¹ას-128-458-09 11 ივნისი, 2009 წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე)

რ. ნადირიანი (მომხსენებელი), თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ. და ხ. შ-შვილები

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. ჯ-შვილი, ნ. კ-შვილი, დ. კ-ძე, ნოტარიუსი ც. კ-შვილი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 27 ნოემბრის განჩინება

დავის საგანი _ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2008 წლის 21 აპრილს გ. და ხ. შ-შვილებმა სარჩელით მიმართეს თელავის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების _ ლ. ჯ-შვილის, ნ. კ-შვილის, დ. კ-ძისა და ნოტარიუს ც. კ-შვილის მიმართ და მოითხოვეს დ. ჯ-შვილსა და მოპასუხეებს - ლ. ჯ-შვილს, ნ. კ-შვილსა და დ. კ-ძეს შორის 2004 წლის 3 ივნისს ნოტარიუს ც. კ-შვილის მიერ დადასტურებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმება და ნოტარიუსის დავალდებულება გასცეს სამკვიდრო მოწმობა 2008 წლის 8 თებერვალს გარდაცვლ. ნ. შ-შვილის სასარგებლოდ მისი დედის 1991 წლის 25 ივლისს გარდაცვლ. მ. ჯ-შვილის დანაშთ ქონებაზე _ ქ. თელავში, ... ქ.¹20-ში მდებარე დ. ჯ-შვილის სახელზე რიცხული სახლის კუთვნილი წილის ნაწილზე, ა/მანქანა «ვოლგის» მისსავე წილზე და ანაბარზე.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილებით გ. და ხ. შ-შვილების სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

თელავის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს გ. და ხ. შ-შვილებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 27 ნოემბრის განჩინებით გ. და ხ. შ-შვილების სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თელავის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 23 ივნისის გაადწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილევლად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა თელავის რაიონული სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

გ. და ხ. შ-შვილების დედა ნ. შ-შვილი და მოპასუხეები ლ. ჯ-შვილი, ნ. კ-შვილი და დ. კ-ძე არიან დები;

მ. ჯ-შვილს გაცემული აქვს ანდერძი ნ. შ-შვილის სასარგებლოდ;

თელავში, ... ქ.¹20-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი ტექნიკური ბიუროს მონაცემით ირიცხებოდა დ. ჯ-შვილის სახელზე;

დ. ჯ-შვილმა თავის სახელზე რიცხული უძრავი ქონება ჩუქების ხელშეკრულებით 2004 წლის 3 მაისს აჩუქა მოპასუხეებს ლ. ჯ-შვილს, ნ. კ-შვილსა და დ. კ-ძეს;

დ. ჯ-შვილი და მ. ჯ-შვილი 1947 წლიდან იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში;

მოსარჩელეების მოთხოვნაა, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმება, 2008 წლის 8 თებერვალს გარდაცვლ. ნ. შ-შვილის სასარგებლოდ მისი დედის 1991 წლის 25 ივლისს გარდაცვლ. მ. ჯ-შვილის დანაშთ ქონებაზე _ დ. ჯ-შვილის სახელზე რიცხული სადავო სახლის კუთვნილის წილის ნაწილზე;

მ. ჯ-შვილმა ქონება, რაც გარდაცვალების მომენტში აღმოჩნდებოდა მამკვიდრებლის სახელზე ანდერძით დაუტოვა მოსარჩელეთა დედას _ ნ. შ-შვილს, რომელმაც სამკვიდრო მიიღო სანოტარო ორგანოში განცხადების წარდგენით.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩელის უარსაყოფად მიუთითა ის გარემოება, როჯმ გარდაცვალების მომენტისათვის მამკვიდრებელ მ. ჯ-შვილს არ გააჩნდა სამკვიდრო ქონება. შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ არსებობდა სამკვიდრო აქტივი, რის გამოც სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის მიხედვით, მემკვიდრეები მოკლებულნი იყვნენ შესაძლებლობას მიეღოთ მამკვიდრებლის ქონებრივი უფლებები;

საქმეში წარმოდგენილი თელავის ტენიკური აღრიცხვის ბარათით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო სახლი რეგისტრირებულია 1966 წლის 27 აგვისტოს დ. ჯ-შვილის სახელზე; ასევე დადგენილია, რომ ამ დროისათვის დ. და მ. ჯ-შვილები რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ, ხოლო ამავე სააღრიცხვო ბარათში რეგისტრაციის საფუძვლად მითითებულია საკომლო დავთარი;

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ თელავის რაიონულმა სასამართლომ არ გამოარკვია ის გარემოება, თუ რა საფუძვლით იქნა აღრიცხული მითითებული სახლი დ. ჯ-შვილის სახელზე და რაზე მიუთითებდა რეგისტრაციის საფუძვლად არსებული ჩანაწერი საკომლო დავთრის შესახებ. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რეგისტრაციის საფუძვლის გამორკვევა წარმოადგენდა მნიშვნელოვან მომენტს იმ გარემოების დასადგენად, ხომ არ იყო სადავო ქონება საკომლო საკუთრება და თუ ეს დადასტურდებოდა, იყო თუ არა მ. ჯ-შვილი კომლის წევრი, რომლის მიმართაც შეიძლება გავრცელდეს საერთო საკუთრების მარეგულირებელი ნორმები, რაც მოწესრიგებული იყო 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექისს 125-128-ე მუხლებით და ამავე კოდექსის 122-ე მუხლით, რომლის შესაბამისად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება ეკუთვნის მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით;

სააპელაციო სასამართლოს აზრით, იმ შემთხვევაში თუკი დადასტურდება ის გარემოება, რომ საქმე ეხება საკომლო ქონებას და მ. ჯ-შვილი იყო კომლში რეგისტრირებული წევრი, რაც მას მოუპოვებს საკუთრების უფლებას კომლის საერთო ქონებაზე, რაიონულმა სასამართლომ გადაწყვეტილება ამ გარემოების გათვალისწინებით უნდა მიიღოს, რამაც შეიძლება შეცვალოს საქმის შედეგი.

ზემოაღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმე ხელახლა განსახილევლად უნდა დაბრუნებოდა თელავის რაიონულ სასამართლოს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 27 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს გ. და ხ. შ-შვილებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორთა განმარტებით, როგორც პირველი ისე მეორე ინსტანციის სასამართლოში, ისინი მიუთითებდნენ, რომ დავის გადაწყვეტისას უნდა გამოყენებულიყო არა დღეს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი, არამედ 1964 წლის რედაქციის სამოქალაქო სამართლის კოდექსისა და საქართველოს «საოჯახო და საქორწინო კოდექსის» მუხლები, რაც უარყოფილ იქნა პირველ ინსტანციის სასამართლოს მიერ. მიუხედავად იმისა, რომ სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ დააკმაყოფილა მათი საჩივარი, განჩინებაში არ მიუთითებია საქართველოს «საოჯახო და საქორწინო კოდექსის» 21-ე მუხლზე, რაც განსაზღვრავდა მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლებას ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებაზე. კსატორთა აზრით, იმის გათვალისწინებით, რომ სადავო სახლი დ. ჯ-შვილის სახელზე 1966 წლის 27 აგვისტოს პირველად იქნა აღრიცხული, ხოლო პაპა-ბებიამ კი რეგისტრირებული ქორწინებით იქორწინეს 1947 წელს, სახლი, მითითებული მუხლის საფუძველზე, წარმოადგენდა მათ თანასაკუთრებას, რაც სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი იყო.

კასატორის განმარტებით თელავი ქალაქია და იქ არასოდეს ყოფილა კოლმეურნეობა ან საბჭოთა მეურნეობა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად, თუ ადგილი აქვს 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს. ამ მუხლის მე-2 ნაწილი იმავდროულად არ ადგენს საქმის პირველ ინსტანციაში დაბრუნების აუცილებლობას და შესაძლებლობას აძლევს სასამართლოს თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ პროცესუალური შესაძლებლობების გათვალისწინებით უნდა გადაწყვიტოს თუ რამდენად მიზანშეწონილია საქმის უკან დაბრუნება და აღნიშნული ხომ არ გამოიწვევს საქმის უსაფუძვლო გაჭიანურებას. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია პირველ ინსტანციაში გადააგზავნოს საქმე თუ მნიშვნელოვნად დაირღვა საპროცესო ნორმები, რაც ართულებს საქმის განხილვას სააპელაციო სასამართლოში.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლო სქმის პირველ ინსტანციაში დაბრუნების საფუძვლად უთითებს თელავის ტექნიკური აღრიცხვის ბარათზე, რომლის მიხედვით ქ.თელავში, ... ქ.¹20-ში მდებარე სახლი რეგისტრირებულია დ. ჯ-შვილის სახელზე. სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული ბარათი პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არ არის შეფასებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, კერძოდ არ არის გამოკვლეული რეგისტრაციის საფუძველი. სააპელაციო სასამართლო არ ასაბუთებს თუ რატომ არის შეუძლებელი სააპელაციო პალატის მიერ ამ არათის შეფასება. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე, მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

მოცემულ საქმეზე მოსარჩელე თავის მოთხოვნის საფუძვლად მიუთითებდა, რომ სადავო სახლი ცოლ-ქმრის მ. და დ. ჯ-შვილის საერთო საკუთრება იყო, ხოლო მოპასუხეები სარჩელის უარსაყოფად მიუთითებდნენ, რომ სადავო სახლი ირიცხებოდა მამის – დ. ჯ-შვილის სახელზე და დედას არასოდეს გამოუხატავს სურვილი დარეგისტრირებულიყო თანამესაკუთრედ, შესაბამისად, სადავო სახლი არ წარმოადგენდა თანასაკუთრებას. არცერთ მხარეს, მოთხოვნისა და შესაგებლის საფუძვლად არ მიუთითებია, რომ სადავო ქონება კომლის საკუთრებას წარმოადგენდა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი პირველ ინსტანციაში დაებრუნებინა საქმე ისეთი ფაქტების გასარკვევად, რასაც მხარეები თავიანთი მოთხოვნისა თუ შესაგებლის საფუძვლად არ უთითებენ.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება და არ დააბრუნოს საქმე ხელახლა განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გ. და ხ. შ-შვილების საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ:

გაუქმდეს ამ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 27 ნოემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.