საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-25(2კ-25) 9 ივნისი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ბადრი შონია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გენადი მაკარიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები (მოპასუხეები) - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექცია

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ფ.დ-ა

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 17 ივლისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ფ.დ-ამ 2021 წლის პირველ ივნისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხეების - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის მიმართ.

მოსარჩელემ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 02 თებერვლის №000284 დადგენილებისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 07 აპრილის №434 ბრძანების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით ფ.დ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2021 წლის 07 აპრილის №434 ბრძანება, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 02 თებერვლის №000284 დადგენილება და მოპასუხეს დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შესწავლის, გამოკვლევისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურმა ინსპექციამ. აპელანტებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 17 ივლისის განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 17 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურმა ინსპექციამ, რომლებმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შემდეგ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე:

ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის მიერ 2021 წლის 2 თებერვლის №000284 დადგენილებით ფ.დ-ა დაჯარიმდა 8 000 (რვა ათასი) ლარით, ქ.თბილისში, ...ში, ...ის ქ. №11-ში შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე განხორციელებული სამშენებლო სამუშაოებისათვის (განთავსებულია მსუბუქი კონსტრუქციის (ლითონის და ხის) სათავსო). ამავე დადგენილებით, ფ.დ-ას როგორც უძრავი ქონების მესაკუთრეს, დაევალა შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე განთავსებული მსუბუქი კონსტრუქციის (ლითონის და ხის) სათავსოს დემონტაჟი.

სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ 2020 წლის 31 ივლისის განცხადებაზე, რომლითაც ირკვევა, რომ ფ.დ-ა მიმართავდა ძველი თბილისის სამმართველოს მე-4 განყოფილების უფროსს და მოითხოვდა რეაგირებას მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე სხვა პიროვნების მისი ნებართვის გარეშე ცხოვრების გამო. იმავე თარიღის მართლწესრიგის ოფიცრის თანდასწრებით შედგენილი ფ.დ-ას ზეპირი გასაუბრების ოქმის მიხედვით, ფ.დ-ას საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთში დაახლოებით ორი წელია თვითნებურად ცხოვრობს მისივე აშენებულ მცირე ზომის ქოხში უცხო ქალბატონი, რომელიც მიუხედავად მრავალი მოწოდებისა, არ ტოვებდა ნაკვეთს.

გარდა ამისა, სასამართლომ მიუთითა საქმეში თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 მაისის დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც ფ.დ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხე მ.ზ-ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა მიწის ნაკვეთი, რომელიც მდებარეობს ქ. თბილისში, ...ში, ...ის ქუჩა N11 - ში (ს/კ ...) და ქონება თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცა მესაკუთრე ფ.დ-ას. აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებაზე დაყრდნობით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ფ.დ-ას მიწის ნაკვეთს, მისთვის სამშენებლო სამართალდარღვევაზე პასუხისმგებლობის დაკისრების დროისთვის, უკანონოდ ფლობდა სხვა პირი - მ.ზ-ი, თუმცა ამის მიუხედავად, ადმინისტრაციულმა ორგანომ სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოება დაიწყო სხვა პირის, კერძოდ, უძრავი ქონების მესაკუთრის მიმართ. ამასთან, ადმინისტრაციული წარმოების ეტაპზე მოსარჩელემ არაერთხელ განმარტა, რომ სადავო სამშენებლო სამუშაოები, მის მიერ არ იყო ნაწარმოები.

სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსის 122-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და განმარტა, რომ სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე მშენებლობის განხორციელებისათვის პასუხისმგებლობა, პირველ რიგში, ეკისრებოდა მშენებლობის განმახორციელებელ პირს, რომლის ქმედებამაც უშუალოდ გამოიწვია სამშენებლო სამართალდარღვევა და მხოლოდ ასეთი პირის მოუძიებლობის შემთხვევაში, პასუხისმგებლობა შეიძლება დაკისრებოდა უძრავი ქონების მესაკუთრეს ანდა მოსარგებლეს.

განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ ისე გამოსცა სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომ ობიექტურად არ გამოუკვლევია საქმის გარემოებები და საკითხის გადაწყვეტისას ცალმხრივად დაეყრდნო მხოლოდ იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელე იყო აღნიშნული უძრავი ქონების მესაკუთრე. მუნიციპალურ ინსპექციას საქმის სწორად გადაწყვეტის მიზნებისათვის არ დაუდგენია, განსაკუთრებული მნიშვნელობის მქონე ის გარემოებები თუ ვინ განახორციელა უნებართვო სამშენებლო სამუშაოები და მესაკუთრეს რამდენად ჰქონდა ფაქტობრივი შესაძლებლობა განეხორციელებინა სხვა პირის უკანონო სარგებლობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე მოწყობილი მსუბუქი კონსტრუქციის დემონტაჟი და აღმოეფხვრა სამართალდარღვევა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 17 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურმა ინსპექციამ.

კასატორი ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მუნიციპალური ინსპექცია აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული წარმოების მიმდინარეობისას უტყუარად ვერ დადგინდა მშენებლობის უშუალოდ განმახორციელებელი პირი, რადგან ფ.დ-ას მიერ მითითებული პირის გამოკითხვა კი ვერ მოხერხდა, რაც ნიშნავს, იმას რომ ვერ დადგინდა მშენებლობის მწარმოებელი პირი. კასატორი მიუთითებს, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საქმეზე №ბს-1106(3კ-18), სადაც განიმარტა, რომ ნაკვეთის მესაკუთრეზე სამშენებლო სამართალდარღვევისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც არ არის დადგენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩამდენი კონკრეტული პირი, არ ადასტურებს მოსარგებლისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრებას სხვისი ბრალისათვის, ასეთ შემთხვევაში მოსარგებლე პასუხს აგებს არა სხვისი, არამედ თავისი ბრალისათვის, რომელიც გამოვლინებას პოულობს მის უმოქმედობაში: მოსარგებლეს, მესაკუთრის მსგავსად, ეკისრება ვალდებულება უზრუნველყოს სათანადო სამშენებლო ნორმების დაცვა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის შეფასებით, მოსარჩელის პასუხისმგებლობის საფუძვლებს წარმოშობს მისი უმოქმედობა და სამშენებლო მითითებით გათვალისწინებული მოთხოვნების შეუსრულებლობა.

კასატორი ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია აღნიშნავს, რომ საკასაციო სასამართლოს მიერ მყარად დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, მესაკუთრის მიერ ვალდებულებების შეუსრულებლობა იწვევს მისთვის კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის დაკისრებას. მოცემულ შემთხვევაში, უნებართვო მშენებლობის ობიექტის დემონტაჟის მესაკუთრისთვის დავალება სამართალდარღვევის აღმოფხვრისა და ობიექტისთვის იმ ფორმის შენარჩუნების მიზანს ისახავს, რომელიც არსებობდა უნებართვო მშენებლობის განხორციელებამდე. ამასთან, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, უნებართვო მშენებლობის ობიექტის დემონტაჟის ვალდებულების დაკისრება არ წარმოადგენს პასუხისმგებლობის ზომას, არამედ მიმართულია სამართალდარღვევის აღმოფხვრისკენ. სამშენებლო საქმიანობაზე ზედამხედველობის მარეგულირებელი ნორმების არსი მდგომარეობს არა დამსჯელობითი ღონისძიებების გატარების მიზანმიმართულობაში, არამედ ამოსავალია სამართალდარღვევის აღმოფხვრის მიზანი.

კასატორი ყურადღებას ამახვილებს საქმეზე დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ ჯერ კიდევ 2020 წლის მდგომარეობით მოსარჩელეს უკვე დავალებული ჰქონდა უნებართვოდ განთავსებული ობიექტის დემონტაჟი. შესაბამისად, როგორც საქმეში არსებული მასალებით დასტურდება, მოსარჩელეს საკმარისი ვადა ჰქონდა იმისათვის, რათა სამართალდარღვევა აღმოეფხვრა. ადმინისტრაციული ორგანო მიუთითებს, რომ მოსარჩელემ მხოლოდ სადავო დადგენილების გამოცემის შემდეგ მიმართა სასამართლოს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნით, რაც კასატორის მოსაზრებით, განხორციელდა პასუხისმგებლობისგან თავის არიდების მიზნით.

შესაბამისად, კასატორის მოსაზრებით ცალსახაა, რომ სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა განსახილველ საკითხს, სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა განმარტებული კანონი, ასევე გამოიყენა კანონი - სასკ-ის 32.4 მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, რის შედეგადაც საქმეზე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, რომელიც იურიდიულად საკმარისად არ არის დასაბუთებული და წარმოადგენს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 21 იანვრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

საჯარო რეესტრის 2019 წლის 15 ოქტომბრის ამონაწერის თანახმად ქ. თბილისში, ...ში, ...ის ქ. №11-ში მდებარე, N... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს წარმოადგენს ფ.დ-ა.

2020 წლის 16 სექტემბერს თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის მიერ ფ.დ-ას მიმართ შედგა №000284 მითითება, რომლის თანახმად, ქალაქ თბილისში, ...ში, ...ის ქ. №11-ში მდებარე, ს/კ:...-ით რეგისტრირებულ ობიექტზე ნაწარმოები იყო უნებართვო სამშენებლო სამუშაოები - განთავსებულია მსუბუქი კონსტრუქციის (ლითონის და ხის) სათავსო. ამავე მითითებით ფ.დ-ას მიეცა 15 დღის ვადა ობიექტზე განხორციელებული სამშენებლო სამუშაოების სანებართვო დოკუმენტაციის წარსადგენად ან უნებართვო მშენებლობის დემონტაჟისათვის.

2020 წლის 2 ოქტომბერს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის მიერ შედგა №000284 შემოწმების აქტი, რომლითაც დაფიქსირდა 2020 წლის 16 სექტემბრის №000284 მითითებით გათვალისწინებულ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა.

ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის უფროსის 2020 წლის 2 დეკემბრის №4-3/373-გ/20 ბრძანებით ფ.დ-ას მიმართ დაწყებული სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოების ვადა გაგრძელდა 2 თვით (2020 წლის 2 დეკემბრიდან 2021 წლის 2 თებერვლის ჩათვლით).

ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის სპეციალისტის 2021 წლის 2 თებერვლის მოხსენებითი ბარათის თანახმად, ობიექტის ხელმეორედ გადამოწმების შედეგად დადგინდა, რომ ფ.დ-ას მიერ არ იქნა შესრულებული მუნიციპალური ინსპექციის 2020 წლის 16 სექტემბრის №000284 მითითებით გათვალისწინებული მოთხოვნები.

ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 29 იანვრის N000284 ოქმის თანახმად, ფ.დ-ამ დაადასტურა მითითებისა და შემოწმების აქტის ჩაბარება, თუმცა განმარტა, რომ მსუბუქი კონსტრუქციის ნაგებობა მის მიერ არ არის განთავსებული, ნაგებობა განათავსა ვინმე მ.ზ-მა ნახევარი წლის წინ.

ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 2 თებერვლის №000284 დადგენილებით ფ.დ-ა დაჯარიმდა 8 000 (რვა ათასი) ლარით, ქ. თბილისში, ...ში, ...ის ქ. №11-ში მდებარე, ს/კ:...-ით რეგისტრირებულ ობიექტზე შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე განხორციელებული სამშენებლო სამუშაოებისთვის (განთავსებულია მსუბუქი კონსტრუქციის (ლითონის და ხის) სათავსო). ობიექტის მესაკუთრეს - ფ.დ-ას დაევალა, შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე განთავსებული მსუბუქი კონსტრუქციის დემონტაჟი.

2021 წლის 25 თებერვალს ფ.დ-ამ №19/01210562471-01 ადმინისტრაციული საჩივრით მიმართა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას და მოითხოვა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2021 წლის 2 თებერვლის №000284 დადგენილების ბათილად ცნობა.

ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის 2021 წლის 07 აპრილის №434 ბრძანებით ფ.დ-ას ადმინისტრაციული საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და ძალაში დარჩა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 2 თებერვლის №000284 დადგენილება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 მაისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით ფ.დ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხე მ.ზ-ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა მიწის ნაკვეთი, რომელიც მდებარეობს ქ. თბილისში, ...ში, ...ის ქუჩა N11-ში (ს/კ...) და ქონება თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცა მესაკუთრე ფ.დ-ას.

საკასაციო პალატა პირველ რიგში, მიუთითებს, იმ გარემოებაზე, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 17 ივლისის განჩინება გასაჩივრებულია მხოლოდ ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის მიერ. სარჩელის დაკმაყოფილების უარის თქმის ნაწილში მოსარჩელეს შედავება არ წარმოუდგენია. ამდენად, საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანს ადმინისტრაციული ორგანოების საკასაციო საჩივრების ფარგლებში, მხოლოდ სარჩელის დაკმაყოფილების - გასაჩივრებული აქტების სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნობის კანონიერება წარმოადგენს.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მშენებლობა უნდა განხორციელდეს კანონით დადგენილი პროცედურის დაცვით. საქართველოს ტერიტორიაზე მშენებლობის ნებართვის გაცემის, სანებართვო პირობების შესრულებისა და შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების პროცესს სადავო პერიოდში არეგულირებდა საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 31 მაისის №255 დადგენილებით დამტკიცებული წესი, რომლის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების თანახმად, მშენებლობის სახეობებს წარმოადგენს: ახალი მშენებლობა (მათ შორის, მონტაჟი) და რეკონსტრუქცია, ხოლო მე-2 პუნქტის მიხედვით, შენობა - ნაგებობების ახალი მშენებლობა ისეთი მშენებლობაა, რომელიც ხორციელდება მიწის ნაკვეთის იმ ნაწილში, სადაც არ დგას შენობა-ნაგებობა ან ხდება არსებულის მთლიანად ჩანაცვლება. ახალი მშენებლობაა, ასევე, დროებითი შენობა-ნაგებობის მონტაჟი/განთავსება. ამავე წესის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ო“ ქვეპუნქტის შესაბამისად კი, მონტაჟი არის სამშენებლო მოედანზე შენობა-ნაგებობის ან მისი ნაწილ(ებ)ის აწყობა, განთავსება.

სადავო პერიოდში მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობებსა და შენობა-ნაგებობის მიმართ ძირითად მოთხოვნებს ადგენდა საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსი, რომლის 93-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, შენობა-ნაგებობის მშენებლობის განხორციელების სამართლებრივი საფუძველია მშენებლობის შეტყობინება ან მშენებლობის ნებართვა, გარდა ამ მუხლის მე-3 და მე-6 ნაწილებით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. ამავე კოდექსის 94-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, I კლასის შენობა-ნაგებობის მშენებლობა, ამ კოდექსით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, ექვემდებარება მშენებლობის მარტივ შეტყობინებას. II−IV კლასის შენობა-ნაგებობის მშენებლობა, ამ კოდექსით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, ექვემდებარება მშენებლობის ნებართვის მიღების ვალდებულებას.

კოდექსის მე-3 მუხლის „ჰ18“ ქვეპუნქტით რეგლამენტირებულია, რომ მშენებლობა, რომელიც ხორციელდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი სამართლებრივი საფუძვლების გარეშე ან სამშენებლო დოკუმენტაციის ისეთი დარღვევით, რომლის დროსაც შენობა-ნაგებობის ფუნქცია იცვლება ან/და ხდება განაშენიანების ინტენსივობის კოეფიციენტის გადამეტება, წარმოადგენს უნებართვო მშენებლობას. ამავე კოდექსის 93-ე მუხლის მე - 4 ნაწილის თანახმად, მშენებლობა, რომელიც ექვემდებარება შეტყობინებას, მაგრამ მის გარეშე დაიწყო, უნებართვო მშენებლობაა. უნებართვო მშენებლობად მიიჩნევა აგრეთვე მშენებლობის შეტყობინების დარღვევით განხორციელებული მშენებლობა, რომელიც სცდება შეტყობინების ვალდებულებისთვის განსაზღვრული კლასის შენობა-ნაგებობის მახასიათებლებს.

საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსის 123-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ამ მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, მშენებლობის საჯარო ზედამხედველობის ორგანო ადმინისტრაციულ წარმოებას იწყებს სამართალდამრღვევის მიმართ მითითების გაცემით, რომელიც წარმოადგენს სამშენებლო საქმიანობაზე დამრღვევის მიმართ გაცემულ შენიშვნას შეუსაბამობაზე და მოთხოვნას, რომლითაც განისაზღვრება გონივრული ვადა, რომლის ფარგლებშიც მან უნდა შეასრულოს მითითებით დადგენილი პირობები სამშენებლო სამართალდარღვევის გამოსასწორებლად, ხოლო 124-ე მუხლიდან გამომდინარე, მშენებლობის საჯარო ზედამხედველობის განმახორციელებელი ორგანო უფლებამოსილია გასცეს მითითება: ა) სამშენებლო დოკუმენტაციის წარდგენის შესახებ ან/და დარღვევის გამოსწორების შესახებ; ბ) სამშენებლო ობიექტზე არსებული სამშენებლო მასალის, ნაკეთობისა და კონსტრუქციის გამოყენების აკრძალვის შესახებ, თუ ისინი ვერ პასუხობენ დადგენილ მოთხოვნებს; გ) მშენებლობის ორგანიზების პროექტით დადგენილი წესების დარღვევის გამოსწორების შესახებ. ამასთან, მითითებით განსაზღვრული ვადის გასვლის შემდეგ მშენებლობის საჯარო ზედამხედველობის ორგანო არაუმეტეს 7 კალენდარული დღის ვადაში ამოწმებს მითითების შესრულებას, ადგენს შემოწმების აქტს და მასში ასახავს ინფორმაციას მითითების შესრულების ან შეუსრულებლობის შესახებ.

ხსენებული კოდექსის 125-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, თუ შემოწმების აქტში დაფიქსირებულია დარღვევა, მშენებლობის საჯარო ზედამხედველობის ორგანო იღებს დადგენილებას სამშენებლო სამართალდამრღვევის დაჯარიმების შესახებ, ხოლო ამავე კოდექსის 127-ე მუხლის საფუძველზე, მშენებლობის საჯარო ზედამხედველობის ორგანო უფლებამოსილია მიიღოს დადგენილება უნებართვო მშენებლობის დემონტაჟის შესახებაც.

კოდექსის 131-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, უნებართვო მშენებლობა „ტყის ფონდის მართვის შესახებ“ და „წყლის შესახებ“ საქართველოს კანონებით განსაზღვრულ ტერიტორიებზე, განსაკუთრებული რეგულირების ტერიტორიაზე ან ზონაში, კულტურული მემკვიდრეობის დამცავ ზონაში ან/და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში გამოიწვევს დაჯარიმებას კერძო საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე (გარდა ამ ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევისა) – 8 000 ლარის ოდენობით.

მოცემული ნორმების სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამართალდარღვევის საქმის წარმოების შემთხვევაში, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია დაადგინოს: ჩადენილი იყო თუ არა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა, ბრალეულია თუ არა პირი მის ჩადენაში, ექვემდებარება თუ არა იგი ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობას, არის თუ არა პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელი და დამამძიმებელი გარემოებები, მიყენებულია თუ არა ქონებრივი ზარალი, აგრეთვე გამოარკვიოს სხვა გარემოებანი, რომელთაც მნიშვნელობა აქვთ საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის. მითითებული გარემოებების დადგენა კი დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. საქმის გარემოებების გამორკვევა და ფაქტების დადგენა უპირველეს ამოცანას წარმოადგენს, რათა მათ საფუძველზე მოხდეს ნორმათა შეფარდება (სუს განჩინებები საქმეებზე №ბს-926(2კ-23), 25.01.2024 წ., № ბს-583(3კ-23), 10.10.2023 წ.).

აღნიშნული თვალისაზრისით საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სამშენებლო სამართალდარღვევის ჩამდენ პირთა დიფერენცირების იმ თავისებურებაზე, რასაც ,„საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსი“ ითვალისწინებს, კერძოდ, კანონმდებელი სამართალდამრღვევ სუბიექტებად (დამრღვევად) მოიაზრებს როგორც მშენებლობის მწარმოებელ პირს, ასევე სამშენებლო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს და მოსარგებლეს, მათ შორის დამკვეთს, რომლის ქმედებამაც გამოიწვია დარღვევები სამშენებლო საქმიანობაში. საკასაციო პალატა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილ პრაქტიკაზე დაყრდნობით აღნიშნავს, რომ, მართალია, სამშენებლო სამართალდარღვევის დენადი ხასიათის გათვალისწინებით, საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსი ითვალისწინებს უძრავი ნივთის მესაკუთრისათვის, უნებართვო მშენებლობის გამო პასუხისმგებლობის დაკისრებას, თუმცა აღნიშნული დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაუდგენელია მშენებლობის უშუალოდ მწარმოებელი პირი (კოდექსის 122.2 მუხლი).

ამდენად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული საქმის წარმოებისას სამშენებლო სამართალდარღვევის არსებობის შემთხვევაში შესაბამისი ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია უტყუარად დაადასტუროს მშენებლობის უშუალოდ მწარმოებელი პირის დადგენის შეუძლებლობა და უნებართვო მშენებლობისთვის გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა მხოლოდ ამის შემდეგ გადააკისროს შენობა-ნაგებობის ან/და სამშენებლო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს ან მოსარგებლეს.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ საქმეში დავის საგანს წარმოადგენს არა სამართალდარღვევის ფაქტის არსებობა, არამედ სამშენებლო სამართალდამრღვევ სუბიექტად ფ.დ-ას მიჩნევა და მისთვის სახდელის დაკისრების კანონიერება. საგულისხსმოა, რომ ფ.დ-ას პასუხისმგებლობა დაეკისრა არა როგორც უნებართვო სამშენებლო სამუშაოების განმახორციელებელ პირს, არამედ როგორც უძრავი ნივთის მესაკუთრეს.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებზე, რომ მოსარჩელე ადმინისტრაციული წარმოების ეტაპზე გამორიცხავდა მისი მხრიდან მშენებლობის განხორციელების ფაქტს და მიუთითებდა კონკრეტულ პირზე - მ.ზ-ზე, რომელმაც განახორციელა აღნიშნული სამუშაოები.

საქმეში წარმოდგენილი განცხადებით ირკვევა, რომ 2020 წლის 31 ივლისს ფ.დ-ამ ძველი თბილისის სამმართველოს მე-4 განყოფილების უფროსს მიმართა და მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე სხვა პიროვნების ნებართვის გარეშე ცხოვრების გამო რეაგირება მოითხოვა. ამავე თარიღის მართლწესრიგის ოფიცრის თანდასწრებით შედგენილი ფ.დ-ას ზეპირი გასაუბრების ოქმის თანახმად, ფ.დ-ას საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთში დაახლოებით ორი წელია თვითნებურად ცხოვრობს მისივე აშენებულ მცირე ზომის ქოხში უცხო ქალბატონი, რომელიც მიუხედავად მრავალი მოწოდებისა, არ ტოვებს ნაკვეთს.

გარდა ამისა, საქმეში ასევე წარმოდგენილია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 მაისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვით, ფ.დ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხე მ.ზ-ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა მიწის ნაკვეთი, რომელიც მდებარეობს ქ. თბილისში, ...ში, ...ის ქუჩა N11-ში (ს/კ...) და ქონება თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცა მესაკუთრე ფ.დ-ას.

აღნიშნულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, საკასაციო პალატა დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ ფ.დ-ას მიმართ სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოების დაწყების დროისათვის, მისი საკუთრებით ფლობდა და სარგებლობდა სხვა პირი - მ.ზ-ი. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ აღნიშნული გარემოების საწინააღმდეგო და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია კასატორს წარმოდგენილი არ აქვს. შესაბამისად, არ იკვეთება მოსარჩელისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საკმარისი წინაპირობების არსებობა, ვინაიდან, მოსარჩელის სამართალდამრღვევად მიჩნევისათვის აუცილებელია სახეზე იყოს მშენებლობის უშუალოდ მწარმოებელი პირის დადგენის შეუძლებლობა, ხოლო მოცემულ შემთხვევაში, ადმინისტრაციულ ორგანო გადაწყვეტილების მიღებისას მხოლოდ იმ გარემოებას დაეყრდნო, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს და საქმის სწორად გადაწყვეტის მიზნებისათვის არ დაუდგენია რეალურად ვინ განახორციელა სამშენებლო საქმიანობა. ამასთან, ასევე არაა შეფასებული იმ პირობებში, როდესაც უძრავი ქონების მესაკუთრე ვერც კი სარგებლობდა საკუთარი მიწის ნაკვეთით, რამდენად ჰქონდა მას ფაქტობრივი შესაძლებლობა განეხორციელებინა სხვა პირის უკანონო სარგებლობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე მოწყობილი მსუბუქი კონსტრუქციის დემონტაჟი და აღმოეფხვრა სამართალდარღვევა.

ყოველივე ზემოხსენებულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების წინაპირობები. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ, მართალია, სასამართლოს აქვს შესაძლებლობა ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილად გამოკვლევის მიზნით შეაგროვოს დამატებითი მტკიცებულებები, თუმცა აღნიშნული უზრუნველყოფს ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში დაშვებული ხარვეზის აღმოფხვრას და არა ორგანოში განსახორციელებელი წარმოების ჩანაცვლებას. საკასაციო პალატა ამასთანავე მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ, როგორც საჯარო ინტერესების გამტარებელმა, უნდა გაითვალისწინოს როგორც საჯარო ინტერესები, ისე აქტის ადრესატის კერძო ინტერესებიც. ადმინისტრაციული ორგანოს ეს ორმაგი, ამბივალენტური ფუნქციის შესრულების ვალდებულება განაპირობებს ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების დაფუძნებას თანაზომიერების პრინციპზე, რაც გულისხმობს საჯარო და კერძო ინტერესებს შორის პროპორციულობის დადგენას. სზაკ-ის 96-ე მუხლი ადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულებას ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება, ხოლო 97-ე მუხლი მოითხოვს გადაწყვეტილების მიღებას მტკიცებულებების შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ სადავო აქტები გამოცემულია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე და 96-ე მუხლებით გათვალისწინებული, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილად დადგენის, შესწავლისა და შეფასების ვალდებულების დარღვევით. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სადავო საკითხის გადაწყვეტა, საჭიროებს არსებულ საკითხთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებების დამატებით კვლევას, რაც სცდება სასამართლოს კომპეტენციას და წარმოადგენს მშენებლობის საჯარო ზედამხედველობის ორგანოს უფლებამოსილებას მიკუთვნებულ საკითხს. ყოველივე ზემოხსენებულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკითხის ხელახლა შესწავლისას, ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა შეაფასოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, საჭიროების შემთხვევაში მიიწვიოს დაინტერესებული პირი და მტკიცებულებების სათანადოდ გამოკვლევის, შეფასების შედეგად მიიღოს კანონისმიერი გადაწყვეტილება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 17 ივლისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ.შონია

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

გ.მაკარიძე