საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-279(კ-კს-24) 8 ივლისი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - ქ. ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერია

პროცესუალური მოწინააღმდეგე (მოსარჩელე) - ლ.ლ-ე

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 03 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად აღიარება და უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

ლ.ლ-ემ 2020 წლის 16 დეკემბერს სარჩელით, ხოლო 2021 წლის 8 ივნისს დაზუსტებული სარჩელით მიმართა ახალციხის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე - ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა ლ.ლ-ესა და ბორჯომის მუნიციპალიტეტის გამგეობას შორის 2006 წლის 14 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად აღიარება და ქ. ბორჯომში, ...ის ქუჩაზე, „...ის გზის მიმდებარედ“ მდებარე 500 კვ.მ უძრავ ქონებაზე ლ.ლ-ის მესაკუთრედ ცნობა.

სარჩელის თანახმად, 2006 წლის 14 ივლისს ბორჯომის რაიონის გამგეობაში შედგა ქ. ბორჯომში, ...სთან, ...ის ქუჩის მიმდებარედ (ამჟამად ქ. ბორჯომი, ...ის ქუჩა, „...ის გზის მიმდებარედ“) 500 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის საპრივატიზაციო აუქციონი. ქონების საწყისი გასაყიდი ფასი იყო 1500 ლარი. მიწის ნაკვეთი გაიყიდა ლ.ლ-ეზე 1650 ლარად. აუქციონის შედეგებზე შედგა არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საპრივატიზებო აუქციონის ოქმი №..., რომელიც დამტკიცდა ბორჯომის რაიონის გამგეობის 2006 წლის 17 ივლისის №192 დადგენილებით. ლ.ლ-ემ საპრივატიზებო თანხა სრულად გადაიხადა 2006 წლის 11 აგვისტოს, თუმცა აუქციონზე გამარჯვებულ პირზე საკუთრების უფლების დამადასტურებელი მოწმობა არ გაცემულა, რის გამოც აღნიშნულ ქონებაზე ლ.ლ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციაზე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო უთხრა უარი.

2020 წლის 11 ნოემბერს ლ.ლ-ემ განცხადებით მიმართა ბორჯომის რაიონის გამგეობის სამართალმემკვიდრეს ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიას, წარუდგინა არქივიდან გამოთხოვილი 2020 წლის 15 სექტემბრის №AA 2020010094-04 ცნობა, ბორჯომის რაიონის გამგეობის 2006 წლის 17 ივლისის №192 დადგენილება, ბორჯომის რაიონის გამგეობის არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის საპრივატიზებო აუქციონის ოქმი №..., საპრივატიზაციო ქონების შეძენისათვის თანხის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრები და სთხოვა საკუთრების მოწმობის გაცემა, თუმცა მერიამ 2020 წლის 16 ნოემბრის წერილით მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარი განაცხადა იმ საფუძვლით, რომ ვინაიდან აუქციონის დამთავრების შემდეგ მხარეებს შორის ხელშეკრულება არ გაფორმებულა, აუქციონის წესით პრივატიზების პროცედურა მოიცავდა სანოტარო წესით დამოწმებულ ხელშეკრულების დადებასაც და წარმოადგენდა მის შემადგენელ ნაწილს. ხელშეკრულების გაფორმების სადავოობის პირობებში, დაინტერესებულ მხარეს სამი წლის განმავლობაში ჰქონდა უფლება გაესაჩივრებინა იგი. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ აუქციონის გამართვისას მოქმედი „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეული ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ“ სპეციალური კანონი არ ითვალისწინებდა სანოტარო წესით ხელშეკრულების გაფორმებას; კერძოდ, ხსენებული კანონის მე-10 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ქონების და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების აუქციონის ფორმით პრივატიზებისას გამყიდველისა და მყიდველის მიერ ხელმოწერილ აუქციონში დამადასტურებელი ოქმი წარმოადგენდა წერილობით ხელშეკრულებას. ამდენად, მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილება ლ.ლ-ის კანონიერი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, მოსარჩელეს მიაჩნია უკანონოდ.

ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით ლ.ლ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ლ.ლ-ესა და ბორჯომის მუნიციპალიტეტის გამგეობას შორის 2006 წლის 14 ივლისს ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულად იქნა ცნობილი და ლ.ლ-ე ქ. ბორჯომში, ...ის ქუჩაზე, „...ის გზის მიმდებარედ“ მდებარე 500 კვ.მ უძრავი ქონების მესაკუთრედ იქნა ცნობილი.

ახალციხის რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ბორჯომის რაიონის გამგეობის არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საპრივატიზაციო აუქციონის №... ოქმის თანახმად, 2006 წლის 14 ივნისს შედგა რაიონის არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საპრივატიზაციო აუქციონი ქ. ბორჯომში, სოფ. ...სთან, ...ის ქუჩის მიმდებარედ მდებარე 500 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე მშენებლობის მიზნით. მიწის ნაკვეთის გასაყიდი ფასი იყო 1500 ლარი, რომელიც 1650 ლარად გაიყიდა ლ.ლ-ეზე. ბორჯომის რაიონის გამგეობის 2006 წლის 17 ივლისის №192 დადგენილებით დამტკიცდა ბორჯომის რაიონის გამგეობის არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საპრივატიზაციო აუქციონის 2006 წლის 14 ივლისის ოქმი №....

პირველი ინსტანციის სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების მიზნით მოსარჩელემ მიმართა ადგილობრივ თვითმმართველობის ორგანოს, თუმცა ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ განემარტა, რომ 2006 წლის 14 ივლისის არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საპრივატიზაციო ოქმისა და გადახდილი ქვითრების საფუძველზე საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტის გაცემა არ იყო მიზანშეწონილი, რამდენადაც აუქციონის ჩატარების შემდეგ მხარეებს შორის ხელშეკრულება არ დადებულა. ქონების აუქციონის წესით პრივატიზების პროცედურა მოიცავდა სანოტარო წესით დამოწმებული ხელშეკრულების დადებასაც და წარმოადგენდა მის შემადგენელ ნაწილს. მხოლოდ აუქციონის ოქმი და გადახდის ქვითარი ვერ ჩაითვლებოდა საკუთრების დამადასტურებელ დოკუმენტად.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლზე (გარიგების დადების დროს მოქმედი რედაქცია) მითითებით აღნიშნა, რომ უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. რეგისტრაციისათვის განცხადების შეტანა შეუძლია როგორც გამსხვისებელს, ისე შემძენს. 327-ე მუხლის პირველ ნაწილსა და 328-ე მუხლზე მითითებით კი აღნიშნა, რომ ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით და თუ კანონით ხელშეკრულების ნამდვილობისთვის დადგენილია განსაზღვრული ფორმა, ან მხარეებმა ხელშეკრულებისათვის გაითვალისწინეს ასეთი ფორმა, მაშინ ხელშეკრულება ძალაში შედის მხოლოდ ამ ფორმის შესახებ მოთხოვნის შესრულების შემდეგ. თუ მხარეები შეთანხმდნენ წერილობით ფორმაზე, ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს მხარეთა მიერ ხელმოწერილი ერთი დოკუმენტის შედგენით; ფორმის უზრუნველსაყოფად ასევე საკმარისია სატელეგრაფო შეტყობინება, ტელეასლი ან წერილების ურთიერთგაცვლა.

სასამართლომ მიუთითა გარიგების დადების დროს მოქმედ „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ“ საქართველოს კანონზე, რომელიც განსაზღვრავდა საქართველოს სახელმწიფო ქონების პრივატიზების, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის სამართლებრივ, ეკონომიკურ, ორგანიზაციულ საფუძვლებსა და ძირითად პირობებს. ამავე კანონის მე-10 მუხლზე მითითებით აღნიშნა, რომ სახელმწიფო ქონებისა და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების აუქციონის ფორმით პრივატიზებისას გამყიდველისა და მყიდველის მიერ ხელმოწერილ აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმი წარმოადგენდა წერილობით ხელშეკრულებას, შესაბამისად, მიიჩნია, რომ ნამდვილი ურთიერთობის არსებობის დამადასტურებელი ძირითადი მტკიცებულება - ხელშეკრულება, რომლითაც დადასტურდებოდა მხარეთა შორის სამართალურთიერთობის არსებობა, სახეზე იყო, რამდენადაც, აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელ ოქმში გამოხატული იყო მხარეთა ნება, გადახდის ქვითრით დგინდებოდა ლ.ლ-ის მიერ სააუქციონო ღირებულების გადახდა, შესაბამისად, იგი აკმაყოფილებდა როგორც მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის, ასევე 2006 წელს მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე, 327-ე და 328-ე მუხლების მოთხოვნებს.

ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 03 ოქტომბრის განჩინებით, ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის შუამდგომლობა განსახილველ საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილით მესამე პირად სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს ჩართვის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე საპრივატიზებო აუქციონი გამოცხადებული და ჩატარებული ჰქონდა ბორჯომის რაიონის გამგეობას, ხოლო საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა და ვერც შუამდგომლობის ავტორი უთითებდა, რომ აუქციონის ჩატარებიდან - 2006 წლიდან განჩინების მიღებამდე სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ სადავო გახადა მუნიციპალიტეტის საკუთრება სადავო ქონებაზე.

ამდენად, პალატის მოსაზრებით, არ დასტურდებოდა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მონაწილეობა სადავო სამართალურთიერთობაში, რის გამოც ამ ეტაპზე, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, საქმეში ჩაბმის სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 03 ოქტომბრის განჩინებით, ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასებანი. პალატამ დამატებით მიუთითა სადავო სამართალურთიერთობის დროს მოქმედ „ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონზე, რომლის 33.4 მუხლზე დაყრდნობით განმარტა, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობის საკუთრებაში შემავალი ქონება იყოფოდა ძირითად (განუსხვისებელ) და დამატებით ქონებად. ძირითად (განუსხვისებელ) ქონებას განეკუთვნებოდა ის ქონება, რომელიც წარმოადგენდა თვითმმართველობის განხორციელების საფუძველს და რომელიც ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს მიერ შეიძლებოდა გამოყენებული ყოფილიყო მხოლოდ მისი საჯარო ფუნქციებისა და უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით. ძირითად (განუსხვისებელ) ადგილობრივ ქონებას უშუალოდ ფლობდნენ და სარგებლობდნენ ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები და მათი ადგილობრივი სამსახურები. ამ ქონების გასხვისება დაიშვებოდა ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანოს დადგენილებით მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ახალი ქონების შექმნით ან შეძენით არსებული ქონება დაკარგავდა მის ფუნქციურ დანიშნულებას, ხოლო ძირითადი (განუსხვისებელი) ქონების კატეგორია და გამოყენების წესი დგინდებოდა საქართველოს კანონმდებლობით.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ლ.ლ-ის მიერ შეძენილი მიწის ნაკვეთი არ წარმოადგენდა განუსხვისებელ ქონებას, იგი გასხვისდა მშენებლობის მიზნით, შესაბამისად დაასკვნა, რომ მიწის ნაკვეთის კატეგორია არ იქნებოდა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების. ამდენად, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა სადავო სამართალურთიერთობა და აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმის, ბორჯომის რაიონის გამგეობის 2006 წლის 17 ივლისის №192 დადგენილებისა და 2006 წლის 11 აგვისტოს ლ.ლ-ის მიერ მიწის ნაკვეთის საფასურის გადახდის საფუძველზე კანონიერად იქნა დადებულად აღიარებული ლ.ლ-ესა და ბორჯომის მუნიციპალიტეტის გამგეობას შორის 2006 წლის 14 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულება. პალატის მოსაზრებით, დასტურდებოდა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 25-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძველი და მოსარჩელის კანონიერი ინტერესი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 03 ოქტომბრის განჩინებები სააპელაციო წესითა და კერძო საჩივრით გასაჩივრდა ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ.

კასატორის, ქ. ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის, წარმომადგენელი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ მტკიცების ტვირთი მხარეთა შორის არასწორად გადაანაწილა, რითაც ადმინისტრაციულ ორგანოს იმაზე მეტი პასუხისმგებლობა დააკისრა, ვიდრე ეს მიზანშეწონილი და კანონთან შესაბამისი იყო. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ხელშეკრულება ავტონომიური ხასიათისაა და მისი გაფორმება მხარეთა შორის ნების გამოვლენას საჭიროებს. კანონმდებლობით/აუქციონის ოქმით არ იყო განსაზღვრული ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ ხელშეკრულების გაფორმების უზრუნველყოფის ვალდებულება; მით უფრო მაშინ, როდესაც ხელშეკრულება ორმხრივ მავალდებულებელი ხასიათისაა, ხოლო სამოქალაქო კოდექსით დადგენილია კანონის ცოდნის პრეზუმფცია, რაც ლ.ლ-ეს ავალდებულებდა გამოეჩინა გულისხმიერება და ყურადღება უძრავი ქონების შეძენის საკითხებთან დაკავშირებით 2006 წლიდან, ფაქტობრივად, 14 წლის შემდგომ ხელშეკრულების დადებულად აღიარება სრულად ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას.

კასატორის წარმომადგენელი მიუთითებს „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონის 2006 წლის 26 მაისიდან 2007 წლის 11 ივლისის საკანონმდებლო ცვლილებამდე არსებული რედაქციის მე-10 მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, კონკურსის ფორმით, აუქციონის ფორმით ან პირდაპირი მიყიდვის ფორმით სახელმწიფო ქონების პრივატიზებისას მყიდველსა და გამყიდველს შორის იდება შესაბამისის წერილობითი ხელშეკრულება, იჯარა-გამოსყიდვის ფორმით პრივატიზებისას კი - საიჯარო ხელშეკრულება. შესაბამისი ხელშეკრულება იდება პირდაპირ მიყიდვაზე გადაწყვეტილების მიღებიდან, კონკურსის ან აუქციონის ჩატარებიდან არა უგვიანეს 3 თვისა.

აუქციონის ჩატარების დროს მოქმედი „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, პრივატიზებულ სახელმწიფო ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაა სამი წელი. უფლების წარმოშობა, ისევე როგორც მისი შეწყვეტა, დაკავშირებულია განსაზღვრულ დროსთან. კანონმდებლობით დადგენილ ხანდაზმულობის ვადებს აქვს შესაბამისი მიზანი და დანიშნულება, კერძოდ, ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია გამორიცხოს კრედიტორის უფლების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე, ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან გადაწყვიტონ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა, იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა, დროის გასვლის გამო არასაიმედო ან არასრული იყოს. ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა სასამართლოს ან სხვა ორგანოს მეშვეობით პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა.

კასატორის მითითებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. როგორც უკვე აღინიშნა, „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონის 2005 წელს მოქმედი რედაქცია ხელშეკრულების გაფორმებისთვის ადგენდა აუქციონის ჩატარებიდან არაუგვიანეს 3 თვეს. ნორმით დადგენილი ვადა მბოჭავი ხასიათის იყო როგორც ქონების განმკარგავისთვის, ისე - მყიდველისთვის და განსაზღვრავდა მაქსიმალურ ვადას ხელშეკრულების გაფორმებისთვის. ხელშეკრულების გასაფორმებლად კანონით დადგენილი 3 თვიანი ვადა ამოიწურა 2006 წლის 14 ოქტომბერს. შესაბამისად, აღნიშნული ვადის ამოწურვის შემდგომ ლ.ლ-ისთვის უკვე ობიექტურად ცნობილი გახდა უფლების დაცვის საჭიროების შესახებ, რისთვისაც კანონით განსაზღვრული ჰქონდა 3 წელი. სასამართლოსთვის მიმართვამდე უკვე გასულია 14 წელი, რაც უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით კანონმდებლობით დადგენილ ხანდაზმულობის ზოგად ვადასაც (10 წელი) კი აღემატება. შეუძლებელია უფლება, რომელიც შეზღუდულია გარკვეული ვადით, არსებობდეს განუსაზღვრელად. კასატორისთვის გაუგებარია, თუკი ადმინისტრაციული ორგანო ექვემდებარება ხანდაზმულობის კანონმდებლობით განსაზღვრულ ვადებს, მაშინ, აღნიშნული რატომ არ უნდა გავრცელდეს მოქალაქეზეც. ამდენად, ადმინისტრაციული ორგანოს წარმომადგენელი მიიჩნევს, რომ კანონმდებლობით ხელშეკრულების გაფორმებისთვის იმპერატიულად დადგენილი ვადა თავისთავად გამორიცხავდა ლ.ლ-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას, ვინაიდან უფლება ხელშეკრულების გაფორმებაზე განხორციელებაუნარიანი აღარ იყო. შესაბამისად, სასამართლოს მსჯელობა ამ კუთხით დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა.

აუქციონის ჩატარების დროს მოქმედი „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით, კანონმდებელი აუქციონის ოქმს არ განიხილავდა საკმარის დოკუმენტად და იმპერატიულად მოითხოვდა მხარეთა შორის სანოტარო წესით დამოწმებული ხელშეკრულების გაფორმებას, რაც თავისთავად აპელირებს იმ ფაქტზე, რომ კანონმდებელი ერთმანეთისგან მიჯნავდა აუქციონის ოქმს და წერილობით ხელშეკრულებას. აღნიშნული რეგულაცია ხელშეკრულების გაფორმებისთვის კანონით დადგენილი ზემოაღნიშნული 3 თვის განმავლობაშიც ვრცელდებოდა; მეტიც, საკანონმდებლო ცვლილება აუქციონის ოქმის ხელშეკრულებად მიჩნევასთან დაკავშირებით განხორციელდა 2007 წლის ივლისში (მანამდე კი, მე-10 მუხლის პირველ პუნქტში, 2006 წლის 08 დეკემბერს განხორციელებული ცვლილებებით კანონმდებელმა მხოლოდ ხელშეკრულების ნოტარიულად დამოწმება აღარ მიიჩნია რელევანტურად). შესაბამისად, სასამართლოს მიერ 2006 წლის აუქციონის ოქმის ხელშეკრულებად მიჩნევა და სხვა ნორმის საფუძველზე, სულ სხვა ნორმის მოქმედების ფარგლებში წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობის აღიარება (მხარეთა შორის ხელშეკრულების დადება) სრულ სამართლებრივ კოლაფსს წარმოადგენს. ზემოაღნიშნულ კანონს არ აქვს უკუძალა, წინააღმდეგ შემთხვევაში გამოვა, რომ მანამდე გაფორმებული ყველ წერილობითი ხელშეკრულება წარმოადგენდა რესურსის უსაფუძვლო ხარჯვას. „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის 24-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ნორმატიულ აქტს უკუძალა აქვს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირდაპირ არის დადგენილი ამ ნორმატიული აქტით.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ ფაქტობრივად შექმნა სამართლებრივი გაუგებრობა იმით, რომ შეუძლებელი გახადა გადაწყვეტილების აღსრულება. საკუთრების უფლება შეუძლებელია არსებობდეს საკუთრების ობიექტის გარეშე. საკუთრების ობიექტი კი უნდა იყოს იდენტიფიცირებული და განსაზღვრული. მოცემულ საქმეზე საკუთრების უფლების აღიარება განხორციელდა ისე, რომ არ მომხდარა მიწის ნაკვეთის ადგილმდებარეობის დადგენა (მიწის ნაკვეთის მისამართი არ იძლევა მისი მდებარეობის ზუსტად განსაზღვრის შესაძლებლობას); მეტიც, თვითონ მოსარჩელემაც კი არ იცის ზუსტად სად მდებარეობს მის მიერ შეძენილი მიწის ნაკვეთი. ამასთანავე, რაც მთავარია, ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერია აღარც განმკარგავ ორგანოს წარმოადგენს და სადავო ქონება არც არის რეგისტრირებული მუნიციპალიტეტის საკუთრებად - იგი სახელმწიფო ქონებას განეკუთვნება. სააპელაციო სასამართლომ კი 2023 წლის 03 ოქტომბრის განჩინებით არ დააკმაყოფილა ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის შუამდგომლობა საქმეში სავალდებულო მესამე პირად სსიპ სახელმწიფო ქონების ჩართვასთან დაკავშირებით, რაც ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ გასაჩივრებულია კერძო საჩივრით.

ქ. ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერია, როგორც კერძო საჩივრის ავტორი მიუთითებს, რომ ზოგადი პრინციპის თანახმად, ის, რაც არ წარმოადგენს კერძო ან მუნიციპალურ საკუთრებას, ითვლება სახელმწიფო ქონებად. მოცემულ შემთხვევაში სადავო უძრავი ქონება არაა რეგისტრირებული არც კერძო და არც მუნიციპალურ საკუთრებად, შესაბამისად, მის მესაკუთრედ განიხილება სახელმწიფო. დავა ფაქტობრივად ეხება სახელმწიფო ქონებას, რაც ავალდებულებდა სასამართლოს საქმეში სავალდებულო მოწვევის მესამე პირად ჩაება სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო, ვინაიდან სასამართლოს მიერ საქმეზე მხოლოდ საერთო გადაწყვეტილების გამოტანა იყო შესაძლებელი. სასამართლოს გადაწყვეტილება პირდაპირ ეხებოდა სახელმწიფოს ინტერესებს და სახელმწიფო ქონებაზე მოსარჩელე მხარის მესაკუთრედ ცნობას, რაც განაპირობებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში მოყვანილი მსჯელობის მცდარობას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 მარტის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქ. ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 მარტის განჩინებით, ქ. ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის კერძო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 30 აპრილის განჩინებით ქ. ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად. ამავე განჩინებით გადაწყდა საკასაციო საჩივრის განხილვა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო, საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის კერძო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და მოცემული ადმინისტრაციული საქმე დაუბრუნდეს სააპელაციო პალატას ხელახლა განსახილველად.

საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად მიუთითებს საქმის მასალებში ასახულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

ბორჯომის რაიონის გამგეობის არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საპრივატიზაციო აუქციონის №... ოქმის მიხედვით, 2006 წლის 14 ივნისს შედგა რაიონის არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საპრივატიზაციო აუქციონი ქ. ბორჯომში, სოფ. ...სთან ...ის ქუჩის მიმდებარედ მდებარე 500 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე მშენებლობის მიზნით. მიწის ნაკვეთის გასაყიდი ფასი იყო 1500 ლარი. მიწის ნაკვეთი გაიყიდა 1650 ლარად - მყიდველი ლ.ლ-ე. 2006 წლის 11 აგვისტოს ლ.ლ-ის მიერ გადახდილი იქნა მიწის ნაკვეთის ღირებულება 1575 ლარი.

ბორჯომის რაიონის გამგეობის 2006 წლის 17 ივლისის №192 დადგენილებით დამტკიცდა ბორჯომის რაიონის გამგეობის არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საპრივატიზაციო აუქციონის 2006 წლის 14 ივლისის ოქმი №... თანახმად დანართისა.

2020 წლის 21 სექტემბერს ლ.ლ-ემ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და ითხოვა მიწის ნაკვეთის უფლებათა სპორადული რეგისტრაცია უძრავ ნივთზე, მდებარე ბორჯომში, ...ის ქუჩაზე, ...ის გზის მიმდებარედ, რაზეც მარეგისტრირებელმა ორგანომ 2020 წლის 29 ოქტომბერს მიიღო №... გადაწყვეტილება სარეგისტრაციო წარმოების შეწყვეტის შესახებ, ვინაიდან სარეგისტრაციო შეჩერების ვადაში არ იქნა წარდგენილი საფუძვლის აღმოფხვრის დამადასტურებელი დოკუმენტი (ნასყიდობის ხელშეკრულება).

2020 წლის 27 ოქტომბერს ლ.ლ-ემ განცხადებით მიმართა ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიას და სთხოვა როგორც ბორჯომის რაიონის გამგეობის სამართალმემკვიდრეს, წარდგენილი დოკუმენტაციის საფუძველზე მოეხდინა მის სახელზე სადავო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების გადაცემა შესაბამისი წესით.

ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის 2020 წლის 16 ნოემბრის წერილით ლ.ლ-ეს ეცნობა, რომ ქ. ბორჯომში, სოფელ ...სთან, ...ის ქუჩის მიმდებარედ მდებარე 500 კვ.მ მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით, არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საპრივატიზაციო ოქმისა და გადახდილი ქვითრების საფუძველზე საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტის გაცემა არ მიაჩნიათ მიზანშეწონილად, ვინაიდან აუქციონის ჩატარების შემდეგ მხარეებს შორის ხელშეკრულება გაფორმებული არ ყოფილა. ქონების აუქციონის წესით პრივატიზების პროცედურა მოიცავდა სანოტარო წესით დამოწმებული ხელშეკრულების დადებასაც და წარმოადგენდა მის შემადგენელ ნაწილს. თუკი სადავო იყო ხელშეკრულების გაფორმების საკითხი, დაინტერესებულ მხარეს სამი წლის განმავლობაში უფლება ჰქონდა გაესაჩივრებინა სასამართლოში. მხოლოდ აუქციონის ოქმი და გადახდის ქვითარი ვერ ჩაითვლებოდა საკუთრების დამადასტურებელ დოკუმენტად.

საქმეში დაცული საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2021 წლის 16 ივნისის №... წერილით ირკვევა, რომ წარდგენილი საკადასტრო აზომვითი ნახაზის მიხედვით უძრავ ნივთზე, მდებარე ქ. ბორჯომი, ...ის ქუჩა, ...ის გზის მიმდებარე, იჯარის, ქვეიჯარის, ქირავნობის, ქვექირავნობის, აღნაგობის, სერვიტუტის, უზუფრუქტის, თხოვების, ლიზინგის და იპოთეკის უფლება არ არის რეგისტრირებული.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ უპირველეს ყოვლისა, შემოწმებას საჭიროებს ლ.ლ-ესა და ბორჯომის მუნიციპალიტეტის გამგეობას შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად აღიარების კანონისმიერი წანამძღვრების არსებობა, თუმცა აღნიშნული წანამძღვრების არსებობის შემოწმებამდე არსებითად შესაფასებელია მოსარჩელის მიერ არჩეული სასარჩელო ფორმის სისწორე.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობა მოსარჩელის უფლებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვის მიზნით ითვალისწინებს სხვადასხვა პროცესუალურ საშუალებებს. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული შესაბამისი სარჩელის სახეების გამოყენება დამოკიდებულია იმ მიზანზე, რომელსაც ისახავს მოსარჩელე. ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გაუქმების მოთხოვნის მიზანია აღმოფხვრას ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემით დამდგარი მდგომარეობა (შეცილებითი სარჩელი, სასკ-ის 22-ე მუხ.). იმ შემთხვევაში თუ მოსარჩელის მიზანია არსებული მდგომარეობის შეცვლა და მისთვის ხელსაყრელი მდგომარეობის მიღწევა სარჩელის დასაშვები სახეობაა – სარჩელი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალების თაობაზე (მავალდებულებელი სარჩელი, სასკ-ის 23-ე მუხ.). ასკ-ის 24-ე მუხლით გათვალისწინებულია სარჩელი ქმედების განხორციელების თაობაზე, ხოლო 25-ე მუხლით - აღიარებითი სარჩელი. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ უფლების დასაცავად მნიშვნელოვანია სწორი პროცესუალური საშუალების არჩევა.

განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ აღძრულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 25-ე მუხლით გათვალისწინებული აღიარებითი სარჩელი, რომელიც ადგენს მოსარჩელის კანონიერი ინტერესის არსებობისას სასამართლოს უფლებამოსილებას, აღიაროს (დაადასტუროს) კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა-არარსებობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე მხარე წარადგენს აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელ უტყუარ მტკიცებულებებს. ამდენად, აღიარებითი სარჩელის სპეციფიკურობა გამომდინარეობს იქიდან, რომ სასამართლო უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების საფუძველზე მხოლოდ აღიარებს (ადასტურებს) კონკრეტული სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის ფაქტს.

საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს, რომ ზოგადად, აღიარებითი სარჩელი მიეკუთვნება უფლების დამდგენ სარჩელთა სახეს და იგი შეიძლება აღიძრას უფლების მოსალოდნელი დარღვევის თავიდან ასაცილებლად, სამომავლოდ მისი უდავოობის უზრუნველსაყოფად, თუმცა კანონმდებელი აღიარებითი სარჩელის შემთხვევაში გარკვეულ კრიტერიუმს აწესებს, რაც მოსარჩელის მხრიდან სასამართლოს გადაწყვეტილებით მისი (უფლების და ა.შ.) აღიარების კანონიერ (იურიდიულ) ინტერესში ვლინდება. ამასთან, აღიარებითი სარჩელის მიზანი არა უფლების იძულებით განხორციელება, არამედ მხოლოდ მისი აღიარებაა (დადგენა) სასამართლოს მიერ. ამასთან, აღიარებით სარჩელზე მიღებული გადაწყვეტილება შედეგიანი უნდა იყოს მოსარჩელისათვის. საგულისხმოა, რომ მითითებული ნორმის შესაბამისად, აღიარებითი სარჩელი არ შეიძლება აღიძრას, თუ მოსარჩელეს შეუძლია აღძრას სარჩელი ამ კოდექსის 22–24-ე მუხლების საფუძველზე.

საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ აღიარებითი სარჩელის აღძვრისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ამ სახის სარჩელისათვის პროცესუალური კანონმდებლობით განსაზღვრული სარჩელის დასაშვებობის პირობების დაცვას, ვინაიდან მათი დაუცველობა შედეგად გამოიწვევს ნებისმიერი საჯარო-სამართლებრივი დავის ნებისმიერ დროს აღიარებითი სარჩელით აღძვრის, აღიარებითი სარჩელით სარჩელის სხვა სახეობების დასაშვებობის წინაპირობებისაგან თავის დაღწევის შესაძლებლობას. აღიარებითი სარჩელი დასაშვებია მაშინ, როდესაც აღიარების ინტერესი მიმართულია ურთიერთობის მონაწილის მიმართ და ეს ურთიერთობა მოსარჩელის უფლებას ან კანონიერ ინტერესს არღვევს. აღიარებითი სარჩელი არ არის დასაშვები, თუ იგი აბსტრაქტული სამართლებრივი საკითხის, ზოგადი უფლების ან ვალდებულების, ფაქტობრივი გარემოების ან სამართლებრივი ურთიერთობის არადამოუკიდებელ ნაწილს ეხება.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 69-ე მუხლი იმპერატიულად განსაზღვრავს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებას წერილობითი ფორმით, რაც მოცემულ შემთხვევაში მხარეებს შორის არ დადებულა, ამდენად, ფორმადაუცველი სახით არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად აღიარებითი სარჩელის აღძვრა ეწინააღმდეგება მოქმედ კანონმდებლობას და სცდება სასამართლოს დისკრეციის ფარგლებს.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, სახეზე არ არის სახელმწიფო ქონების განკერძოების შესახებ მხარეებს შორის წერილობით დადებული ადმინისტრაციული ხელშეკრულება. საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, სასარჩელო მოთხოვნა თავისი არსით ეხება ფაქტისათვის სამართლებრივი შეფასების მიცემას და არა უფლების ან ურთიერთობის აღიარებას. ამდენად, კანონით იმპერატიულად მოთხოვნილი წერილობითი ადმინისტრაციული ხელშეკრულების არარსებობის პირობებში, საკასაციო პალატის შეფასებით, მოსარჩელის მიერ მოცემული სამართალურთიერთობის გადასაწყვეტად სასამართლოსადმი აღიარებითი სარჩელით მიმართვა არასწორია.

საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას მოცემული სამართალურთიერთობის დასრულების შემდეგ მიღებული საკანონმდებლო აქტის, კერძოდ, 2007 წელს მოქმედი „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის პირველი პუნქტის დანაწესის (სახელმწიფო ქონების და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების აუქციონის ფორმით პრივატიზებისას გამყიდველისა და მყიდველის მიერ ხელმოწერილი აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმი არის წერილობითი ხელშეკრულება) გავრცელების შესაძლებლობაზე, ვინაიდან აღნიშნული ცვლილება კანონში შევიდა ბორჯომის რაიონის გამგეობის არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საპრივატიზაციო აუქციონის 2006 წლის 14 ივნისის №... ოქმის გამოცემის შემდეგ და ძალადაკარგულად გამოცხადდა 2010 წლის 21 ივლისს (სარჩელის შეტანამდე), „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღებით, რომლის 31-ე მუხლი განსაზღვრავს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის პრივატიზებისას გარიგების გაფორმების წესს. მითითებული მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის პრივატიზებისას პრივატიზების განმახორციელებელ ორგანოსა და ქონების შემძენს შორის იდება შესაბამისი ხელშეკრულება, რომელიც საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების რეგისტრაციისა და შესაბამისი ვალდებულებების (მათ შორის, ასეთის არსებობის შემთხვევაში, საპრივატიზებო საფასურის გადახდის ვალდებულების) წარმოშობის საფუძველია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ როგორც სადავო პერიოდში მოქმედი, ისე ამჟამად არსებული საკანონმდებლო დანაწესი ითვალისწინებს სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესაძლებლობას, მხოლოდ ხელშეკრულების დადებით. ამდენად, უდავოდ დასტურდება, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მიერ გამოყენებული ნორმა არსებობდა 2007-2010 წლებში და შესაბამისად მოქმედებდა მხოლოდ ამ პერიოდში წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობებზე, რისი გავრცელებაც მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო პალატას არაკანონიერად მიაჩნია.

საკასაციო პალატა იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ ხელშეკრულება მხარეთა შეთანხმების შედეგია, რაც გულისხმობს მხარეთა თანმხვედრი ნების გამოვლენას, რომელიც მიმართულია ერთი და იმავე სამართლებრივი მიზნის მიღწევისკენ. მნიშვნელოვანია ის, რომ სამართლებრივი შედეგი, რომლის მიღწევასაც მხარეები ცდილობენ, შესაძლოა, მხოლოდ კონსენსუსის შედეგად დადგეს. სამართლებრივი შედეგი შეიძლება ნიშნავდეს როგორც ახალი სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობას მხარეებს შორის, ისე არსებული უფლება-მოვალეობების შეცვლას ან შეწყვეტას. ხელშეკრულების დადება, როგორც წესი, ხორციელდება ორი თანმხვედრი ნების გამოვლენის მეშვეობით. სახელშეკრულებო სამართალში უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების დადების მომენტის განსაზღვრას, რადგან სწორედ ამ მომენტიდან წარმოეშობათ მხარეებს სახელშეკრულებო უფლებები და იბოჭებიან ნაკისრი ვალდებულებებით. იმისათვის, რომ ხელშეკრულების ესა თუ ის პირობა შეთანხმებულად ჩაითვალოს, აუცილებელია, რომ მასზე შედგეს კონსენსუსი, თუმცა თავად ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის საკმარისია, თუ მხარეები მის არსებით პირობებზე შეთანხმდებიან.

ამდენად, ხელშეკრულების ფორმასთან დაკავშირებითაც მოქმედებს სახელშეკრულებო ფორმის თავისუფლების პრინციპი. თუმცა ეს პრინციპი შეუზღუდავი არ არის. ცალკეულ შემთხვევებში კანონი ადგენს ფორმას, რომლის დაცვაც კონკრეტული ტიპის ხელშეკრულებების ნამდვილობისათვის აუცილებელია. მხარეებსაც შეუძლიათ გაითვალისწინონ ხელშეკრულების რაიმე ფორმა, როგორც მისი ძალაში შესვლის აუცილებელი წინაპირობა. კანონმდებელი გარკვეულ წესებს ხელშეკრულების ფორმასთან დაკავშირებით ისეთ შემთხვევებში განსაზღვრავს, როდესაც თავად სახელშეკრულებო სამართლებრივი ურთიერთობის სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად არის ამის საჭიროება და ფორმის დაწესებას შესაბამისი მიზანი გააჩნია. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი განსაზღვრავს ხელშეკრულების ტიპებს, რომელთა ნამდვილობისათვის საჭიროა, რომ ისინი დაიდოს წერილობითი ფორმით.

საკასაციო პალატა მიუთითებს სადავო პერიოდში მოქმედ საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 31 მარტის №1-3/151 ბრძანებით (ძალადაკარგულია 25/10/2006წ.) დამტკიცებული „სახელმწიფო ქონების აუქციონის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ დებულების მე-7 მუხლზე, რომლის თანახმად, ,,დამტკიცებული აუქციონის შედეგების ოქმის მიღების მომენტიდან „მყიდველმა“, „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ კანონის მე-7 მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, ოქმში მითითებულ საბანკო დაწესებულებაში უნდა შეიტანოს ნაღდად ან გადარიცხვით ფულადი თანხა, რომელიც შეესატყვისება მის მიერ აუქციონზე დასახელებულ საბოლოო ფასს. თუ „მყიდველი“ აღნიშნულ ვადაში არ გადაიხდის ქონების გამოსასყიდ თანხას, მას არ მიეცემა საკუთრების უფლება ობიექტზე და შეტანილი „ბე“ არ უბრუნდება. აუქციონის შედეგების დამტკიცების შესახებ „გამყიდველის“ გადაწყვეტილების მიღებიდან 20 კალენდარული დღის ვადაში „გამარჯვებული“ ვალდებულია „გამყიდველთან“ გააფორმოს ხელშეკრულება (რომელიც უნდა დამოწმდეს სანოტარო წესით), ქონების მიღება-ჩაბარების აქტთან ერთად, რომელიც წარმოადგენს მის განუყოფელ ნაწილს. სახელმწიფო ქონებაზე საკუთრების უფლება „გამყიდველიდან“ „მყიდველს“ გადაეცემა სახელმწიფო ქონების ღირებულების სრულად დაფარვის შემდეგ, შესაბამისი საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის გაცემის მომენტიდან. უძრავი ქონების პრივატიზებისას საკუთრების უფლება გადადის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შემდეგ. ამასთან, ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებისათვის, საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისა და ამისათვის აუცილებელი საბუთების წარდგენის ხარჯები იფარება „მყიდველის“ მიერ“.

საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს აუქციონის ჩატარების დროს მოქმედი რედაქციით „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლზე, რომლის პირველი პუნქტის თანახმად, კონკურსის ფორმით, აუქციონის ფორმით ან პირდაპირი მიყიდვის ფორმით სახელმწიფო ქონების პრივატიზებისას მყიდველსა და გამყიდველს შორის იდებოდა სანოტარო წესით დამოწმებული შესაბამისი ხელშეკრულება, იჯარა-გამოსყიდვის ფორმით პრივატიზებისას კი – საიჯარო ხელშეკრულება. შესაბამისი ხელშეკრულება იდებოდა პირდაპირ მიყიდვაზე გადაწყვეტილების მიღებიდან, კონკურსის ან აუქციონის ჩატარებიდან არა უმეტეს 3 თვის ვადისა. ეს ვადა აგრეთვე ვრცელდებოდა ამ კანონის მე-3 მუხლის მე-7 პუნქტით გათვალისწინებულ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული აქციების მართვის უფლების გადაცემისას დასადებ ხელშეკრულებაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმების ანალიზიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ აუქციონის ფორმით სახელმწიფო ქონების პრივატიზებისას, აუქციონში გამარჯვების შემდეგ საჭირო იყო მყიდველსა და გამყიდველს შორის სანოტარო წესით დამოწმებული ხელშეკრულების დადება და ქონებაზე მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმება. ამდენად, აუქციონის წესით სახელმწიფო ქონებაზე საკუთრების უფლების გადაცემის აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენდა მხარეთა შორის სანოტარო წესით დამოწმებული ხელშეკრულების დადება. საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის მსჯელობას, რომ ხელშეკრულების დადება, სახელმწიფო ქონების აუქციონის ფორმით პრივატიზების პროცედურების განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენდა და აუქციონის წესით სახელმწიფო ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვებისათვის აუცილებელი იყო ზემოაღნიშნული ნორმატიული აქტებით გათვალისწინებული პროცედურების ზედმიწევნით დაცვა.

მოცემულ შემთხვევაში უდავოდ დადგენილია, რომ აუქციონის ჩატარების შემდეგ მხარეებს შორის ხელშეკრულება გაფორმებული არ ყოფილა. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, რომ „გამარჯვებული“ ვალდებული იყო „გამყიდველთან“ გაეფორმებინა ხელშეკრულება, რომელიც წარმოადგენს უძრავი ქონების პრივატიზების განუყოფელ ნაწილს. როგორც ზემოთ აღინიშნა, სახელმწიფო ქონების აუქციონის წესით პრივატიზების პროცედურა მოიცავს სანოტარო წესით დამოწმებული ხელშეკრულების დადებასაც და წარმოადგენს მის შემადგენელ ნაწილს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ როგორც სადავო პერიოდში, ასევე დღეს მოქმედი კერძო და საჯაროსამართლებრივი ნორმები იმპერატიულად განსაზღვრავს უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლისათვის ხელშეკრულების დადების სავალდებულო წერილობითი ფორმის დაცვას, მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს არ აქვს უფლება გასცდეს თავის უფლებამოსილებას სამართლებრივ დავაში არ დადებული ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებულად აღიარების გზით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოქმედი საკანონმდებლო დანაწესის პირობებში, მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შეუძლებელია განსახილველი დავის ფარგლებში, რამდენადაც მოცემული შემთხვევაში სასამართლოს მსჯელობის საგანს წარმოადგენს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად აღიარება, რაც, როგორც უკვე აღინიშნა, ეწინააღმდეგება მოქმედ საპროცესო კანონმდებლობას და სცდება სასამართლოს დისკრეციის ფარგლებს. ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ვინაიდან მოსარჩელის იურიდიულ ინტერეს წარმოადგენს მის მიერ ასაღიარებლად მოთხოვნილი ნასყიდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრული უძრავი ქონების საკუთრებაში რეგისტრაცია, მოსარჩელეს შესაძლებლობა აქვს, ეძიოს ზემოაღნიშნული მიზნის მიღწევისათვის საჭირო სხვა სამართლებრივი გზები, შესაბამისი ადმინისტრაციული ორგანოებისთვის მიმართვის მეშვეობით.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 28¹ მუხლზე, რომლის თანახმად, პროცესის დაჩქარების მიზნით, მოსამართლეს შეუძლია დაეხმაროს მხარეს მოთხოვნის ტრანსფორმირებაში. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ „სარჩელის ტრანსფორმირების პროცესუალურ-სამართლებრივი შესაძლებლობა ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მოქმედი ინკვიზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპების თანაარსებობისა და ურთიერთშეჯერების გამოვლინებაა. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლითა და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით განმტკიცებული შეჯიბრებითობის პრინციპის, ასევე, ამავე კოდექსის 248-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, სასამართლო იზღუდება სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებით, თუმცა ინკვიზიციურობის პრინციპის საფუძველზე მინიჭებული აქტიური როლის გათვალისწინებით, სასამართლო არა თუ უფლებამოსილი, არამედ ამგვარი საჭიროების შემთხვევაში, ვალდებულია დაეხმაროს მხარეს მოთხოვნის ტრანსფორმირებაში... სასარჩელო მოთხოვნის მართებული ტრანსფორმირებისათვის გადამწყვეტია მოსარჩელის რეალური და საბოლოო იურიდიული ინტერესის გამორკვევა. სარჩელის ტრანსფორმირება ემსახურება მოსარჩელის საბოლოო მიზნის მიღწევის ხელშეწყობას... საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოთხოვნის ტრანსფორმირების ექსკლუზიური უფლებით სასამართლოს აღჭურვა წარმოადგენს იმის დადასტურებას, რომ სასამართლოს მოსარჩელის რეალური, ნამდვილი იურიდიული ინტერესის ამოკითხვისა და მასთან მისადაგებული შინაარსით სასარჩელო მოთხოვნის განსაზღვრის უპირატესი შესაძლებლობა გააჩნია“ (სუსგ საქმე №ბს-193(2კ-21) 09.12.2021 წ.).

ამდენად, პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მოცემული ადმინისტრაციული საქმე დაუბრუნდეს სააპელაციო პალატას ხელახლა განსახილველად.

რაც შეეხება ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის კერძო საჩივარს, ადმინისტრაციულ პროცესში სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მესამე პირად ჩაბმის თაობაზე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციულ პროცესში მესამე პირად ჩაბმა უზრუნველყოფს ამ პირის სამართლებრივი (სამართლის ნორმებით დაცული) ინტერესებისა და უფლებების დაცვას, საქმის ყოველმხრივ განხილვას, პროცესის ეკონომიურობას, სამართლებრივ უზრუნველყოფას. საქმეში მესამე პირად ჩასაბმელი პირის სამართლებრივი მდგომარეობა განისაზღვრება მისი როგორც მატერიალურ-სამართლებრივი, ასევე პროცესუალურ-სამართლებრივი დაინტერესებით საქმის მსვლელობისადმი. მესამე პირთა ინსტიტუტი, რომელიც ადმინისტრაციული პროცესის მნიშვნელოვან ინსტიტუტს განეკუთვნება, შესაძლებლობას ანიჭებს საქმეში ამ სტატუსით მონაწილე პირებს მოახდინონ თავიანთი კერძო, სუბიექტური ინტერესების დაცვა ადმინისტრაციული პროცესის ფარგლებში. მესამე პირთა ინსტიტუტი მოქმედებს იმ პირთა მიმართ, რომლებიც არ წარმოადგენენ ადმინისტრაციული პროცესის მხარეებს, მაგრამ შესაძლოა სასამართლოს გადაწყვეტილებით განესაზღვროთ გარკვეული უფლებები და მოვალეობები.

მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობა განასხვავებს მესამე პირთა ორ კატეგორიას - მარტივ და სავალდებულო მოწვევის მესამე პირებს. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სასამართლოს მთავარი სხდომის დამთავრებამდე სასამართლო უფლებამოსილია აცნობოს პირს, რომლის ინტერესებსაც შეიძლება შეეხოს სასამართლოს გადაწყვეტილება, ადმინისტრაციული პროცესის დაწყების შესახებ და ჩააბას იგი საქმეში მესამე პირად. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მესამე პირი აუცილებლად უნდა იქნეს საქმეში ჩაბმული, თუ იგი არის იმ სამართალურთიერთობის მონაწილე, რომლის თაობაზედაც სასამართლოს მიერ მხოლოდ საერთო გადაწყვეტილების გამოტანაა შესაძლებელი. ამდენად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული მესამე პირთა მარტივი მოწვევა სასამართლოს უფლებამოსილებას განეკუთვნება, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული სავალდებულო მოწვევა - სასამართლოს ვალდებულებას (სუსგ საქმე №ბს-143-136(კს-13), 16.05.2013წ.).

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის მსჯელობას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი კონკრეტული სარჩელის სახის გათვალისწინებით, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო არ წარმოადგენს სავალდებულო მოწვევის მესამე პირს და იმ სამართალურთიერთობის მონაწილეს, რომლის თაობაზედაც სასამართლოს მიერ მხოლოდ საერთო გადაწყვეტილების გამოტანაა შესაძლებელი, შესაბამისად საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კერძო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, განსახილველ საქმეზე გაწეული სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე, 412-ე, 419-ე, 420-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 03 ოქტომბრის განჩინება და მოცემული ადმინისტრაციული საქმე დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას ხელახლა განსახილველად;

4. სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა