საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
№ბს-589(კ-24) 3 სექტემბერი, 2025 წელი ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
გენადი მაკარიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ქეთევან ცინცაძე, ბადრი შონია
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა სს „... ბანკის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 12 დეკემბრის განჩინების გაუქმების თაობაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, სსიპ შემოსავლების სამსახური).
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. სს „... ბანკმა“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ.
მოსარჩელემ მოითხოვა: ა) ბათილად იქნეს ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2018 წლის 10 ოქტომბრის №175926 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი; ბ) ბათილად იქნეს ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 10 დეკემბრის №35319 ბრძანება; გ) ბათილად იქნეს ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2019 წლის 18 დეკემბრის №7389/2/2018 გადაწყვეტილება.
2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სს „... ბანკის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა სს „... ბანკის“ მიერ.
3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით სს „... ბანკის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილება.
4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 12 დეკემბრის განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა სს „... ბანკის“ მიერ.
კასატორის განმარტებით, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 31 აგვისტოს №21-14/111863 საგადასახადო შეტყობინებით სს „... ბანკს“ ეცნობა საგადასახადო შემოწმების შესახებ. შეტყობინების მიხედვით, ბანკისგან წარსადგენი ინფორმაციის ერთ-ერთ მოთხოვნას წარმოადგენდა ბუღალტრული აღრიცხვის პროგრამის ასლის მიწოდება. ბანკი სრულ მზადყოფნას გამოთქვამდა, შეესრულებინა კანონით გათვალისწინებული ვალდებულებები და შემოსავლების სამსახურს აცნობა, რომ შეუძლებელი იყო პროგრამის ბაზის მოცულობის გამო, სტანდარტული ტექნიკური საშუალებებით ასლის აღება და ამგვარი სახით გადაცემა. ამ საფუძვლით, შემოსავლების სამსახურის აუდიტორთან გასაუბრებისას ბანკმა განიხილა პროგრამულ წვდომაზე დათვალიერების რეჟიმში დაშვების გზები. აუდიტორის მხრიდან შეთავაზებული იყო ორი ალტერნატივა: ბანკი დისტანციურად ან ადგილზე მოახდენდა აუდიტორებისათვის წვდომის უფლების გადაცემას. ბანკს მოუხდა აღნიშნულ მოთხოვნაზე უარის თქმა, ვინაიდან ეს ავტომატურად გამოიწვევდა ბანკის კლიენტების ინფორმაციაზე წვდომასაც, ხოლო „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლის და „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 და მე-5 მუხლების მიხედვით, ბანკს არ აქვს უფლება, დაუშვას წვდომა ისეთ არხებზე, რომელთა გამოყენება გამოიწვევს კლიენტების ნებართვის გარეშე საბანკო საიდუმლოების ან პერსონალური ინფორმაციის მესამე პირისთვის გამჟღავნებას. საბუღალტრო პროგრამაზე წვდომის არარსებობა არ შეუშლიდა ხელს საგადასახადო აუდიტის პროცესს. ბანკი მზადყოფნას გამოთქვამდა დაეშიფრა კლიენტის საიდენტიფიკაციო მონაცემები და ამგვარი სახით წარედგენა აუდიტორებისთვის. აღნიშნულის პასუხად, შემოსავლების სამსახურის №21-14/122804 მიმართვით ბანკს ეცნობა, რომ შემოსავლების სამსახური არ იყო თანახმა კლიენტების ინფორმაციის დაშიფვრით ინფორმაციის მიღებაზე და კვლავ მოითხოვდა შესაბამისი პირების დაშვებას საბუღალტრო და სხვა სააღრიცხვო ელექტრონულ პროგრამებზე, ვინაიდან, მათი განმარტებით, ეს აუცილებელი იყო საგადასახადო ორგანოს მიერ მისი კანონიერი უფლებამოსილების განხორციელებლად. სს „... ბანკის“ №495/124-11 წერილით დამატებით განემარტა შემოსავლების სამსახურს, რომ კლიენტების შესახებ მაიდენტიფიცირებელი ინფორმაციის დაუშიფრავი სახით მიწოდება ან/და დაშვება ბანკის სააღრიცხვო სისტემაზე გამოიწვევდა კლიენტის შესახებ კონფიდენციალური ინფორმაციის გამჟღავნებას, რაც ეწინააღმდეგება ბანკის მიერ აღებულ ვალდებულებას, არ გაამჟღავნოს კლიენტის საბანკო და კონფიდენციალური ინფორმაცია. ასევე, წერილით გამოითქვა მზადყოფნა მომავალი თანამშრომლობისთვის. აღნიშნული წერილის შემდეგ, შემოსავლების სამსახურის მიერ შედგენილ იქნა საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი №175926 (10.10.2018წ.), რომლითაც სს „... ბანკი’’ დაჯარიმდა 400 ლარით. სამართალდარღვევის ოქმი გასაჩივრდა სს „... ბანკის’’ მიერ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ელექტრონული სისტემის მეშვეობით შემოსავლების სამსახურში №37473/1/2018 საჩივრით, რომელიც არ დაკმაყოფილდა შემოსავლების სამსახურის 10.12.2018 წლის №35319 ბრძანებით. აღნიშნული ბრძანება გასაჩივრდა ფინანსთა სამინისტროში №7389/2/2018 საჩივრით, რომელიც ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს 18.12.2019 წლის №7389/2/2018 გადაწყვეტილებით, კერძოდ, გაუქმდა შემოსავლების სამსახურის 10.12.2018 წლის №35319 ბრძანება და ნაწილობრივ გაუქმდა აუდიტის დეპარტამენტის 10.10.2018 წლის №175926 სამართალდარღვევის ოქმი. საჩივარი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.
კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა შეეფასებინა, ჰქონდა თუ არა მოქმედი კანონმდებლობით უფლება სს „... ბანკს”, შემოსავლების სამსახურისათვის გადაეცა მოთხოვნილი ინფორმაცია სასამართლო გადაწყვეტილების გარეშე ან/და მოხდა თუ არა მისი დაჯარიმება კანონის სრული დაცვით, აქვს თუ არა უფლება შემოსავლების სამსახურს მიიღოს წვდომა ბანკის დოკუმენტაციაზე ყოველგვარი დაშტრიხვის გარეშე. მოცემულ შემთხვევაში, შემოსავლების სამსახურის მიერ რეალურად მოთხოვნილი იყო სს „... ბანკის“ ყველა კლიენტის საბანკო საიდუმლოების ამსახველი სრული დოკუმენტაცია, რის მოსაპოვებლადაც კანონით სპეციალური პროცედურაა დადგენილი. ბანკს არ ჰქონდა უფლება, სასამართლოს შესაბამისი გადაწყვეტილების გარეშე, კლიენტის პირადი მონაცემების დაუშტრიხავად, გადაეცა ეს ინფორმაცია შემოსავლების სამსახურისთვის. იმ კლიენტებისთვის, რომლებიც საერთოდ არ არიან აღრიცხული გადასახადის გადამხდელად (კანონით არ ევალებათ ასეთად რეგისტრაცია), არანაირად არ არის სასურველი, რომ მათ მიერ გატარებული ყველა ტრანზაქცია ცნობილი გახდეს სახელმწიფოსთვის. ბანკთან დაკავშირებულ პირებზე ინფორმაციის მიღება შემოსავლების სამსახურს შეუძლია ეროვნული ბანკისგან, როგორც ამას ახორციელებდა ბაზარზე ბანკების დაარსების დღიდან.
მოცემულ შემთხვევაში, საგადასახადო აუდიტორების მიერ მოთხოვნილი ინფორმაცია სცდებოდა სს „... ბანკის“ საგადასახადო შემოწმების ჩატარების საჭიროებებს და მოიცავდა ისეთი კონფიდენციალური ინფორმაციის მიღების მოთხოვნას, რომლის გამჟღავნების გარეშეც შესაძლებელი იყო სასურველი შედეგის მიღწევა. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ კონფიდენციალური ინფორმაციის დაცვა სს „... ბანკს’’ ევალებოდა როგორც კანონის საფუძველზე, ასევე დაახლოებით მილიონ ნახევარ კლიენტთან გაფორმებული სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებშიც. შემოსავლების სამსახურის მითითება იმაზე, რომ ბანკის შემოწმება შეუძლებელია მისი საბუღალტრო აღრიცხვის პროგრამებზე წვდომის გარეშე, ვერ იქნება პატივსადებ მიზეზად მიღებული. შემოსავლების სამსახურს ბანკის ყველა კლიენტის საბანკო საიდუმლოების მიღების გარეშეც შეუძლია ბანკის საგადასახადო შემოწმება, როგორც ეს წლების განმავლობაში ხდებოდა. აუდიტორი ვერ აიძულებდა ბანკს დაერღვია კანონით დაკისრებული ვალდებულება საბანკო საიდუმლოების დაცვის შესახებ. შემოსავლების სამსახურისგან განსხვავებით, კანონმდებელი მკაფიოდ უსვამს ხაზს პირის კონფიდენციალური ინფორმაციის მნიშვნელობას და იცავს მას.
კასატორის განმარტებით, შესამოწმებელ ორგანიზაციას წარმოადგენს ბანკი, რომლის საქმიანობაც სრულებით განსხვავებულია სხვა ორგანიზაციებისგან. ნებისმიერი კლიენტისთვის მიუღებელია მისი მომსახურე ბანკის საგადასახადო შემოწმების მიზეზით სახელმწიფოსთვის ცნობილი გახდეს ის პირადი ინფორმაცია, რასაც ატარებს მის მიერ ბანკის მეშვეობით განხორციელებული თითოეული ტრანზაქცია (რომელ კაფე-ბარს სტუმრობს ყველაზე ხშირად, რომელ მობილურის ბალანსზე რიცხავს დეპოზიტს, რომელი ავტოსამრეცხაოს მომხმარებელია, რითი ერთობა, რა უყვარს და ა.შ.). აღნიშნულის მოთხოვნით, შემოსავლების სამსახურის მიმართვა არღვევდა „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 და მე-5 მუხლების მოთხოვნებს. ამასთან, გასამიჯნია ზოგადი ხედვის უფლება პირის პერსონალურ მონაცემებზე და კონკრეტული დოკუმენტაციის გადაცემა, რომელიც შეიცავს შეზღუდულ ინფორმაციას კანონით განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად. ბანკის მეშვეობით განხორციელებული ნებისმიერი ტრანზაქციის გადაცემით სხვა პირისათვის, მათ შორის სახელმწიფოსთვის, პირის მაიდენტიფიცირებელი მონაცემების დაშიფვრის გარეშე, ხდება იმ პირის საბანკო საიდუმლოებისა და პერსონალური ინფორმაციის მესამე პირისათვის გამჟღავნება, ვის მიმართაც არის განხორციელებული ესა თუ ის ტრანზაქცია. ხედვის უფლება ნებისმიერ საბანკო ინფორმაციაზე კი, გაცილებით ფართო მასშტაბებს გულისხმობს, კერძოდ: ბანკი შემოსავალს იღებს პირისათვის ანგარიშის მომსახურების საკომისიო გადასახადებიდან დაწყებული სასესხო/საანაბრო ურთიერთობებით დასრულებული. ასევე, თუ ასეთი ტრანზაქციების ამონაწერი არ არის შეზღუდული გარკვეული პრინციპებით (მაგ. კონკრეტული კლიენტის შესახებ ინფორმაცია), იძლევა კონფიდენციალურ ინფორმაციას პირთა ფართო ჯგუფზე. კონკრეტულ შემთხვევაში, როდესაც შემოსავლების სამსახური ითხოვდა სს „... ბანკის” შემოწმების მიზნით მის საბუღალტრო და სხვა პროგრამებზე წვდომის უფლებას, ითხოვდა ასევე ბანკის ყველა კლიენტის პერსონალური საბანკო მონაცემის ხედვას (არა გადაცემას), რაც სს „... ბანკის” შემოწმებისათვის არ იყო საჭირო.
ბანკი აანალიზებს საგადასახადო ვალდებულების მნიშვნელობასაც და თანამშრომლობს შემოსავლების სამსახურთან კანონით გათვალისწინებულ ფარგლებში. შემოსავლების სამსახურის მიმართვაში მითითებული ინფორმაციის გამოთხოვაზე კანონით განსაზღვრულია სპეციალური პროცედურა და წინაპირობები, რომლების არსებობის შემთხვევაშიც, მხოლოდ სასამართლო კონტროლით არის შესაძლებელი შემოსავლების სამსახურის მიერ ასეთი ინფორმაციის მიღება. შუამდგომლობაში მითითებული ინფორმაციის მიღების წესი გათვალისწინებულია კანონით იმგვარად, რომ არ მოხდეს ბანკის კლიენტების კონფიდენციალური (საბანკო საიდუმლოება) ინფორმაციის გამჟღავნება, კერძოდ: საგადასახადო კოდექსი მკაფიოდ ადგენს იმ წესს, რომლითაც შეუძლია შემოსავლების სამსახურს პირის შესახებ კომერციული საიდუმლოების შემცველი ინფორმაციის მიღება. კანონმდებელმა ზუსტად განსაზღვრა ის წინაპირობები და პროცედურა, რისი დაცვაც ევალება შემოსავლების სამსახურს საბანკო საიდუმლოების შემცველი კონფიდენციალური ინფორმაციის მისაღებად. ასევე, ბანკი შეზღუდა ამ ინფორმაციის გაცემაზე. სს „... ბანკის“ მიერ დაშიფვრის გარეშე ინფორმაციის მიწოდება გამოიწვევს, როგორც კანონის დანაწესის პირდაპირ დარღვევას, ასევე ზოგადად კლიენტისა და ბანკის ნდობის პრინციპის დარღვევასაც. სს „... ბანკის“ ერთ-ერთი მთავარი პრინციპია სანდო და უსაფრთხო გარემოს შექმნა მისი კლიენტებისათვის. პერსონალური ინფორმაციის დამუშავებაზე თანხმობა ბანკის კლიენტებს მხოლოდ ბანკისთვის აქვთ გაცხადებული. საბანკო საიდუმლოების საგადასახადო საიდუმლოების ქვეშ მოქცევა ვერ იქნება პერსონალური ინფორმაციის გამჟღავნების საფუძველი.
„კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლი ცალსახად და ამომწურავად განსაზღვრავს იმ უფლებამოსილ პირთა/ორგანოთა წრეს, რომელთაც პირდაპირ მიეწოდება საბანკო საიდუმლოების შემცველი ინფორმაცია. რაც შეეხება, საგადასახადო ორგანოსთვის საბანკო საიდუმლოების შემცველი ინფორმაციის მიწოდებას, „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის დანაწესის თანახმად, აღნიშნული შესაძლებელია მხოლოდ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული სასამართლო გადაწყვეტილებისა და „ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობასა და საქართველოს მთავრობას შორის საერთაშორისო საგადასახადო ვალდებულებების შესრულების გაუმჯობესების და უცხოური ანგარიშის საგადასახადო შესაბამისობის აქტის შესრულების მიზნით“ შეთანხმების საფუძველზე.
5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 31 მაისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული სს „... ბანკის“ საკასაციო საჩივარი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „... ბანკის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში.
საქმეზე დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ა) სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2018 წლის 17 სექტემბრის №25784 ბრძანებით დაინიშნა სს „... ბანკის“ საქმიანობის გასვლითი საგადასახადო შემოწმება თანდართული პროგრამის მიხედვით. შესამოწმებელი საანგარიშო პერიოდი განისაზღვრა 2016 წლის 1 აგვისტოდან 2018 წლის 1 აგვისტომდე (ტ.1, ს.ფ 106); ბ) სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2018 წლის 31 აგვისტოს №21- 14/111863 საგადასახადო შეტყობინებით გადასახადის გადამხდელს - სს „... ბანკს“, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 70-ე მუხლის საფუძველზე, დაევალა 10 დღის ვადაში წარედგინა ინფორმაცია ბანკებში გახსნილ ანგარიშებზე, ასევე, ბუღალტრული აღრიცხვის ელექტრონული წარმოების შემთხვევაში, წარედგინა პროგრამის ასლი (ელექტრონული სახით) (ტ.1, ს.ფ 19-20); გ) სს „... ბანკმა“ სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტს 2018 წლის 31 აგვისტოს №21-14/111863 მიმართვის პასუხად, 2018 წლის 11 სექტემბრის წერილით აცნობა, რომ, ვინაიდან აუდიტორების პროგრამაზე დაშვება ავტომატურად გამოიწვევდა ბანკის კლიენტების ინფორმაციაზე წვდომასაც, „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლისა და „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 და მე-5 მუხლების მიხედვით ბანკს არ ჰქონდა უფლება დაეშვა ისეთ არხებზე წვდომა, რომელთა გამოყენებაც გამოიწვევდა კლიენტების ნებართვის გარეშე საბანკო საიდუმლოების ან პერსონალური ინფორმაციის მესამე პირისთვის გამჟღავნებას (ტ.1, ს.ფ 21-22); დ) სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2018 წლის 28 სექტემბრის №21-14/122804 მიმართვით სს „... ბანკს“ ეცნობა, რომ გამოთხოვილი ინფორმაცია ეხებოდა კონკრეტულ და მკაფიოდ განსაზღვრულ კანონიერ მიზანს, კომერციული ბანკის - როგორც გადასახადის გადამხდელის ვალდებულება არის საგადასახადო ორგანოს წარუდგინოს ეკონომიკურ საქმიანობასთან დაკავშირებული ფინანსური და სხვა ინფორმაცია, ასევე გადასახადების გამოსაანგარიშებლად და გადასახდელად საჭირო დოკუმენტები. სს „... ბანკს“, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 70-ე მუხლის საფუძველზე, დაევალა, წარედგინა სს „... ბანკში“ არსებული ყველა შესაბამისი ინფორმაცია/დოკუმენტაცია (მაიდენტიფიცირებელი მონაცემების დაშიფვრის გარეშე) ან/და საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი პირები დაეშვა ამ მონაცემებზე (მათ შორის დაშვება საბუღალტრო და სხვა სააღრიცხვო ელექტრონულ პროგრამებთან), რაც აუცილებელი იქნება შემოწმების პროცესში საგადასახადო ორგანოს მიერ მისი კანონიერი უფლებამოსილების განხორციელებისთვის. ამავე წერილით, მოსარჩელეს ეცნობა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 279-ე მუხლის შესაბამისად, საგადასახადო ორგანოს მიერ ამ კოდექსით დადგენილი წესით მოთხოვნის შემთხვევაში სააღრიცხვო დოკუმენტაციის ან/და დაბეგვრასთან დაკავშირებული ინფორმაციის, აგრეთვე საგადასახადო ორგანოს ან აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ მითითებულ ვადაში ქონების ნუსხის წარუდგენლობა იწვევს პირის დაჯარიმებას, რაც არ ათავისუფლებს ამ პირს დაკისრებული ვალდებულების შესრულების მოვალეობისაგან (ტ.1, ს.ფ 23-25); ე) სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2018 წლის 4 ოქტომბრის №21-14/125307 მიმართვით სს „... ბანკს“ ეცნობა, რომ მას 2018 წლის 28 სექტემბრის №21-14/122804 წერილით მოთხოვნილი ინფორმაცია არ წარუდგენია და 2018 წლის 5 ოქტომბრამდე წერილობით უნდა ეცნობებინა უზრუნველყოფდა თუ არა შემოსავლების სამსახურის უფლებამოსილი პირებისათვის ან/და შესაბამისი პირების ინფორმაციაზე დაშვების შეუფერხებელ განხორციელებას (ტ.1, ს.ფ 112); ვ) სს „... ბანკმა“ სსიპ შემოსავლების სამსახურს, აუდიტის დეპარტამენტის 2018 წლის 4 ოქტომბრის №21-14/125307 მიმართვის პასუხად, 2018 წლის 8 ოქტომბრის №495/124-11 წერილით აცნობა, რომ „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლის და „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 და მე-5 მუხლების მიხედვით ბანკს არ აქვს უფლება დაუშვას წვდომა ისეთ არხებზე, რომელთა გამოყენება გამოიწვევს კლიენტების ნებართვის გარეშე საბანკო საიდუმლოების ან პერსონალური ინფორმაციის მესამე პირისთვის გამჟღავნებას. ამასთანავე, მოსარჩელე მხარემ მიუთითა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 70-ე მუხლის მესამე ნაწილზე, რომელიც, საგადასახადო ორგანოს ანიჭებს უფლებამოსილებას გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო შემოწმებისას (ამ შემოწმების ფარგლებში) ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულების შესაბამისად სხვა სახელმწიფოს კომპეტენტური (უფლებამოსილი) ორგანოს მიმართვის საფუძველზე კომერციული ბანკისგან გამოითხოვოს პირის შესახებ „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლით გათვალისწინებული კონფიდენციალური ინფორმაცია. ამ ინფორმაციას საგადასახადო ორგანო გამოითხოვს სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე. შესაბამისად, მოსარჩელის პოზიციით ბანკის მხრიდან კლიენტების შესახებ მაიდენტიფიცირებელი ინფორმაციის დაუშიფრავი მიწოდება ან/და დაშვება ბანკის სააღრიცხვო სისტემაზე გამოიწვევდა კლიენტების შესახებ კონფიდენციალური ინფორმაციის გამჟღავნებას, რაც ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობას (ტ.1, ს.ფ 113); ზ) 2018 წლის 10 ოქტომბერს სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის მიერ შედგენილია №175926 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი, რომლის მიხედვით, სს „... ბანკმა“ დადგენილ ვადაში არ წარადგინა საგადასახადო ორგანოს მიერ, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 70-ე მუხლის თანახმად, 2018 წლის 28 სექტემბრის №21-14/122804 და 4 ოქტომბრის №21-14/125307 წერილებით მოთხოვნილი სააღრიცხვო დოკუმენტაცია და დაბეგვრასთან დაკავშირებული ინფორმაცია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სს „... ბანკი“, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 279-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, დაჯარიმდა 400 (ოთხასი) ლარით. ოქმის შენიშვნებსა და განმარტებებში მითითებულია, რომ გადასახადის გადამხდელმა უარი განაცხადა ოქმის ჩაბარებაზე (ტ.1, ს.ფ 114); თ) სს „... ბანკმა“ საჩივრით მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს და აუდიტის დეპარტამენტის 2018 წლის 10 ოქტომბრის №175926 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის გაუქმება მოითხოვა. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 10 დეკემბრის №35319 ბრძანებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ბრძანებაში მითითებულია, რომ აუდიტის დეპარტამენტის 2018 წლის 17 სექტემბრის №25784 ბრძანების საფუძველზე დანიშნული სს „... ბანკის“ საქმიანობის გასვლითი საგადასახადო შემოწმების სრულყოფილად ჩატარების მიზნით, მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 70-ე მუხლის საფუძველზე, ინფორმაციის გამოთხოვა. სს ,,... ბანკმა“ დადგენილ ვადაში არ წარადგინა 2018 წლის 28 სექტემბრის №21-14/122804 და 4 ოქტომბრის №21-14/125307 წერილებით მოთხოვნილი სააღრიცხვო დოკუმენტაცია და დაბეგვრასთან დაკავშირებული ინფორმაცია (ტ.1, ს.ფ 115-121, 122-129); ი) 2018 წლის 28 დეკემბერს სს „... ბანკმა“ საჩივრით მიმართა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭოს და აუდიტის დეპარტამენტის 2018 წლის 10 ოქტომბრის №175926 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმისა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 10 დეკემბრის №35319 ბრძანების გაუქმება მოითხოვა. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2019 წლის 18 დეკემბრის №7389/2/2018 გადაწყვეტილებით საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. კერძოდ, ნაწილობრივ გაუქმდა აუდიტის დეპარტამენტის 2018 წლის 10 ოქტომბრის №175926 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 10 დეკემბრის №35319 ბრძანება და აუდიტის დეპარტამენტს დაევალა დარიცხული სანქციის კორექტირება (შემცირება). გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ ვინაიდან სს „... ბანკის“ მიერ არ მომხდარა მაიდენტიფიცირებელი მონაცემების დაშიფვრის გარეშე ინფორმაციაზე/დოკუმენტაციაზე და საბუღალტრო/სააღრიცხვო ელექტრონულ პროგრამებთან დაშვება, გადასახადის გადამხდელის მიმართ 2018 წლის 10 ოქტომბერს განხორციელდა საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის შედგენა. დაუშიფრავად ინფორმაციის/დოკუმენტაციის და საბუღალტრო/სააღრიცხვო პროგრამებზე წვდომა არ განხორციელებულა დღეის მდგომარეობითაც. ამასთან, საბჭომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სს ,,... ბანკი’’ მოქმედებდა სამართლებრივი შეცდომის არეალში, შესაბამისად, სკ-ის 269-ე მუხლის მე-7 ნაწილის გათვალისწინებით უნდა გათავისუფლდეს აუდიტის დეპარტამენტის 2018 წლის 10 ოქტომბრის №175926 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის საფუძველზე დარიცხული ჯარიმისგან (ტ.1, ს.ფ 130-138, 139-160).
მოცემულ შემთხვევაში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2018 წლის 10 ოქტომბრის №175926 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის კანონიერება, რომლითაც სს „... ბანკი“ დაჯარიმდა 400 ლარით საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 279-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის (საგადასახადო ორგანოს მიერ ამ კოდექსით დადგენილი წესით მოთხოვნის შემთხვევაში სააღრიცხვო დოკუმენტაციის ან/და დაბეგვრასთან დაკავშირებული ინფორმაციის, აგრეთვე საგადასახადო ორგანოს ან აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ მითითებულ ვადაში ქონების ნუსხის წარუდგენლობა იწვევს პირის დაჯარიმებას 400 ლარის ოდენობით) საფუძველზე. შესაბამისად, სასამართლოს მიერ შესაფასებელია ადგილი ჰქონდა თუ არა მოსარჩელის მხრიდან საგადასახადო სამართალდარღვევის ფაქტს.
დადგენილია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2018 წლის 17 სექტემბრის №25784 ბრძანებით დაინიშნა სს „... ბანკის“ საქმიანობის გასვლითი საგადასახადო შემოწმება.
საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსზე, რომელიც განსაზღვრავს საქართველოს საგადასახადო სისტემის ფორმირებისა და ფუნქციონირების ზოგად პრინციპებს, გადასახადის გადამხდელისა და უფლებამოსილი ორგანოს სამართლებრივ მდგომარეობას, საგადასახადო სამართალდარღვევის სახეებს, საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობას, უფლებამოსილი ორგანოს და მისი თანამდებობის პირების არამართლზომიერ ქმედებათა გასაჩივრების წესსა და პირობებს, საგადასახადო დავის გადაწყვეტის წესს და არეგულირებს საგადასახადო ვალდებულების შესრულებასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობებს (1-ლი მუხლი).
ზემოაღნიშნული კოდექსის 43-ე მუხლი განსაზღვრავს გადასახადის გადამხდელის ვალდებულებებს, კერძოდ, 1-ლი ნაწილის თანახმად, გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია: ა) შეასრულოს საგადასახადო ვალდებულებები საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილი წესითა და პირობებით; ბ) აღრიცხვაზე დადგეს შესაბამის საგადასახადო ორგანოში ან დარეგისტრირდეს მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრსა და მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების (პარტიების) რეესტრში; გ) საგადასახადო ორგანოს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით წარუდგინოს საგადასახადო დეკლარაციები, გაანგარიშებები და სააღრიცხვო დოკუმენტები; დ) საგადასახადო შემოწმების ჩატარებისას ან ამ კოდექსით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებში საგადასახადო ორგანოს და მის უფლებამოსილ პირს წარუდგინოს გადასახადების გამოსაანგარიშებლად და გადასახდელად საჭირო დოკუმენტები (ცნობები); ე) შეასრულოს საგადასახადო ორგანოს და მისი უფლებამოსილი პირის კანონიერი მოთხოვნები საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის გამოვლენილი დარღვევების აღმოფხვრასთან დაკავშირებით, აგრეთვე ხელი არ შეუშალოს ამ უფლებამოსილ პირს სამსახურებრივი უფლებამოსილების განხორციელებაში; ვ) გადასახადით დაბეგვრის ობიექტის დადგენისათვის აუცილებელი დოკუმენტი შეინახოს 3 წლის განმავლობაში. ეს ვადა აითვლება იმ საგადასახადო პერიოდის კალენდარული წლის დასრულებიდან, რომლის საგადასახადო ვალდებულების დადგენისთვისაც იგი არის აუცილებელი; ზ) გადასახადის გადამხდელის მოწმობის ასლი და საცალო ვაჭრობისას ფასის მაჩვენებლები (საქართველოს ეროვნულ ვალუტაში) განათავსოს მომხმარებელთათვის თვალსაჩინო ადგილზე; ზ1) შემოსავლების სამსახურის მიერ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით შერჩეულ პირს ხელი არ შეუშალოს აქციზური მარკებით სავალდებულო ნიშანდების/სავალდებულო მარკირების მომსახურების განხორციელებაში; თ) შეასრულოს საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილი სხვა ვალდებულებები.
მითითებული კოდექსის 49-ე მუხლით განსაზღვრულია საგადასახადო ორგანოს უფლებები, კერძოდ, 1-ლი ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების თანახმად, ამ კოდექსის დებულებათა გათვალისწინებით საგადასახადო ორგანოებს თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში და საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით უფლება აქვთ: შეამოწმონ გადასახადის გადამხდელის ეკონომიკურ საქმიანობასთან დაკავშირებული ფინანსური დოკუმენტები, საბუღალტრო წიგნი, ანგარიში, ხარჯთაღრიცხვა, ფინანსური სახსრები, ფასიანი ქაღალდები და სხვა ფასეულობანი, გაანგარიშებები, დეკლარაციები, გადასახადების გაანგარიშებისა და გადახდის სხვა დოკუმენტები; გადასახადის გადამხდელისაგან ან/და მისი წარმომადგენლისაგან მიიღონ გადასახადების გამოანგარიშებასა და გადახდასთან დაკავშირებული დოკუმენტები, აგრეთვე წერილობითი და სიტყვიერი განმარტებები საგადასახადო შემოწმების დროს წამოჭრილ საკითხებზე.
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 70-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს, პირს მოსთხოვოს მისი სააღრიცხვო დოკუმენტაციის ან/და მის დაბეგვრასთან დაკავშირებული ინფორმაციის (მათ შორის, საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულების საფუძველზე სხვა სახელმწიფოს კომპეტენტური (უფლებამოსილი) ორგანოს მიერ მოთხოვნილი ინფორმაციის) წარდგენა. ამავე კოდექსის მე-8 მუხლის 22-ე ნაწილი განმარტავს სააღრიცხვო დოკუმენტაციის ცნებას, კერძოდ, სააღრიცხვო დოკუმენტაცია არის პირველადი დოკუმენტები (მათ შორის, პირველადი საგადასახადო დოკუმენტები), ბუღალტრული აღრიცხვის რეგისტრები და სხვა დოკუმენტები, რომელთა საფუძველზედაც განისაზღვრება გადასახადებით დაბეგვრის ობიექტები, დაბეგვრასთან დაკავშირებული ობიექტები და დგინდება საგადასახადო ვალდებულებები.
მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ მოსარჩელეს დაევალა, წარედგინა სს „... ბანკში“ არსებული ყველა შესაბამისი ინფორმაცია/დოკუმენტაცია (მაიდენტიფიცირებელი მონაცემების დაშიფვრის გარეშე) ან/და საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი პირები დაეშვა ამ მონაცემებზე (მათ შორის დაშვება საბუღალტრო და სხვა სააღრიცხვო ელექტრონულ პროგრამებთან), რაც აუცილებელი იქნებოდა შემოწმების პროცესში საგადასახადო ორგანოს მიერ მისი კანონიერი უფლებამოსილების განხორციელებისთვის. აღნიშნულის პასუხად სს ,,... ბანკმა’’ საგადასახადო ორგანოს აცნობა, რომ „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლის და „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 და მე-5 მუხლების მიხედვით, ბანკს არ ჰქონდა უფლება დაეშვა წვდომა ისეთ არხებზე, რომელთა გამოყენება გამოიწვევდა კლიენტების ნებართვის გარეშე საბანკო საიდუმლოების ან პერსონალური ინფორმაციის მესამე პირისთვის გამჟღავნებას.
საკასაციო პალატა მიუთითებს სადავო პერიოდში მოქმედ „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის მიხედვით, არავის აქვს უფლება, დაუშვას ვინმე კონფიდენციალურ ინფორმაციასთან, გათქვას და გაავრცელოს ასეთი ინფორმაცია ან პირადი სარგებლობისათვის გამოიყენოს იგი. კონფიდენციალური ინფორმაცია შეიძლება მიეწოდოს მხოლოდ ეროვნულ ბანკს მისი კომპეტენციის ფარგლებში.
საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს სადავო პერიოდში მოქმედ „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის (ძალადაკარგულია - 14.06.2023, №3144) მე-4 მუხლზე, რომლის მიხედვით, მონაცემთა დამუშავებისას დაცული უნდა იქნეს შემდეგი პრინციპები: ა) მონაცემები უნდა დამუშავდეს სამართლიანად და კანონიერად, მონაცემთა სუბიექტის ღირსების შეულახავად; ბ) მონაცემები შეიძლება დამუშავდეს მხოლოდ კონკრეტული, მკაფიოდ განსაზღვრული, კანონიერი მიზნებისათვის. დაუშვებელია მონაცემთა შემდგომი დამუშავება სხვა, თავდაპირველ მიზანთან შეუთავსებელი მიზნით; გ) მონაცემები შეიძლება დამუშავდეს მხოლოდ იმ მოცულობით, რომელიც აუცილებელია შესაბამისი კანონიერი მიზნის მისაღწევად. მონაცემები უნდა იყოს იმ მიზნის ადეკვატური და პროპორციული, რომლის მისაღწევადაც მუშავდება ისინი; დ) მონაცემები ნამდვილი და ზუსტი უნდა იყოს და, საჭიროების შემთხვევაში, უნდა განახლდეს. კანონიერი საფუძვლის გარეშე შეგროვებული და დამუშავების მიზნის შეუსაბამო მონაცემები უნდა დაიბლოკოს, წაიშალოს ან განადგურდეს; ე) მონაცემები შეიძლება შენახულ იქნეს მხოლოდ იმ ვადით, რომელიც აუცილებელია მონაცემთა დამუშავების მიზნის მისაღწევად. იმ მიზნის მიღწევის შემდეგ, რომლისთვისაც მუშავდება მონაცემები, ისინი უნდა დაიბლოკოს, წაიშალოს ან განადგურდეს ან შენახული უნდა იქნეს პირის იდენტიფიცირების გამომრიცხავი ფორმით, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ამავე კანონის მე-5 მუხლის საფუძველზე, მონაცემთა დამუშავება დასაშვებია, თუ: ა) არსებობს მონაცემთა სუბიექტის თანხმობა; ბ) მონაცემთა დამუშავება გათვალისწინებულია კანონით; გ) მონაცემთა დამუშავება საჭიროა მონაცემთა დამმუშავებლის მიერ მისთვის კანონმდებლობით დაკისრებული მოვალეობების შესასრულებლად; დ) მონაცემთა დამუშავება საჭიროა მონაცემთა სუბიექტის სასიცოცხლო ინტერესების დასაცავად; ე) მონაცემთა დამუშავება აუცილებელია მონაცემთა დამმუშავებლის ან მესამე პირის კანონიერი ინტერესების დასაცავად, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც არსებობს მონაცემთა სუბიექტის უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის აღმატებული ინტერესი; ვ) კანონის თანახმად, მონაცემები საჯაროდ ხელმისაწვდომია ან მონაცემთა სუბიექტმა ისინი ხელმისაწვდომი გახადა; ზ) მონაცემთა დამუშავება აუცილებელია კანონის შესაბამისად მნიშვნელოვანი საჯარო ინტერესის დასაცავად; თ) მონაცემთა დამუშავება აუცილებელია მონაცემთა სუბიექტის განცხადების განსახილველად (მისთვის მომსახურების გასაწევად).
მოცემულ შემთხვევაში სსიპ შემოსავლების სამსახური განმარტავს, რომ მოთხოვნილი ინფორმაცია ესაჭიროება კანონმდებლობით დაკისრებული მოვალეობების შესასრულებლად, კერძოდ, კომერციული ბანკის, როგორც გადასახადის გადამხდელის ვალდებულებების შესრულების შემოწმების მიზნით და მოთხოვნილი ინფორმაციის წარდგენის გარეშე გასვლითი საგადასახადო შემოწმების სრულყოფილი ჩატარება შეუძლებელია, რასაც საკასაციო პალატა დასაბუთებულად მიიჩნევს. საყურადღებოა, რომ მოთხოვნილი ინფორმაციის წარდგენის საჭიროება საგადასახადო შემოწმების მიზნებისთვის სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 10 დეკემბრის №35319 ბრძანებაში დასაბუთებულია, მათ შორის, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით: 1. საგადასახადო კოდექსის მიხედვით გასვლითი საგადასახადო შემოწმების ჯამური ვადა მაქსიმუმ 5 თვეა, ამ დროს კომერციულ ბანკს გააჩნია საბუღალტრო/სააღრიცხვო პროგრამები, რომელშიც ასახულია დიდ ოდენობით ტრანზაქციები, რისი გადამოწმებაც ელექტრონულ პროგრამებზე დაშვების გარეშე პრაქტიკულად შეუძლებელს ხდის საგადასახადო შემოწმების სრულყოფილად ჩატარებას. ამავდროულად, საჭიროა შემმოწმებლების მიერ განხორციელდეს ელექტრონული პროგრამების მუშაობის პრინციპის სისწორის დადგენა, კერძოდ, რამდენად სწორად ასახავს პროგრამაში განხორციელებული ოპერაციები რეალურად განხორციელებულ მოვლენებს, ასევე რომელიმე ეტაპზე ხდება თუ არა პროგრამული ოპერაციების მექანიკური კორექტირება. (მცირე ოდენობის უზუსტობამ გადასახადის გადამხდელის შემთხვევაში შესაძლებელია გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი საგადასახადო ვალდებულებების წარმოქმნა); 2. შემოწმების მიმდინარე ეტაპზე გადამხდელის მიერ წარმოდგენილია მხოლოდ გაცემულ სესხებთან დაკავშირებული ზოგადი (დრაფტი) რამდენიმე (ერთეული) ხელშეკრულება, რომელშიც გამოტოვებულია პირის მაიდენტიფიცირებელი მონაცემები. აღნიშნული ინფორმაცია შეუძლებელს ხდის საგადასახადო ვალდებულებების ზუსტად დადგენას და საგადასახადო ორგანოსთვის მონიჭებული კონტროლის ღონისძიების განხორციელებას; 3. ვინაიდან არ ხდება საკრედიტო პროდუქტის მიმღები პირის იდენტიფიცირება, შესაძლოა ოპერაცია განხორციელებული იყოს საგადასახადო კოდექსის მე-19 მუხლით განსაზღვრულ ურთიერთდამოკიდებულ პირებთან, რაც არ იძლევა შესაძლებლობას განისაზღვროს ურთიერთდამოკიდებულ პირებზე გაცემული სესხის პროცენტი, საკომისიო და სხვა დაკავშირებული გადასახდელები შეესაბამება თუ არა საბაზრო განაკვეთებს; 4. სესხის მიმღები პირის არაიდენტიფიცირების შემთხვევაში შეუძლებელია გაირკვეს სესხის მიმღები პირი წარმოადგენს არარეზიდენტ თუ რეზიდენტ პირს, ფიზიკურ თუ იურიდიულ და ასევე შეღავათიანი დაბეგვრის მქონე ქვეყანაში რეგისტრირებულ პირს; 5. საგადასახადო კოდექსის 19-ე მუხლით განსაზღვრულ ურთიერთდამოკიდებულ პირებთან მიმართებაში შესაძლოა გაცემული იყოს ქონებით უზრუნველყოფილი სესხი, რომელიც გადაუხდელობის შემთხვევაში ჩამოწერილი იყოს გარესაბალანსო ანგარიშზე. ამასთან, მასზე აღიარებული სესხების შესაძლო დანაკარგების რეზერვები გამოქვითული იქნას ხარჯებში. ამ დროს კი, სესხის უზრუნველყოფაში ჩადებული ქონება არ იყოს მიქცეული ბანკის სასარგებლოდ, რაც ურთიერთდამოკიდებულ პირს აყენებს უპირატეს მდგომარეობაში სხვა მსესხებელ პირებთან შედარებით; 6. პირის იდენტიფიცირების შეუძლებლობის შემთხვევაში შესაძლოა დეპოზიტი/ანაბარი მიღებული იყოს საგადასახადო კოდექსის 19-ე მუხლით განსაზღვრულ ურთიერთდამოკიდებულ პირებისგან საბაზროზე მაღალ საპროცენტო განაკვეთში. ვინიდან დეპოზიტზე დარიცხული პროცენტი წარმოადგენს ბანკისთვის გამოსაქვით ხარჯს, ხოლო მიმღები კომპანიისთვის აღნიშნული შემოსავალი არ ექვემდებარება გადასახადებით დაბეგვრას, შესაძლებელია ამ გზით შემცირებული იქნას ბანკის საგადასახადო ვალდებულებები. 7. საბანკო სფეროში მოქმედი კანონმდებლობით გაცემული სესხიდან დარიცხული მისაღები პროცენტები (გადაუხდელი პროცენტები) აღირიცხება გარესაბალანსო ანგარიშებზე. შემოწმების მიერ გარესაბალანსო ანგარიშების შესწავლის გარეშე შეუძლებელია მასში ასახული სესხის ძირითადი თანხის, პროცენტისა და ჯარიმების გადასახადებით დაბეგვრის სისწორის განსაზღვრა; 8. ფულადი სახსრების მოზიდვის მიზნით ბანკი ახორციელებს სესხის აღებას სხვადასხვა პირებისგან. როგორც საერთაშორისო ფინანსური ორგანიზაციებისგან, ასევე შესაძლოა სესხი მიღებული იქნას ინსაიდერი პირებისგან და შეღავათიანი დაბეგვრის მქონე ქვეყანაში რეგისტრირებული პირებისგან. აღნიშნულ შემთხვევაში შემოწმების სრულყოფილად ჩატარების მიზნით საჭიროა შესწავლილი იქნას მიღებულ სესხზე გადახდილი საპროცენტო განაკვეთის შესაბამისობა საბაზრო საპროცენტო განაკვეთთან; 9. შემოწმების მიმდინარე ეტაპზე შეუძლებელია კომპანიაში ფულის მოძრაობის ანალიზი. შემოწმებისათვის წარმოდგენილი არ არის რეზიდენტ და არარეზიდენტი საბანკო დაწესებულებებში გახსნილი ანგარიშებზე თანხების დეტალური მოძრაობის შესახებ ინფორმაცია; 10. ოპერაციები, რომლებიც გავლენას ახდენს გასვლითი საგადასახადო შემოწმებით დადგენილ საანგარიშო პერიოდებში საგადასახადო ვალდებულებებზე შესაძლოა წარმოშობილ იყოს წინა საანგარიშო პერიოდებში, შესაბამისად, საგადასახადო ვალდებულების სწორად განსაზღვრის მიზნით აუცილებელია წინა საანგარიშო პერიოდებში შედგენილ სააღრიცხვო დოკუმენტაციასთან წვდომა.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საგადასახადო ორგანოს მიერ ადგილი ჰქონდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსით დადგენილი წესით სს „... ბანკისგან“ ინფორმაციის მოთხოვნას, რომელიც გადასახადის გადამხდელის მიერ არ შესრულებულა.
რაც შეეხება კასატორის შედავებას, რომ მოთხოვნილი ინფორმაციის სსიპ შემოსავლების სამსახურისთვის გადაცემა გამოიწვევდა ბანკის კლიენტების ინფორმაციაზე წვდომას, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 39-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, საგადასახადო ორგანოს მიერ გადასახადის გადამხდელის შესახებ მიღებული ნებისმიერი ინფორმაცია (გარდა ამ მუხლის 11 ნაწილში აღნიშნული ინფორმაციისა) საგადასახადო საიდუმლოებას განეკუთვნება. მართალია, მოცემულ შემთხვევაში სსიპ შემოსავლების სამსახური ითხოვს სს „... ბანკში“ დაცულ საბანკო საიდუმლოებას, თუმცა მოპოვებული ინფორმაცია საგადასახადო ორგანოს საგადასახადო საიდუმლოების ფარგლებში ექცევა. შესაბამისად, აღნიშნული არ ქმნიდა მოსარჩელის მხრიდან სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ მოთხოვნილი იმ ინფორმაციის გაცემაზე უარის თქმის საფუძველს, რომელიც საგადასახადო ორგანოს საგადასახადო შემოწმების სრულყოფილად ჩასატარებლად ესაჭიროებოდა.
საგულისხმოა ის გარემოებაც, რომ მოცემულ შემთხვევაში შესამოწმებელ სუბიექტს წარმოადგენს სს „... ბანკი“, გამოთხოვილი ინფორმაციის მიღება კი, მნიშვნელოვანი იყო სსიპ შემოსავლების სამსახურისათვის კანონით დაკისრებული ფუნქცია-მოვალეობების შესასრულებლად. შესაბამისად, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის შედავებას მოთხოვნილი ინფორმაციის სასამართლო წესით გამოთხოვის საჭიროების შესახებ.
ამდენად, მოსარჩელის მხრიდან ადგილი ჰქონდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 279-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით გათვალისწინებული საგადასახადო სამართალდარღვევის ჩადენას, შესაბამისად, მის მიმართ საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი შედგენილია კანონის მოთხოვნათა დაცვით და არ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილების საფუძველი.
ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. სს „... ბანკის“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 12 დეკემბრის განჩინება;
3. სს „... ბანკს“ (ს/ნ ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 16.05.2024წ. №281374 საგადასახადო დავალებით მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70% - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;
4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
მოსამართლეები: გ. მაკარიძე
ქ. ცინცაძე
ბ. შონია
