საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

№ბს-262(2კ-25) 3 ნოემბერი, 2025 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

გენადი მაკარიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გიზო უბილავა

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ა.დ-ის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 ოქტომბრის განჩინების გაუქმების თაობაზე (მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ა.დ-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ.

მოსარჩელემ მოითხოვა: ა) დაეკისროს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ა.დ-ის სასარგებლოდ უკანონო მსჯავრდებისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურება - 100 000 ლარის ოდენობით; ბ) დაეკისროს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ა.დ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 116 300 აშშ დოლარის ექვივალენტის 301 507,75 ლარის ოდენობით (ა.დ-ის ოჯახიდან გაყიდული ძვირფასი ნივთების სანაცვლოდ); გ) დაეკისროს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ა.დ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 424 310,43 ლარი (მიუღებელი შემოსავლის სახით, სახელფასო ანაზღაურება); დ) დაეკისროს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ა.დ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 242 221,31 ლარი (საპროცესო შეთანხმების საფუძველზე გადახდილი ჯარიმის სახით).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 23 მარტის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო საქმეში ჩაბმულ იქნა მესამე პირად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის 1-ლი ნაწილის საფუძველზე.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ა.დ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ა.დ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 15 000 (თხუთმეტი ათასი) ლარის ოდენობით. საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ა.დ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება - 100 000 (ასი ათასი) ლარის ოდენობით, საპროცესო შეთანხმების საფუძველზე გადახდილი ჯარიმის სახით. ა.დ-ის სასარჩელო მოთხოვნები საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ა.დ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯი 2000 (ორი ათასი) ლარის ოდენობით.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ. სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნით ა.დ-ის მიერ წარდგენილ იქნა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ა.დ-ის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ა.დ-ის მიერ.

4.1 კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა აღნიშნავს, რომ პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ბრალის ფორმით, ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის. მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურებრივი მდგომარეობიდან და იყოს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი და უნდა არსებობდეს პირდაპირი და არა სავარაუდო მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოცემულ შემთხვევაში კი, საქართველოს გენერალური პროკურატურის მხრიდან აღნიშნულს ადგილი არ ჰქონია. კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს. შესაბამისად, ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებები არ შეიძლება გაგებულ იქნას, როგორც ვინმეს მხრიდან განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი ქმედებით ზიანის მიყენებად. თუ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობისას ამ უკანასკნელის მიმართ გამოყენებულ იქნა კანონით გათვალისწინებული საპროცესო მოქმედებები და გატარდა კანონშესაბამისი ღონისძიებანი, საბოლოოდ, პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მარეაბილიტირებელი საფუძვლით დამთავრების შემთხვევაშიც კი, არ არსებობს პროკურატურის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის კანონიერი საფუძველი.

მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებით დგინდება, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 10 აგვისტოს განაჩენით ა.დ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის მესამე ნაწილის „ა’’ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 4 წლის ვადით, რაც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 31 ოქტომბრის განაჩენით, მხარეთა შორის დადებული საპროცესო შეთანხმების საფუძველზე, შეიცვალა პირობითი მსჯავრით და დამატებით სასჯელად გამოყენებულ იქნა ჯარიმა 100 000 ლარის ოდენობით. ამდენად, სისხლის სამართლის საქმის წარმოების დროს პროკურატურის მხრიდან განხორციელდა სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული კონკრეტული (დევნის დაწყება, სახელმწიფო ბრალდება) ღონისძიებები, ხოლო საბოლოოდ აღკვეთის ღონისძიების შეფარდება და საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღება შესაბამისი სასჯელის დანიშვნით, განხორციელდა მართლმსაჯულების განმახორციელებელი ორგანოს - სასამართლოს მიერ. ამდენად, მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ არ არსებობს ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების ერთობლიობა (მართლსაწინააღმდეგობა, ბრალი და პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი), რაც თავისთავად ნიშნავს იმას, რომ მოთხოვნა იყო დაუსაბუთებელი და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

კასატორის განმარტებით, დაუსაბუთებელია საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობა, კერძოდ, პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა სახელმწიფოს ერთ-ერთ სპეციფიკურ ფუნქციას წარმოადგენს და მისი შედეგის წინასწარ განჭვრეტა შეუძლებელია, რადგან იგი დამოკიდებულია წინასწარ უცნობ ფაქტობრივ, თუ სამართლებრივ გარემოებებზე. შესაბამისად, სისხლისსამართლებრივი დევნის საფუძველზე წარმოშობილი უარყოფითი ემოციების, განცდების თუ სხვა სამართლებრივი შედეგების გარკვეულწილად თმენის ვალდებულება აქვს ყველას, რაც არ გამორიცხავს შემდგომ გამართლებული პირისათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, თუმცა გავლენას ახდენს მორალური ზიანის ოდენობაზე. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო ის ფაქტი, რომ მოსარჩელის სამართლებრივ უფლებებში აღდგენა განხორციელდა მოპასუხე პროკურატურის მიერ, კერძოდ, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 25 ნოემბრის გამამართლებელი განაჩენის გამოტანის საფუძველი გახდა სწორედ საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ ჩატარებული გამოძიება, გამოძიების დროს დადგენილი გარემოებები, რომლის საფუძველზეც პროკურატურამ შუამდგომლობით მიმართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო მსჯავრდებულ ა.დ-ის მიმართ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 31 ოქტომბრის გამამტყუნებელი განაჩენის გადასინჯვის თაობაზე. შესაბამისად, სატისფაქციური ეფექტი, რომელიც მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზანია, მიღწეულია პროკურატურის მიერ ჩატარებული ხელახალი გამოძიებითა და ა.დ-ის გამართლებით. ასეთ პირობებში, საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მორალური ზიანის სახით - 15 000 ლარის დაკისრება უსაფუძვლოა, არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების არაპროპორციულია და არ ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში.

რაც შეეხება სასამართლოს გადაწყვეტილებას, მატერიალური ზიანის სახით სისხლის სამართლის საქმეზე ჯარიმის სახით გადახდილი თანხის - 100 000 ლარის საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის დაკისრების ნაწილში, მატერიალური ზიანის ანაზღაურებისას წარმოდგენილი უნდა იქნეს მტკიცებულებები, რომლებიც დაადასტურებს ზიანის არსებობას, ზიანის გამომწვევ გარემოებებსა და განსაზღვრავს მიყენებული ზიანის ოდენობას. მოსარჩელის მიერ სისხლის სამართლის საქმისწარმოებაზე მითითება არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს მასზედ, რომ დადგინდეს ბრალდების გამო მატერიალური ზიანის დადგომის ფაქტი. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი ნორმები ცხადყოფს, რომ ჯარიმა, როგორც სასჯელი, შეფარდებულია სასამართლო განაჩენით. შეფარდებული ჯარიმის თანხის შეტანა შესაბამის ანგარიშზე ხორციელდება სასამართლო განაჩენის აღსასრულებლად - გადარიცხვის სამართლებრივი საფუძველიც მოცემულ შემთხვევაში 2006 წლის მდგომარეობით სახეზე იყო. იმის გათვალისწინებით, რომ ჯარიმის გადახდა ხორციელდება კანონიერი განაჩენის შესასრულებლად სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, ხოლო დღეის მდგომარეობით ხსენებული განაჩენი გაუქმებულია, მოთხოვნა ვერ იქნება მიმართული საქართველოს გენერალური პროკურატურისაკენ, ვინაიდან სახეზე არ არის პროკურატურის მხრიდან არსებული დელიქტური ვალდებულება (მართლსაწინააღმდეგობა, ბრალი და მიზეზობრივი კავშირი). სახეზეა კონკრეტული სასჯელი, რომელიც განაჩენით განისაზღვრა და რომელსაც ფულადი ექვივალენტი გააჩნია. შესაბამისად, ამ მოთხოვნასთან მიმართებითაც საქართველოს გენერალური პროკურატურა არასათანადო მოპასუხეს წარმოადგენს, თანახმად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლისა. ამასთანავე, განსახილველ შემთხვევაში საგულისხმოა ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ ეროვნული ბანკიდან გამოთხოვილი ინფორმაციის მიხედვით, 100 000 ლარის გადახდა მოხდა არა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 31 ოქტომბრის განაჩენით დაკისრებული ჯარიმის უზრუნველსაყოფად, არამედ ხსენებული თანხა გადახდილი იყო ა.დ-ის მიერ სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზარალის ანაზღაურების მიზნით.

4.2 კასატორი - ა.დ-ე აღნიშნავს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ, საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე, გაიზიარა პირველი ინსტანციის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის კოლეგიის 2006 წლის 10 აგვისტოს განაჩენით ა.დ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქციით) გათვალისწინებული მართლსაწინააღმდეგო ბრალეულ ქმედებაში და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 4 (ოთხი) წლის ვადით; მსჯავრდებულ ა.დ-ეს სასჯელის მოხდის ვადის ათვლა დაეწყო დაკავების მომენტიდან - 2005 წლის 18 ნოემბრის 21:05 საათიდან. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2006 წლის 31 ოქტომბრის განაჩენით, დამტკიცდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის პროკურორის მიერ წარდგენილი საპროცესო შეთანხმება სახელმწიფო ბრალდებასა და მსჯავრდებულ ა.დ-ეს შორის; თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 10 აგვისტოს განაჩენში შეტანილ იქნა ცვლილება სასჯელის ნაწილში; ა.დ-ეს საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით სასჯელის ზომად განესაზღვრა 3 (სამი) წლით თავისუფლების აღკვეთა, რომლის მოუხდელი ნაწილი საპროცესო შეთანხმების დადასტურების მომენტისათვის საქართველოს სსკ-ის 63-64 მუხლების საფუძველზე შეიცვალა პირობითი მსჯავრით იმავე ვადით და გამოსაცდელ ვადად დაუდგინდა 1 (ერთი) წელი, მასვე დამატებითი სასჯელის სახით დაეკისრა ჯარიმა 100 000 (ასი ათასი) ლარი. ამდენად, ა.დ-ე უკანონო პატიმრობაში იმყოფებოდა 2005 წლის 18 ნოემბრიდან და პატიმრობიდან გათავისუფლდა 2006 წლის 31 ოქტომბერს. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 ნოემბრის განაჩენით, საქართველოს გენერალური პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის ... პროკურორის შუამდგომლობის საფუძველზე, გაუქმდა ა.დ-ის მიმართ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2006 წლის 31 ოქტომბრის განაჩენი; ა.დ-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში.

მართალია, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ 2024 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაში მართებულად მიუთითა შესაბამისი საკანონმდებლო საფუძვლები (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 18.4; 1005.3 და 413 მუხლები) და დაადგინა შესაბამისი თანხის ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმები (დამდგარი ზიანის სიმძიმე, შელახული უფლების მნიშვნელობა, დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება მორალური ზიანის მიმართ, განცდების ინტენსივობა, საპატიმრო დაწესებულებაში პირის ყოფნის დრო და სხვ.), თუმცა სააპელაციო სასამართლომ, ისევე როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ, ვერ შეძლო დაესაბუთებინა, თუ რატომ არის მოცემულ საქმეში მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციული მორალური ზიანის ოდენობად კონკრეტული თანხა - 15 000 (თხუთმეტი ათასი) ლარი და რატომ ექცევა ის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ერთმნიშვნელოვნად დგინდება ა.დ-ის მიმართ იმდროინდელი ხელისუფლების და სამართალდამცავი ორგანოების მხრიდან მიზანმიმართული დევნა, რაც მნიშვნელოვნად ამძიმებს მის მიმართ წარმოებულ სისხლის სამართლის საქმეს და გამოკვეთს აღნიშნული საქმის წარმოების განზრახვას შესაბამისი ქონებრივი ინტერესის დაკმაყოფილების მიზნით. სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენდა, მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისთვის, დაედგინა ა.დ-ის მიმართ სახელმწიფოს მიერ წარდგენილი ბრალდების სიმძიმე, კასატორის მიერ განცდილი სტრესი, შიში და უარყოფითი ემოციები, ასევე დამდგარი ზიანის სიმძიმე, შელახული უფლების მნიშვნელობა, დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება მორალური ზიანის მიმართ, განცდების ინტენსივობა, საპატიმრო დაწესებულებაში პირის ყოფნის დრო და სხვა.

საქმეში წარმოდგენილი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 25 ნოემბრის განაჩენის თანახმად: „მიმოხილული მტკიცებულებები არ ქმნიან გონივრულ ეჭვს მიღმა სტანდარტს, რომ ა.დ-ემ ჩაიდინა სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება. ამასთან, მოწმეთა ჩვენებებით ცალსახად იკვეთება სავარაუდო დანაშაულის გამოძიებისა და დამნაშავე პირის დასჯის მიღმა ინტერესი, რამაც, სავარაუდოდ, განაპირობა ა.დ-ის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყება. შესაბამისად, მიმოხილული მტკიცებულებებით არ დასტურდება ა.დ-ის მიერ მისთვის მსჯავრად შერაცხული დანაშაულის ჩადენა, რაც მისი გამართლების საფუძველს ქმნის.“ „სახელმწიფო ბრალმდებელი, ახალი გამოძიების პირობებში მოპოვებული მტკიცებულებების გაანალიზების შედეგად, ასკვნის, რომ, არათუ გამორიცხულია ა.დ-ის მიერ დანაშაულის ჩადენაში გონივრულ ეჭვს მიღმა სტანდარტის არსებობა, არამედ დადგენილია, რომ მის მიმართ წარმოებული გამოძიება არ არის სრულყოფილი და ობიექტური.“ „მოწმის გადმოცემით, წინასწარი პატიმრობის შეფასების შემდეგ, იგი გადაყვანილ იქნა №... საპატიმრო დაწესებულებაში. რამდენიმე დღის შემდეგ, მასთან შევიდა საქმის გამომძიებელი, გვარად ს-ა, რომელმაც მისცა მობილური ტელეფონი და უთხრა, რომ თუ დაურეკავდა ა.დ-ეს და სთხოვდა მას თანამდებობის დატოვებას, გაუშვებდნენ პატიმრობიდან, უთხრა, რომ სწორედ ამის გამო იყო დაკავებული.“ „პალატას მიაჩნია, რომ დასახელებული მოწმეთა ჩვენებები სრულად და თანმიმდევრულად აღწერენ ვითარებას ა.დ-ის ირგვლივ განვითარებული მოვლენების შესახებ და მათ ჩვენებებში ეჭვის შეტანის საფუძველი არ არსებობს, ისინი სრულ თანხვედრაში არიან ერთმანეთთან და ქმნიან მომხდარის ერთიან სურათს“.

ზემოხსენებულიდან გამომდინარე, მოცემული საქმის მიზნებისთვის მნიშვნელოვანია საკასაციო სასამართლომ შეფასება მისცეს სახელმწიფოს მხრიდან ა.დ-ის მიმართ ნაწარმოები უკანონო სისხლის სამართლის საქმის ბრალის ხარისხს, რასაც ცხადია, ზეგავლენა ექნება მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრაზე. გარდა ზემოხსენებულისა, მხედველობაშია მისაღები ის გარემოება, რომ ვერც ა.დ-ემ და ვერც მისმა მეუღლემ ძველი ხელისუფლების პირობებში, კერძოდ, 2012 წლამდე ვერ შეძლეს, დასაქმებულიყვნენ არათუ საჯარო, არამედ კერძო სექტორშიც კი, ვინაიდან, მათ მიმართ ხორციელდებოდა მიზანმიმართული დევნა და აღნიშნული წარმოადგენდა განგრძობად პროცესს, რომელიც, სწორედ 2005-2006 წლებში წარმოებული სისხლის სამართლის საქმის შედეგი იყო.

ა.დ-ისთვის მორალური ზიანის სახით 100 000 ლარის ოდენობით თანხის დაკისრების მოთხოვნა ეფუძნება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლებიც სააპელაციო სასამართლომ ხსენებულ გადაწყვეტილებაში დადგენილად მიიჩნია: საქართველოს მაშინდელი ...ის მ.ს-ის სატელევიზიო გამოსვლები, სადაც იგი პირდაპირ სახელობითად მოიხსენიებს ა.დ-ეს (ტელეკომპანია „...ის“ ეთერში გასული სიუჟეტი) - „კაცი თავიდან კარგი იყო და მერე არ გაამართლა’’. ... „აი კლასიკური ისტორია ...ოს რაიონის ...ის ისტორია, ადამიანს აღმოუჩინეს რამდენიმე ბინა, რომელიც ამ პერიოდში დაისაკუთრა. აღმოუჩინეს, რომ ის შენობა, რომელიც დასანგრევი იყო, მისი ოჯახის საკუთრება გამხდარა და ეხლა სადაც არის ეს ..., ყველამ კარგად იცის...”. ასევე ...ის ადმინისტრაციის ...ის გ.ა-ის სატელევიზიო გამოსვლა ა.დ-ის დაკავებასთან დაკავშირებით (ტელეკომპანია „...ს“ ეთერში გასული სიუჟეტი) „პასუხს აგებს ყველა მოხელე, ვინც დაჭერილი იქნება კორუფციის ფაქტზე...”. ა.დ-ის დაკავების, მისი ბინის ჩხრეკის შესახებ ვიდეოკადრები ტელევიზიით გადაიცემოდა, რამაც მძიმედ იმოქმედა მის ფსიქო-ემოციურ მდგომარეობაზე, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც ის წარმოადგენდა მ.ს-ის გუნდის წევრს, ერთგულ თანამებრძოლს და სრულიად მოულოდნელად მის წინააღმდეგ დაიწყო დევნა და მიზანმიმართული შანტაჟი - მისი ცოლის დების ქონების დაუფლების მიზნით. აღნიშნული ქმედებების შედეგად, ცალსახად და ერთმნიშვნელოვნად, მძიმედ შეილახა ა.დ-ის (საზოგადოებისთვის ცნობილი საჯარო პირი) პატივის, ღირსების და საქმიანი რეპუტაციის უფლებები, რამაც მძიმე ფსიქოლოგიური ტკივილი მიაყენა მას. ამდენად, სახეზეა უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კრიტერიუმი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებებიდან გამომდინარე, ცალსახაა, რომ ა.დ-ე უკანონოდ იყო მსჯავრდებული საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ დანაშაულში, რომლის გამო პატიმრობაში იყო დაახლოებით ერთი წელი. აღნიშნულით, მძიმედ შეილახა ა.დ-ის პატივი, ღირსება, საქმიანი რეპუტაცია და კანონით დაცული სხვა უფლებები. არაქონებრივი/მორალური ზიანი გამოვლინდა ა.დ-ის მორალურ განცდებში, რომელიც დაკავშირებული იყო აქტიური საზოგადოებრივი ცხოვრების წესის გაგრძელების შეუძლებლობასთან, კერძოდ, სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის თბილისის არქივის, 2022 წლის 22 დეკემბრის AA2022018943-03 საარქივო ცნობით დგინდება, რომ საქართველოს ...ის, 2004 წლის 27 იანვრის №... განკარგულების თანახმად, ა.დ-ე დანიშნული იყო ...ოს რაიონის ...ის თანამდებობაზე. 2005 წლის 18 ნოემბრიდან 2006 წლის 31 ოქტომბრამდე უკანონო პატიმრობაში ყოფნის გამო, ა.დ-ეს შეზღუდული ჰქონდა აქტიური საზოგადოებრივი ცხოვრების წესის გაგრძელების შესაძლებლობა. ამდენად, ა.დ-ის მიმართ უკანონო გამამტყუნებელი განაჩენი, უკანონო პატიმრობა და ამის შედეგად გამოწვეული ფსიქო-ემოციური ტკივილი ქმნის მორალური ზიანის სიმძიმის განმსაზღვრელ კიდევ ერთ გადამწყვეტ კრიტერიუმს.

ცალკე ხაზი უნდა გაესვას წარდგენილი ბრალდების სიმძიმეს, საპატიმრო დაწესებულებაში ყოფნის დროს, გადახდილი ჯარიმის ოდენობას, გამამართლებელი განაჩენის მიღების თარიღს, განცდილ სტრესს, შიშს, უარყოფით ემოციებს და მათ ინტენსივობას. მოცემულ შემთხვევაში, ა.დ-ე უკანონოდ მსჯავრდებული იყო საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სამოხელეო დანაშაულისთვის, კერძოდ, სამსახურებრივი უფლებამოსილების არაერთგზის ბოროტად გამოყენებისთვის. აღნიშნული დანაშაული საქართველოს სსკ-ის 12.3 მუხლის თანახმად, ითვლება განზრახ მძიმე კატეგორიის დანაშაულად. ამასთან ერთად, ა.დ-ე პატიმრობაში იმყოფებოდა 18.11.2005 წლიდან 31.10.2006 წლამდე (11 თვე და 13 დღე), ხოლო მის მიმართ გამამართლებელი განაჩენი გამოტანილ იქნა 2022 წლის 25 ნოემბერს, დაახლოებით 17 წლის შემდეგ. ხაზი უნდა გაესვას ა.დ-ის მიერ სასჯელაღსრულების დაწესებულებებში გატარებულ დროს, იქ არსებულ არაადამიანურ მოპყრობასა და პირობებს, მძიმე ფსიქოლოგიურ ზეწოლას. ა.დ-ე სასჯელს იხდიდა ...ის ციხეში (მე-... საპყრობილე), სადაც სწორედ ... წელს მოხდა ციხის ბუნტი, რომელსაც იქ განთავსებული 7 პატიმრის სიცოცხლე შეეწირა. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ 02.04.2020 წლის გადაწყვეტილებით, საქმეზე „კუხალაშვილები და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“ ევროპული კონვენციის მე-2 მუხლის (სიცოცხლის უფლება) დარღვევა დაადგინა. საქმე შეეხებოდა სწორედ ზემოხსენებული ე.წ. ციხის ბუნტის ჩასახშობად ჩატარებული სპეცოპერაციის დროს 2 პატიმრის გარდაცვალებას და აღნიშნულ ფაქტზე არაეფექტიანი გამოძიების წარმოებას. 2005 წელს ა.დ-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის აღძვრისა და უკანონოდ დაპატიმრების დროს მას ჰყავდა ... წლის არასრულწლოვანი ( გ.დ-ე დაბადებული ... ... ...) და ... წლის ( ლ.დ-ე დაბადებული ...) შვილები. ოჯახში მუშაობდა მხოლოდ ა.დ-ე და ის არჩენდა ოჯახს. შესაბამისად, ა.დ-ის დაპატიმრების გამო, მისმა მეუღლემ ოჯახის გადასარჩენად ოჯახიდან გარკვეული სახის ძვირადღირებული ნივთები გაასხვისა საბაზრო ღირებულების ნახევარ ფასად (თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ დადგენილად მიიჩნია ა.დ-ის მეუღლის - ი.დ-ის მიერ 2005-2009 წწ. ოჯახიდან გარკვეული სახის ძვირადღირებული ნივთების გასხვისების ფაქტი). ამდენად, ა.დ-ის მიმართ უკანონო სისხლის სამართლის საქმის აღძვრისა და მისი დაპატიმრების გამო მისი ოჯახის ეკონომიკური მდგომარეობა უკიდურესად გაუარესდა და ოჯახის წევრებს რთულ პირობებში ცხოვრება მოუწიათ.

რაც შეეხება მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას, სასამართლოს მიერ დადგენილ იქნა, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2006 წლის 31 ოქტომბრის განაჩენით დამტკიცებული საპროცესო შეთანხმების ფარგლებში, ა.დ-ეს დამატებითი სასჯელის სახით დაეკისრა ჯარიმა 100 000 (ასი ათასი) ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. ასევე დადგენილ იქნა, რომ აღნიშნულის საფუძველზე ი.დ-ის (მოსარჩელის მეუღლე) მიერ 2006 წლის 31 ოქტომბერს გადახდილია თანხა 100,000 (ასი ათასი) ლარი. ამასთან, საქმის პირველ ინსტანციაში განხილვის ეტაპზე წარდგენილია - საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურიდან გამოთხოვილი ინფორმაცია, რომლის თანახმად, ლარის ინფლაციის გათვალისწინებით, 2023 წლის 1 თებერვლის მდგომარეობით 2006 წლის იანვრიდან 100 000 ლარი შეადგენს 242 221,31 ლარს. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა მართებულად განმარტავს, რომ ა.დ-ის მიერ სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში გაწეული ხარჯები განხილულ უნდა იქნეს როგორც მატერიალური ზიანი. რომ არა მოსარჩელის მსჯავრდება, მას აღნიშნული თანხის გაღების აუცილებლობა არ ექნებოდა. შესაბამისად, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირის არსებობა, თუმცა, ამის მიუხედავად, არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი და მიუთითა, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა მიმართულია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისკენ, რასაც სრულად უზრუნველყოფს სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, ჯარიმის სახით გადახდილი თანხის - 100 000 (ასი ათასი) ლარის მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისთვის ანაზღაურების დაკისრება. სასამართლომ აღნიშნული გადაწყვეტილებით ლარის ინფლაცია არ გაითვალისწინა მაშინ, როდესაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408.1 მუხლი ცალსახად განსაზღვრავს რესტიტუციის მიზანს - იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. აქედან გამომდინარე, რესტიტუციის მიზანი ვერ მიიღწევა 2006 წლის მდგომარეობით 100 000 ლარის და 2023 წლის მდგომარეობით 100 000 ლარის გაიგივებით მაშინ, როდესაც საქმეზე წარდგენილი საქსტატის წერილით ცალსახად დასტურდება, რომ 2023 წლის მდგომარეობით 100 000 ლარის ოდენობა უტოლდება 242 221.31 ლარის ოდენობას. უდავოა, რომ ზიანის გამომწვევი ქმედება იყო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2006 წლის 31 ოქტომბრის განაჩენი, რომლითაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 10 აგვისტოს განაჩენში შეტანილ იქნა ცვლილება სასჯელის ნაწილში და ა.დ-ეს დამატებითი სასჯელის სახით დაეკისრა ჯარიმა 100 000 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. ა.დ-ის მოთხოვნა (დაეკისროს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 242 221,31 ლარის ოდენობით (საპროცესო შეთანხმების სახით გადახდილი ჯარიმის სახით)) არ იწვევს ა.დ-ის უსაფუძვლო გამდიდრებას, არამედ, პირიქით, ფულის სყიდვაუნარიანობის მაღალი ხარისხის, ეკონომიკური ცვლილებებისა და საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურიდან გამოთხოვილი ინფორმაციიდან გამომდინარე, ა.დ-ისთვის მხოლოდ მოთხოვნილი თანხის დაკისრებით იქნება სსკ-ის 408.1 მუხლით გათვალისწინებული რესტიტუციის მიზანი მიღწეული და გამოსწორების/პრევენციის ფუნქცია შესრულებული.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 17.10.2023 წლის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხისთვის 116 300 აშშ დოლარის ექვივალენტის 301 507,75 ლარის ოდენობით (ა.დ-ის ოჯახიდან გაყიდული ძვირფასი ნივთების სანაცვლოდ) დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. ა.დ-ის დაკავებისას მისი ოჯახი შედგებოდა მეუღლის - ი.დ-ის და შვილებისაგან - ლ.დ-ისა და გ.დ-ისაგან (არასრულწლოვანი). ა.დ-ის საპატიმრო დაწესებულებაში ყოფნის პერიოდში და შემდგომაც, 2012 წლამდე ა.დ-ე იყო უმუშევარი და მისი ოჯახის შემოსავალს ოჯახიდან გაყიდული ძვირფასი ნივთები წარმოადგენდა, რომლებიც 2005-2011 წლებში ა.დ-ის მეუღლის მიერ მიზერულ ფასებად გასხვისდა, ოჯახის გადარჩენის მიზნით. ერთადერთი შემოსავალი 2007-2012 წლებში, რაც ა.დ-ეს უფიქსირდება, არის დროებით დასაქმების ადგილიდან ჩარიცხული ხელფასი 5400 ლარის ოდენობით, დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი არის 792 ლარი, ხოლო ი.დ-ის 2007 წლიდან 2016 წლის იანვრის ჩათვლით მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი შეადგენს 2250 ლარს, დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი - 450 ლარი. ი.დ-ის მიერ 2005- 2009წწ. ოჯახიდან გასხვისდა შემდეგი ნივთები, მითითებულ პირებზე: 1. ლ.ფ-ემ იყიდა კაბინეტის როიალი („...“ ანტიკვარული) 7000 (შვიდი ათასი) აშშ დოლარის სანაცვლოდ, 2007 წელს. ამავე წელს ლ.ფ-ემ შეიძინა ბრინჯაოსგან დამზადებული ანტიკვარული ჭაღი ...“) 6000 (ექვსი ათასი) აშშ დოლარის სანაცვლოდ. გარდა ამისა, ლ.ფ-ემ 2005 წელს შეიძინა ბრინჯაოსგან და მწვანე მარმარილოსგან დამზადებული დასადგმელი ანტიკვარული საათი და 6 ცალი ფაიფურის ანტიკვარული „ ...“ 3500 (სამი ათას ხუთასი) აშშ დოლარისა და 1 800 (ათას რვაასი) აშშ დოლარის სანაცვლოდ; 2 რ.ჯ-ი უშუალოდ ესწრებოდა შეხვედრას 2007 წელს, სადაც ხდებოდა თანხის გადაცემა ი.დ-ეზე, რა დროსაც გაიყიდა ოჯახიდან ანტიკვარული ძვირფასი სამკაულები. ნივთები შეიძინა პარტია „...ის“ წარმომადგენელმა, შემდგომში იმდროინდელი ...სთვის და ...სთვის გასაცემად. გაიყიდა შემდეგი ანტიკვარული სამკაულები: ანტიკვარული ბროში (ლურჯი საფარით, ბრილიანტებით და მარგალიტებით), რომლის სანაცვლოდაც მიიღო 5 000 (ხუთი ათასი) აშშ დოლარი. ასევე, ბრილიანტის ანტიკვარული კულონი ოქროს ჯაჭვით - 8000 (რვა ათასი) აშშ დოლარად შეიძინა „...ის“ წარმომადგენელმა. გარდა ამისა, გაიყიდა ანტიკვარული ხელის სამაჯური ბრილიანტებით (7 კარატი) – 20 000 (ოცი ათასი) აშშ დოლარად და ბაჯაღლოს ოქროთი ანტიკვარული (ხელის) სამაჯური 120 გრ. - 6000 (ექვსი ათასი) აშშ დოლარად; 3. ინგა სეთურიძის მიერ შეძენილია შემდეგი ნივთები: კაკლის ანტიკვარული ავეჯი (სამეული) 4 500 (ოთხი ათას ხუთასი) აშშ დოლარად - 2008 წელს, სადილის ანტიკვარული სერვიზი „კობალტი“ 6 პერსონაზე 1500 (ათას ხუთასი ათასი) აშშ დოლარად 2008 წელს, ჩაის ანტიკვარული სერვიზი „კობალტი“ 6 პერსონაზე 1000 (ათასი) აშშ დოლარად 2003 წელს, ფაიფურის და კობალტის ანტიკვარული კედლის თეფშები 7 ც. 2000 (ორი ათასი) აშშ დოლარად 2009 წელს, ანტიკვარული ავეჯი „კაბინეტი“ (შავი ფერის ძველი გერმანია) 7000 (შვიდი ათასი) აშშ დოლარად 2009 წელს, კაბინეტის ანტიკვარული რბილი ავეჯი (ძველი გერმანია 2000 (ორი ათასი) აშშ დოლარად 2009 წელს; 4. ნ.მ-მა ოჯახისაგან შეიძინა შემდეგი ნივთები: სასადილო ოთახის ანტიკვარი ავეჯი ...ის“ სრული კომპლექტი (24 ნაჭერი) 18 000 (თვრამეტი ათასი) აშშ დოლარად 2008 წელს, ...ის ნახატი 8500 (რვა ათას ხუთასი) აშშ დოლარად 2007 წელს; 5. თ.ტ-ეს შეძენილი აქვს ავეჯი „რენესანსი“ მთლიანი კომპლექტი 4 500 (ოთხი ათას ხუთასი) აშშ დოლარად 2005 წელს, ანტიკვარული ფაიფურის (ქანდაკებები თოჯინები) 5 ცალი 2 500 (ორი ათას ხუთასი) აშშ დოლარად 2005 წელს, ანტიკვარული ფაიფურის სადილის სერვიზი „ ...“ 6 პერსონაზე 3000 (სამი ათასი) აშშ დოლარად 2006 წელს, ანტიკვარული ჩაის სერვიზი „საქსი“ 3 000 (სამი ათასი) აშშ დოლარად 2006 წელს, ანტიკვარული დასადგმელი სარკე (ხის ჩუქურთმებით) 1500 (ათას ხუთასი) აშშ დოლარად 2009 წელს. სულ ჯამში გასხვისდა სხვადასხვა მატერიალური აქტივი 116 300 აშშ დოლარის ოდენობით (მიზერულ ფასად) და რომ არა ა.დ-ის უკანონო პატიმრობა და შემდგომ მისი მიზანმიმართული დევნა - ხელშეშლა დასაქმებაში, არ მოხდებოდა ოჯახისთვის მნიშვნელოვანი ღირებულების ნივთების გაყიდვა, რაც წარმოადგენს მატერიალური კომპენსაციის ანაზღაურების საფუძველს მოპასუხე მხარის მიერ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა 2024 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაში მიუთითებს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე და განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მართალია დადასტურდა მოსარჩელის მეუღლის - ი.დ-ის მიერ 2005-2009წწ. ოჯახიდან გარკვეული სახის და ღირებულების ნივთების გასხვისების ფაქტი, თუმცა მოსარჩელის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული, რომ ამ ნივთების გასხვისების აუცილებლობა გამოწვეული იყო სწორედ სისხლისსამართლებრივი დევნისა და პატიმრობის საფუძველზე.

კასატორის განმარტებით, მოსარჩელის მიერ ჯარიმის სახით გადახდილი თანხის დაბრუნების თაობაზე დამოუკიდებელი მოთხოვნის დაყენება განაპირობა სწორედ იმან, რომ აღნიშნული მოთხოვნა მართლაც დამოუკიდებელია, დამოუკიდებელი საფუძვლიდან გამომდინარეობს (მოსარჩელის მიერ აღნიშნული თანხის გადახდა განხორციელდა შესაბამისი საპროცესო შეთანხმების დამტკიცების თაობაზე განაჩენის საფუძველზე, რომელიც შემდგომ გამამართლებელი განაჩენით ფაქტობრივად გაუქმდა) და არანაირი კავშირი არ აქვს სხვა სასარჩელო მოთხოვნებთან. ამასთან, აღნიშნული არც სხვა სახის მატერიალურ ზიანს და მისი ანაზღაურების შესაძლებლობას არ გამორიცხავს. სასამართლოს მითითება ჯარიმის სახით გადახდილი თანხის, როგორც მატერიალური ზიანის დამოუკიდებელ მოთხოვნაზე, სრულიად უსაფუძვლო და ლოგიკურ აზრს მოკლებულია. რაც შეეხება სასამართლოს მითითებას იმის თაობაზე, რომ მიზეზობრივი კავშირის ნაწილში მოსარჩელემ მტკიცების ტვირთი ვერ დაძლია, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები იმის თაობაზე, რომ ა.დ-ის უკანონო პატიმრობის შემდგომ პერიოდში მისი ოჯახიდან გასხვისდა 301 507,75 ლარის ოდენობის ღირებულების ნივთები. ასევე, დადგენილად იქნა მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელე მანამდე უკანონოდ იმყოფებოდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში და აღნიშნულ დაწესებულებაში ყოფნის შემდგომ პერიოდშიც (2005- 2012 წწ.) მას და მისი ოჯახის წევრებს არ უფიქსირდებოდათ შემოსავლები. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები კუმულატიურად ყოველგვარი ეჭვის გარეშე ქმნიან მიზეზობრივ კავშირს სახელმწიფოს ქმედებებსა და ა.დ-ის მიერ განცდილ ზემოაღნიშნულ მატერიალურ ზიანს შორის. რომ არა ა.დ-ის უკანონო პატიმრობა, იგი იმუშავებდა ...ოს რაიონის ...ად და პოტენციურად წლების მანძილზე კარიერულ წინსვლასაც განიცდიდა, შესაბამისად, მის ოჯახს ექნებოდა შემოსავალი. როდესაც ოჯახს აქვს საკმარისი შემოსავალი, ის აღარ არის ორიენტირებული ერთიანად გაყიდოს წლების მანძილზე შეძენილი ქონება, ისიც მიზერულ ფასად. გარდა ამისა, უსაფუძვლოა სასამართლოს მიერ მტკიცების ტვირთის დაუძლევლობის მოტივით მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მაშინ, როდესაც საქმის განხილვისთვის მომზადების სტადიაზე მოსარჩელეს სასამართლოში დაყენებული ჰქონდა შუამდგომლობა მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე, რის დაკმაყოფილებაზეც სასამართლოს მიერ დაუსაბუთებლად ეთქვა უარი 25.05.2023 წლის განჩინებით, რომელიც უცვლელად დარჩა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებით. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოწმეთა განმარტებით ვერ მოხდება იმ გარემოებების დადასტურება, მოსარჩელის ოჯახის მიერ რა მიზნით გაიყიდა მნიშვნელოვანი ღირებულების მქონე ნივთები. სასამართლომ წინასწარი შეფასება მისცა იმ საკითხს, თუ რისი დადასტურება ან უარყოფა შეეძლებოდათ მოწმეებს, რაც არღვევს საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შეჯიბრებითობის სტანდარტს. სასამართლოს არც დაუსაბუთებია კონკრეტულად რა მტკიცებულებით არის აღნიშნული გარემოების დადასტურება შესაძლებელი. აღნიშნულ მოთხოვნასთან დაკავშირებით, მოწმეების ჩვენება ნამდვილად იქნება ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მტკიცებულება მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად. ამდენად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ სრულიად უსაფუძვლოდ არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 25.05.2023 წლის განჩინების (მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარი) გაუქმების და აღნიშნული შუამდგომლობის დაკმაყოფილების თაობაზე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 17.10.2023 წლის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხისთვის 424 310.43 ლარის (მიუღებელი შემოსავლის სახით სახელფასო ანაზღაურების) დაკისრების შესახებ არ დაკმაყოფილდა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ა.დ-ე საქართველოს ...ის 2004 წლის 27 იანვრის №... განკარგულებით დაინიშნა ...ოს რაიონის ...ის თანამდებობაზე და საქართველოს ...ის 2005 წლის 22 ივნისის №... განკარგულებით, პირადი განცხადების საფუძველზე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. ამდენად, ა.დ-ე 2004 წლის 27 იანვრიდან 2005 წლის 22 ივნისამდე იკავებდა ...ოს რაიონის ...ის პოზიციას. სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის ტერიტორიული ორგანოს თბილისის ცენტრალური არქივის 2022 წლის 27 დეკემბრის №AA2022018943 საარქივო ცნობის თანახმად, თბილისის ...ოს რაიონის გამგეობის ფონდში დაცული 2004-2005 წლების მუშა-მოსამსახურეთა ხელფასის პირად ბარათებში ირიცხება მოქალაქე ა.დ-ე (მამის სახელი არ არის აღნიშნული) ...ად, რომელსაც ყოველთვიურად ერიცხებოდა ხელფასი ცნობაში მითითებული ოდენობით. პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში სასამართლოს წარედგინა დეტალური გაანგარიშება ა.დ-ის მიერ მიუღებელ ხელფასთან დაკავშირებით ინფლაციის ინდექსის გათვალისწინებით, კერძოდ, ა.დ-ე 2004 წლის 27 იანვრიდან 2005 წლის 22 ივნისამდე იკავებდა თბილისის ...ოს რაიონის ...ის პოზიციას. აღნიშნულ პერიოდში, მისი სახელფასო ანაზღაურება 198,92 ლარიდან შეიცვალა 2440,67 ლარამდე (ბოლოს დაფიქსირებული სახელფასო ანაზღაურება). სარჩელის აღძვრის მომენტში, თბილისის მუნიციპალიტეტის რაიონის ...ის ხელფასი 6000 ლარს აღემატებოდა, ხოლო ა.დ-ეს უნდა მიეღო სახელფასო ანაზღაურების სახით თვეში მინიმუმ 2440,67 ლარი (რომ აღარ ჩავთვალოთ პრემიები, სახელფასო დანამატები და ა.შ.). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურიდან გამოთხოვილი ინფორმაციის თანახმად, 2023 წლის 01 თებერვლის მდგომარეობით ინფლაციის ინდექსი 2005-2011 წწ. შემდეგია: 1. 2005 წლის 01 იანვრისთვის 1 (ერთი) ლარი - 2.55 ლარი; 2. 2006 წლის 01 იანვრისთვის 1 (ერთი) ლარი - 2.42 ლარი; 3. 2007 წლის 01 იანვრისთვის 1 (ერთი) ლარი - 2.19 ლარი; 4. 2008 წლის 01 იანვრისთვის 1 (ერთი) ლარი - 1.98 ლარი; 5. 2009 წლის 01 იანვრისთვის 1 (ერთი) ლარი - 1.90 ლარი; 6. 2010 წლის 01 იანვრისთვის 1 (ერთი) ლარი - 1.85 ლარი; 7. 2011 წლის 01 იანვრისთვის 1 (ერთი) ლარი - 1.65 ლარი. აღნიშნულის შესაბამისად, ა.დ-ის მიერ ...ის პოზიციაზე ხელფასის სახით მისაღები თანხები წლების მიხედვით შემდეგი სახით გამოისახება 2005 წლის ივლისიდან 2012 წლის ოქტომბრის თვემდე (იგულისხმება წინა ხელისუფლების ცვლილებამდე პერიოდი): 1. 2005 წელი - 2 440,67X2.55=6 223,70 ლარი (თვიური ხელფასი), გამრავლებული 6 თვეზე (2005 წლის ივლისი-დეკემბერი) = 37 342,25 ლარი; 2. 2006 წელი - 2 440,67X2.42=5906,42 ლარი (თვიური ხელფასი), გამრავლებული 12 თვეზე 70 877,05 ლარი; 3. 2007 წელი - 2 440,67X2.19=5345,06 ლარი (თვიური ხელფასი), გამრავლებული 12 თვეზე 64 140,80 ლარი; 4. 2008 წელი - 2 440,67X1.98=4832.52 ლარი (თვიური ხელფასი), გამრავლებული 12 თვეზე 57 990,31 ლარი; 5. 2009 წელი - 2 440,67X1.90=4637,27 ლარი (თვიური ხელფასი), გამრავლებული 12 თვეზე 55 647,27 ლარი; 6. 2010 წელი - 2 440,67X1.85=4515,23 ლარი (თვიური ხელფასი), გამრავლებული 12 თვეზე 54 182,87 ლარი; 7. 2011 წელი - 2 440,67X1.65=4027.10 ლარი (თვიური ხელფასი), გამრავლებული 12 თვეზე 48 325,26 ლარი; 8. 2012 წელი - 2 440,67X1.63–3978.29 ლარი (თვიური ხელფასი), გამრავლებული 9 თვეზე (2012 წლის ოქტომბრამდე) = 35 804.62ლარი. ჯამში ზემოაღნიშნული წლების მანძილზე, ა.დ-ის მიუღებელი სახელფასო შემოსავალმა შეადგინა მინიმუმ 424310.43 ლარი.

განსახილველ შემთხვევაში სადავო ის ფაქტი კი არ არის, რომ ა.დ-ე სამსახურიდან გათავისუფლდა მისი პირადი განცხადების საფუძვლით, არამედ ის, თუ რის საფუძველზე მიიღო მან ასეთი გადაწყვეტილება. წინამდებარე საქმეში, ა.დ-ის დაკავებამდე არსებული შემოსავლების დამადასტურებელი მტკიცებულება წარდგენილი იყო სასამართლოში, რაც სააპელაციო პალატის მიერ ეჭვქვეშ არ დაყენებულა და სასამართლომ აღნიშნულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით დადასტურებულად მიიჩნია ა.დ-ის შემოსავლების არსებობა ცნობაში მითითებული თანხის ოდენობით, თუმცა, მხედველობაში არ მიუღია ევროპული სასამართლოს განმარტებები, პრეცედენტი და მსჯელობა განავითარა მხოლოდ ვიწრო სამართლებრივ ჭრილში, კერძოდ, ა.დ-ის მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის სახით მოპასუხისთვის თანხის დაკისრების თაობაზე განიხილა, როგორც ტრადიციული მატერიალური ზიანი. შესაბამისად, სასამართლომ აუცილებლად მიიჩნია საქართველოს გენერალური პროკურატურის ქმედებასა და დამდგარ (მიუღებელი შემოსავლის სახით) ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა და აღნიშნული წინაპირობის (მიზეზობრივი კავშირის) არარსებობის გამო (ვინაიდან ა.დ-ემ პირადი განცხადების საფუძველზე დატოვა სამსახური დაკავებამდე) სასამართლომ მარტივად თქვა უარი აღნიშნული სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე ისე, რომ ყურადღება არ მიუქცევია იმ მნიშვნელოვან გარემოებებზე, რაც განსაკუთრებულად აქცევს კონკრეტულ დავას. ა.დ-ის დაკავება და მის გარშემო არსებული უსაფუძვლო ბრალდებები, პატიმრობა, უკავშირდებოდა წინა ხელისუფლების თანამდებობის პირთა ინტერესებს, მოსარჩელის მეუღლის დების ქონებასთან დაკავშირებით, რომელიც მდებარეობდა ქ. თბილისში, ...ში, ...ზე (დღევანდელი ე.წ. ...ის შენობა). მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული რეპრესიული მოქმედებები მიზნად ისახავდა მისი პიროვნების პატივისა და ღირსების, ასევე საქმიანი რეპუტაციის შელახვას. აღნიშნულს ადასტურებს მაშინდელი საქართველოს ...ის სატელევიზიო გამოსვლები, სადაც იგი სახელობითად მოიხსენიებდა ა.დ-ეს (ტელეკომპანია „...ს“ ეთერში გასული სიუჟეტი). ასევე, აღსანიშნავია ...ის ადმინისტრაციის ...ის სატელევიზიო გამოსვლა ა.დ-ესთან დაკავშირებით (ტელეკომპანია „...ს“ ეთერში გასული სიუჟეტი). აღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელე იძულებული იყო პირადი განცხადება დაეწერა სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ და, რომ არა წინა ხელისუფლების წარმომადგენელთა მსგავსი ქმედებები, ა.დ-ის მიზანმიმართული დევნა, დაპატიმრება, მის მიმართ გამოგონილი სისხლის სამართლის საქმის აღძვრა, იგი სამსახურიდან წასვლის შესახებ გადაწყვეტილებას საკუთარი ინიციატივით არ მიიღებდა. ამასთან 2004-2005 წლებში მოქმედი კანონმდებლობით, კერძოდ, „საქართველოს დედაქალაქის-თბილისის შესახებ“ საქართველოს კანონის (21/06/2002 წლის რედაქცია, ვინაიდან ა.დ-ე ...ის თანამდებობაზე დაინიშნა 2004 წლის იანვრის თვეში) 30-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, რაიონის ...ს თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს საქართველოს ... მერის წარდგინებით. დაბა ...ის ...ს თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს მერი. მაშინ როდესაც საქართველოს ... პირდაპირ და დაუფარავად დევნიდა ა.დ-ეს და მას კორუფციაში ადანაშაულებდა, როგორ და რა საფუძვლით უნდა გაეგრძელებინა ...ის პოზიციაზე მუშაობა ა.დ-ეს. მითითებული გარემოება (შელახული პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია) უდავოდ აისახებოდა და პირდაპირ მიზეზობრივ კავშირში იყო ა.დ-ისთვის მიყენებულ მატერიალურ ზიანთან, როგორც მიუღებელ შემოსავალთან. რომ არა აღნიშნული დევნა სახელმწიფოს მხრიდან, ა.დ-ეს შესაძლებლობა ექნებოდა დასაქმებულიყო წარმატებით. სასამართლომ არ განავითარა მსჯელობა აღნიშნულ გარემოებებზე, როგორც სახელმწიფოს მხრიდან ა.დ-ის მიმართ განხორციელებულ ქმედებებზე. შესაბამისად, სასამართლომ არ იმსჯელა და არ დაასაბუთა, თუ რატომ არ გააჩნდა აღნიშნულ ქმედებებს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი ა.დ-ის მიერ მიუღებელი შემოსავლის სახით განცდილ ზიანთან. სასამართლოს ფორმალური აქცენტი ა.დ-ის სამსახურიდან გათავისუფლების თარიღსა (22.06.2005 წ.) და მის წინააღმდეგ ნაწარმოებ უკანონო სისხლის სამართლის საქმეზე წინასწარი გამოძიების დაწყების თარიღზე (25.07.2005წ.) და ამ ორ მოვლენასა და თარიღს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არდანახვა წარმოადგენს წინამდებარე დავის საფუძვლების და ფაქტობრივი გარემოებების ორივე ინსტანციის სასამართლოს მიერ უგულებელყოფას, რამდენადაც რეაბილიტაციის შესახებ სისხლის სამართლის საქმის განმხილველი სასამართლოს 2022 წლის 22 ნოემბრის განაჩენი მთლიანად ეფუძნება იმ ძირითად უდავო ფაქტს, რომ ა.დ-ის მიმართ სახელმწიფომ აწარმოა მიზანმიმართული სადამსჯელო ღონისძიება - უკანონო სისხლის სამართლის საქმე.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 21 მარტის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ა.დ-ის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ა.დ-ის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში.

საქმეზე დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ა) წინასწარი გამოძიების დაწყების აღრიცხვის ბარათის (ფორმა №1) თანახმად, ...ოს რაიონული პროკურატურის მიერ 2005 წლის 25 ივლისს დაიწყო წინასწარი გამოძიება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 341-ე მუხლის საფუძველზე, სისხლის სამართლის საქმე №0705888. ბარათში მითითებულია, რომ ქ. თბილისში, ...ის ტერიტორიაზე, ...ის ქუჩა №...-ში მდებარე ...ში, ადმინისტრაციის ხელმძღვანელობა სისტემატურად ჩადიოდა სამსახურებრივ სიყალბეს ანგარებით (ტ.1, ს.ფ 283-284); ,,სისხლის სამართლის საქმის გამოყოფის შესახებ“ 2006 წლის 11 თებერვლის დადგენილების თანახმად, სისხლის სამართლის №0705888 საქმიდან გამოიყო სისხლის სამართლის საქმე ა.დ-ის მიმართ სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად არაერთგზის გამოყენების ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის მე-3 ნაწილს ,,ა“ ქვეპუნქტით; გამოყოფას დაექვემდებარა საქმის მასალები ა.დ-ისათვის წარდგენილი ბრალდების ეპიზოდებში (ტ.1, ს.ფ 285-286); წინასწარი გამოძიების დაწყების აღრიცხვის ბარათის (ფორმა №1) თანახმად, საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ 2006 წლის 11 თებერვალს დაიწყო წინასწარი გამოძიება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ა.დ-ის მიმართ, სისხლის სამართლის საქმე №74068047. დადგენილებაში მითითებულია, რომ არაერთგზის სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებით, გაიცა უკანონო განკარგულებები და დადგენილებები, რამაც გამოიწვია სახელმწიფოს და საზოგადოების კანონიერი ინტერესის არსებითი დარღვევა (ტ.1, ს.ფ 287-288); ბ) თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის კოლეგიის 2006 წლის 10 აგვისტოს განაჩენით (საქმე №1/3194-06), ა.დ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქციით) გათვალისწინებულ მისთვის ინკრიმინირებულ მართლსაწინააღმდეგო ბრალეულ ქმედებაში და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 4 (ოთხი) წლის ვადით; მსჯავრდებულ ა.დ-ეს სასჯელის მოხდის ვადის ათვლა დაეწყო დაკავების მომენტიდან - 2005 წლის 18 ნოემბრის 21:05 საათიდან; მსჯავრდებულ ა.დ-ის მიმართ შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება - დაპატიმრება გაუქმდა (ტ.1, ს.ფ 64-85); თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2006 წლის 31 ოქტომბრის განაჩენით (საქმე №1/ბ-1878), დამტკიცდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის პროკურორის მიერ წარდგენილი საპროცესო შეთახმება სახელმწიფო ბრალდებასა და მსჯავრდებულ ა.დ-ეს შორის; თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 10 აგვისტოს განაჩენში შეტანილ იქნა ცვლილება სასჯელის ნაწილში; ა.დ-ეს საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით სასჯელის ზომად განესაზღვრა 3 (სამი) წლით თავისუფლების აღკვეთა, რომლის მოუხდელი ნაწილი საპროცესო შეთანხმების დადასტურების მომენტისათვის საქართველოს სსკ-ის 63-64-ე მუხლების საფუძველზე შეეცვალა პირობითი მსჯავრით იმავე ვადით და გამოსაცდელ ვადად დაუდგინდა 1 (ერთი) წელი, მასვე დამატებითი სასჯელის სახით დაეკისრა ჯარიმა 100 000 (ასი ათასი) ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. ჯარიმის თანხა 100 000 (ასი ათასი) ლარი, რომელიც ჩარიცხულია საქართველოს ეროვნულ ბანკში გენერალური პროკურატურის დეპოზიტზე მიექცა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ; მის ყოფაქცევაზე კონტროლი დაევალა პრობაციის სამსახურს მისი საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით; გაუქმდა მის მიმართ შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება - დაპატიმრება და იგი დაუყოვნებლივ გათავისუფლდა სხდომის დარბაზიდან (ტ.1, ს.ფ 86-95); გ) სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის 2023 წლის 8 სექტემბრის №AA2023014551-05 საარქივო ცნობის თანახმად, ა.დ-ეს მისი 2023 წლის 6 სექტემბრის განცხადების პასუხად ეცნობა, რომ საქართველოს სასჯელაღსრულების ფონდში დაცული ა.დ-ის (დაბ: ... ... ...წ.) პირადი საქმის და ფორმა №1-ის მიხედვით, ა.დ-ე დაკავებულ იქნა 18.11.2005 წელს; 04.01.2006 წელს გადაყვანილ იქნა სასჯელაღსრულების №... დაწესებულებაში (...), საიდანაც გათავისუფლდა 31.10.2006 წელს (ტ.1, ს.ფ 268); საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის 2023 წლის 19 სექტემბრის №259498/01 წერილის თანახმად, ა.დ-ეს მისი 2023 წლის 19 სექტემბრის განცხადების პასუხად ეცნობა, რომ №... საპყრობილე (...) ტერიტორიულად იმყოფებოდა მისამართზე ქ. თბილისი, ...ის №... (ტ.1, ს.ფ 269); დ) სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის თბილისის არქივის 2022 წლის 22 დეკემბრის №AA2022018943-03 საარქივო ცნობის თანახმად, საქართველოს ...ის 2004 წლის 27 იანვრის ... განკარგულებით, მოქალაქე ა.დ-ე (მამის სახელი არ არის აღნიშნული) დანიშნულია ...ოს რაიონის ...ის თანამდებობაზე, 2005 წლის 22 ივნისის №501 განკარგულების საფუძველზე გათავისუფლებულია სამსახურიდან (ტ.1, ს.ფ 29, 211, 223, 244); სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის ტერიტორიული ორგანოს თბილისის ცენტრალური არქივის 2022 წლის 27 დეკემბრის №AA2022018943 საარქივო ცნობის თანახმად, თბილისის ...ოს რაიონის გამგეობის ფონდში დაცული 2004-2005 წლების მუშა-მოსამსახურეთა ხელფასის პირად ბარათებში ირიცხება მოქალაქე ა.დ-ე (მამის სახელი არ არის აღნიშნული) ...ად, რომელსაც ყოველთვიურად ერიცხებოდა ხელფასი ცნობაში მითითებული ოდენობით (ტ.1, ს.ფ 28); ე) საქართველოს გენერალური პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის ... პროკურორმა შუამდგომლობით მიმართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს, ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო ა.დ-ის მიმართ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2006 წლის 31 ოქტომბრის განაჩენის გადასინჯვის თაობაზე. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 25 ნოემბრის განაჩენით (საქმე №1/აგ-30-22), საქართველოს გენერალური პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის ... პროკურორის შუამდგომლობის საფუძველზე, გაუქმდა ა.დ-ის მიმართ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2006 წლის 31 ოქტომბრის განაჩენი; ა.დ-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში (ტ.1, ს.ფ 30-63); ვ) საქართველოს ეროვნული ბანკის 2023 წლის 20 თებერვლის №2-15/552 წერილის თანახმად, ი.დ-ის (პ/ნ ...) მიერ 2006 წლის 31 ოქტომბერს გადახდილია თანხა 100,000 (ასი ათასი) ლარი, მიმღების ბანკი - საქართველოს ეროვნული ბანკი, მიმღები - ხაზინის ერთიანი ანგარიში, სახაზინო კოდი - ..., გადახდის დანიშნულება - საქ. გენერალური პროკურატურა, ა.დ-ის მიერ ზარალის ანაზღაურება, ს.ს. საქმე №74068047. ლარის ოფიციალური გაცვლითი კურსი აშშ დოლარის მიმართ თანხის გადახდის დღეს: თარიღი - 31-10-2006, ლარის კურსი 1 აშშ დოლარის მიმართ - 1.7390 (ტ.1, ს.ფ 113); 2023 წლის 27 იანვარს გაცემული განმეორებითი ქორწინების მოწმობის თანახმად, ი.ნ-ე (პ/ნ ...) და ა.დ-ე (პ/ნ...) დაქორწინდნენ 1986 წლის 13 მარტს, ქორწინების ჩანაწერი №209, ქორწინების რეგისტრაციის შემდეგ მიეკუთვნათ გვარი: ცოლს - დ-ე, ქმარს - დ-ე (ტ.1, ს.ფ 101); ლ.დ-ე (დაბადებული: ... წელს) და გ.დ-ე (დაბადებული: ... ... ... წელს) არიან ა.დ-ისა და ი.დ-ის შვილები (ტ.1, ს.ფ 102-106); ზ) სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2023 წლის 24 იანვრის №21-11/4733 წერილის თანახმად, შემოსავლების სამსახურის გადასახადების ადმინისტრირების საინფორმაციო სისტემის მონაცემების მიხედვით, 24.01.2023 წლის მდგომარეობით ა.დ-ის (პ/ნ ...) მიერ 2007 წლიდან 2012 წლის ჩათვლით მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი შეადგენს 5400 ლარს, ხოლო დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი 792 ლარს. ამასთან, 24.01.2023 წლის მდგომარეობით არ ფიქსირდება ა.დ-ის მიერ წარდგენილი 2007-2012 წლების საშემოსავლო გადასახადის წლიური დეკლარაციები, შესაბამისად, მიღებული დასაბეგრი შემოსავლის შესახებ ინფორმაცია სსიპ შემოსავლების სამსახურს არ გააჩნია (ტ.1, ს.ფ 107); სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2023 წლის 27 თებერვლის №21-11/16004 წერილის თანახმად, შემოსავლების სამსახურის გადასახადების ადმინისტრირების საინფორმაციო სისტემის მონაცემების მიხედვით, 24.02.2023 წლის მდგომარეობით ი.დ-ის (პ/ნ ...) 2007 წლის იანვრიდან 2016 წლის იანვრის ჩათვლით მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი შეადგენს 2250 ლარს, ხოლო დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი შეადგენს 450 ლარს. ამასთან, 24.02.2023 წლის მდგომარეობით ი.დ-ის მიერ წარდგენილი 2006 წლის იანვრიდან 2016 წლის იანვრის ჩათვლით მიღებული დასაბეგრი შემოსავლის შესახებ ინფორმაცია, შემოსავლების სამსახურში არ ფიქსირდება (ტ.1, ს.ფ 108); საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის საქსტატის 2023 წლის 6 თებერვლის №6-256 წერილის თანახმად, ლარის ინფლაციის გათვალისწინებით, 2023 წლის 1 თებერვლის მდგომარეობით, სხვადასხვა პერიოდების თანხები შეადგენს: 1. 2006 წლის იანვრის 100 000 (ასი ათასი) ლარი - 242 221.31 (ორას ორმოცდაორი ათას ორას ოცდაერთი ლარი და ოცდათერთმეტი თეთრი) ლარს; 2. 2005 წლის იანვრის 1 (ერთი) ლარი - 2.55 (ორი ლარი და ორმოცდათხუთმეტი თეთრი) ლარს; 3. 2006 წლის იანვრის 1 (ერთი) ლარი - 2.42 (ორი ლარი და ორმოცდაორი თეთრი) ლარს; 4. 2007 წლის იანვრის 1 (ერთი) ლარი - 2.19 (ორი ლარი და ცხრამეტი თეთრი) ლარს; 5. 2008 წლის იანვრის 1 (ერთი) ლარი - 1.98 (ერთი ლარი და ოთხმოცდათვრამეტი თეთრი) ლარს; 6. 2009 წლის იანვრის 1 (ერთი) ლარი - 1.90 (ერთი ლარი და ოთხმოცდაათი თეთრი) ლარს; 7. 2010 წლის იანვრის 1 (ერთი) ლარი - 1.85 (ერთი ლარი და ოთხმოცდახუთი თეთრი) ლარს; 8. 2011 წლის იანვრის 1 (ერთი) ლარი - 1.65 (ერთი ლარი და სამოცდახუთი თეთრი) ლარს. ამასთან, საქსტატის ინფორმაციით, სამომხმარებლო ფასების ინდექსის ცვლილებამ 2023 წლის იანვარში 2012 წლის იანვართან შედარებით შეადგინა 63.76%; 2012 წლის იანვრის 2440.67 ლარი ლარის ინფლაციის გათვალისწინებით 2023 წლის იანვრის მდგომარეობით შეადგენს 3996.88 ლარს (ტ.1, ს.ფ 111, 112); თ) მოსარჩელის მიერ საქმეში წარმოდგენილი მასალების (ნოტარიალურად დამოწმებული ახსნა-განმარტებები) თანახმად, ი.დ-ის მიერ 2005-2009წწ. ოჯახიდან გასხვისდა შემდეგი ნივთები, მითითებულ პირებზე: 1. ლ.ფ-ემ იყიდა კაბინეტის როიალი („...“ ანტიკვარული) 7000 (შვიდი ათასი) აშშ დოლარის სანაცვლოდ, 2007 წელს. ამავე წელს ლ.ფ-ემ შეიძინა ბრინჯაოსგან დამზადებული ანტიკვარული ჭაღი ...“) 6000 (ექვსი ათასი) აშშ დოლარის სანაცვლოდ. ლ.ფ-ემ 2005 წელს შეიძინა ბრინჯაოსგან და მწვანე მარმარილოსგან დამზადებული დასადგმელი ანტიკვარული საათი და 6 ცალი ფაიფურის ანტიკვარული „...“ 3 500 (სამი ათას ხუთასი) აშშ დოლარისა და 1 800 (ათას რვაასი) აშშ დოლარის სანაცვლოდ (ტ.1, ს.ფ 239-241); 2. რ.ჯ-ი უშუალოდ ესწრებოდა შეხვედრას 2007 წელს, სადაც ხდებოდა თანხის გადაცემა ი.დ-ეზე, რა დროსაც გაიყიდა ოჯახიდან ანტიკვარული ძვირფასი სამკაულები. ნივთები შეიძინა პარტია „...ის“ წარმომადგენელმა, შემდგომში იმ დროინდელი ...სთვის და ...სთვის გასაცემად. გაიყიდა შემდეგი ანტიკვარული სამკაულები: ანტიკვარული ბროში (ლურჯი საფარით, ბრილიანტებით და მარგალიტებით), რომლის სანაცვლოდაც ი.დ-ემ მიიღო 5 000 (ხუთი ათასი) აშშ დოლარი; ბრილიანტის ანტიკვარული კულონი ოქროს ჯაჭვით - 8000 (რვა ათასი) აშშ დოლარად; ანტიკვარული ხელის სამაჯური ბრილიანტებით (7 კარატი) – 20 000 (ოცი ათასი) აშშ დოლარად და ბაჯაღლოს ოქროთი ანტიკვარული (ხელის) სამაჯური 120 გრ. - 6000 (ექვსი ათასი) აშშ დოლარად (ტ.1, ს.ფ 251-253); 3. ინგა სეთურიძის მიერ შეძენილია შემდეგი ნივთები: კაკლის ანტიკვარული ავეჯი (სამეული) 4 500 (ოთხი ათას ხუთასი) აშშ დოლარად - 2008 წელს; სადილის ანტიკვარული სერვიზი „კობალტი“ 6 პერსონაზე 1500 (ათას ხუთასი ათასი) აშშ დოლარად 2008 წელს; ჩაის ანტიკვარული სერვიზი ,,კობალტი“ 6 პერსონაზე 1000 (ათასი) აშშ დოლარად 2008 წელს; ფაიფურის და კობალტის ანტიკვარული კედლის თეფშები 7 ც. 2000 (ორი ათასი) აშშ დოლარად 2009 წელს; ანტიკვარული ავეჯი „კაბინეტი“ (შავი ფერის ძველი გერმანია) 7000 (შვიდი ათასი) აშშ დოლარად 2009 წელს; კაბინეტის ანტიკვარული რბილი ავეჯი (ძველი გერმანია) 2000 (ორი ათასი) აშშ დოლარად 2009 წელს (ტ.1, ს.ფ 236-238); 4. ნ.მ-მა ოჯახისაგან შეიძინა შემდეგი ნივთები: სასადილო ოთახის ანტიკვარი ავეჯი „...ის“ სრული კომპლექტი (24 ნაჭერი) 18 000 (თვრამეტი ათასი) აშშ დოლარად 2008 წელს; ...ის ნახატი 8500 (რვა ათას ხუთასი) აშშ დოლარად 2007 წელს (ტ.1, ს.ფ 233-235); 5. თ.ტ-ეს შეძენილი აქვს ავეჯი „რენესანსი“ მთლიანი კომპლექტი 4 500 (ოთხი ათას ხუთასი) აშშ დოლარად 2005 წელს; ანტიკვარული ფაიფურის (ქანდაკებები - თოჯინები) 5 ცალი 2 500 (ორი ათას ხუთასი) აშშ დოლარად 2005 წელს; ანტიკვარული ფაიფურის სადილის სერვიზი „...“ 6 პერსონაზე 3000 (სამი ათასი) აშშ დოლარად 2006 წელს; ანტიკვარული ჩაის სერვიზი „საქსი“ 3 000 (სამი ათასი) აშშ დოლარად 2006 წელს; ანტიკვარული დასადგმელი სარკე (ხის ჩუქურთმებით) 1500 (ათას ხუთასი) აშშ დოლარად 2009 წელს (ტ.1, ს.ფ 241-243).

მოცემულ შემთხვევაში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლების არსებობა.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, თუ კერძო პირი რაიმე საქმიანობას ახორციელებს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ დელეგირების ან დავალების საფუძველზე, ამ საქმიანობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტი. ამასთან, კოდექსის 207-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას უკავშირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი (სახელმწიფოს (მუნიციპალიტეტის) პასუხისმგებლობა სახელმწიფო და საჯარო მოსამსახურეთა მიერ მიყენებული ზიანისათვის). 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების პრინციპი 992-ე მუხლის ზოგადი დანაწესიდან გამომდინარეობს და მოიაზრებს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების შესაძლებლობას მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების არსებობის პირობებში, ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენით. გარდა ამისა, ზიანის გამომწვევი ქმედება კავშირში უნდა იყოს საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებასთან და ყურადღება უნდა გამახვილდეს არა ქმედების ჩამდენ პირზე, არამედ ფუნქციაზე, რომლის შესრულებასაც შეიძლება ემსახურებოდეს სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურის მიერ განხორციელებული საქმიანობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში. სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი, თავის მხრივ, შეიცავს საგამონაკლისო შემთხვევას, დელიქტის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტის - ბრალის გათვალისწინების გარეშე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის შესაძლებლობის თაობაზე, კერძოდ, 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების, ადმინისტრაციული პატიმრობის, დისციპლინური პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებულ ზიანს აანაზღაურებს სახელმწიფო, გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახვისას ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. მნიშვნელოვანია, რომ 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობისათვის, დამდგარი ზიანის, მართლწინააღმდეგობისა და მიზეზობრივი კავშირის არსებობასთან ერთად, სახეზე უნდა იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთი განმარტებიდან გამომდინარე, „..პირის რეაბილიტაციის უმთავრესი იურიდიული საფუძველი გამამართლებელი განაჩენია, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს“.. (სუს 2019 წლის 7 თებერვლის №ბს-432-429(2კ-17) გადაწყვეტილება და სხვ.).

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ზიანი ანაზღაურდება სისხლის სამართლის საქმეების მწარმოებელ ცალკეულ თანამდებობის პირთა ბრალეულობის დადგენის გარეშე. ამ მუხლის მიზნებისათვის, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საკმარისია პირის მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობა და შესაბამისი ქმედების უკანონობის დადგენა. ამ შემთხვევაში, რელევანტურია, დადგინდეს პირობა, ურომლისოდაც ზიანის გამომწვევი შედეგი არ დადგებოდა. შეფასების საგანს სცილდება ბრალეული მიზეზობრიობის (კონკრეტული პირის ბრალეული ქმედების არსებობის) დადგენა, რამაც გამოიწვია ზიანი. ბრალი არ წარმოადგენს უკანონო ბრალდების/მსჯავრდების ან ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების აუცილებელ წინაპირობას.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 25 ნოემბრის განაჩენი წარმოადგენს მოსარჩელის რეაბილიტაციის იურიდიულ საფუძველს, ამდენად, სახეზეა ა.დ-ის მარეაბილიტირებელი გარემოება და სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიზნებისთვის არსებობს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც გამოწვეულია უკანონო ბრალდებით. რეაბილიტირებული პირის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება არსებობს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად, როგორც ეს პირდაპირაა გათვალისწინებული სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით.

რაც შეეხება მორალური ზიანის ოდენობას, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის გათვალისწინებით, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, იმ გარემოებას, რომ პირის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემამ, შესაბამისი საპროცესო ღონისძიებების გამოყენებამ, შესაძლოა წარმოშვას ნეგატიური განცდები, სტრესული მდგომარეობა, რეპუტაციის შელახვის საფრთხე. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ამგვარი განცდებით გამოწვეული მორალური ზიანის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ზოგადი პრინციპიდან გამომდინარე, ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის მოცულობა სასამართლომ უნდა განსაზღვროს გონივრულად და სამართლიანად. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას, წარმოიშობა შესაბამისი პირის მიმართ გამოყენებული სისხლისსამართლებრივი ზემოქმედების ღონისძიების შინაარსის, მისი ხასიათის და სიმძიმის კვლევის ვალდებულება, იმ მიზნით, რომ არაქონებრივი ზიანის მოცულობასთან დაკავშირებული დასკვნა არ გასცდეს გონივრულობის ფარგლებს. მნიშვნელოვანია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არამატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას ადგენს კანონით მხოლოდ პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით (413-ე მუხლი). თავის მხრივ, კანონით გათვალისწინებული შემთხვევები შეიძლება უკავშირდებოდეს პატივს, ღირსებას, საქმიან რეპუტაციას, სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას, პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას და სხვა.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორების მოსაზრებებს მორალური ზიანის ოდენობასთან მიმართებით, კიდევ ერთხელ მიუთითებს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე და განმარტავს, რომ ა.დ-ესთან დაკავშირებული ინდივიდუალური გარემოებების, მის მიერ პატიმრობაში გატარებული დროის, ბრალდების სიმძიმისა და იმ განცდების გათვალისწინებით, რაც თან ახლავს უკანონო მსჯავრდებას, მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხისათვის 15 000 ლარის დაკისრება მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციულია და ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში. შესაბამისად, არ არსებობს მითითებული ოდენობის გაზრდის ან შემცირების საფუძველი.

რაც შეეხება მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს წარმოადგენს. პირი მხოლოდ მაშინ აგებს პასუხს მიყენებული ზიანისთვის, როცა მისი ქმედება ადეკვატურ კავშირშია დამდგარ შედეგთან.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილია მოპასუხისათვის 242221,31 ლარის დაკისრება (საპროცესო შეთანხმების საფუძველზე გადახდილი ჯარიმა). განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2006 წლის 31 ოქტომბრის განაჩენით ა.დ-ეს დამატებითი სასჯელის სახით დაეკისრა ჯარიმა 100 000 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. ეროვნული ბანკის ელექტრონულ საარქივო მასალებში არსებული ინფორმაციის თანახმად, ი.დ-ის (ა.დ-ის მეუღლე) მიერ 2006 წლის 31 ოქტომბერს გადახდილია თანხა 100,000 (ასი ათასი) ლარი. საკასაციო პალატა დადასტურებულად მიიჩნევს მიზეზობრივი კავშირის არსებობას მითითებულ მატერიალურ ზიანსა და მოპასუხის ქმედებას შორის - რომ არა მოსარჩელის მიმართ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივი დევნა მითითებული თანხის გაღების აუცილებლობა არ იარსებებდა. რაც შეეხება ა.დ-ის შედავებას ლარის ინფლაციასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა განმარტებას, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა მიმართულია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისკენ. ფულის მსყიდველობითუნარიანობის ცვალებადობა არ ქმნის ფაქტობრივად დამდგარი ზიანის ოდენობის გადაფასების საფუძველს. აღნიშნული ცვლილებების მიუხედავად ფულის მსყიდველობითუნარიანობა ნომინალის მიხედვით განისაზღვრება. შესაბამისად, მოსარჩელეს უნდა აუნაზღაურდეს ფაქტობრივად დამდგარი (რეალური) ქონებრივი დანაკლისი, რაც გამოიხატება დამატებითი სასჯელის სახით გადახდილი თანხის ოდენობაში და ამ ნაწილში არ არსებობს ა.დ-ის შედავების გაზიარების საფუძველი. იმ პირობებში, როდესაც დამატებითი სასჯელის სახით ჯარიმის დაკისრება მოხდა სისხლისსამართლებრივი დევნიდან გამომდინარე, გადახდილი ჯარიმის თანხის - 100 000 ლარის ოდენობით ანაზღაურება მართებულად დაეკისრა მოპასუხე მხარეს.

რაც შეეხება ა.დ-ის სასარჩელო მოთხოვნას მიუღებელი შემოსავლის (სახელფასო ანაზღაურება) – 424 310.43 ლარის ანაზღაურების დაკისრების თაობაზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება ის მიუღებელი შემოსავალი, რომლის ანაზღაურებაც დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად იყო მისი მიღება მოსალოდნელი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, განაცდურ ქონებრივ ნამეტს, რომელიც შესაძლოა მიღებულიყო სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შემთხვევაში და რომლის ანაზღაურებაც მოსარჩელის კომერციულ ინტერესში შედის (სუსგ №ბს-1031(კ-20), 21.06.2021წ.; №ას-154-2021, 01.04.2022წ.). მართალია, მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, თუმცა მისი დადგენისათვის გათვალისწინებული უნდა იქნეს, თუ რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. ზიანის დადგომის შესაძლებლობა უნდა დასტურდებოდეს ყველა იმ გარემოების და მტკიცებულების შეფასებიდან, რომელიც ქმნის მისი წარმოშობის მტკიცების მაღალ ალბათობას. ზიანის ანაზღაურების ერთ-ერთი აუცილებელი ნიშანია, რომ ზიანი უნდა იყოს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგი. მართალია, მიუღებელი შემოსავლის არსი მდგომარეობს მის მიუღებლობაში, მაგრამ სასამართლომ უნდა შეაფასოს, რომ არა ზიანის მიმყენებლის ქმედება, რამდენად მიიღებდა მხარე ამ სარგებელს. შესაბამისად, მიუღებელი შემოსავლის მტკიცება არ უნდა ეფუძნებოდეს მხოლოდ მოსაზრებაზე დამყარებულ გარემოებებს, არამედ უნდა დასტურდებოდეს კონკრეტული ფაქტებითა და მტკიცებულებებით.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ საქართველოს ...ის 2004 წლის 27 იანვრის №... განკარგულების თანახმად, ა.დ-ე დანიშნული იქნა ...ოს რაიონის ...ის თანამდებობაზე. 2005 წლის 22 ივნისის №... განკარგულების საფუძველზე, გათავისუფლებულია ...ის თანამდებობიდან სადავო პერიოდში მოქმედი „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის 95-ე მუხლის საფუძველზე (პირი თავისი ინიციატივით თავისუფლდება სამსახურიდან, თუ მისი სამსახურში მიღების უფლების მქონე მოხელე ან დაწესებულება დააკმაყოფილებს მის წერილობით განცხადებას). ამასთან, დადგენილია, რომ ...ოს რაიონული პროკურატურის მიერ 2005 წლის 25 ივლისს დაიწყო წინასწარი გამოძიება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 341-ე მუხლის საფუძველზე. შესაბამისად, დგინდება, რომ მოსარჩელემ თანამდებობა პირადი განცხადებით მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებამდე დატოვა. შესაბამისად, არ დასტურდება ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ სახელფასო ანაზღაურების მიუღებლობა გამოწვეული იყო ა.დ-ის მიმართ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივი დევნით და მართებულია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა დასკვნა ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლების არარსებობის თაობაზე.

რაც შეეხება ა.დ-ის სასარჩელო მოთხოვნას მოპასუხისათვის 116 300 აშშ დოლარის ექვივალენტი - 301 507,75 ლარის (ა.დ-ის ოჯახიდან გაყიდული ძვირფასი ნივთების ღირებულება) დაკისრების თაობაზე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ მართალია, დასტურდება მოსარჩელის მეუღლის - ი.დ-ის მიერ 2005-2009წწ. ოჯახიდან ნივთების გასხვისების ფაქტი, თუმცა მოსარჩელის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული, რომ ამ ნივთების გასხვისების აუცილებლობა გამოწვეული იყო სწორედ სისხლისსამართლებრივი დევნით. შესაბამისად, მითითებულ ნაწილში ასევე არ არსებობდა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება იმ სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს - სარჩელის მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს ეთქვა უარი. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში - განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.

საკასაციო სასამართლო განსახილველი საქმის სირთულისა და მნიშვნელობის, წარმომადგენლობის ინტენსივობის გათვალისწინებით, მართებულად მიიჩნევს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა დასკვნას, რომლითაც მოპასუხეს მოსარჩელე ა.დ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის - 2000 ლარის ანაზღაურება.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ კასატორი ა.დ-ე სადავოდ ხდის თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 მაისის საოქმო განჩინებას მოწმეთა დაკითხვაზე უარის თქმის თაობაზე.

აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

განსახილველ შემთხვევაში ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა მიერ მართებულად განიმარტა, რომ მოწმეთა განმარტებებით ვერ დადასტურდება მოსარჩელის ოჯახის მიერ მნიშვნელოვანი ღირებულების მქონე ნივთების გაყიდვის კავშირი ა.დ-ის მიმართ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივ დევნასთან. ამდენად, არ არსებობს ზემოაღნიშნული საოქმო განჩინების გაუქმებისა და ამ ნაწილში ა.დ-ის საკასაციო პრეტენზიის გაზიარების საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა.

სახეზე არ არის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, ამდენად, საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრებს მიიჩნევს დაუშვებლად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ა.დ-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 ოქტომბრის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. მაკარიძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

გ. უბილავა