საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-682(კ-25) 21 ოქტომბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - ა.ნ-ი

პროცესუალური მოწინააღმდეგე (მოპასუხე) - საქართველოს პრეზიდენტი

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

ა.ნ-მა 2018 წლის 30 აპრილს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე - საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა საქართველოს პრეზიდენტისთვის ა.ნ-ის სასარგებლოდ 1 408 400 (მილიონ ოთხას რვა ათას ოთხასი) ლარის ზიანის ანაზღაურების დაკისრება.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 13 თებერვლის განჩინებით გ.ნ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ თაღლითობის მრავალ ეპიზოდში მის მიმართ და სასჯელის ზომად განესაზღვრა 21 წლით თავისუფლების აღკვეთა, ასევე მისი შვილი გ.ნ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ და სასჯელის ზომად განესაზღვრა 7 წლით თავისუფლების აღკვეთა. თაღლითური გზით მოსარჩელისთვის მიყენებულმა ზიანმა შეადგინა 1 408 400 ლარი, რომელიც ასევე ამავე განაჩენით დაეკისრათ მის სასარგებლოდ. გ.ნ-ი, რომელსაც შეფარდებული ჰქონდა თავისუფლების აღკვეთა 21 წლის ვადით, პრეზიდენტის 2012 წლის 28 დეკემბრის №28/12/01 განკარგულებით შეწყალებულ იქნა და განთავისუფლდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებიდან, მისი შვილი გ.ნ-ი ასევე პრეზიდენტის 2013 წლის 15 იანვრის №15/01/01 განკარგულებით შეწყალებულ იქნა და განთავისუფლდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებიდან. მოსარჩელის განმარტებით, პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილმა სრულიად უკანონოდ შეიწყალა მსჯავრდებული გ.ნ-ი და მისი შვილი, რამაც გამოიწვია მისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შეუძლებლობა, შესაბამისად, მოითხოვა პრეზიდენტის უკანონო ქმედების გამო პრეზიდენტის ადმინისტრაციისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილებით ა.ნ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გასაჩივრდა მის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მაისის განჩინებით ა.ნ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასებანი, მიუთითა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე, 992-ე მუხლებზე, საქართველოს კონსტიტუციის 52-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ შეწყალება წარმოადგენს სახელმწიფოს მეთაურის ექსკლუზიური უფლებამოსილებას, რომელიც შესაძლებლობას აძლევს მსჯავრდებულს, გათავისუფლდეს სასჯელის მოხდისაგან, შეუმცირდეს სასჯელი ან მოეხსნას ნასამართლობა. პალატის განმარტებით, შეწყალების ერთ-ერთი ძირითადი მიზანია, მსჯავრდებულს კიდევ ერთხელ მიეცეს შესაძლებლობა, სახელმწიფოს მეთაურის მხრიდან გამოჩენილი ჰუმანური დამოკიდებულებით დაიბრუნოს თავისუფლება და იქცეს საზოგადოების სრულფასოვან წევრად. შეწყალების ინსტიტუტი პრეზიდენტის, როგორც სახელმწიფო მეთაურის, ექსკლუზიური კონსტიტუციური პრეროგატივაა, ფართო დისკრეციით.

პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომლის თანახმადაც, მართალია, შეწყალებით პირი შეიძლება გათავისუფლდეს სასჯელის შემდგომი მოხდისგან ანდა მისთვის დანიშნული სასჯელი შეიძლება შემცირდეს ან შეიცვალოს უფრო მსუბუქი სასჯელით, სასჯელმოხდილს შეწყალების აქტით შეიძლება მოეხსნას ნასამართლობა, მაგრამ ამის მიუხედავად შეწყალებით პირი არ თავისუფლდება სამოქალაქო სარჩელით დაკისრებული პასუხისმგებლობისგან. პალატამ აღნიშნა, რომ შეწყალების შესახებ პრეზიდენტის განკარგულებით პირი გათავისუფლდა სასჯელის შემდგომი მოხდისგან, მაგრამ შეწყალების აქტით არ მომხდა პირის რეაბილიტაცია, შესაბამისად, შეწყალების აქტით გ. (გ.) ნ-ი არ გათავისუფლებულა სამოქალაქო სარჩელით დაკისრებული თანხის ანაზღაურებისგან.

ამდენად, პალატის მოსაზრებით, პრეზიდენტმა განახორციელა მისი კონსტიტუციური უფლებამოსილება, სახეზე არ იყო ზიანის წარმომშობი მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება, პრეზიდენტის მიერ არ დარღვეულა კანონის მოთხოვნები (აღნიშნული არ ყოფილა სათანადო წესით დადასტურებული), შესაბამისად, სახეზე არ იყო ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისთვის კანონმდებლობით კუმულატიურად განსაზღვრული წინაპირობები, რაც გამორიცხავდა მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მაისის განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა ა.ნ-ის მიერ.

კასატორის, ა.ნ-ის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა და გამოიყენა კანონი, არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, ვინაიდან პრეზიდენტმა თავისი უფლებები კანონის უხეში დარღვევით გამოიყენა. პრეზიდენტის უკანონო მოქმედება ზუსტად მიესადაგება სკ-ის 317-ე მუხლის პირველ ნაწილში გათვალისწინებულ სხვა საფუძვლებს, რადგან თაღლითობა არის სპეციფიკური დანაშაული, პიროვნება პასუხისგებაში ეძლევა დაზარალებულისათვის მოტყუებით ან სხვა გზით განსაკუთრებით დიდი ოდენობით ზიანის მიყენებაში. გ.ნ-ი სასამართლოს მიერ დაკავებული და დასჯილი იქნა იმიტომ, რომ არ ანაზღაურებდნენ მიყენებულ ზიანს. გ.ნ-ს მიესაჯა 21 წლით თავისუფლების აღკვეთა, საქართველოს პრეზიდენტმა კი ის 2012 წლის 28 დეკემბერს უსაფუძვლოდ შეიწყალა და ერთი წელიც კი არ მოახდევინა სასჯელი, ანალოგიურად მოიქცა საქართველოს პრეზიდენტი მეორე გ.ნ-ის მიმართაც. მამა-შვილი ნ-ები სანამ პრეზიდენტი შეიწყალებდა, აპირებდნენ დაკისრებული თანხის გადახდას, ისინი მოდიოდნენ მოლაპარაკებაზე, მაგრამ როცა ისინი პრეზიდენტმა შეიწყალა, მათ საერთოდ შეწყვიტეს მოლაპარაკებები და ეუბნებიან კასატორს, რომ ისინი უკვე შეწყალებულები არიან და არავითარ თანხას არ გადაიხდიდნენ. მათ არც ქონება გააჩნიათ თავიან სახელზე და ვერც აღმასრულებელი ახდენს აღნიშნული თანხის ამოღებას მათგან. პრეზიდენტს ისინი უკანონოდ რომ არ შეეწყალებინა, გადაიხდიდნენ ამ თანხას.

კასატორი აღნიშნავს, რომ პრეზიდენტს, მართალია, აქვს უფლება შეიწყალოს პირი, მაგრამ ეს არ არის აბსოლუტურად განუსაზღვრელი უფლება, ის უნდა გამომდინარეობდეს კანონიდან, მას უნდა შეესწავლა საქმე, გარკვეულიყო საქმის ვითარებაში, მოეთხოვა დაზარალებულისგან თანხმობები და აღნიშნულის შემდგომ უნდა გადაეწყვიტა შეწყალების საკითხი, რადგან გაუგებარია რა დამსახურებებისთვის შეიწყალა პრეზიდენტმა მამა-შვილი. მისი მოსაზრებით, პრეზიდენტმა ბოროტად გამოიყენა მისი უფლება, შესაბამისად, მათ მიერ მიყენებული ზიანი კასატორისთვის უნდა აანაზღაუროს პრეზიდენტის ადმინისტრაციამ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 07 ივლისის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ა.ნ-ის საკასაციო საჩივარი დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა.ნ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს; კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არსებითად სწორად გადაწყვიტეს განსახილველი დავა.

საკასაციო პალატა საქმეზე დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით აღნიშნავს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 13.02.2010წ. განაჩენით (საქმე №1/3447-09), გ. (გ.) ნ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ თაღლითობით ჩადენილ დანაშაულში, ამავე განაჩენით დაკმაყოფილდა სამოქალაქო მოსარჩელეების ა.ნ-ის, ნ.ბ-ის, რ.ს-ის, ა.კ-ის, ზ.ს-ის, გ.ფ-ის სამოქალაქო სარჩელები და გ. (გ.) ნ-ს დაეკისრა ა.ნ-ის სასარგებლოდ 1 369 350 ლარის გადახდა, ასევე დაკმაყოფილდა შპს „ ...“-ის წარმომადგენლის ა.ნ-ისა და შპს „ რ...“-ის წარმომადგენლის რ.ს-ის სამოქალაქო სარჩელები და სამოქალაქო მოპასუხედ ცნობილ გ.ნ-ს „...“-ის წარმომადგენლის ა.ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 39 050 ლარის გადახდა.

საქართველოს პრეზიდენტის 28.12.2012წ. №28/12/01 სასჯელის სხვადასხვა ზომით მსჯავრდებულთა შეწყალების შესახებ განკარგულებით შეწყალებული იქნა გ. (გ.) ნ-ი, მსჯავრდებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 13.02.2010წ. და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 25.10.2010წ. განაჩენით, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180.3 მუხლის ,,ბ’’ ქვეპუნქტით, 182.3 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით და გათავისუფლდა საპატიმრო სასჯელის შემდგომი მოხდისაგან.

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 19.03.2018წ. №A12016063-025/001 წერილით დადგენილია, რომ გ.ნ-ს ა.ნ-ის მიმართ გააჩნია 1 464 940,5 ლარი დავალიანებად.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია, როგორც საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტით, ასევე საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლით, რომლის პირველი პუნქტის მიხედვით, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებლობა ეკისრება სახელმწიფოს. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის მხრიდან განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით თავისი სამსახურებრივ მოვალეობის დარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით. ამ ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს. აღნიშნული სამართლებრივი ნორმების გათვალისწინებით, ცალსახად დგინდება, რომ ზიანის ანაზღაურების დასაკისრებლად უნდა არსებობდეს სათანადო მტკიცებულებით დადასტურებული, სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება და უკანონო ქმედების შედეგადაც სახეზე უნდა იყოს მიყენებული ზიანი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალდებულებითი სამართალი აწესრიგებს ისეთ ვალდებულებებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, რომელთა დარღვევისათვის დამრღვევს სასამართლოს მეშვეობით შეიძლება დაეკისროს შესრულება ან ზიანის ანაზღაურება. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 317.1. მუხლი ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობად მიიჩნევს როგორც ხელშეკრულებას, ასევე დელიქტს, უსაფუძვლო გამდიდრებას ან კანონით გათვალისწინებულ სხვა საფუძვლებს.

განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს პრეზიდენტის უკანონო მოქმედებაზე მითითებით, ამდენად, მოცემული დავის ფარგლებში შესაფასებელია მოსარჩელის კანონიერი უფლების ხელყოფისა და შესაბამისად უკანონო ქმედებით გამოწვეული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების საკითხი დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის შესაბამისად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

პალატა განმარტავს, რომ კანონმდებლობა ზიანის ლეგალურ დეფინიციას არ იცნობს, თუმცა ზიანის ცნებაში მოიაზრება პირის სამართლებრივად დაცულ სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგები. ზოგადად, ვალდებულების დარღვევა (უკანონო მმართველობითი ღონისძიება) სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგომის საფუძველია, რომელიც იურიდიული პასუხისმგებლობის სახეა. მნიშვნელოვანია, რომ პირს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დაეკისრება მხოლოდ მაშინ, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით (2015 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/3/630 „საქართველოს მოქალაქე თინა ბეჟიტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“), ,,კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტის (ამჟამად კონსტიტუციის 18.4 მუხლი) უპირველეს მიზანს წარმოადგენს დაზარალებული პირის ინტერესების დაცვა მიყენებული ზარალის ანაზღაურების გზით. სახელმწიფო რესურსის მასშტაბის, მოცულობის და ბუნების გათვალისწინებით, სახელმწიფოს მხრიდან არამართლზომიერ ქმედებათა განხორციელება ხშირ შემთხვევებში გაცილებით მეტი საფრთხის შემცველია კერძო სუბიექტების მხრიდან განხორციელებულ ანალოგიური სახის ქმედებასთან შედარებით. ამიტომ მიყენებული ზარალის ანაზღაურების ვალდებულების დაწესება ხელს უწყობს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და თანამდებობის პირთა თვითნებობის და ძალაუფლების უკანონოდ გამოყენების პრევენციას. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი ზარალის ანაზღაურების უფლებას რამდენიმე წინაპირობის არსებობას უკავშირებს: 1. უნდა არსებობდეს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა სახელით მოქმედი პირის ქმედებით პირისათვის ზარალის მიყენების ფაქტი; 2. ხსენებულ პირთა ქმედების უკანონო ხასიათი დადგენილი უნდა იყოს სათანადო წესით; 3. პირისათვის მიყენებული ზარალი გამოწვეული უნდა იყოს საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტში მითითებული სუბიექტების უკანონო ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ ზარალს შორის.“ აღსანიშნავია, რომ ნორმაში მოცემული პირობები კუმულაციური სახით არის წარმოდგენილი და აღნიშნულ ელემენტთაგან თუნდაც ერთ-ერთის არარსებობა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძველია.

საქართველოს კონსტიტუციის 52-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტით პრეზიდენტს მინიჭებული აქვს მსჯავრდებულთა შეწყალების უფლებამოსილება. საქართველოს პრეზიდენტის მიერ მსჯავრდებულთა შეწყალების თაობაზე განკარგულების გამოცემა წარმოადგენს კონსტიტუციური უფლებამოსილების განხორციელებას, ამ დროს პრეზიდენტი არ ეწევა მმართველობით საქმიანობას, ადმინისტრირებას, რის გამოც იგი არ ექცევა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოწესრიგების სფეროში... მსჯავრდებულთა და პატიმართა შეწყალება წარმოადგენს პრეზიდენტის კონსტიტუციურ-სამართლებრივ საქმიანობას და ამ სახის აქტის მიღება არის პრეზიდენტის განსაკუთრებული უფლებამოსილება, რომელიც ხორციელდება ფართო დისკრეციის პირობებში (სუსგ №ბს-1278-1240(კ-08), 05.07.2010წ.).

განსახილველ შემთხვევაში ა.ნ-ი აღნიშნავს, რომ პრეზიდენტმა ბოროტად გამოიყენა მისთვის მინიჭებული მსჯავრდებულთა შეწყალების უფლებამოსილება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული დავის განხილვის ფარგლებში სასამართლო არ არის მოკლებული დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის შესაძლებლობას, თუმცა პრეზიდენტის მიერ მისთვის საქართველოს კონსტიტუციით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენების ფაქტის დადგენა სცილდება ადმინისტრაციული სასამართლო წარმოების სფეროს და სხვა, კერძოდ, სისხლის სამართალწარმოების წესით, წინასწარი გამოძიების შედეგად არის დასადგენი, სისხლისსამართლებრივი იურისდიქციის განსაკუთრებულობის გათვალისწინებით, შეუძლებელია მისი ჩანაცვლება ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით. დელიქტური პასუხისმგებლობისათვის საქმის მასალებით დადასტურებული უნდა იყოს მოპასუხის მიერ განხორციელებული არამართლზომიერი ქმედების ფაქტი, უმართლობა (იხ. სუსგ №ბს-1315(კ-20), 16.05.2023წ.).

საკასაციო პალატა იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მოსაზრებას, რომ მართალია, შეწყალებით პირი შესაძლოა განთავისუფლდეს სასჯელის შემდგომი მოხდისგან ანდა მისთვის დანიშნული სასჯელი შეიძლება შემცირდეს ან შეიცვალოს უფრო მსუბუქი სასჯელით, სასჯელმოხდილს შეწყალების აქტით შეიძლება მოეხსნას ნასამართლობა, მაგრამ მიუხედავად აღნიშნულისა, შეწყალებით პირი არ თავისუფლდება სამოქალაქო სარჩელით დაკისრებული პასუხისმგებლობისგან.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში სახეზე არ არის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობები - სათანადო წესით არ დასტურდება მოპასუხის მხრიდან განხორციელებული ქმედების მართლსაწინააღმდეგობა, საქართველოს პრეზიდენტი საქმიანობის ამ პროცესში არ ახორციელებს მმართველობით ფუნქციებს, ფუნქციონალური გაგებით იგი არ წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ორგანოს, შესაბამისად, არ არსებობს მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან მოსარჩელისთვის მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტი, რა გარემოებებიც სარჩლის უარყოფის საფუძველია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ იძლევა საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, სახეზე არ არის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, ამდენად, საკასაციო პალატა ა.ნ-ის საკასაციო საჩივარს მიიჩნევს დაუშვებლად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა.ნ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მაისის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა