საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-1352(2კ-24) 12 ივნისი, 2025 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

გიორგი გოგიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: თამარ ოქროპირიძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები (მოპასუხეები) - სსიპ შემოსავლების სამსახური, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - მ.მ-ი

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 მარტის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

მ.მ-მა 2018 წლის 3 სექტემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ და „მესამე პირის მფლობელობაში არსებულ ქონებაზე გადახდევინების მიქცევის შესახებ“ სსიპ შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრირების დეპარტამენტის 2017 წლის 4 მაისის №17/91 საგადასახადო მოთხოვნის, „საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში“ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 11 ივლისის №18549 ბრძანების ნაწილობრივ, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2018 წლის 3 აგვისტოს №4653/2/2017 გადაწყვეტილების, სსიპ შემოსავლების სამსახურის ანალიტიკური დეპარტამენტის 2019 წლის 22 იანვრის №21-05/6425 გადაწყვეტილების, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2019 წლის 10 მაისის №7910/2/2019 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

სარჩელის მიხედვით, მესამე პირის მფლობელობაში არსებულ ქონებაზე გადახდევინების მიქცევის შესახებ მიღებული საგადასახადო მოთხოვნით მ.მ-ის დაეკისრა შპს „...ის“ მიმართ არსებული კრედიტორული დავალიანების - 220 000 ლარის საგადასახადო ორგანოსთვის გადახდის ან/და მის მფლობელობაში არსებული გადასახადის გადამხდელის ქონების საგადასახადო ორგანოსათვის გადაცემის ვალდებულება. მოსარჩელის მითითებით, მას არანაირი დავალიანება არ ჰქონია შპს „...ის“ მიმართ. შესაბამისად, საგადასახადო მოთხოვნისა და მისი გასაჩივრების შედეგად მიღებული აქტების გამოცემის არავითარი კანონიერი საფუძველი არ არსებობდა, რის გამოც სასარჩელო წესით ითხოვს მათ ბათილად ცნობას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილებით მ.მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი „მესამე პირის მფლობელობაში არსებულ ქონებაზე გადახდევინების მიქცევის შესახებ“ სსიპ შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრირების დეპარტამენტის 2017 წლის 4 მაისის №17/91 საგადასახადო მოთხოვნა, „საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში“ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 11 ივლისის №18549 ბრძანება ნაწილობრივ, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2018 წლის 3 აგვისტოს №4653/2/2017 გადაწყვეტილება, სსიპ შემოსავლების სამსახურის ანალიტიკური დეპარტამენტის 2019 წლის 22 იანვრის №21-05/6425 გადაწყვეტილება, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2019 წლის 10 მაისის №7910/2/2019 გადაწყვეტილება. აღნიშნული გადაწყვეტილება ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 მარტის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. შესაბამისად, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება. აღნიშნული განჩინება ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა საკასაციო წესით გაასაჩივრეს.

კასატორები მიუთითებენ იმავე ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებებზე, რაზეც მიუთითებდნენ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებში და მიიჩნევენ, რომ სასამართლოებმა სათანადოდ არ შეაფასეს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, უგულებელყვეს საქმეში არსებული ისეთი მტკიცებულება, როგორიცაა შპს „...ის“ მიერ შემოსავლების სამსახურში 2017 წლის 15 მარტს წარდგენილი №56382/21-05 განცხადება, რომლის თანახმად, საწარმოს დირექტორმა - მ.მ-მა პირადი ვალების დაფარვის მიზნით, სალაროდან გაიტანა თანხა 220 000 ლარის ოდენობით. სწორედ აღნიშნულიდან გამომდინარე იქნა გამოცემული შემოსავლების სამსახურის მიერ მესამე პირის მფლობელობაში არსებულ ქონებაზე გადახდევინების მიქცევის შესახებ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 4 მაისის №17/19 საგადასახადო მოთხოვნა, რომლის თანახმადაც, მ.მ-ს დაეკისრა შპს „...ის“ მიმართ არსებული კრედიტორული დავალიანების - 220 000 ლარის საგადასახადო ორგანოსათვის გადახდის ან/და მის მფლობელობაში არსებული გადასახადის გადამხდელის ქონების საგადასახადო ორგანოსათვის გადაცემის ვალდებულება.

კასატორები, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 240-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესზე მითითებით, აღინიშნავენ, რომ მ.მ-მა საწარმოდან გაიტანა თანხა პირადი ვალების გადახდის მიზნით, რასაც არ უარყოფს არც გადასახადის გადამხდელი. ამ პირად ვალებს იგი უკავშირებს საწარმოში შეტანილ თანხებს, თუმცა საქმეში არსებული მტკიცებულებებით აღნიშნული არ დასტურდება. სასამართლოები იზიარებენ მხარის არგუმენტს იმასთან დაკავშირებით, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს არ გააჩნია მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა შპს „...ის“ მიმართ მ.მ-ის ფულადი ვალდებულების არსებობას. განიმარტა, რომ მ.მ-ის 2017 წლის 15 მარტის განცხადება არ შეიცავს ინფორმაციას იმის შესახებ, რომ მას ჰქონდა დავალიანება შპს „...ის“ მიმართ. სასამართლოები იზიარებენ მხარის მოსაზრებას, თითქოს საწარმოდან თანხის მიღება ავტომატურად არ ნიშნავს მის მიმართ დავალიანების წარმოქმნას. ადმინისტრაციულ ორგანოში მ.მ-ის მიერ წარდგენილი დოკუმენტებით კი დგინდება, რომ მ.მ-მა დაიბრუნა საწარმოსათვის დროებით გადაცემული თანხები. კასატორებისთვის გაუგებარია, თუ რატომ გაიზიარეს ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა მხარის არგუმენტი იმასთან დაკავშირებით, თითქოს საწარმოდან თანხის მიღება ავტომატურად არ ნიშნავს მის მიმართ ვალდებულების წარმოქმნას. ამის საწინააღმდეგო მტკიცებულები საქმეში არ არსებობს.

ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, კასატორები მიიჩნევენ, რომ სასამართლოების მიერ არასწორად და არაარგუმენტირებულად მოხდა მოსარჩელის მოსაზრებების გათვალისწინება, საქმეში არსებული მტკიცებულებები არ იძლევა გადასახადის გადამხდელის სარჩელის დაკმაყოფილებისა და საგადასახადო ორგანოს მიერ გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის საფუძველს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 დეკემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად ასკვნის, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივრებში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრების განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

ამასთანავე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართლიანი სასამართლოს უფლება ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, თუმცა აღნიშნული არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ §71; ყუფარაძე საქართველოს წინააღმდეგ §76; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად მიუთითებს საქმის მასალებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

- „მესამე პირის მფლობელობაში არსებულ ქონებაზე გადახდევინების მიქცევის შესახებ“ სსიპ შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრირების დეპარტამენტის 2017 წლის 4 მაისის №17/91 საგადასახადო მოთხოვნით მ.მ-ის დაეკისრა შპს „...ის“ მიმართ 2017 წლის 15 მარტის მდგომარეობით არსებული კრედიტორული დავალიანების - 220 000 ლარის საგადასახადო ორგანოსათვის გადახდა ან/და მის მფლობელობაში არსებული გადასახადის გადამხდელის ქონების საგადასახადო ორგანოსათვის გადაცემა. ამავე აქტით განიმარტა საგადასახადო მოთხოვნის შეუსრულებლობის შედეგები, უფლებები, ვალდებულებები, გასაჩივრების წესი და ვადა;

- მ.მ-მა 2017 წლის 12 ივნისს საჩივრით მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა სსიპ შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრირების დეპარტამენტის 2017 წლის 4 მაისის №17/91 საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობა. საჩივარში აღინიშნა, რომ შპს „...ის“ მიმართ საგადასახადო დავალიანება წარმოიშვა შემდეგი საფუძვლით: შპს „...მა“ 2014 წლის 21 მარტს უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გაყიდა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება და 826 000 აშშ დოლარად, დღგ-ის ჩათვლით, მიჰყიდა შპს „ბ...ეს“, საიდანაც შპს „...ის“ ანგარიშზე ჩაირიცხა 700000 დოლარის ეკვივალენტი ლარი. აღნიშნული თანხიდან დაიფარა ბანკის მიმართ არსებული საკრედიტო ვალდებულება, ხოლო დარჩენილი თანხა - 220059 ლარი (126000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი) შპს „ბ...სგან“ მიღებულ იქნა ნაღდი ანგარიშსწორების გზით 2014 წლის 24 მარტს. ამასთან, შპს „...მა“ ნაღდი ანგარიშსწორებით მიღებული თანხით გაისტუმრა საზოგადოების დამფუძნებლის - მ.მ-ის მიმართ არსებული სასესხო ვალდებულება. აღსანიშნავია, რომ შპს „...“ წლების განმავლობაში გადიოდა ფინანსურ ზარალზე, რაც დასტურდება საგადასახადო ორგანოში წარდგენილი საგადასახადო დეკლარაციებით და ვერ ასრულებდა ბანკის წინაშე ვალდებულებას, შესაბამისად, საზოგადოების საკუთრებაში არსებული ქონება რომ არ მოქცეულიყო ბანკის საკუთრებაში, საზოგადოების ინტერესებიდან გამომდინარე, დირექტორი, დამფუძნებელთა დავალებით, პერიოდულად სესხულობდა თანხებს და ნასესხები თანხები შეჰქონდა სესხად მისსავე კომპანიაში ბანკისა და სხვა ვალდებულების გასასტუმრებლად. საჩივრის ავტორის მოსაზრებით, სსიპ შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრაციულმა დეპარტამენტმა აღნიშნული გარემოებების შესწავლის გარეშე გამოსცა დაუსაბუთებელი საგადასახადო მოთხოვნა მესამე პირის მიმართ.

- აღნიშნულ საჩივართან დაკავშირებით მიღებულ იქნა სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის11 ივლისის №18549 ბრძანება, რომლითაც საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. გადამხდელს მიეცა წინადადება, წარედგინა ადმინისტრირების დეპარტამენტისთვის დამატებითი მტკიცებულებები, რომლითაც დადასტურდებოდა მ.მ-სა და შპს „...ის“ შორის ფულადი ვალდებულებების ზუსტი ოდენობა, ხოლო ადმინისტრირების დეპარტამენტს დაევალა, გადამხდელის მიერ წარდგენილი დოკუმენტის გათვალისწინებით, სადავო საკითხის დამატებით შესწავლა და სათანადო საფუძვლის არსებობის შემთხვევაში მესამე პირის მფლობელობაში არსებულ ქონებაზე გადახდევინების მიქცევის შესახებ 2017 წლის 4 მაისის №17/91 საგადასახადო მოთხოვნის გაუქმება;

- მ.მ-მა 2017 წლის 12 სექტემბერს მიმართა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭოს სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის11 ივლისის №18549 ბრძანებისა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრირების დეპარტამენტის 2017 წლის 4 მაისის №17/91 საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობის მოთხოვნით. რასთან დაკავშირებითაც საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს მიერ 2018 წლის 3 აგვისტოს მიღებულ იქნა №4653/2/2017 გადაწყვეტილება, რომლითაც საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. საბჭომ მიიჩნია, რომ შემოსავლების სამსახურის გადაწყვეტილება მართლზომიერი იყო და არ არსებობდა მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი;

- ამასთანავე, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის11 ივლისის №18549 ბრძანების აღსრულების მიზნით, გამოიცა სსიპ შემოსავლების სამსახურის ანალიტიკური დეპარტამენტის 2018 წლის 13 სექტემბრის №21-05/116413 გადაწყვეტილება, რომლის თანახმადაც, მიზანშეწონილად არ ჩაითვალა სადავო საგადასახადო მოთხოვნის გაუქმება იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ 2017 წლის 12 სექტემბრის №216223/21 განცხადებით ვერ იქნა წარდგენილი საკმარისი მტკიცებულებები კომპანიებს შორის ფულადი ვალდებულების ზუსტი ოდენობის შესახებ. აღნიშნული გადაწყვეტილება საჩივრით გაასაჩივრა მ.მ-იმა, რაზეც მიღებულ იქნა სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 29 ნოემბრის №33787 ბრძანება, რომლითაც ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა საჩივარი. გადამხდელს კვლავ მიეცა წინადადება, წარედგინა დოკუმენტაცია/ მტკიცებულება, რომლითაც შესაძლებელი იქნებოდა იმის განსაზღვრა, თუ რა ვალდებულებები იქნა დაფარული მ.მ-ის მიერ შპს „...ისაგან“ მიღებული თანხებით;

- მ.მ-მა წარადგინა გარკვეული მტკიცებულებები, საბოლოოდ კი, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 29 ნომებრის №33787 ბრძანების აღსრულების მიზნით, გამოიცა სსიპ შემოსავლების სამსახურის ანალიტიკური დეპარტამენტის 2019 წლის 22 იანვრის №21-05/6425 გადაწყვეტილება, რომლითაც არ ჩაითვალა მიზანშეწონილად სადავო საგადასახადო მოთხოვნით გათვალისწინებული თანხების კორექტირება (შემცირება);

- მ.მ-მა 2019 წლის 21 იანვარს №11213/2 საჩივრით მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს 2018 წლის 29 ნოემბრის №33787 ბრძანების აღსრულებისა და სადავო საგადასახადო მოთხოვნის გაუქმების მოთხოვნით;

- სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2019 წლის 7 მარტის №5511 ბრძანებით საჩივარი დარჩა განუხილველი სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 301-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, რაც მ.მ-მა 2019 წლის 21 მარტს №56299/01 საჩივრით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოში;

- საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2019 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილებაში მიეთითა, რომ შემოსავლების სამსახურის გადაწყვეტილება, საჩივრის განუხილველად დატოვების თაობაზე, მართლზომიერია და არ არსებობს მისი გაუქმების და მომჩივნის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი;

- მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან ამონაწერების თანახმად, დადგენილია, რომ 2010 წლის 14 დეკემბრის მდგომარეობით მ.მ-ი რეგისტრირებული იყო შპს „...ის“ დირექტორად და 15%-იანი წილის მესაკუთრედ, ხოლო 2014 წლის 31 მარტის მდგომარეობით - შპს „...ის“ დირექტორად და 100%-იანი წილის მესაკუთრედ;

- 2014 წლის 21 მარტის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით შპს „...მა“ შპს „ბ...ეს“ 826 000 აშშ დოლარად დღგ-ს ჩათვლით მიჰყიდა უძრავი ქონება;

- 2014 წლის 21 მარტის შედარების აქტის თანახმად (რომელსაც, ერთი მხრივ, ხელს აწერს ფიზიკური პირი - მ.მ-ი და მეორე მხრივ, შპს „...ის“ დირექტორი - მ.მ-ი), შპს „...ის“ ვალდებულება ფ/პ მ.მ-ის მიმართ 2014 წლის 21 მარტის მდგომარეობით შეადგენდა 128 500 აშშ დოლარსა და 4 330 ლარს, რომელიც წარმოშობილია წინა პერიოდებში შპს „...ის“ სასესხო და სხვა ვალდებულებების გასტუმრების მიზნით შპს „...ში“ მ.მ-ის მიერ განხორციელებული შენატანების შედეგად.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს სწორედ ზემოთ დასახელებული აქტების: „მესამე პირის მფლობელობაში არსებულ ქონებაზე გადახდევინების მიქცევის შესახებ“ სსიპ შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრირების დეპარტამენტის 2017 წლის 4 მაისის №17/91 საგადასახადო მოთხოვნის, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 11 ივლისის №18549 ბრძანების (საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში), საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2018 წლის 3 აგვისტოს №4653/2/2017 გადაწყვეტილების, სსიპ შემოსავლების სამსახურის ანალიტიკური დეპარტამენტის 2019 წლის 22 იანვრის №21-05/6425 გადაწყვეტილებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2019 წლის 10 მაისის №7910/2/2019 გადაწყვეტილების კანონიერება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საგადასახადო კოდექსის 238-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველსაყოფად განახორციელოს შემდეგი ღონისძიებები: ა) საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა; ბ) მესამე პირზე გადახდევინების მიქცევა; გ) ქონებაზე ყადაღის დადება; დ) ყადაღადადებული ქონების რეალიზაცია; ე) საბანკო ანგარიშზე საინკასო დავალების წარდგენა; ვ) გადასახადის გადამხდელის სალაროდან ნაღდი ფულის ამოღება. ამავე კოდექსის 240-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, გადასახადის გადამხდელის აღიარებული საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების მიზნით საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს, მესამე პირს წარუდგინოს საგადასახადო მოთხოვნა და მისი ქონებიდან უზრუნველყოს გადასახადის გადახდევინება, თუ გადასახადის გადამხდელის ქონება იმდენად მცირეა, რომ საგადასახადო ორგანოს მიერ საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის სხვა ღონისძიებების განხორციელებამ ვერ უზრუნველყო აღიარებული საგადასახადო დავალიანების დაფარვა და სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან სხვა მტკიცებულებების საფუძველზე დადგენილია, რომ მესამე პირს აქვს გადასახადის გადამხდელის დავალიანება, რომლის გადახდის ვადაც დამდგარია. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მოთხოვნის სრულად ან ნაწილობრივ შესრულებისთანავე გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო დავალიანება შესაბამისად უქმდება ან მცირდება; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, მესამე პირის მიერ საგადასახადო მოთხოვნის მიღებიდან 30 დღის ვადაში შეუსრულებლობის შემთხვევაში საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს, ამ პირის მიმართ განახორციელოს ამ კოდექსის 238-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ და „გ“–„ვ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ღონისძიებები. მითითებული მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, მესამე პირის მიმართ საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების რიგითობას ირჩევს საგადასახადო ორგანო.

საკასაციო პალატის განმარტებით, დასახელებული სამართლებრივი ნორმების შინაარსი ცხადყოფს, რომ საგადასახადო ორგანო უფლება აქვს გამოიყენოს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 240-ე მუხლით გათვალისწინებული უზრუნველყოფის ღონისძიება და მესამე პირს წარუდგინოს საგადასახადო მოთხოვნა და მისი ქონებიდან უზრუნველყოს გადასახადის გადახდევინება, მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ კუმულატიურად სახეზეა შემდეგი წინაპირობები: 1. გადასახადის გადამხდელის ქონება იმდენად მცირე უნდა იყოს, რომ საგადასახადო ორგანოს მიერ საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის სხვა ღონისძიებების განხორციელებამ ვერ უზრუნველყო აღიარებული საგადასახადო დავალიანების დაფარვა; 2. სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან სხვა მტკიცებულებების საფუძველზე დადგენილია, რომ მესამე პირს აქვს გადასახადის გადამხდელის დავალიანება, რომლის გადახდის ვადაც დამდგარია.

ამდენად, საკასაციო პალატის მითითებით, მესამე პირის ქონებაზე გადახდევინების მიქცევის ერთ-ერთი სავალდებულო წინაპირობაა, რომ საქმის მასალებით, კერძოდ, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან სხვა მტკიცებულებებით დასტურდებოდეს მესამე პირის დავალიანების არსებობა გადასახადის გადამხდელის მიმართ. სწორედ ამიტომ, მოცემული დავის მართებულად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია დადგინდეს, გააჩნია თუ არა მ.მ-ის შპს „...ის“ მიმართ ვადამოსული დავალიანება. ამ გარემოების გამორკვევის თვალსაზრისით კი, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს საქმეში დაცულ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

- კერძოდ, მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან ამონაწერების თანახმად, დასტურდება, რომ 2010 წლის 14 დეკემბრის მდგომარეობით მ.მ-ი რეგისტრირებულია შპს „...ის დირექტორად და 15%-იანი წილის მესაკუთრედ, ხოლო 2014 წლის 31 მარტის მდგომარეობით - შპს „...ის“ დირექტორად და 100%-იანი წილის მესაკუთრედ;

- სს „...ის ანგარიშიდან ამონაწერით დასტურდება მ.მ-ის მიერ 2007-2008 წლებში შპს „...ის“ ანგარიშზე თანხის შეტანა, დანიშნულებით - ტანხის შეტანა, შემდეგ თარიღებში: 07.06.2007წ. – 16773.32 აშშ დოლარი, 02.07.2007წ. – 16695 აშშ დოლარი, 03.10.2007წ. – 16555 აშშ დოლარი, 05.11.2007წ. – 16215 აშშ დოლარი, 25.12.2007წ. -207109.61 აშშ დოლარი, 26.12.2007წ. – 637 აშშ დოლარი, 24.01.2008წ. – 20325.09 აშშ დოლარი, 25.02.2008წ. – 19719 აშშ დოლარი, 25.03.2008წ. – 18819.93 აშშ დოლარი, 27.05.2008წ. – 18 528.32 აშშ დოლარი, 24.06.2008წ. – 18 056.83აშშ დოლარი, 25.08.2008წ. – 2839.41 აშშ დოლარი, 25.09.2008წ. – 168.12 აშშ დოლარი, 25.09.2008წ. – 17848.74 აშშ დოლარი, 27.10.2008წ. – 18039.13 აშშ დოლარი, 25.12.2008წ. – 21182.19 აშშ დოლარი, 26.01.2009წ. – 21 258.66აშშ დოლარი, 25.02.2009წ. – 21373.37აშშ დოლარი, 26.03.2009წ. – 21029.25აშშ დოლარი, 27.04.2009წ. – 6600 აშშ დოლარი, 27.04.2009წ. – 14429.25 აშშ დოლარი, 28.05.2009წ. – 15748.8 აშშ დოლარი, 25.06.2009წ. – 16522 აშშ დოლარი, 26.10.2009წ. – 1675.4 აშშ დოლარი, 25.01.2010წ. – 1005 აშშ დოლარი, 01.03. 2010წ. – 12152 აშშ დოლარი, 26.04.2010წ. – 12263.3 აშშ დოლარი, 27.05. 2010წ. – 12465.6 აშშ დოლარი, 14.07. 2010წ. – 12844.3 აშშ დოლარი, 06.08. 2010წ. – 11777.9 2აშშ დოლარი, 06.09.2010წ. – 12893.3 აშშ დოლარი, 27.10.2010წ. – 8911.5 აშშ დოლარი, 02.11.2010წ. – 1957.56 აშშ დოლარი, ხოლო დანიშნულებით - „სესხის დაფარვა“ შეიტანა: 04.09.2007წ. – 16620 აშშ დოლარი, 03.12.2007წ. – 16210 აშშ დოლარი, 25.11.2008წ. – 21029.25 აშშ დოლარი, 27.12.2010წ. – 19703.04 აშშ დოლარი, 27.12.2010წ. – 3078.6 აშშ დოლარი, 31.01.2011წ. – 5064.92 აშშ დოლარი, დანიშნულებით - „სესხის დაფარვა“ შეიტანა: 02.08.2007წ. – 16680 აშშ დოლარი, 23.07.2008წ. – 17876.76 აშშ დოლარი;

- 2014 წლის 21 მარტის შედარების აქტის თანახმად (რომელსაც, ერთი მხრივ, ხელს აწერს ფიზიკური პირი - მ.მ-ი და, მეორე მხრივ, შპს „...ის“ დირექტორი - მ.მ-ი), შპს „...ის“ ვალდებულება ფ/პ მ.მ-ის მიმართ 2014 წლის 21 მარტის მდგომარეობით, შეადგენდა 128 500 აშშ დოლარსა და 4 330 ლარს, რომელიც წარმოშობილია წინა პერიოდებში შპს „...ის“ სასესხო და სხვა ვალდებულებების გასტუმრების მიზნით შპს „...ში“ მ.მ-ის მიერ განხორციელებული შენატანების შედეგად;

- შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 29 ნოემბრის №33787 ბრძანების შესაბამისად, ამავე სამსახურის ანალიტიკურ დეპარტამენტში მ.მ-ის მიერ 2019 წლის 13 დეკემბრის №252925/21 განცხადებით წარმოდგენილ იქნა დოკუმენტაცია, მათ შორის: 1. გ.უ-ის ნოტარიულად დამოწმებული ხელწერილი, რომლითაც იგი ადასტურებს, რომ მ.მ-მა, დაახლოებით, 2014 წლის აპრილი-მაისის თვეში მისი თანდასწრებით აწ გარდაცვლილ თ.კ-ის ოჯახს დაუბრუნა ამ უკანასკნელისაგან ნასესხები თანხა 25000 აშშ დოლარი. 2. ამონაწერები საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიხედვითაც, 2011 წლის 19 მარტის ნოტარიულად დამოწმებული იპოთეკის ხელშეკრულებით იპოთეკით დაიტვირთა გ.ჯ-ის უძრავი ქონება (ს/კ ...). მ.მ-ის 2014 წლის 1 აპრილის განცხადების საფუძველზე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მოიხსნა იპოთეკა. ამავე განცხადებაში მიეთითა, რომ გ.უ-ის ხელწერილით დგინდებოდა ის ფაქტი, რომ მ.მ-მა დაუბრუნა ვალი თ.კ-ის ოჯახს, ხოლო ამონაწერებით საჯარო რეესტრიდან დგინდებოდა, რომ მ.მ-ს ნასესხები ჰქონდა თანხები გ.ჯ-ის ბინის უზრუნველყოფით და დაფარა 2014 წლის აპრილში და მოიხსნა იპოთეკა. საგულისხმოა, რომ შემოსავლების სამსახურის 2019 წლის 22 იანვრის №21-05/6425 გადაწყვეტილებაში საგადასახადო ორგანოს მიერ მიეთითა, რომ მ.მ-ის მიმართ არსებული შპს „...ის“ კრედიტორული დავალიანება 2008 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, შეადგენდა 340240 ლარს. ამასთან, საგადასახადო ორგანო სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემისას დაეყრდნო იმ გარემოებას, რომ მ.მ-მა ვერ წარადგინა შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლითაც დადასტურდებოდა შპს „...ისაგან“ მიღებული თანხის განკარგვის მიზნობრიობა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96.1 მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასების და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დაუშვებელია ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას საფუძვლად დაედოს ისეთი გარემოება ან ფაქტი, რომელიც კანონით დადგენილი წესით არ არის გამოკვლეული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ. ამასთან, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.2. მუხლის თანახმად, სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერების შემოწმებისას აქტის გამომცემმა ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა უზრუნველყოს მიღებული გადაწყვეტილების მართლზომიერების დამტკიცება სასამართლოს წინაშე, ვინაიდან საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 5.1. მუხლის მიხედვით ადმინისტრაციულ ორგანოს უფლება არა აქვს კანონმდებლობის მოთხოვნების საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე ქმედება, რაც გულისხმობს ადმინისტრაციული ორგანოს (თანამდებობის პირის) ვალდებულებას და სამართლებრივ პასუხისმგებლობას აქტის კანონიერებასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.2. მუხლი სადავო აქტის კანონიერების მტკიცების ტვირთს აკისრებს მის გამომცემ ადმინისტრაციულ ორგანოს და ავალდებულებს დაამტკიცოს, რომ მან უზრუნველყო მის მიერ გამოცემული გადაწყვეტილების კანონის საფუძველზე და მის შესაბამისად მომზადება, მიღება, გამოცემა (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განჩინებები ბს-626-596(კ-07); №ბს-1236(კ-18)).

საქმეში დაცული მტკიცებულებების საფუძველზე, საკასაციო პალატა, ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მსგავსად, დადასტურებულად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ შპს „...ას“ გააჩნდა ფულადი დავალიანება მ.მ-ის მიმართ, რის გამოც ამ უკანასკნელს ჰქონდა უფლება შპს „...ისგან“ მიეღო მის მართ არსებული დავალიანება. საგულისხმოა, რომ ფულადი დავალიანების არსებობა შპს „...სა“ და ფიზიკურ პირს - მ.მ-ს შორის სადავოდ არ არის გამხდარი. მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანოების მიერ კი, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.2 მუხლისა და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.3 მულით დადგენილი წესით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 240-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, ვერ იქნა წარმოდგენილი სასამართლოს გადაწყვეტილება ან სხვა მტკიცებულებები, რომელთა საფუძველზე უტყუარად დადასტურდებოდა საპირისპირო, რომ ფიზიკურ პირს - მ.მ-ს გააჩნდა გადასახადის გადამხდელის - შპს ,,...ის“ მიმართ დავალიანება, რომლის გადახდის ვადაც დამდგარი იყო და ამდენად, საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილი იყო შპს „...ის“ აღიარებული საგადასახადო დავალიანების უზრუნველყოფის მიზნით, მ.მ-ისთვის, როგორც მესამე პირისთვის წარედგინა საგადასახადო მოთხოვნა და მისი ქონებიდან უზრუნველეყო გადასახადის გადახდევინება.

საქმეზე დადასტურებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მათი მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმების ურთიერთშეჯერებისა და ანალიზის შედეგად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავოდ გამხდარი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები ეწინააღმდეგება ზემოთ მითითებულ ნორმატიული და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტების მოთხოვნებს და არის კანონშეუსაბამო. შესაბამისად, ისინი მართებულად იქნა ბათილად ცნობილი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დაადგინა:

1. სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 მარტის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. გოგიაშვილი

მოსამართლეები: თ. ოქროპირიძე

ნ. სხირტლაძე