ას-167-495-09 27 აპრილი, 2009წ.

თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) _ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოსარჩელეები) _ ნ. მ-შვილი, ც. ნ-ძე, ო. ბ-ოვა, ლ. გ-იანი, მ. და ე. ხ-იები

მესამე პირი _ სს «ს. გ. ს. კ.»

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 13 ნოემბრის განჩინება

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2007 წლის 30 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართეს ნ. მ-შვილმა, ც. ნ-ძემ, ო. ბ-ოვამ, ლ. გ-იანმა, მ. და ე. ხ-იებმა მოპასუხე საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს მიმართ. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს კუთვნილი აქციების ღირებულების ანაზღაურება, კერძოდ, მოპასუხისათვის თითოეული მათგანის სასარგებლოდ 1150 ლარის, მთლიანობაში _ 5750 ლარის დაკისრება.

მოსარჩელეთა მოთხოვნის საფუძვლები შემდეგში მდგომარეობს:

ნ. მ-შვილი, ო. ბ-ოვა, ც. ნ-ძე, მ. და ე. ხ-იების მამა ი. ხ-ია და ლ. გ-იანის მეუღლე ნ. გ-იანი წლების განმავლობაში მუშაობდნენ შპს «ს. ე.», რომელიც შემდგომ გარდაიქმნა სს «ს. გ. ს. კ.». აღნიშნული შპს-ის სააქციო საზოგადოებად გარდაქმნის პარალელურად, «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ» საქართველოს 1997 წლის 30 მაისის კანონის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის იმჟამად მოქმედი რედაქციის შესაბამისად, მოხდა სააქციო საზოგადოების აქციათა 10%-ის თანამშრომლებზე გადანაწილება.

მოსარჩელეები გამორჩენილი იყვნენ იმ სიიდან, რომელიც საფუძვლად დაედო სს «ს. გ. ს. კ.»აქციების განაწილებას მოქმედ და ყოფილ თანამშრომლებზე, რასაც საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და სს «საქართველოს გაერთიანებული სატელეკომუნიკაციო კომპანიის» წერილები ადასტურებდა.

საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს 2007 წლის 31 ივლისის ¹16/3111/6-6 წერილის თანახმად, საზოგადოების 9 654 250 ცალი აქცია განაწილდა 8 395 თანამშრომელზე, ანუ თითოეულს გადაეცა 1150 აქცია.

რამდენადაც სარჩელში დასახელებული პირებისათვის აქციების ზღვრული ოდენობით გადაცემის ვალდებულება კანონიდან ცალსახად გამომდინარეობდა და აღნიშნული ვალდებულება უდავოდ დარღვეული იყო, მოსარჩელეები მიიჩნევდნენ რომ მათი მოთხოვნა კუთვნილი აქციების ღირებულების ანაზღაურების თაობაზე დაკმაყოფილებას ექვემდებარებოდა (ს.ფ. 2-4).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 12 თებერვლის საოქმო განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩაება სს «საქართველოს გაერთიანებული სატელეკომუნიკაციო კომპანია» (ს.ფ. 53-56).

სს «ს. გ. ს. კ.» საქალაქო სასამართლოში მის მიერ წარდგენილ შესაგებელში განმარტა შემდეგი:

1995 წლის 4 ივლისს დაფუძნდა შპს «ს. ე.», რომლის დამფუძნებელს და ერთადერთ პარტნიორს წარმოადგენდა საქართველოს რესპუბლიკის კავშირგაბმულობის სამინისტრო. შპს-ის კაპიტალი შეადგენდა 1000 აშშ დოლარს ეროვნულ ვალუტაში. 1999 წლის 25 ივნისს მოხდა შპს-ს ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის შეცვლა და ჩამოყალიბდა სააქციო საზოგადოებად. ამასთან, გაიზარდა საზოგადოების საწესდებო კაპიტალი, რომელმაც შეადგინა 96 566 191 ლარი და დაიყო ამდენივე აქციად, რომელთაგან თითოეულის ღირებულება შეადგენდა ერთ ლარს.

2005 წლის ივნისის თვეში საზოგადოების სამეწარმეო რეესტრში მოხდა ცვლილების რეგისტრაცია, კერძოდ, სს «ს. ე.» შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა სს «ს. გ. ს. კ.». იგი წარმოადგენდა სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ საწარმოს, რომელიც 2006 წლის 14 ივნისამდე ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს მეშვეობით ფლობდა აქციათა პაკეტის 90.65%-ს (93 582 434 აქცია). «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ» 1997 წლის 30 მაისის კანონის, «სახელმწიფო ქონების კონკურსის ფორმით პრივატიზების შესახებ» დებულების, აგრეთვე საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 2006 წლის 9 თებერვლის ¹1-1/106 და 15 მაისის ¹1-1/416 ბრძანებების შესაბამისად, 2006 წლის 14 ივნისს მოხდა სს «ს. გ. ს. კ.» პრივატიზება, რომლის აქციების 90.65% საკუთრების უფლებით გადაეცა კერძო კომპანიას. ამასთან, «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ» 1997 წლის 30 მაისის კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის საფუძველზე, საწარმოს სააქციო საზოგადოებად დაფუძნების მომენტისათვის მუშაკებს უსასყიდლოდ გადაეცათ მთლიანი საწესდებო კაპიტალის 10%-მდე აქციები, თითოეულ მუშაკზე არა უმეტეს საქართველოში არსებული მინიმალური ხელფასის ასმაგი ოდენობისა. მოცემული შეღავათები შეეხოთ: ა. იმ მუშაკებს, რომლებისთვისაც საწარმო წარმოადგენდა ძირითად სამუშაო ადგილს; ბ. პირებს, რომლებსაც მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად უფლება ჰქონდათ დაბრუნებულიყვნენ ამ საწარმოში; გ. პენსიონერებს, რომლებიც ამ საწარმოდან გავიდნენ პენსიაზე არანაკლებ 5 წლის მუშაობის შემდეგ; დ. იმ პირებს, რომლებიც ამ საწარმოს სააქციო საზოგადოებად დაფუძნებამდე 1 წლით ადრე შეამცირეს და რეგისტრირებული იყვნენ, როგორც უმუშევრები. აღნიშნულის გათვალისწინებით შედგა აქციონერთა სია, რომელშიც შევიდა 8 395 თანამშრომელი და დასამტკიცებლად გადაეგზავნა ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს. თითოეულ აქციონერს გადაეცა საწესდებო კაპიტალის 0.00114%-ის ოდენობის _ 1150 ცალი აქცია.

რაც შეეხებოდა აქციონერთა სიიდან გამორჩენილ თანამშრომლებს, სს «ს. გ. ს. კ.» წარდგენილ იქნა რამდენიმე ასეთი თანამშრომლის განცხადება, რომელთა შესახებ (მათ შორის იყვნენ მოსარჩელეებიც) მონაცემები გადაეგზავნა ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს. მიუხედავად ამისა, ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო საპასუხო წერილებში აღნიშნავდა, რომ იგი მოკლებული იყო შესაძლებლობას, განეხილა სს «ს. გ. ს. კ.» იმ მუშაკების (უფასოდ აქციათა მიმღებ პირთა) სიაში შეყვანა, რომელთა ჩამონათვალიც წარდგენილი იყო სს «საქართველოს გაერთიანებული სატელეკომუნიკაციო კომპანიის» მიერ (ს.ფ. 60-62).

მოპასუხე საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ განმარტა, რომ სარჩელში დასახელებული აქციონერების სიიდან გამორჩენა მათი ბრალით არ მომხდარა, აღნიშნული სს «ს. გ. ს. კ.» ხელმძღვანელობის მიერ წარდგენილი არასრული სიის შედეგი იყო, რომლის სისწორეზე პასუხს თავად სააქციო საზოგადოება აგებდა. ამასთან, სს «ს. გ. ს. კ.» აქციების 100% უკვე გასხვისებული იყო და კერძო მფლობელობაში იმყოფებოდა.

საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 19 მარტის სხდომაზე მოსარჩელეთა წარმომადგენელმა სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა და აღნიშნა, რომ ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო ვერ ასაბუთებდა, რა განახორციელა იმ პერიოდის შემდეგ, როდესაც მისთვის ცნობილი გახდა გამორჩენილ აქციონერთა შესახებ. აქვე, მოსარჩელეებმა საგულისხმოდ მიიჩნიეს იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე მითითება, რომ დასახელებული პერიოდისათვის სააქციო საზოგადოების ქონება _ აქციები, ჯერ კიდევ არ იყო გასხვისებული კერძო პირებზე და კანონით დადგენილი 10%-ის ფარგლებში კვლავ არსებობდა გამორჩენილ აქციონერთა მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა. აღნიშნული მოპასუხის მიერ სრულად იქნა იგნორირებული და მოსარჩელეებს მოგვიანებით, სააქციო საზოგადოების კერძო პირების საკუთრებაში გადასვლის შემდეგ წერილობით ეცნობათ, რომ მათი მოთხოვნა ვერ დაკმაყოფილდებოდა, რამდენადაც საზოგადოების აქციები სრულად იყო განაწილებული (ს.ფ. 82-88)

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილებით ნ. მ-შვილის, ც. ნ-ძის, ო. ბ-ოვას, ლ. გ-იანის, მ. და ე. ხ-იების სარჩელი დაკმაყოფილდა: საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს დაეკისრა თითოეული მოსარჩელის სასარგებლოდ 1150 ლარის, მთლიანობაში _ 5750 ლარის გადახდა.

საქლაქო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილად იქნა მიჩნეული შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ნ. მ-შვილი, ო. ბ-ოვი, ც. ნ-ძე, მ. და ე. ხ-იების მამა ი. ხ-ია და ლ. გ-იანის მეუღლე ნ. გ-იანი მუშაობდნენ შპს «ს. ე.», რომელიც შემდგომ გარდაიქმნა სს «ს. გ. ს. კ.»;

სს «ს. გ. ს. კ.» 2006 წლის ¹1/11/212 წერილით საწარმოთა მართვის სააგენტოს ეცნობა, რომ სააქციო საზოგადოების მიერ 1999 წელს შედგენილ აქციონერთა სიაში გამორჩენილი იყვნენ გარკვეული თანამშრომლები და სააქციო საზოგადოების დირექტორი ითხოვდა გადაწყვეტილების მიღებას ამ საკითხზე;

საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს 2007 წლის თებერვლის ¹16/3111/6-6 წერილით სს «ს. გ. ს. კ.» ეუწყა, რომ აქციების მიმღებ პირთა სიის წარდგენა სამინისტროსათვის დავალებული ჰქონდა სს-ის ხელმძღვანელობას, რაც მათ მიერ განხორციელდა კიდეც. შესაბამისად, სამინისტრომ საზოგადოების 8 395 მუშაკს საკუთრებაში უსასყიდლოდ ერთდროულად გადასცა 9 654 250 ცალი აქცია (თითოეულს 1150 აქცია). ამდენად, სამინისტრო მოკლებული იყო შესაძლებლობას, განეხილა სს «ს. გ. ს. კ.» იმ მუშაკების უფასოდ აქციათა მიმღებ პირთა სიაში შეყვანის საკითხი, რომლებიც თავდაპირველ სიაში არ იყვნენ. ამასთან, სს «ს. გ. ს. კ.» აქციების 100% სახელმწიფოს მიერ უკვე გასხვისებული იყო და კერძო საკუთრებაში იმყოფებოდა;

სს «ს. გ. ს. კ.»წარმოადგენდა სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ საწარმოს, რომელიც 2006 წლის 14 ივნისამდე ფლობდა კომპანიის აქციათა პაკეტის 90.65%-ს. 2006 წლის 14 ივნისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, სს «ს. გ. ს. კ.»პრივატიზება განხორციელდა და სააქციო საზოგადოების აქციათა 90.65% კერძო მესაკუთრის მფლობელობაში გადავიდა;

მოპასუხისათვის მოსარჩელეების აქციების მიმღებ პირთა სიაში გამორჩენის შესახებ ცნობილი გახდა 2006 წლის მაისში, ხოლო სააქციო საზოგადოების ქონების აქციონერებისათვის გადანაწილების შემდეგ დარჩენილი 90.65%-ის პრივატიზება მოხდა 2006 წლის 14 ივნისს;

სს «ს. გ. ს. კ.» ერთი აქციის ნომინალური ღირებულება შეადგენდა 1.00 ლარს, ხოლო 1150 ცალი ჩვეულებრივი აქცია შეადგენდა სააქციო საზოგადოების საწესდებო კაპიტალის 0.001114%-ს.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ საქმის განხილვისას ვერ დაასაბუთა, თუ რატომ იყო იგი მოკლებული შესაძლებლობას, 2006 წლის მაისში, როდესაც მისთვის ცნობილი გახდა შეღავათიანი აქციების მიღების უფლების მქონე გამორჩენილ პირთა შესახებ, მოეხდინა მათი დაკმაყოფილება და აქციები გადაეცა ამ უკანასკნელთათვისაც, მაშინ როდესაც დგინდებოდა, რომ მაისის თვეში აქციათა მფლობელი და განმკარგავი კვლავ სახელმწიფო იყო და ამ აქციების გასხვისება და კერძო პირთა საკუთრებაში გადაცემა მხოლოდ 2006 წლის 14 ივნისს განხორციელდა.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხის მიერ მითითებულ იქნა მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის ¹288 დადგენილებით დამტკიცებული «სახელმწიფო საწარმოთა სააქციო საზოგადოებებად გარდაქმნის შესახებ» დებულება, რომელიც არ ადგენდა კანონით გათვალისწინებული 10%-ის ფარგლებში აქციათა განაწილების კონკრეტულ წესსა და პირობებს. ამასთან, არ არსებობდა არანაირი სხვა ნორმატიული აქტი, რომელიც ამომწურავად და იმპერატიულად განსაზღვრავდა, რომ აქციების განაწილების შემდეგ სამინისტროს აღარ ჰქონდა უფლება და ეკრძალებოდა, კანონით დადგენილი 10%-იანი ლიმიტის ფარგლებში კვლავ მოეხდინა გამორჩენილ პირებზე აქციათა გადანაწილება, მაშინ როცა, ფაქტობრივი მდგომარეობით, 2006 წლის მაისის თვეში, როდესაც შეღავათიანი აქციების მოთხოვნის უფლების მქონე დამატებითი აქციონერების შესახებ სამინისტროსათვის ცნობილი გახდა, სააქციო საზოგადოების აქციათა 90.65% ჯერ კიდევ გასხვისებული და კერძო საკუთრებაში გადასული არ იყო. უფრო მეტიც, პირველად აქციების განაწილებისას კანონით დადგენილი 10%-მდე ლიმიტი ბოლომდე არ ამოწურულა, რაც სამინისტროს აძლევდა შესაძლებლობას, დარჩენილი პროცენტების ფარგლებში მოეხდინა აქციების გადანაწილება და მხოლოდ მოსარჩელეთა დაკმაყოფილების შემდეგ გაეყიდა დარჩენილი 90% აქციები, ნაცვლად 90.65%-ისა.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელეებისათვის ზიანის მიყენება ფაქტობრივად განხორციელდა როგორც სს «ს. გ. ს. კ.» ხელმძღვანელობის მიერ მათი სიაში გამორჩენით, ისე ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს უმოქმედობით _ სიაში გამორჩენილ აქციონერებზე დარჩენილი აქციების გაუნაწილებლობით. რამდენადაც სს «ს. გ. ს. კ.»დროულად გამოასწორა მის მიერ დაშვებული შეცდომა და არაერთი წერილით მიმართა სამინისტროს გამორჩენილ პირთა აქციებით დაკმაყოფილების შესახებ, ხოლო სამინისტრომ, მიუხედავად იმისა, რომ მას ამ მდგომარეობის გამოსწორება და თანამშრომელთათვის აქციების გადაცემა შეეძლო, არ განახორციელა ეს მოქმედება, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზიანის მიყენება უშუალოდ სამინისტროს ქმედების შედეგად განხორციელდა.

ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანის დროისათვის სს «ს. გ. ს. კ.» აქციების 100% კერძო მესაკუთრეთა მფლობელობაში იმყოფებოდა და მოსარჩელეებისათვის აქციების ნატურით გადაცემა შეუძლებელი იყო, სასამართლოს მოსაზრებით, ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა ის თანხა, რასაც ისინი მიიღებდნენ მოპასუხის მხრიდან მისთვის კანონით მინიჭებული ვალდებულების დროულად და ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, ასევე სამოქალაქო კოდექსის 326-ე, 409-ე და 412-ე მუხლების საფუძველზე საქალაქო სასამართლომ სარჩელი საფუძვლიანად მიიჩნია (106-113).

დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი საფუძვლებით:

2000 წლის 20 ოქტომბერს ჩატარდა სს «ს. ე.» აქციონერთა საერთო კრება, სადაც ერთ-ერთ საკითხად განხილულ იქნა აღნიშნული საზოგადოების შრომით კოლექტივზე «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ» კანონის თანახმად უფასოდ გასანაწილებელი აქციების გადაცემის საკითხი. კრებაზე დადგინდა, რომ განაწილებას ექვემდებარებოდა 9 654 688 ლარის ნომინალური ღირებულების აქცია, რაც შეადგენდა საზოგადოების საწესდებო კაპიტალის 9.998%-ს. სამინისტროს უნდა დაემტკიცებინა სააქციო საზოგადოების მიერ წარდგენილ იმ პირთა სია, რომელთაც ეკუთვნოდათ კანონით გათვალისწინებული უფასო აქციები.

სს «ს. გ. ს. კ.» ხელმძღვანელობას ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს წერილებით დაევალა «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ» კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული შეღავათებით მოსარგებლე საწარმოს კოლექტივისათვის უფასოდ აქციების გადაცემის მიზნით, სამინისტროში შესაბამისი დოკუმენტაციის, მათ შორის, სააქციო საზოგადოების ხელმძღვანელობის მიერ დამტკიცებული უფასო აქციების მიმღებ პირთა სიის წარდგენა. აღნიშნული სიის სისწორზე პასუხისმგებლობა ეკისრებოდა სააქციო საზოგადოების ხელმძღვანელობას და არა სამინისტროს. სააქციო საზოგადოების მიერ წარდგენილი სიის შესაბამისად, 2006 წლის იანვარში მოხდა უფასო აქციების განაწილება. როგორც შემდგომ გამოირკვა, წარდგენილ სიაში არ იყვნენ შეყვანილი მოსარჩელეები, რომლებიც სარგებლობდნენ ანალოგი. შეღავათებით. მართალია, სააქციო საზოგადოებამ 2006 წლის 16 მაისის ¹1/11/212 წერილით წარადგინა დამატებითი სია, მაგრამ კანონით გათვალისწინებული 10%-მდე უფასო აქციები უკვე განაწილებული იყო აქციონერებზე თანაბრად და სამინისტრო ვერ გადააჭარბებდა კანონით გათვალისწინებულ ამ ფარგლებს. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელეებს ზიანი მიადგათ სააქციო საზოგადოების ბრალეულობის გამო.

სასამართლო გადაწყვეტილებით ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს თითოეული მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 1150 ლარი. მოპასუხემ სიის გათვალისწინებით 8 395 თანამშრომელზე გასცა 9 654 688 ცალი უფასო აქცია ანუ საწესდებო კაპიტალის 9.998%, რომელმაც თითოეულზე შეადგინა 1150.512 აქცია. იმ შემთხვევაში, თუკი ყველა აქციონერი მოხვდებოდა სიაში, 9 654 688 აქცია გადანაწილდებოდა არა 8 395 აქციონერზე, არამედ დამატებით სიიდან გამოტოვებულ პირებზეც. შესაბამისად, პირთა წრის გაზრდის გამო შემცირდებოდა გასაცემი აქციების რაოდენობა. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებელი თანხა.

ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო წარმოადგენდა ადმინისტრაციულ ორგანოს, ხოლო მოსარჩელეები ადმინისტრაციული ორგანოსაგან ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდნენ იმის გამო, რომ მას «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ» 1997 წლის 30 მაისის კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტით მინიჭებული ჰქონდა საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილება სახელმწიფო ქონების განკარგვასთან დაკავშირებით. სახელმწიფო ქონების პრივატიზებასთან დაკავშირებული ურთიერთობა იყო საჯარო და არა კერძოსამართლებრივი ურთიერთობა. ამ დროს ადმინისტრაციული ორგანო ახორციელებდა ადმინისტრაციული კანონმდებლობით მასზე დელეგირებულ უფლებამოსილებებს. აღნიშნულის გათვალისწინებით, დავა უნდა განხილულიყო ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით (ს.ფ. 117-127).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 13 ნოემბრის განჩინებით საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება იმის შესახებ, რომ მოცემული დავა წარმოადგენდა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველ საქმეს და განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 24-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები სამოქალაქოსამართლებრივ ურთიერთობებში მონაწილეობენ ისევე, როგორც კერძო სამართლის იურიდიული პირები. ამავე კოდექსის 1509-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებულ საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად ითვლება სახელმწიფო. მოცემულ ურთიერთობაში, მართალია, მოპასუხე საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო არის ადმინისტრაციული ორგანო, მაგრამ იგი ამ სამართალურთიერთობაში გამოდის, როგორც კერძო სამართლის სუბიექტი. ამდენად, აღნიშნული საქმე წარმოადგენდა სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსჯადს.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიიჩნია, რომ სახელმწიფო, როგორც მეწარმე და აქციების მესაკუთრე, იღებდა გადაწყვეტილებას აქციების გადაცემაზე და «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ» კანონის მე-5 მუხლის მეორე პუნქტის შესაბამისად, სააქციო საზოგადოებად საწარმოს დაფუძნებისას ვალდებული იყო ამავე მუხლით განსაზღვრული კატეგორიის მუშაკებისათვის უსასყიდლოდ გადაეცა აქციათა 10%-მდე ოდენობა.

საქმეზე დადგენილი იყო, რომ სახელმწიფომ, როგორც მესაკუთრემ და მეწარმე სუბიექტმა, მუშა-მოსამსახურეებს უფასოდ გადასცა აქციათა 9.35%, ხოლო კერძო პირებზე გაასხვისა აქციების 90.65%. ასევე დადგენილი იყო, რომ თითოეულ მუშა-მოსამსახურეს უფასოდ გადაეცა 1150 აქცია, მთლიანობაში განაწილდა 9 654 250 აქცია, ერთი აქციის ნომინალური ღირებულება შეადგენდა ერთ ლარს და თითოეულ მუშა-მოსამსახურეს პროცენტულად შეხვდა აქციების 0.00114 პროცენტი. შესაბამისად, სამინისტროს მიერ თავისთვის დატოვებული 65 მეათედი პროცენტის გაყოფით 0.00114 პროცენტზე მიიღებოდა 57017.545, რაც ადასტურებდა იმას, რომ, თუ სამინისტრო დააკმაყოფილებდა მოსარჩელეებს, რომელთა უფლებაც უფასოდ აქციების მიღებაზე სადავო არ იყო და მათ გაუნაწილებდა იმავე რაოდენობის აქციებს, რაც სხვა მუშა-მოსამსახურეებს გადასცა, სამინისტრო არ დაარღვევდა კანონით დადგენილ 10%-იან ზღვარს და მას დარჩებოდა საწარმოს აქციების 90.6443% (ერთი მუშა-მოსამსახურის მიერ მიღებული აქციების 0.00114%-ის შეჯამებით მოსარჩელეთა რაოდენობაზე მიიღება 0.0057%, რომლის გამოკლებით 90.65%-თან რჩება 90.6443%).

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია სამინისტროს პოზიცია იმის შესახებ, რომ, როცა სააქციო საზოგადოებამ 2006 წლის 16 მაისის ¹1/11/212 წერილით წარადგინა მოსარჩელეთა სია, მათზე აქციათა გადაცემით სამინისტრო გადააჭარბებდა კანონით გათვალისწინებულ 10%-იან ზღვარს. ამასთან, გასათვალისწინებელი იყო ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნის წარდგენისას სამინისტრო ჯერ კიდევ ფლობდა აქციათა 90.65%-ს და მან აღნიშნული გაასხვისა მხოლოდ 2006 წლის 14 ივნისს.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ მოპასუხის მიერ მითითებული მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის ¹288 დადგენილებით დამტკიცებული «სახელმწიფო საწარმოთა სააქციო საზოგადოებებად გარდაქმნის შესახებ» დებულება არ ადგენდა კანონით გათვალისწინებული 10%-ის ფარგლებში აქციათა განაწილების კონკრეტულ წესსა და პირობებს. ამასთან, არ არსებობდა არანაირი სხვა ნორმატიული აქტი, რომელიც ამომწურავად და იმპერატიულად განსაზღვრავდა, რომ აქციების ერთხელ განაწილების შემდეგ სამინისტროს აღარ ჰქონდა უფლება და ეკრძალებოდა კანონით დადგენილი 10%-იანი ლიმიტის ფარგლებში კვლავ მოეხდინა გამორჩენილ პირებზე აქციათა განაწილება (ს.ფ. 197-203).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორის მოთხოვნის საფუძვლები შემდეგში მდგომარეობს:

«სახელმწიფო საწარმოების, სახელმწიფო საწარმოთა გაერთიანებების სააქციო საზოგადოებად გარდაქმნის ორგანიზაციულ ღონისძიებათა შესახებ» საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 14 აპრილის ¹288 დადგენილების მესამე პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო საწარმოთა გარდაქმნა სააქციო საზოგადოებებად ხორციელდება ყველა საწარმოში შექმნილი პრივატიზაციის სამუშაო კომისიის მიერ. პერსონალური პასუხისმგებლობა შესაბამისი დოკუმენტების მომზადებისა და კომისიისათვის მათი დროული წარდგენისათვის ეკისრებათ საწარმოთა ხელმძღვანელებს. ამავე დადგენილებით დამტკიცებული «სახელმწიფო საწარმოთა სააქციო საზოგადოებებად გარდაქმნის შესახებ» დებულების მესამე ნაწილის მე-19 პუნქტის მიხედვით, პრივატიზაციის სამუშაო კომისიას აკისრია პასუხისმგებლობა საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროში ან ტერიტორიულ ორგანოში წარსადგენი დოკუმენტების სწორი მომზადებისათვის. ამდენად, სამინისტროში წარსადგენი დოკუმენტების სისწორეზე პასუხისმგებლობა ეკისრებოდა სააქციო საზოგადოებას. მოცემულ შემთხვევაში საქმის განმხილველმა სასამართლომ უგულვებელყო ზემომითითებული ნორმები.

სააქციო საზოგადოების მიერ წარდგენილი სიის შესაბამისად, 2006 წლის იანვარში მოხდა უფასო აქციების განაწილება, კერძოდ, 8 395 თანამშრომელზე გაიცა 9 654 250 უფასო აქცია, ანუ საწესდებო კაპიტალის 9.998% (აღნიშნული არის 10%-მდე ზღვარის ყველაზე მაქსიმალური პროცენტული ზღვარი), რომელმაც თითოეულზე შეადგინა 1150.512 აქცია. იმ შემთხვევაში, თუ ყველა აქციონერი მოხვდებოდა სიაში, მაშინ 9 654 250 აქცია გადანაწილდებოდა არა 8 395 აქციონერზე, არამედ სიიდან გამოტოვებულ პირებზეც და შესაბამისად, შემცირდებოდა გასაცემი აქციების რაოდენობა.

სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველი შეიძლება გახდეს მხოლოდ არამართლზომიერი ქმედება. თავის მხრივ, სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძველია ზიანის მიმყენებლის არამართლზომიერი მოქმედება ან უმოქმედობა, არამართლზომიერ მოქმედებასა და ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირი, ზიანის მიმყენებლის ბრალი. მოცემულ შემთხვევაში ზიანის მიყენებაში სამინისტროს ბრალი არ მიუძღვის. მოსარჩელეებს ზიანი მიადგათ სააქციო საზოგადოების ბრალეულობით. შესაბამისად, სამინისტროს მიმართ მოთხოვნა უსაფუძვლოა (ს.ფ. 212-219).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება და საქმე განსახილველად გადაეცეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა არ განეკუთვნება სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველ საქმეს.

სადავო სამართლებრივ ურთიერთობაში სახელმწიფო, წარმოდგენილი ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახით, მონაწილეობს არა როგორც პარტნიორი და, ამდენად, კერძო სამართლის სუბიექტი, არამედ როგორც სს «საქართველოს გაერთიანებულ სატელეკომუნიკაციო კომპანიის» აქციების პრივატიზების განმხორციელებელი ორგანო, რომელთა ღირებულების ანაზღაურებასაც მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეები ითხოვენ, აღნიშნული პრივატიზების პროცესის მათთან მიმართებით კანონდარღვევით განხორციელების გამო.

ამასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ» 1997 წლის 30 მაისის კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის პირველი მუხლის «ბ» ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, «პრივატიზება» არის ფიზიკური და იურიდიული პირების ან მათი გაერთიანებების მიერ სახელმწიფო ქონებაზე საკუთრების უფლების შეძენა, რის შედეგად სახელმწიფო კარგავს პრივატიზებული ქონების ფლობის, სარგებლობისა და განკარგვის, ხოლო სახელმწიფო ორგანოები _ მისი მართვის უფლებებს. ამავე კანონის მე-6 მუხლის მიხედვით, პრივატიზება ხდება კონკურსის, აუქციონის, იჯარა-გამოსყიდვისა და პირდაპირი მიყიდვის ფორმით ქონების შესყიდვით. დამატებით, ამავე კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტში საუბარია, რომ საწარმოთა აქციონირების დროს მუშაკებს უსასყიდლოდ ერთდროულად გადაეცემათ მთლიანი საწესდებო კაპიტალის 10%-მდე აქციები, მაგრამ არა უმეტეს საქართველოში არსებული მინიმალური ხელფასის ათმაგი ოდენობისა, ერთ მუშაკზე გაანგარიშებით. აღნიშნული შეღავათი ეხებათ: ა. იმ მუშაკებს, რომლებისთვისაც საწარმო წარმოადგენს ძირითად სამუშაო ადგილს; ბ. იმ პირებს, რომლებსაც მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად უფლება აქვთ დაბრუნდნენ ამ საწარმოში; გ. პენსიონერებს, რომლებიც პენსიაზე გავიდნენ ამ საწარმოდან არანაკლებ 5 წლის მუშაობის შემდეგ; დ. იმ პირებს, რომლებიც ამ საწარმოს სააქციო საზოგადოებად დაფუძნებამდე 1 წლით ადრე შეამცირეს და რეგისტრირებული არიან როგორც უმუშევრები. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნულ ნორმაში საუბარია სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ აქციათა პრივატიზებაზე.

საქმეზე დადგენილია, რომ მოსარჩელეები _ ნ. მ-შვილი, ო. ბ-ოვა, ც. ნ-ძე, მ. და ე. ხ-იების მამა ი. ხ-ია და ლ. გ-იანის მეუღლე ნ. გ-იანი მუშაობდნენ შპს «ს. ე.», რომლის დამფუძნებელსა და ერთადერთ პარტნიორს წარმოადგენდა საქართველოს კავშირგაბმულობის სამინისტრო. 1999 წლის 25 ივნისს შპს გარდაიქმნა სააქციო საზოგადოებად, რა დროსაც განხორციელდა საწარმოს მთლიანი საწესდებო კაპიტალის 10%-მდე აქციების თანამშრომლებზე უსასყიდლოდ გადაცემა ანუ პრივატიზება.

განსახილველ შემთხვევაში სარჩელის დავის საგანია ადმინისტრაციული ორგანოსაგან _ ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსაგან აქციების ღირებულების ანაზღაურება იმის გამო, რომ მან არ შეასრულა მოსარჩელეებზე კუთვნილი აქციების პრივატიზების ვალდებულება. სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ» 1997 წლის 30 მაისის კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტით დადგენილი ზემომითითებული დანაწესი, რომელიც საწარმოს მუშაკთა მიმართ ადგენს აქციათა 10%-მდე ოდენობის უსასყიდლოდ გადაცემის გარანტიას. ამავე ნორმას ეყრდნობა სააპელაციო სასამართლოც დავის გადაწყვეტისას. «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ» კანონი განეკუთვნება ადმინისტრაციულ კანონმდებლობას. ამდენად, სადავო ურთიერთობა საჯაროსამართლებრივი შინაარსის მატარებელია და მისი ძირითადი სამართლებრივი საფუძველია ადმინისტრაციული კანონმდებლობა, რის გამოც ამ შემთხვევაში ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნა დაცულია.

რამდენადაც საკასაციო საჩივრის დავის საგანია ადმინისტრაციული ორგანოსაგან პრივატიზებისათვის განკუთვნილი აქციების ღირებულების ანაზღაურება, მოცემულ შემთხვევაში ადგილი აქვს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის «გ» ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციული კატეგორიის საქმეს.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საქმე განხილულია საგნობრივი განსჯადობის წესების დარღვევით და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საპროცესო საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლით, 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 13 ნოემბრის განჩინება;

საქმე განსახილველად გადაეცეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.