, რომ სისხლის სამართლის საქმის გამოძიებას აწარმოებდა შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი და სწორედ მათ მიერ განხორციელდა ამოღებული ავტომანქანის საჯარიმო სადგომზე განთავსება, რადგანაც მანქანის, როგორც ნივთიერი მტკიცებულების ამოღებასა და მის შემდგომ უსაფრთხოდ შენახვაზე პასუხისმგებელი უნდა ყოფილიყო სწორედ აღნიშნული საგამოძიებო ორგანო. შესაბამისად, ამ ნაწილში პროკურატურა წარმოადგენდა არასათანადო მოპასუხეს, თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლისა. აქედან გამომდინარე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია და მოკლებულია სამართლებრივ საფუძველს.

6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2026 წლის 30 იანვრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ შედეგობრივად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საქმეზე დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ა) რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 7 ივლისის განჩინებით ბრალდებულ ტ. ლ-ს აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა გირაო 3000 (სამი ათასი) ლარის ოდენობით (ს.ფ. 37-43); ბ) რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 22 დეკემბრის განაჩენით (საქმე №1-497-21) ტ. ლ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლის მეექვსე ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის წარდგენილ ბრალდებაში და გამართლდა. ამავე განაჩენით გაუქმდა ტ. ლ-ის მიმართ შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება - გირაო. ასევე გაუქმდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 28 ივლისის განჩინებით ტ. ლ-ის მიმართ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 7 ივლისის განჩინებით აღკვეთის ღონისძიების სახით შეფარდებული გირაოს - 3000 ლარის სანაცვლოდ ვ. მ-ას საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე, მდებარე ქ. ბოლნისი, ... ქ. №19, ბინა 11, ს. კ. ... დადებული ყადაღა კანონით დადგენილი წესით. ტ. ლ-ს საქართველოს სსსკ-ის 81-ე მუხლის თანახმად, საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ დაუბრუნდა „ჰიუნდაის“ მარკის ავტომობილი სახელმწიფო ნომრით ... . ამავე განაჩენით ტ. ლ-ს განემარტა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის შესაბამისად (ს.ფ. 15-30); გ) რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 22 დეკემბრის განაჩენი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 15 სექტემბრის განაჩენით დარჩა უცვლელად (ს.ფ. 31-36); დ) საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2024 წლის 21 მარტის განჩინებით დაუშვებლად იქნა ცნობილი ქვემო ქართლის საოლქო პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს უფროსის ზ. ფ-ის საკასაციო საჩივარი (ს.ფ. 31-36). ე) 2020 წლის 25 ნოემბერს მოსარჩელე ტ. ლ-სა და ადვოკატ გ. დ-ს შორის გაფორმებულია სისხლის სამართლის საქმეზე საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულება, რომლის თანახმად მომსახურების ღირებულება არის 800 ლარი (ს.ფ. 54-57); ვ) 2020 წლის 27 ოქტომბერს, დაახლოებით 13:00 სთ-ზე, ფონიჭალა-მარნეული-გეგუთის საავტომობილო გზის 55-ე კმ/ზე ბოლნისის მხრიდან დმანისის მიმართულებით მომხდარ საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევასთან დაკავშირებით, მოსარჩელე ტ. ლ-ის დაკვეთით შპს ,,...ის“ მიერ ჩატარდა საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევის ავტოტექნიკური და ავტოტრასოლოგიური ექსპერტიზა. აღნიშნული მომსახურების მისაღებად მოსარჩელემ გადაიხადა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული - 1750 ლარი (ს.ფ.44-47); ზ) ტ. ლ-მა შპს ,,ტ...ს“ გადაუხადა სისხლის სამართლის საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე მისი ავტომობილის („ჰიუნდაის“ მარკის ავტომობილი სახელმწიფო ნომრით ...) სპეცავტოსადგომზე დგომის საფასური - 5884 ლარი (ს.ფ. 48-49).

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან.

საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92.1 მუხლის თანახმად, პირს უფლება აქვს, სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით მოითხოვოს და მიიღოს უკანონოდ ჩატარებული საპროცესო მოქმედებისა და უკანონო გადაწყვეტილების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველი სარჩელი ეფუძნება მოპასუხის მიერ მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტს და სახეზეა მარეაბილიტირებელი გარემოება (სასამართლოს გამამართლებელი განაჩენი). მოცემულ შემთხვევაში, პროკურატურისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს ქმნის სამოქალაქო კოდექსის 1005.3 მუხლი, რომლის თანახმად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების, ადმინისტრაციული პატიმრობის, დისციპლინური პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებულ ზიანს აანაზღაურებს სახელმწიფო გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად.

დადგენილია, რომ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 22 დეკემბრის განაჩენით (საქმე №1-497-21) ტ. ლ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლის მეექვსე ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის წარდგენილ ბრალდებაში. ასევე დადგენილია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 15 სექტემბრის განაჩენით რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 22 დეკემბრის განაჩენი დარჩა უცვლელად. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2024 წლის 21 მარტის განჩინებით დაუშვებლად იქნა ცნობილი ქვემო ქართლის საოლქო პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს უფროსის ზ. ფ-ის საკასაციო საჩივარი.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ უკანონო ბრალდების შედეგად დამდგარ ასანაზღაურებელ ზიანში მოიაზრება როგორც მატერიალური, ასევე მორალური ზიანი, რადგან პირის თავისუფლების ხელყოფას და ხელშეუხებლობის დარღვევას, როგორც წესი თან სდევს პირის პატივისა და ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის და კანონით დაცული სხვა უფლებების შელახვა. მატერიალური (ქონებრივი) ზიანი შესაძლოა გამოიხატოს ქონების დაზიანებაში, შემოსავლის მიუღებლობაში, ჯანმრთელობის დაზიანებაში, დამატებითი ხარჯების გაწევაში და ა.შ., ხოლო არაქონებრივი ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებში, რომელიც შესაძლოა დაკავშირებული იყოს აქტიური საზოგადოებრივი ცხოვრების წესის გაგრძელების შუეძლებლობასთან, პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვასთან და სხვა. თუმცა, ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყველა სახის მორალური ზიანი, არამედ მხოლოდ ის, რომლის ანაზღაურებაც გათვალისწინებულია მოქმედი კანონმდებლობით (სკ-ის 413 მუხ.) (სუსგ 04.06.2015წ. საქმე №ბს-485-474(2კ-14)). განსახილველ შემთხვევაში, მართლსაწინააღმდეგო შედეგის არსებობა (უკანონო ბრალდება) განაპირობებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობას, ვინაიდან გამოძიების პროცესში ჩატარებული ფორმალურად მართლზომიერი საპროცესო მოქმედებები მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენისთანავე სკ-ის 1005.3 მუხლის მიზნებისთვის მიიჩნევიან უკანონოდ, რადგან ხსენებული ნორმა მიზნად ისახავს დაზარალებულის დაცვას, კერძოდ, გამართლებული პირისთვის სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად კომპენსაციის მიცემას (სუსგ 04.06.2015წ. საქმე №ბს-485-474 (2კ-14)).

საკასაციო საჩივრის ავტორის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ ტ. ლ-ის მიმართ გატარებულ ყველა ღონისძიებას გააჩნდა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული საფუძვლები და პროკურატურის მოქმედებები ყველა ეტაპზე გადიოდა სასამართლო კონტროლს - არ გამორიცხავს ზიანის არსებობას და მისი ანაზღაურების ვალდებულებას.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მართალია, პროკურატურა, როგორც საგამოძიებო ორგანო, წინასწარ ვერ განსაზღვრავს სისხლისსამართლებრივი საქმის შედეგს და მის მიერ ბრალის წარდგენა, აპრიორი არ ნიშნავს იმას, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე გამამტყუნებელი განაჩენი დადგება, მაგრამ ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის, მიუხედავად სახელმწიფო მოხელეთა ბრალეულობისა.

განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სახეზეა მოპასუხის მიერ იმ მორალური ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც გამოწვეულია მარეაბილიტირებელი გარემოებით - მოსარჩელის მიმართ საბოლოოდ გამამართლებელი განაჩენის მიღებით. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კანონიერ ძალაში მყოფი რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 22 დეკემბრის გამამართლებელი განაჩენი უდავოდ წარმოადგენს მოსარჩელის რეაბილიტაციის საფუძველს, რადგან უტყუარად დასტურდება პირის უდანაშაულობა, წარდგენილი ბრალდების უსაფუძვლობა და პირის მიმართ გამოყენებული შეზღუდვის არამართლზომიერება. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოსარჩელის მიმართ ბრალის წაყენება და აღკვეთი ღონისძიების შეფარდება განხორციელდა ფორმალურად კანონიერი საპროცესო აქტებისა და მოქმედებების საფუძველზე.

მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დაკავშირებულია არაქონებრივი უფლებების დარღვევასთან. არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის ისეთ ობიექტს, რომლის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ექვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების (პატივი, ღირსება, საქმიანი რეპუტაცია, პირადი ხელშეუხებლობა) ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. პირისათვის ბრალის წარდგენა, მის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების გამოყენება, მიმდინარე გამოძიება დაკავშირებულია გარკვეულ ნეგატიურ განცდებთან, სტრესულ მდგომარეობასთან, რეპუტაციის შელახვასთან.

რაც შეეხება მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობას, კომპენსაციის ოდენობის დადგენისას გასათვალისწინებელია ინდივიდუალური საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, მიმდინარე საგამოძიებო მოქმედებებისა თუ სასამართლო პროცესების ხანგრძლივობა. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანის ოდენობის შეფასება განსაკუთრებით რთულია ისეთ შემთხვევებში, როცა საკითხი ეხება პირად განცდებს. არ არსებობს სტანდარტი, რომლითაც ტკივილი, ტანჯვა, ფიზიკური დისკომფორტი და ფსიქოლოგიური სტრესი ფულადი თანხის ოდენობით შეფასდება. განსახილველ შემთხვევაში, წარდგენილი ბრალდების სიმძიმის, უკანონოდ წარმოებული სისხლისსამართლებრივი დევნის, გამოძიების მიმდინარეობის პერიოდის გათვალისწინებით, კასატორი ვერ ასაბუთებს იმ გარემოებას, რომ მორალური ზიანის სახით დაკისრებული თანხის ოდენობა დარღვეული უფლების არაპროპორციულია.

მორალური ზიანის სახით დაკისრებული თანხის ოდენობის მართებულობის შეფასების მიზნით კასატორი მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებით დადგენილ პრაქტიკასა და ანალოგიურ საქმეებზე საქართველოს საერთო სასამართლოების პრაქტიკაზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინებას, შესაბამისად, მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სხვა საქმეებზე მიღებულ გადაწყვეტილებებზე მითითება უსაფუძვლოა. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო და ყოფითი მდგომარეობა, ჯანმრთელობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს (სუსგ №ბს-972-936 (3კ-08), 08.04.2009წ.).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. ამასთან, ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა, მორალური ზიანის მოცულობას სასამართლო განსაზღვრავს გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 22 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის დაკისრებული თანხა (3 000 ლარი) მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციულია.

წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში კასატორი ასევე სადავოდ ხდის მატერიალური ზიანის ნაწილში ადვოკატის ჰონორარის, სისხლის სამართლის საქმეზე ექსპერტიზის ჩატარების ღირებულებისა და სატრანსპორტო საშუალების ავტოსადგომზე განთავსების ხარჯის სახით, ჯამში 8434 ლარის დაკისრების საკითხს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილშიც უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მსჯელობას მასზედ, რომ ვინაიდან ბრალდებულმა აიყვანა ადვოკატი (დაცვა შეთანხმებით), აღნიშნული ფაქტი არ შეიძლება ჩაითვალოს პროკურატურის მხრიდან მისთვის ზიანის მიყენებად და დაქირავებული ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურების საფუძველს არ წარმოადგენს. პალატა კვლავაც აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების შედეგად დამდგარ ასანაზღაურებელ ზიანში მორალურთან ერთად მოიაზრება ასევე მატერიალური ზიანიც, რომელიც შესაძლოა გამოიხატოს ქონების დაზიანებაში, შემოსავლის მიუღებლობაში, ჯანმრთელობის დაზიანებაში, დამატებითი ხარჯების გაწევაში და ა.შ.. მართალია, მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მიმართ სახეზე არ იყო საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 45-ე მუხლით გათვალისწინებული სავალდებულო დაცვის შემთხვევა და ასევე, სსსკ 46-ე მუხლის თანახმად, ბრალდებული შესაბამისი საფუძვლების არსებობის შემთხვევაში უფლებამოსილი იყო მიემართა იურიდიული დახმარების სამსახურისათვის ადვოკატის დანიშვნის მოთხოვნით (დაცვა სახელმწიფოს ხარჯზე), თუმცა, ამავდროულად, კანონმდებლობა ითვალისწინებს ბრალდებულის უფლებას აირჩიოს და აიყვანოს ადვოკატი საკუთარი შეხედულებით, შეთანხმების საფუძველზე (სსსკ 38.5, 41-ე მუხლები). შესაბამისად, კასატორის მითითება ადვოკატის ხარჯის ანაზღაურების საფუძვლების არარსებობაზე, ბრალდებულის მიერ მისთვის კანონით მინიჭებული - ადვოკატის აყვანის უფლებით სარგებლობის გამო - დაუსაბუთებელია და არ უნდა იქნეს გაზიარებული. ტ. ლ-ი უფლებამოსილი იყო საქმის სირთულისა და მოსალოდნელი შედეგის გათვალისწინებით, თავად შეერჩია ადვოკატი საკუთარი უფლებების ეფექტური დაცვისთვის.

საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს, რომ მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოს გარეშე ხარჯებთან (სსკ 37-ე მუხლის პირველი ნაწილი). ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯი წარმოადგენს სასამართლოს გარეშე ხარჯებს (სსკ 37.3 მუხლი). ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს მხარის მიერ გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (იხ. სუს 1330-1315(კ-11) 09.02.2012წ. განჩინება). განსახილველ შემთხვევაში, საადვოკატო მომსახურების შესახებ 2020 წლის 25 ნოემბრის ხელშეკრულებით (ს.ფ. 54-56) დასტურდება ტ. ლ-სა და ადვოკატ გ. დ-ს შორის იურიდიული მომსახურების გაწევის შესახებ შეთანხმების არსებობა, კერძოდ, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს ფასიანი საადვოკატო მომსახურების გაწევა სისხლის სამართლის საქმეზე. ხელშეკრულებით განსაზღვრულია ადვოკატის ხარჯის ანაზღაურების საკითხიც - 1.1 პუნქტის მიხედვით, ხელშეკრულების საფასური შეადგენს 800 ლარს. იურიდიული მომსახურების მიღების ფაქტს ასევე ადასტურებს ადვოკატ გ. დ-ის (სიითი ნომერი ...) მიერ 2020 წლის 1 დეკემბერს გაცემული ორდერი (შეთანხმება) №44, რომლის თანახმად, ადვოკატ გ. დ-ს ევალება ტ. ლ-ის ინტერესების დაცვა გამოძიებასა და სასამართლოში სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ვადით. ამასთანავე, დგინდება, რომ ტ. ლ-ის მიმართ წაყენებულ ბრალდებაზე იმსჯელა სამივე ინსტანციის სასამართლომ, მის მიერ დანაშაულებრივი ქმედების ჩადენა არ დადასტურდა და იგი სრულად გამართლდა წაყენებულ ბრალდებაში. ამდენად, სისხლის სამართლის საქმეზე დამდგარი შედეგისა და ზემოაღნიშნულ მტკიცებულებათა გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მართებულია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მოსარჩელის მიერ გაწეული საადვოკატო მომსახურების თანხის დაკისრების ნაწილში.

საკასაციო პალატა ასევე მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის ექსპერტიზის ჩატარების ღირებულებისა და სატრანსპორტო საშუალების ავტოსადგომზე განთავსების ხარჯის დაკისრების ნაწილში.

საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-9 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებისთანავე სისხლის სამართლის პროცესი ხორციელდება მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის საფუძველზე. პროკურატურა სისხლისსამართლებრივი დევნის ორგანოა. ამ ფუნქციის შესრულების უზრუნველსაყოფად პროკურატურა ახორციელებს გამოძიების საპროცესო ხელმძღვანელობას. პროკურატურა ამ კოდექსით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით, სრული მოცულობით ატარებს დანაშაულის გამოძიებას, სასამართლოში მხარს უჭერს სახელმწიფო ბრალდებას (32-ე მუხლი). გამომძიებელი ვალდებულია სისხლის სამართლის საქმის გამოძიებასთან დაკავშირებით შეასრულოს პროკურორის მითითება (37.3 მუხლი), თავის მხრივ, გამომძიებელი ვალდებულია გამოძიება აწარმოოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად (37.2 მუხლი). სასამართლოს ეკრძალება ბრალდების დამადასტურებელ ან დაცვის ხელშემწყობ მტკიცებულებათა დამოუკიდებლად მოპოვება და გამოკვლევა, მტკიცებულებათა მოპოვება და წარდგენა მხარეების კომპეტენციაა (25.2 მუხლი). შეჯიბრებითობის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ სისხლის სამართლის პროცესმა მხარეებისთვის შექმნას შესაძლებლობა წარმოადგინონ სისხლის სამართლის საქმის მოვლენათა განვითარების საკუთარი ვერსია, აღნიშნული ვერსიის ხელშემწყობი არგუმენტები და მტკიცებულებები, ასევე გამოთქვან მოსაზრებები, გაეცნონ მოწინააღმდეგე მხარის მტკიცებულებებს, გამოხატონ პოზიციები აღნიშნულ მტკიცებულებებზე ან/და საქმესთან დაკავშირებულ სხვა გარემოებებზე, გააქარწყლონ მოწინააღმდეგე მხარის ყველა მტკიცებულება და არგუმენტი, რომელზეც სასამართლომ შეიძლება დააფუძნოს თავისი მოსაზრება, აგრეთვე დაარწმუნონ სასამართლო საკუთარი არგუმენტების სისწორეში და გავლენა მოახდინონ დასაბუთებული, სწორი და სამართლიანი გადაწყვეტილების მიღებაზე (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 14.12.2018წ. №2/13/1234,1235 გადაწყვეტილება საქმეზე „რ. მიქელაძე და გ. ბურჯანაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-75). შეჯიბრებითი მოდელის მქონე სისხლის სამართლის პროცესის სისტემაში სამართალწარმოების მხარეებისა და გადაწყვეტილების მიმღები სუბიექტების როლები გამიჯნულია, მოსამართლის როლი შემოიფარგლება ნეიტრალური არბიტრის ფუნქციით, ხოლო ბრალდების დამადასტურებელი ან დაცვის ხელშემწყობი მტკიცებულებების მოპოვებისა და სასამართლოში წარდგენის ინიციატივა მხარეებზეა მინდობილი, რამდენადაც მიიჩნევა, რომ სათანადოდ მომზადებული და დაინტერესებული მხარეები სასამართლოს წარუდგენენ საკმარის ინფორმაციასა და არგუმენტებს, ხოლო მოსამართლის ძირითად ამოცანას მხარეთათვის ასეთი შესაძლებლობის უზრუნველყოფა წარმოადგენს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 29.09.2015წ. გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/608, 609, II-15).

საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბრალდებულს უფლება აქვს, საკუთარი ხარჯით, თვითონ ან/და ადვოკატის დახმარებით მოიპოვოს მტკიცებულება. ამავე კოდექსის 275-ე მუხლის პირველი წინადადების თანახმად, გამამართლებელი განაჩენის აღწერილობით-სამოტივაციო ნაწილში აღინიშნება: წარდგენილი ბრალდების არსი, სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები და მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს სასამართლოს დასკვნას ბრალდებულის უდანაშაულობის შესახებ. დადგენილია, რომ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 22 დეკემბრის განაჩენით (საქმე №1-497-21) ტ. ლ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლის მეექვსე ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის წარდგენილ ბრალდებაში და გამართლდა. ზემოაღნიშნული განაჩენის თანახმად, ბრალდებისა და დაცვის მხარეების მიერ დანიშნული ავტოტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნებით დადგინდა ურთიერთსაწინააღმდეგო შედეგები და ტ. ლ-ის ბრალეულობის დასადგენად სასამართლომ გაიზიარა დაცვის მხარის მიერ დანიშნული და ექსპერტ რ. ვ-ის მიერ გაცემული №32/021-ატ/ტრ დასკვნა.

საქმის მასალებით დგინდება, რომ შპს „...ის“ (ს/კ ...) დირექტორ რ. ვ-სა და ვ. მ-ას (პ/ნ ...) შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, შემსრულებელი ატარებს სოფელ ...ში, ფონიჭალა-მარნეული-გეგუთის საავტომობილო გზის 55-ე კმ.-ზე 2020 წლის 27 ოქტომბერს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის ავტოტექნიკურ და ავტოტრასოლოგიურ ექსპერტიზას. შესასრულებელი სამუშაოს საფასური განისაზღვრა 1750 ლარი (ს.ფ.47). 2021 წლის 5 აგვისტოს №32/021-ატ/ტრ. მიღება-ჩაბარების ოქმის თანახმად, შპს „...მა“ ტ. ლ-ის განცხადების და ურთიერთშორის გაფორმებული №32 ხელშეკრულების საფუძველზე მოამზადა 2020 წლის 27 ოქტომბერს, დაახლოებით 13:00 საათზე, ფონიჭალა-მარნეული-გეგუთის საავტომობილო გზის 55-ე კმ.-ზე ბოლნისის მხრიდან დმანისის მიმართულებით მოძრაობისას მომხდარი საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევის ავტოტექნიკური და ავტოტრასოლოგიური ექსპერტიზის დასკვნა №32/021-ატ/ტრ. (ს.ფ. 44). ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოსარჩელემ საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 39-ე მუხლის საფუძველზე მოიპოვა მტკიცებულება, რომელიც საფუძვლად დაედო მის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის დადგენას, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მართებულია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ექსპერტიზის ჩატარების ღირებულების საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის დაკისრებასთან დაკავშირებით.

საქმეზე ასევე დადგენილია, რომ ავტომობილი, რომელსაც მოსარჩელე მართავდა ავტოსაგზაო შემთხვევისას, წარმოადგენდა ნივთიერ მტკიცებულებას სისხლის სამართლის საქმეზე, რომელზეც ბრალი წარედგინა მოსარჩელეს სსკ 276-ე მუხლის მე-6 ნაწილით გათვალისწინებულ დანაშაულში და მოსარჩელე ტ. ლ-მა შპს „ტ...ს“ გადაუხადა სისხლის სამართლის საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე მისი ავტომობილის („ჰიუნდაის“ მარკის ავტომობილი სახელმწიფო ნომრით ...) სპეცავტოსადგომზე დგომის საფასური - 5884 ლარის ოდენობით. ზემოაღნიშნული ფაქტი დადასტურებულია სატრანსპორტო საშუალებების სპეცავტოსადგომზე გაჩერება-ჩაბარების №117 აქტითა და 05.11.2024წ. გაცემული №71 ინვოისით, რომლის თანახმად, ტ. ლ-ზე დარიცხულმა თანხამ ჯამში შეადგინა 5884 ლარი. პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ სპეციალურ ავტოსადგომზე ავტომობილი მთელი პერიოდის განმავლობაში განთავსებული იყო უკანონო ბრალდების გამო, რასაც საბოლოოდ ბრალდებულის გამართლება და მესაკუთრისთვის ნივთიერი მტკიცებულების (ავტომობილის) დაბრუნება მოჰყვა.

საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ მართალია, სისხლის სამართლის საქმის გამოძიებას აწარმოებდა შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი და სწორედ მათ მიერ განხორციელდა ამოღებული ავტომანქანის საჯარიმო სადგომზე განთავსება, თუმცა, როგორც უკვე აღინიშნა, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის შესაბამისად, გამოძიების საპროცესო ხელმძღვანელობას ახორციელებს პროკურატურა და კანონიერია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა როგორც სათანადო მოპასუხედ საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიჩნევის, ასევე სატრანსპორტო საშუალების ავტოსადგომზე განთავსების ხარჯის ანაზღაურების მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოტივების უარმყოფელ სამართლებრივად დასაბუთებულ არგუმენტაციას. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების თუ მათი სამართლებრივი შეფასების უსწორობის სათანადო დასაბუთებას, წარმოდგენილი არ არის დასაბუთებული და დასაშვები პრეტენზიები (შედავება), შესაბამისად არ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს. მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 22 სექტემბრის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. მაკარიძე

ქ. ცინცაძე

გ. უბილავა