ას-1163-1308-08 2 ივნისი, 2009წ.

თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი

კასატორები _ ე. ჯ-ძე, წარმომადგენელი ა. ბ-ძე, თ. ჯ-ძე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ლ. ლ-ძე, წარმომადგენელი ლ. ფ-ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ სავალდებულო წილის გამოყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2008 წლის 18 აპრილს ამბროლაურის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა ლ. ლ-ძემ მოპასუხეების _ ე. და თ. ჯ-ძეების მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მამის დანაშთი ქონებიდან სავალდებულო წილის გამოყოფა.

სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნულია, რომ ლ. ლ-ძის მამის _ დ. ჯ-ძის ოჯახი ცხოვრობდა ამბროლაურის რაიონის სოფელ …ში. შემდგომ დ. ჯ-ძემ თავისი კომლი გაუერთიანა სოფელ ბოსტანაში მცხოვრებ გ. ჯ-ძის კომლს და ოჯახთან ერთად იქ გადავიდა საცხოვრებლად. დ. ლ-ძემ სიძის (ლ. ლ-ძის მეუღლე ბ. ლ-ძე) და ამ უკანასკნელის ძმის _ ჯ. ლ-ძის თანხებით, სამშენებლო მასალითა და სხვა დახმარებით მოახდინა საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა და ახალი ვენახის გაშენება, რის სანაცვლოდაც მოსარჩელეს მამამ _ დ. ჯ-ძემ გადასცა სამოსახლო რიცეულაზე. 1970 წელს დ. ჯ-ძემ პარალელურად დაიწყო ახალი სახლის მშენებლობა, რომელსაც ასევე აწარმოებდა სიძის და მისი ძმის დახმარებით. აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე სახლის მშენებლობისას დ. ჯ-ძის მიმართ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე მითითებული მიწის ნაკვეთის თითქოსდა გაყიდვის ფაქტზე, რაც არ დადასტურდა, მაგრამ სასამართლომ უკანონოდ ჩათვალა მისი საკუთრება და მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება სახლის კონფისკაციისა და მიწის ჩამორთმევის შესახებ, რაც აღსრულდა. მოგვიანებით, მითითებულ მიწის ნაკვეთს ისევ დაეპატრონა ლ. ლ-ძის მეუღლე ბ. ლ-ძე, რომელმაც სახლის მშენებლობა დაამთავრა და ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა სოფელ რიცეულაში. მათ სადავო მიწის ნაკვეთი (0.092 ჰა ვენახი, 0.078 ჰა ბაღი და 0.023ჰა ყანა) მათივე ხარჯებით შემოსაზღვრეს რკინა-ბეტონის ღობით, 1977 წლიდან კომლად დარეგისტრირდნენ და დაეწერათ 0.01ჰა მიწის ფართობი. 1997 წლის მიწის მიღება-ჩაბარების აქტში ლ. ლ-ძის მამამ მიისაკუთრა მოსარჩელის მიერ შემოსაზღვრული ზემოაღნიშნული მიწის ნაკვეთი.

დ. ჯ-ძის გარდაცვალების შემდეგ კომლი გაუქმებულ იქნა. ამ უკანასკნელის გარდაცვალების დროისათვის კანონით პირველი რიგის მემკვიდრეებს წარმოადგენდნენ შვილები _ ნ. ჯ-ძე, ე. ჯ-ძე, თ. ჯ-ძე, ე. ჯ-ძე და ლ. ლ-ძე. გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადის გასვლის შემდეგ არ მომხდარა მემკვიდრეობის გახსნა. მემკვიდრეობა აღადგინა ე. ჯ-ძემ, რომელმაც 2007 წლის 30 ოქტომბრის ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობებით დ. ჯ-ძის სახელზე რიცხული ქონება ამბროლაურის საჯარო რეესტრში დაარეგისტრირა არასრულწლოვან დ. ჯ-ძეზე (ნ. ჯ-ძის შვილი) და გაუთხოვარ დაზე თ. ჯ-ძეზე.

რამდენადაც ლ. ლ-ძემ თავის მეუღლესთან ერთად თბილისში, აგრეთვე ბოსტანასა და რიცეულაში მდებარე მამკვიდრებლის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი სახლების მშენებლობა და ვენახის გაშენება საკუთარი ხარჯებით განახორციელა, მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ აღნიშნული ქონებიდან მას და მის მეუღლეს კუთვნილი წილი ერგებოდათ. ამის მიუხედავად, იგი სავალდებულო წილის სახით ითხოვდა მხოლოდ ამბროლაურის რაიონის სოფელ რიცეულაში მდებარე 0.092 ჰა ვენახის, 0.078 ჰა ბაღისა და 0.023 ჰა ყანის მიკუთვნებას.

მოსარჩელე მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითებდა სამოქალაქო კოდექსის 1371-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, მამკვიდრებლის შვილებს, მშობლებსა და მეუღლეს, ანდერძის შინაარსის მიუხედავად, ეკუთვნით სავალდებულო წილი, რომელიც უნდა იყოს იმ წილის ნახევარი, რაც თითოეულ მათგანს კანონით მემკვიდრეობის დროს ერგებოდა (ტომი I, ს.ფ. 2-11).

მოპასუხეებმა თ. და ე. ჯ-ძეებმა სარჩელი არ ცნეს და ლ. ლ-ძის მიერ დასახელებული ფაქტობრივი გარემოებების უსწორობაზე მიუთითეს. მათი მტკიცებით, ლ. ლ-ძეს საცხოვრებელი სახლი, რომელშიც ამჟამად ცხოვრობდა მამის _ დ. ჯ-ძის ქონებიდან სავალდებულო წილის სახით ჰქონდა მიღებული, რის შესაბამისადაც სარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლო იყო. ამასთან, სადავო მიწის ნაკვეთი 1997 წლის 20 დეკემბრის მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის თანახმად ეკუთვნოდა დ. ჯ-ძეს, რომელმაც იგი 1999 წლის 24 სექტემბერს შედგენილი ანდერძით ბოსტანაში არსებულ სხვა ქონებასთან ერთად დაუტოვა თ. ჯ-ძეს და თავის დას _ ნ. ჯ-ძეს. ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ მისი კუთვნილი წილი (დ. ჯ-ძის სამკვიდრო ქონების 1/2 ნაწილი) გადაეცა მცირეწლოვან შვილს _ დ. ჯ-ძეს, რომლის მეურვედ დანიშნულია მოპასუხე ე. ჯ-ძე.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, მოპასუხეებმა ლ. ლ-ძის მოთხოვნა ხანდაზმულად მიიჩნიეს, რის საფუძვლადაც სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე მუხლი დაასახელეს (ტომი I, ს.ფ. 34-47, 57-59).

ამბროლაურის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ლ. ლ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა: მოსარჩელეს სავალდებულო წილის სახით ნატურით გადაეცა ამბროლაურის რაიონის სოფელ რ-ზე, ე.წ. “ბ-ს” ტერიტორიაზე (მიწის ნაკვეთი ¹3) ვენახი 0.92ჰა, ბაღი 0.078 ჰა და ყანა 0.023 ჰა.

რაიონული სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარმოდგენილი ამბროლაურის რაიონული სასამართლოს 1970 წლის 20 მარტის განაჩენი ადასტურებდა, რომ მიწის ნაკვეთი, სადაც ამჟამად ლ. ლ-ძე ცხოვრობდა, დ. ჯ-ძის საკუთრება არ ყოფილა, მის კომლზე ეს მიწის ნაკვეთი მიმაგრებული იყო, როგორც საკოლმეურნეო მიწის ნაკვეთი. განაჩენის თანახმად, დ. ჯ-ძემ ამ მიწის ნაკვეთზე წამოიწყო უკანონოდ სახლის მშენებლობა. მრავალი გაფრთხილების მიუხედავად მან თვითნებური მშენებლობა გააგრძელა. აღნიშნულ მშენებლობაში მონაწილეობდა ლ. ლ-ძის მეუღლე ბ. ლ-ძე. იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობით მიწის გაჩუქება ან მისი ყიდვა-გაყიდვა აკრძალული იყო. აქედან გამომდინარე, დ. ჯ-ძე მიწას და მასზე დაწყებულ მშენებარე სახლს სიძე-ქალიშვილს ვერ გადასცემდა.

რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხეთა განმარტება იმის შესახებ, რომ ლ. ლ-ძეს “რ-ს” დასახლებაში ე.წ. “ბ-ს” ტერიტორიაზე მდებარე საცხოვრებელი სახლი, რომელშიც ამჟამად ცხოვრობდა, მამის _ დ. ჯ-ძის ქონებიდან სავალდებულო წილის სახით ჰქონდა მიღებული, რამდენადაც ამის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვებოდა. არც სასარჩელო განცხადებიდან და საქმეში არსებული მასალებიდან ირკვეოდა, საიდან მოიპოვა ლ. ლ-ძემ საკუთრება სადავო მიწაზე და რა უფლებით ააშენა მასზე საცხოვრებელი სახლი.

რაიონულმა სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ მიწის ნაკვეთი, რომელსაც სავალდებულო წილის სახით ლ. ლ-ძე ითხოვდა, დ. ჯ-ძეს ეკუთვნოდა 1997 წლის მიღება-ჩაბარების აქტით. აქტის თანახმად, დ. ჯ-ძეს აწერია მიწა, რომელიც მდებარეობს ლ. ლ-ძის მიწის მოსაზღვრედ. სასამართლომ გაუგებრად მიიჩნია, როგორ გადასცემდა 1995 წელში დ. ჯ-ძე იმ მიწას, რომელიც მას საკუთრებაში არასდროს მიუღია.

რაიონულმა სასამართლომ ლ. ლ-ძის მოთხოვნა ხანდაზმულად არ მიიჩნია და აღნიშნულთან დაკავშირებით მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი. ის გარემოება, რომ ლ. ლ-ძის ოჯახი, მართალია, დავის პირობებში, მაგრამ ფაქტობრივად მაინც სარგებლობდა სავალდებულო წილში მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთით, დასტურდებოდა: მოწმეთა ჩვენებებით, ამბროლაურის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 5 დეკემბრის განაჩენით, თავად ე. და თ. ჯ-ძეების განმარტებებით. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ის გარემოება, რომ ანდერძი გაიხსნა არა კანონით გათვალისწინებულ 6-თვიან ვადაში, არამედ 2007 წელს, ხოლო მის გახსნაზე ლ. ჯ-ძე მიწვეული არ იყო, მიუთითებდა, რომ ლ. ჯ-ძემ ანდერძის შესახებ არ იცოდა. მოსარჩელის მტკიცებით, აღნიშნულის შესახებ მან 2008 წლის მარტში შეიტყო.

რაიონულმა სასამართლომ სამკვიდრო მოწმობებზე დაყრდნობით სამკვიდრო ქონების ღირებულებად 23500 ლარი მიიჩნია, საიდანაც სამოქალაქო კოდექსის 1371-1375-ე მუხლებიდან გამომდინარე, ლ. ლ-ძის სავალდებულო წილი (ხუთი კანონისმიერი მემკვიდრის გათვალისწინებით) 4700 ლარით განსაზღვრა. მოცემულ შემთხვევაში სადავო მიწის ნაკვეთის ღირებულება აუდიტის შეფასებით 2500 ლარს შეადგენდა. სამოქალაქო კოდექსის 1454-ე მუხლის თანახმად, მემკვიდრეს შეეძლო თავისი წილის გამოყოფა ნატურით როგორც უძრავი, ისე მოძრავი ქონებიდან. ამავე კოდექსის 1460-ე მუხლიდან გამომდინარე, რაიონულმა სასამართლომ მოსარჩელის მოთხოვნა მისი სახლის მოსაზღვრედ მდებარე მიწის ნაკვეთის ნატურით გამოყოფის შესახებ საფუძვლიანად ჩათვალა (ტომი II, ს.ფ. 151-156).

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ე. და თ. ჯ-ძეებმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი II, ს.ფ. 164-174).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ე. და თ. ჯ-ძეების სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ამბროლაურის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილება ლ. ლ-ძისათვის 0.92 ჰა ვენახის მიკუთვნების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება: ლ. ლ-ძეს მიეკუთვნა ამბროლაურის რაიონის სოფელ რიცეულაზე ე.წ. “ბინულას” ტარიტორიაზე მდებარე ვენახი 0.092 ჰა, დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილად იქნა მიჩნეული შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ლ. ლ-ძის მამა _ დ. ჯ-ძე გარდაიცვალა 2003 წლის 31 აგვისტოს. მისი გარდაცვალების დროისათვის კანონით პირველი რიგის მემკვიდრეებს წარმოადგენდნენ შვილები _ ნ. ჯ-ძე, ე. ჯ-ძე, თ. ჯ-ძე, ე. ჯ-ძე და ლ. ლ-ძე.

დ. ჯ-ძის ოჯახი ცხოვრობდა ამბროლაურის რაიონის სოფელ ...ში, ხოლო 1968 წლიდან თავისი კომლი გაუერთიანა სოფელ ბო...ში მცხოვრები გ. ჯ-ძის კომლს და ოჯახთან ერთად იქ გადავიდა საცხოვრებლად.

1997 წლის 20 დეკემბერს გაცემული მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტით, დ. ჯ-ძეს გადაეცა 0.38 ჰა მიწა ხუთ ნაკვეთად, მათ შორის: სახნავი _ 0.55კვ.მ, ვენახი _ 0.16კვ.მ, ბაღი _ 0.12კვ.მ და ეზო _ 0.048კვ.მ.

1999 წლის 24 სექტემბერს შედგენილი ანდერძით დ. ჯ-ძემ თავისი კუთვნილი ქონება, ამბროლაურის რაიონის სოფელ ბო...ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი უანდერძა შვილებს _ თ. და ნ. ჯ-ძეებს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1375-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, პირი, რომელსაც აქვს სავალდებულო წილის მიღების უფლება, მოვალეა სავალდებულო წილში ჩათვალოს ყველაფერი, რაც მამკვიდრებლისაგან მიიღო მის სიცოცხლეში იმაზე მითითებით, რომ მიღებული ჩაითვალოს სავალდებულო წილში.

საქმეში წარმოდგენილი ანდერძის ტექსტის შინაარსიდან ირკვეოდა, რომ დ. ჯ-ძეს კანონით დადგენილი წესით განემარტა 1371-1372-ე მუხლების შინაარსი, მაგრამ მოანდერძეს არანაირი მითითება აღნიშნულ ანდერძში არ გაუკეთებია იმის შესახებ, რომ მან თავის სიცოცხლეში აჩუქა ქონება რომელიმე პირველი რიგის მემკვიდრეს, რაც უნდა ჩათვლ.ყო სავალდებულო წილში.

ე. ჯ-ძე იმ გარემოებას, რომ ამჟამად ლ. ლ-ძის მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთი აწ გარდაცვლილ დ. ჯ-ძეს ეკუთვნოდა და მოსარჩელეს მამის სამკვიდრო ქონებიდან სავალდებულო წილი მიღებული ჰქონდა, მის მიერ დასახელებული მოწმეთა ჩვენებებით ასაბუთებდა. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მამკვიდრებლის სიცოცხლეში მამკვიდრებლის მიერ გადაცემული ქონების ჩათვლა სავალდებულო წილში უძრავ ნივთზე საკუთრების იმ განსაკუთრებულ უფლებას წარმოადგენდა, რომლის არსებობის დადასტურება მოწმეთა ჩვენებებით დაუშვებელი იყო. უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება უნდა დადასტურებულიყო შესაბამისი იურიდიული დოკუმენტებით, ხოლო მიღებული ქონების სავალდებულო წილში ჩათვლაზე პირველი რიგის მემკვიდრეს მაშინ ეკისრებოდა ვალდებულება, თუ მოანდერძე კანონის თანახმად მიუთითებდა, რომ მიღებული სავალდებულო წილში ჩათვლ.ყო.

სააპელაციო სასამართლომ აპელანტთა მითითება დავის ხანდაზმულობაზე უსაფუძვლოდ მიიჩნია და განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მამის გარდაცვალების შემდეგ ლ. ლ-ძის ოჯახი ფაქტობრივად ფლობდა და სარგებლობდა სავალდებულო წილში მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთს. აღნიშნული დასტურდებოდა მისივე ახსნა-განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებით, თვით ე. ჯ-ძის შეგებებული სარჩელით, რომელიც წარმოებაში არ იქნა მიღებული ხარვეზის გამოუსწორებლობის გამო და რომლითაც იგი სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე ითხოვდა ლ. ლ-ძის უკანონო მფლობელობიდან სადავო მიწის ნაკვეთის გამოთხოვას და სხვადასხვა საქმიანობაში ხელშეშლის აღკვეთას. იგივე ფაქტობრივ გარემოებებს ადასტურებდა ამბროლაურის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 5 დეკემბრის განაჩენი, ასევე ნახაზები. მითითებული ნახაზებიდან ჩანდა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი უშუალოდ ეკვრის ლ. ლ-ძის სახლს და ეზოს, რომელზეც ბეტონის ღობეა შემოვლებული ლ. ლ-ძის მეუღლის მიერ. ამდენად, დგინდებოდა, რომ ლ. ლ-ძე, მართალია, დავის პირობებში, მაგრამ მაინც სარგებლობდა სადავო მიწის ნაკვეთით, რითაც მან ფაქტობრივად მიიღო სამკვიდრო გახსნის მომენტიდან.

ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1369-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, ნოტარიუსი ვალდებულია მოანდერძის გარდაცვალების შემდეგ დანიშნოს დღე და გააცნოს ანდერძის შინაარსი დაინტერესებულ პირებს. მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე დასტურდებოდა, რომ ლ. ლ-ძე კანონით დადგენილი წესით არ ყოფილა მიწვეული ანდერძის გამოქვეყნებაზე. მისთვის დ. ჯ-ძის ანდერძის არსებობა ცნობილი გახდა 2008 წლის მარტში (საწინააღმდეგო ფაქტზე მოპასუხეები ვერ მიუთითებდნენ), ხოლო სარჩელი ამბროლაურის რაიონულ სასამართლოში წარდგენილ იქნა 2008 წლის აპრილში.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სავალდებულო წილის ოდენობის განსაზღვრას. ამასთან, აღნიშნა, რომ სამკვიდრო ქონების ღირებულება სამკვიდრო მოწმობებზე დაყრდნობით შეადგენდა არა 23 500 ლარს, როგორც ეს აისახა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში, არამედ 25 500 ლარს. დასახელებული თანხის გათვალისწინებით ლ. ლ-ძის სავალდებულო წილის ოდენობა 2 550 ლარით განისაზღვრა, რაც მის მიერ სარჩელით მოთხოვნილი ქონების ღირებულებას (2 500) სრულად არ შეესაბამებოდა. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1454-ე მუხლის თანახმად, მემკვიდრეს შეუძლია მოითხოვოს თავისი წილის გამოყოფა ნატურით როგორც უძრავი, ისე მოძრავი ქონებიდან. ლ. ლ-ძე ითხოვს, ნატურით გამოეყოს მიწის ნაკვეთი, რომელიც მის სახლს და მეურნეობას უშუალოდ ესაზღვრება და მისთვის სასიცოცხლო მნიშვნელობა აქვს, აღნიშნული მოთხოვნა კანონიერია სამოქალაქო კოდექსის 1460-ე მუხლის შესაბამისადაც. აქედან გამომდინარე, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება 2500 ლარის ღირებულების სადავო ქონების მოსარჩელისათვის მიკუთვნების ნაწილში უცვლელად დარჩა.

მიუხედავად ამისა, რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ნაწილობრივ, კერძოდ ლ. ლ-ძისათვის 0.92 ჰა ვენახის მიკუთვნების ნაწილში გაუქმებას დაექვემდებარა, რადგან მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის თანახმად 0.92 ჰა ვენახი ფაქტობრივად მისაკუთვნებელ მიწის ნაკვეთთან შედარებით 8000 კვ.მ მიწის ნაკვეთით მეტს წარმოადგენდა. დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა (ტომი II, ს.ფ. 245-255).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ე. და თ. ჯ-ძეებმა, რომლებმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს, შემდეგი მოტივებით:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამკვიდროს გახსნის თარიღი და მისი ათვლა დაიწყო დ. ჯ-ძის ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემის დღიდან, რაც არასწორია. სამოქალაქო კოდექსის 1319-ე მუხლი მიუთითებს, რომ სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე ან პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღე. მოსარჩელე, რომელმაც მამკვიდრებლის გადაწყვეტილების შესახებ იცოდა, ვალდებული იყო სამკვიდროს მიღების ადგილას შესაბამისი განცხადების წარედგინა, რაც მას არ განუხორციელებია.

საქმის განმხილველ სასამართლოებს არ გამოუკვლევიათ, თუ რა შედიოდა სამკვიდრო ქონებაში, რამდენ მემკვიდრეს ეკუთვნოდა სავალდებულო წილი, რომ არ ყოფილიყვნენ ანდერძით მემკვიდრეები.

სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლი, რადგან ლ. ლ-ძეს მამკვიდრებლის ქონებიდან არანაირი წილი არ მიუღია.

იმ პირობებში, როდესაც სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ დ. ჯ-ძეს მთლიანობაში 0.38 ჰა მიწის ნაკვეთი ეკუთვნოდა, გაუგებარია სამი მემკვიდრიდან მხოლოდ ლ. ლ-ძეს როგორ მიაკუთვნა აღნიშნული მიწის ნაკვეთის თითქმის ნახევარი (ტომი II, ს.ფ. 268-275).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის ე¹ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ სავალდებულო წილის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში გამოტანილია დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება, რომლის სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

საქმეზე დადგენილია და სადავო არ არის, რომ მამკვიდრებელი დ. ჯ-ძე გარდაიცვალა 2003 წლის 31 აგვისტოს. ამ დროისათვის მამკვიდრებლის კანონით პირველი რიგის მემკვიდრეებს წარმოადგენდნენ შვილები: თ. ჯ-ძე, ე. ჯ-ძე, ნ. ჯ-ძე, ე. ჯ-ძე, ლ. ლ-ძე. დ. ჯ-ძემ დატოვა 1999 წლის 24 სექტემბერს შედგენილი ანდერძი, რომლითაც მთელი თავისი ქონება, მათ შორის, ამბროლაურის რაიონის სოფელ ბო...ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთები უანდერძა შვილებს _ თ. და ნ. ჯ-ძეებს.

სამოქალაქო კოდექსის 1371-ე მუხლის თანახმად, მამკვიდრებლის შვილებს, ანდერძის შინაარსის მიუხედავად, ეკუთვნით სავალდებულო წილი, რომელიც უნდა იყოს იმ წილის ნახევარი, რაც თითოეულ მათგანს კანონით მემკვიდრეობის დროს ერგებოდა. 1373-ე მუხლი განსაზღვრავს სავალდებულო წილის მოცულობის დადგენის პრინციპს, კერძოდ, სავალდებულო წილის მთლიანი მოცულობა განისაზღვრება მთელი სამკვიდროდან იმ ქონების ჩათვლით, რომელიც გათვალისწინებულია საანდერძო დანაკისრის ან საერთო-სასარგებლო მიზნით რაიმე მოქმედების შესასრულებლად. ამდენად, სავალდებულო წილის ოდენობის განსასაზღვრად, პირველ რიგში, უნდა გაირკვეს, თუ რომელ ქონებრივ ობიექტებს მოიცავს მთელი სამკვიდრო მასა. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ ისე განსაზღვრა სავალდებულო წილი, რომ არ დაადგინა, თუ რას მოიცავდა დ. ჯ-ძის სამკვიდრო. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა მხოლოდ სამკვიდრო მოწმობებში მითითებული ქონების საერთო ღირებულება ისე, რომ სამკვიდროში შემავალი კონკრეტული ქონებრივი ობიექტები და სამკვიდროს მოცულობა არ განუსაზღვრავს.

სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს, თუ რომელი კონკრეტული ქონებრივი ობიექტებისაგან შესდგება დ. ლ-ძის სამკვიდრო მასა, სამკვიდრო მოწმობებში მითითებული ქონების გარდა ხომ არ შედის კიდევ სხვა ქონება დ. ჯ-ძის სამკვიდროში. სააპელაციო სასამართლომ ასევე უნდა დაადგინოს, ნამდვილად მოიცვა თუ არა სამკვიდრო მოწმობებით განაწილებულმა ქონებამ სადავო ნაკვეთები და, კონკრეტულად, მასში მითითებული რომელი ნაკვეთებია ისინი.

მას შემდეგ, რაც დადგინდება დ. ჯ-ძის მთელი სამკვიდრო მასა, სამოქალაქო კოდექსის 1374-ე მუხლის თანახმად, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ყველა კანონით მემკვიდრე, ამ შემთხვევაში _ 5 პირი შესაბამისი წილის განსასაზღვრად.

სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს, თუ რამდენს შეადგენს სამკვიდრო მასაში შემავალი ობიექტებიდან ლ. ლ-ძის სავალდებულო წილის მოცულობა (1/5-ის 1/2, ანუ 1/10 ნაწილი) არა ქონების მთლიანი ღირებულების, არამედ ქონების კონკრეტული ობიექტების ფართის მიხედვით. ამასთან დაკავშირებით გასათვალისწინებელია, რომ სადავო ქონების (0.092ჰა ვენახი, 0.078ჰა ბაღი და 0.023ჰა ყანა) 1/10 ნაწილი მოსარჩელე ლ. ლ-ძეს უდავოდ ეკუთვნის. რამდენადაც მოსარჩელე მთლიანად ითხოვს კონკრეტულად დასახელებულ ქონებას სამკვიდრო მასიდან, უნდა გაირკვეს, არსებობს თუ არა მოთხოვნილ ქონებაში სხვა სამკვიდრო ობიექტების ხარჯზე მისი წილის შევსების სამართლებრივი წინაპირობები ქონებრივი ან ფულადი კომპენსაციის გამოყენების გზით. ამისათვის გასარკვევია, რას შეადგენს სამკვიდრო მასაში შემავალი დანარჩენი ქონების 1/10-ის ფართობი, მათ შორის, გამოსარკვევია, სოფელ ბო...ში მდებარე, დ. ჯ-ძის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი სახლის 1/10 ფართი და ამ წილის ლ. ლ-ძისათვის მიუცემლობის გამო, თუკი სამოქალაქო კოდექსის 1481-ე მუხლის საფუძველზე მამკვიდრებელთან მცხოვრებ მემკვიდრეს აქვს ამ სახლის მიღების უპირატესი უფლება, არსებობს თუ არა ამ წილის საკომპენსაციოდ სამოქალაქო კოდექსის 1482-ე ან 1463-ე მუხლების შესაბამისად ქონებრივი კომპენსაციის მიცემის საფუძველი სადავო ქონებაში (0.092ჰა ვენახი, 0.078ჰა ბაღი და 0.023ჰა ყანა) ლ. ლ-ძის წილის შესავსებად. რაც შეეხება დანარჩენ ნაწილს სამკვიდროდან, სასამართლომ უნდა გაარკვიოს, ზემომითითებული სახლის გარდა დ. ლ-ძის სხვა რომელი სამკვიდრო ქონებიდან ეკუთვნის ლ. ლ-ძეს სავალდებულო წილი და რას შეადგენს ამ ქონებრივი ობიექტების 1/10. ასევე უნდა გაირკვეს, არსებობს თუ არა ამ წილის სადავო ქონების ხარჯზე შევსების წინაპირობებიც, კერძოდ, რამდენად არის სახეზე ეკვივალენტური ნაკვეთები, რამდენად სიცოცხლისუნარიანია ეს ნაკვეთები, არსებობს თუ არა ამ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 1460-1462-ე მუხლების გამოყენების წინაპირობები მოპასუხეთა ან მოსარჩელის მხრიდან ქონებრივი ან ფულადი კომპენსაციის გამოყენების გზით.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მსჯელობას, რომ ლ. ლ-ძეს მამის სიცოცხლეში სავალდებულო წილი მიღებული აქვს. ამ საკითხზე საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება დ. ჯ-ძის საკუთრებაში ლ. ლ-ძის საცხოვრებელი სახლის არსებობა და ლ. ლ-ძეზე ამ ქონების გადაცემა და რომ უძრავი ქონების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმიდან გამომდინარე, აღნიშნული გარემოების დადასტურება მხოლოდ მოპასუხეთა ზეპირი განცხადების საფუძველზე დაუშვებელია. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 1375-ე მუხლის თანახმად, მამკვიდრებლის სიცოცხლეში მიღებული ქონების სავალდებულო წილში ჩათვლა მხოლოდ იმ პირობით დაიშვება, თუ მამკვიდრებელმა ამაზე მიუთითა. კასატორები ვერც მამკვიდრებლის ასეთ მითითებას ადასტურებენ.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს კასატორების მსჯელობას, რომ ლ. ლ-ძეს მოცემულ საქმეზე სასამართლო გადაწყვეტილებებით მიკუთვნებული აქვს სოფელ რიცეულაში მდებარე 0.092ჰა ვენახის, 0.078ჰა ბაღისა და 0.023ჰა ყანის გარდა სხვა ქონებაც. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში, რომელიც სააპელაციო სასამართლომ უცვლელად დატოვა და რაც ლ. ლ-ძეს არ გაუსაჩივრებია, ლ. ლ-ძეს მიეკუთვნა მხოლოდ შემდეგი კონკრეტული ქონება: სოფელ რიცეულაში მდებარე 0.092 ჰა ვენახი, 0.078 ჰა ბაღი და 0.023 ჰა ყანა. ამდენად, ამ შემთხვევაში სხვა რაიმე ქონება დავის საგანს არ წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოსარჩელეს არ აქვს გაშვებული სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა. სააპელაციო სასამართლომ ამასთან დაკავშირებით სწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლი და სწორად დაადგინა, რომ ლ. ლ-ძე სარგებლობდა სადავო ნაკვეთებით, რითაც მან ფაქტობრივად მიიღო სამკვიდრო გახსნის მომენტიდან.

ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გასაჩივრებულ განჩინებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს სააპელაციო სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.