საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

№ბს-719(კ-25) 16 დეკემბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

გენადი მაკარიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

გიორგი მიქაუტაძე, გიზო უბილავა

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - ა. ც-ე, მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ა. ც-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის მიმართ.

მოსარჩელემ მოითხოვა: ა) საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს მიუღებელი შემოსავალი 20 010 (ოცი ათას ათი) ლარის ანაზღაურება; ბ) საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს ადვოკატის მომსახურების საფასურის 1200 (ათას ორასი) ლარის ანაზღაურება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 18 აპრილის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით ა. ც-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2030 ლარის გადახდა. მოპასუხე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურს მოსარჩელის სასარგებლოდ ადვოკატისათვის გაწეული მომსახურების საფასურის ანაზღაურების ნაწილში დაეკისრა 500 ლარის გადახდა. ა. ც-ეის სარჩელი სხვა ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა. ც-ემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ა. ც-ეის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც ა. ც-ეის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა და აღნიშნულ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ა. ც-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს - საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურს დაეკისრა ა. ც-ეისთვის ზიანის სახით მიუღებელი სახელმწიფო კომპენსაციის, ჯამში 17 980 ლარის ანაზღაურება. დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალურმა პენიტენციურმა სამსახურმა.

კასატორის მითითებით, დადგენილია, რომ ა. ც-ე 2013 წლის 1 მაისის №41 პ/შ ბრძანებით დათხოვნილ იქნა №... პენიტენციური დაწესებულების ...ის განყოფილების ...ის თანამდებობიდან, საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციის და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს გენერალური ინსპექციის 2013 წლის 26 აპრილის დასკვნის საფუძველზე. 2013 წლის 15 ივლისს ა. ც-ემ და სხვა გათავისუფლებულმა პირებმა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მიმართეს სამუშაოდან დათხოვნის ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებით განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნით. 2014 წლის 30 იანვარს რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ა. ც-ეის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება რამდენიმე მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით, თუმცა ა. ც-ეს აღნიშნული გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია. შესაბამისად, მის მიმართ კანონიერ ძალაში შევიდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილება. რაც შეეხება სხვა გათავისუფლებულ პირებს, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით მათი მოთხოვნები დაკმაყოფილდა და აღნიშნული გადაწყვეტილება ძალაში დატოვა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ 2015 წლის 1 მარტის განჩინებით. ვინაიდან აღნიშნული გადაწყვეტილება ა. ც-ეს არ გაუსაჩივრებია, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ ვრცელდებოდა ა. ც-ეზე. შესაბამისად, გენერალური ინსპექციის 2013 წლის 26 აპრილის დასკვნა და დათხოვნის ბრძანება ძალაში იყო და მოქმედებდა მის მიმართ.

კასატორის მითითებით, პენიტენციური სისტემიდან დათხოვნილი სამხედრო წოდების მქონე ან სახელმწიფო სპეციალური წოდების მქონე პირთა კომპენსაციის საკითხები რეგულირდება „სახელმწიფო კომპენსაციისა და სახელმწიფო აკადემიური სტიპენდიის შესახებ“ საქართველოს კანონით. აღნიშნული კანონის პირველი მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები არ წარმოიშობა თუ პირი აღნიშნული თანამდებობიდან დათხოვნილ იქნა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული დანაშაულის ან სხვა არამართლზომიერი ქმედების ჩადენის გამო. უნდა აღინიშნოს ის ფაქტი, რომ სპეციალური პენიტენციური სამსახური ამზადებს წარდგინებას შესაბამის უწყებაში გადასაგზავნად პირის მიერ გათვალისწინებული პირობების დაკმაყოფილების საფუძველზე, ხოლო რაც შეეხება კომპენსაციის დანიშვნას, მას შესაბამისი განცხადების საფუძველზე, ნიშნავს სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტო. იქიდან გამომდინარე, რომ გენერალური ინსპექციის 2013 წლის 26 აპრილის დასკვნა და 2013 წლის 01 მაისის გათავისუფლების ბრძანება ძალაში იყო და მოქმედებდა ა. ც-ეის მიმართ, იგი ვერ აკმაყოფილებდა სახელმწიფო კომპენსაციის მიღების კრიტერიუმებს და არ სრულდებოდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული პირობები. შესაბამისად, სპეციალური პენიტენციური სამსახური მოკლებული იყო შესაძლებლობას, მოემზადებინა წელთა ნამსახურობის გაანგარიშება და გადაეგზავნა იგი შესაბამის უწყებაში კომპენსაციის დანიშვნის საკითხთან დაკავშირებით. ა. ც-ემ საპენსიო ასაკს მიაღწია 2016 წლის 1 აპრილს. იგი ამ პერიოდიდან ჩვეულებრივ იღებდა კუთვნილ პენსიას, რაც შეეხება სახელმწიფო კომპენსაციას, 2016 წლის პირველი აპრილის მდგომარეობით არ არსებობდა სამართლებრივი საფუძველი იმისა, რომ მას სახელმწიფო კომპენსაცია დანიშვნოდა, რადგან იგი ამ პერიოდისათვის ჯერ კიდევ ითვლებოდა სამსახურიდან დათხოვნილად 2013 წლის 1 მაისის №4 პ/შ ბრძანებით, დასკვნის საფუძველზე.

აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით ა. ც-ეის წარმომადგენელმა 2018 წელს რამდენჯერმე მიმართა სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურს განცხადებებით, რომლითაც ითხოვდა 2013 წლის პირველი მაისის ბრძანების გაუქმებას ან/და შეცვლას დასაქმებულის ინიციატივით შრომის უფლებების შეწყვეტით. პირველად, 2018 წლის 26 ივნისის №MOC 1 18 00575327 წერილით, 2018 წლის 21 ივნისის განცხადების პასუხად, ეცნობა, რომ წამოჭრილი საკითხის განხილვა სცდებოდა სპეციალური პენიტენციური სამსახურის კომპეტენციას. შესაბამისად, აღნიშნული საკითხის განსახილველად პირს შეიძლებოდა მიემართა სასამართლოსათვის. მიუხედავად ამისა, 2018 წლის 6 ნოემბერს ა. ც-ეის წარმომადგენელმა საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს მიმართა ადმინისტრაციული საჩივრით 2018 წლის 26 ივნისის წერილთან დაკავშირებით, გასაჩივრების ვადის დარღვევით. საჩივრის განხილვაზე წარმომადგენელს აღნიშნული მიზეზით უარი ეთქვა 2018 წლის 27 ნოემბრის №MOC 6 18 01056570 გადაწყვეტილებით. რაც შეეხება ა. ც-ეის წარმომადგენლის 2018 წლის 26 ნოემბრის განცხადებას, რომლითაც ისევ მოთხოვნილი იყო ბრძანების გაუქმება ან/და შეცვლა, 2018 წლის 10 დეკემბრის №MOC 1 18 01085807 გადაწყვეტილებით უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე. ა. ც-ეს გადაწყვეტილებით განემარტა, რომ საკითხი განხილული იყო სასამართლოს მიერ და მის მიმართ არსებობდა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელიც სამსახურისათვის სავალდებულოდ შესასრულებელი იყო. შესაბამისად, სამსახური მოკლებული იყო შესაძლებლობას, ემსჯელა ა. ც-ეის მიმართ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 30 იანვარს გამოტანილი გადაწყვეტილებისგან განსხვავებული სხვა გადაწყვეტილების გამოტანაზე. აღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელის მიერ გასაჩივრებულ იქნა სასამართლოში. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. ა. ც-ემ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 4 აპრილის გადაწყვეტილება გაასაჩივრა სააპელაციო წესით. სააპელაციო სასამართლომ 2019 წლის 09 ივლისის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დააკმაყოფილა სარჩელი და განმარტა, რომ „სამართლებრივი ნორმების ანალიზისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე პალატა მიიჩნევს, რომ ა. ც-ეის სააპელაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. უნდა გაუქმდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 4 აპრილის გადაწყვეტილება და შეცვლით მიღებული იქნეს ახალი გადაწყვეტილება. ა. ც-ეის სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. სადავო საკითხის გადაუწყვეტად ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის გენერალური დირექტორის 2018 წლის 10 დეკემბრის MOC 1 18 01/085807 წერილი და უნდა დაევალოს ადმინისტრაციულ ორგანოს იმსჯელოს 2018 წლის 26 ნოემბრის №1051227 განცხადებასთან დაკავშირებით და გამოსცეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი კანონმდებლობით დადგენილ ვადაში.“ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სპეციალურმა პენიტენციურმა სამსახურმა გაასაჩივრა საკასაციო წესით. საკასაციო საჩივარში სამსახურმა თავისი პოზიციის დასასაბუთებლად გამოიყენა კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა სამართლებრივი ბერკეტი. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ კი, 2020 წლის 26 თებერვლის განჩინებით ძალაში დატოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციული საქმეთა პალატის 2019 წლის 09 ივლისის (საქმე №3ბ/1468-19) გადაწყვეტილება. სამსახურმა 2020 წლის 14 აპრილს მიიღო უზენაესი სასამართლოდან გზავნილი.

სპეციალურმა პენიტენციურმა სამსახურმა ა. ც-ეის წარმომადგენლის 2021 წლის 17 ივნისის №01/166704 მომართვის საფუძველზე, 2021 წლის 17 ნოემბრის ბრძანებით ცვლილება შეიტანა „ა. ც-ეის დათხოვნის შესახებ“ საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის №... დაწესებულების დირექტორის 2013 წლის 01 მაისის №41პ/შ ბრძანებაში და ა. ც-ე ჩაითვალა სისტემიდან დათხოვნილად, საქართველოს თავდაცვის რეზერვში, პირადი განცხადების საფუძველზე 2013 წლის 01 მაისიდან. აღნიშნულის შემდეგ სამსახურმა მოამზადა წარდგინება და კომპენსაციის დანიშვნისათვის საჭირო დოკუმენტაცია გადაუგზავნა სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს 2021 წლის 15 დეკემბრის №3036:5/01 წერილით. სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურს მიაჩნია, რომ მიუღებელი შემოსავალი და ზიანი, რომელიც მოსარჩელე მხარეს მიადგა მოიცავს ზუსტად ამ პერიოდს, 2021 წლის 17 ივნისიდან 2021 წლის 15 დეკემბრის ფარგლებში, კერძოდ, 7 თვეს, მოსარჩელე მხარის მომართვიდან სამსახურის მიერ წარდგინების მომზადება/გადაგზავნამდე. შესაბამისად, სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურს მიაჩნია და იზიარებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ სწორედ უზენაესი სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების აღსრულების მოთხოვნიდან, კერძოდ, 2021 წლის 17 ივნისიდან წარმოეშვა ა. ც-ეს კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება და სამსახურს, შესაბამისად, ვალდებულება წელთა ნამსახურობის ნუსხა/გაანგარიშების მომზადებისა და გადაგზავნისა. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილებით მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ა. ც-ეს კომპენსაციის მიღების უფლება წარმოეშვა 2016 წლის პირველი აპრილიდან, ანუ იმ პერიოდიდან, როდესაც მან საპენსიო ასაკს მიაღწია. სასამართლო მიიჩნევს, რომ მხარის მიერ კომპენსაციის მიუღებლობა კავშირშია ადმინისტრაციული ორგანის ქცევასთან. სასამართლო არ ითვალისწინებს და არ იზიარებს იმ ფაქტს, რომ მოსარჩელეს კომპენსაციის მიმღები უფლება წარმოეშობა იმ მომენტიდან, როდესაც მისი გათავისუფლების ბრძანებაში შევიდა ცვლილება, რაც განხორციელდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 26 თებერვლის განჩინების საფუძველზე, მას შემდეგ რაც დაინტერესებულმა პირმა მიმართა სამსახურს.

პირველ ინსტანციაში, სასამართლო სხდომაზე სპეციალური პენიტენციური სამსახურის წარმომადგენელმა ნაწილობრივ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ 7 თვის კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში (სპეციალური პენიტენციური სამსახურისათვის სასამართლოს გადაწყვეტილების ჩაბარებიდან ბრძანებაში ცვლილების შეტანის პერიოდსა და შემდგომ სოციალური მომსახურების სააგენტოში გადაგზავნის ნაწილში) მოთხოვნა საფუძვლიანია, ვინაიდან კოვიდ-პანდემიის ვითარებიდან გამომდინარე სპეციალურმა პენიტენციურმა სამსახურმა დააგვიანა პასუხის გაცემა და წარდგინების გადაგზავნა. შესაბამისად, სწორედ ამ ნაწილში უნდა მომხდარიყო თანხის ანაზღაურება - 2021 წლის 17 ივნისიდან 2021 წლის 15 დეკემბრის პერიოდში (290 ლარიx7). რაც შეეხება თანხის სრულად ანაზღაურებას, სპეციალურმა პენიტენციურმა სამსახურმა გამოიყენა კანონით გათვალისწინებული ყველა უფლება გასაჩივრების ნაწილში. სპეციალური პენიტენციური სამსახურის ქმედება არ ატარებს მართლსაწინააღმდეგო ხასიათს და არ აყენებს პირს ზიანს. სამსახურს არ დაურღვევია კანონი, არ არსებობს ბრალი, რაც სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებასთან მიზეზობრივ კავშირში იქნებოდა 20 010 ლარის მიუღებელი პერიოდის კომპენსაციის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით. სამსახურის ქმედება სრულად შესაბამისია კანონმდებლობასთან. რაც შეეხება 7 თვეს, რომლის ნაწილშიც მოხდა სარჩელის აღიარება, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერია.

კასატორის განმარტებით, იმ პირობებში, როდესაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 26 თებერვლის განჩინების საფუძველზე დაინტერესებულმა პირმა მხოლოდ 2021 წლის 17 ივნისის №01/166704 მიმართვით მოითხოვა სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულება, შეუძლებელია კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება წინა პერიოდზე, კერძოდ, ა. ც-ეის საპენსიო ასაკის მიღწევის დროიდან, 2016 წლის პირველი აპრილიდან, მოთხოვნის დაყენებამდე, 2021 წლის 17 ივნისამდე. იქიდან გამომდინარე, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა, შესაბამისად, მიუღებელი შემოსავალიც ვერ იარსებებდა. მიუღებელი შემოსავლის არსებობისას დამდგარ შედეგსა და უკანონო ქმედებას შორის უნდა არსებობდეს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. განსახილველ შემთხვევაში, სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურს არ დაურღვევია კანონის მოთხოვნები და სამსახურის ქმედებაში არ ისახება ბრალი, რაც შესაძლოა კავშირში ყოფილიყო მოსარჩელის მიერ კომპენსაციის მიუღებლობასთან და რის საფუძველზეც, სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურს დაეკისრებოდა ზიანის ანაზღაურება 20 010 ლარის ოდენობით.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 8 ივლისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე: ა) საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციის და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის №... ... ტიპის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების დირექტორის 2013 წლის 1 მაისის N41 ბრძანებით, ა. ც-ე დათხოვნილ იქნა დაწესებულების ...ის განყოფილების ...ის თანამდებობიდან (ს.ფ. 218-232, 214); ბ) 2013 წლის 15 ივლისს რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა 13-მა ფიზიკურმა პირმა, მათ შორის, ა. ც-ემ, მოპასუხის - რუსთავის №... დაწესებულების მიმართ, სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებით განაცდურის ანაზღაურების შესახებ. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით ა. ც-ეის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილება ა. ც-ეს სააპელაციო წესით არ გაუსაჩივრებია (ს.ფ. 218-232); გ) 2018 წლის 21 ივნისს მოსარჩელე ა. ც-ეის წარმომადგენელმა განცხადებით მიმართა საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის მინისტრს. განმცხადებელმა მიუთითა, რომ ა. ც-ე 2013 წლის 1 მაისის №41პ/შ ბრძანებით დათხოვნილ იქნა სასჯელაღსრულების ორგანოებიდან. მისი დათხოვნის საფუძველი გახდა სასჯელაღსრულების, პრობაციის და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს გენერალური ინსპექციის 2013 წლის 26 აპრილის დასკვნა. ა. ც-ემ სხვა გათავისუფლებულ პირებთან ერთად სასამართლოში აღძრა სარჩელი გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. გადაწყვეტილება ა. ც-ეს არ გაუსაჩივრებია, მაგრამ გაასაჩივრეს დანარჩენმა მოსარჩელეებმა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით მათი მოთხოვნები დაკმაყოფილდა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სასჯელაღსრულების, პრობაციის და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს გენერალური ინსპექციის 2013 წლის 26 აპრილის დასკვნაში, რომელიც საფუძვლად დაედო 2013 წლის 1 მაისის ბრძანებას, მითითებულ დისციპლინურ გადაცდომას ადგილი არ ჰქონია. შესაბამისად, ა. ც-ე გათავისუფლებულია თანამდებობიდან იმ გადაცდომისთვის, რომელსაც ადგილი არ ჰქონია. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, განმცხადებელმა მოითხოვა ა. ც-ეის გათავისუფლების შესახებ 2013 წლის 1 მაისის №41პ/შ ბრძანების საფუძვლის გაუქმება ან/და მისი შეცვლა დასაქმებულის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტით (ს.ფ. 218-232, 28-34); დ) საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს 2018 წლის 26 ივნისის MOC 1 18 00575327 წერილით ა. ც-ეის წარმომადგენელს მისი 2018 წლის 21 ივნისის განცხადების პასუხად ეცნობა, რომ წამოჭრილი საკითხის განხილვა სცილდებოდა მათ კომპეტენციას. შესაბამისად, სადავო საკითხის განსახილველად განმცხადებელს შეეძლო მიემართა სასამართლოსათვის (ს.ფ. 218-232); ე) 2018 წლის 6 ნოემბერს ა. ც-ეის წარმომადგენელმა საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს 2018 წლის 26 ივნისის MOC 1 18 00575327 წერილთან დაკავშირებით ადმინისტრაციული საჩივრით მიმართა სპეციალური პენიტენციური სამსახურის გენერალურ დირექტორს და კვლავ მოითხოვა ა. ც-ეის გათავისუფლების შესახებ 2013 წლის 1 მაისის №41პ/შ ბრძანების საფუძვლის გაუქმება ან/და მისი შეცვლა დასაქმებულის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტით (ს.ფ. 218-232, 36-38); ვ) 2018 წლის 26 ნოემბერს ა. ც-ეის წარმომადგენელმა განცხადებით მიმართა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის გენერალურ დირექტორს და მიუთითა, რომ 2013 წლის 1 მაისის №41პ/შ ბრძანების გამო ა. ც-ე კარგავს დამსახურებული კომპენსაციის მიღების უფლებას და კვლავ მოითხოვა ა. ც-ეის გათავისუფლების შესახებ 2013 წლის 1 მაისის №41პ/შ ბრძანების საფუძვლის გაუქმება ან/და მისი შეცვლა დასაქმებულის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტით (ს.ფ. 218-232); ზ) საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს პენიტენციური სამსახურის 2018 წლის 27 ნოემბრის MOC 6 18 01056570 გადაწყვეტილებით ა. ც-ეის წარმომადგენელს უარი ეთქვა 2018 წლის 6 ნოემბრის ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვაზე. გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ გასაჩივრებული წერილი წარმომადგენელს ჩაბარდა 2018 წლის 10 ივლისს, ხოლო ადმინისტრაციული საჩივარი წარდგენილ იქნა ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტის გასაჩივრებისათვის დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ - 2018 წლის 6 ნოემბერს (ს.ფ. 218-232, 42-43); თ) 2018 წლის 26 ნოემბრის №1051227 განცხადებასთან დაკავშირებით, საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს პენიტენციური დეპარტამენტის გენერალური დირექტორის 2018 წლის 10 დეკემბრის MOC 1 18 01085807 გადაწყვეტილებით ა. ც-ეის წარმომადგენელს ეცნობა, რომ ა. ც-ე დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლებულ იქნა 2013 წლის 1 მაისის №41 პ/შ ბრძანების შესაბამისად, რომელსაც საფუძვლად დაედო გენერალური ინსპექციის 2013 წლის 26 აპრილის დასკვნა. ა. ც-ემ სხვა გათავისუფლებულ პირებთან ერთად აღძრა სარჩელი გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. საკითხი უკვე განხილულია სასამართლოს მიერ და ა. ც-ეის მიმართ არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით შესასრულებლად სავალდებულოა ნებისმიერი პირისათვის. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სპეციალური პენიტენციური სამსახური მოკლებული იყო შესაძლებლობას ემსჯელა ა. ც-ეის მიმართ, რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მიერ 2014 წლის 30 იანვარს გამოტანილი გადაწყვეტილებისგან განსხვავებული, რაიმე სხვა სახის გადაწყვეტილების მიღების, მათ შორის, 2013 წლის 1 მაისის №41 პ/შ ბრძანებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე (ს.ფ. 218-232, 48-49); თ) ა. ც-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის მიმართ და მოითხოვა: 1. ბათილად იქნეს ცნობილი საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის გენერალური დირექტორის 2018 წლის 10 დეკემბრის MOC 1 18 01085807 წერილობითი პასუხი; 2. დაევალოს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურს შეიტანოს ცვლილება ა. ც-ეის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ 2013 წლის 1 მაისის №41პ/შ ბრძანების საფუძველში და ბრძანების საფუძვლად მიუთითოს - დასაქმებულის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 4 აპრილის გადაწყვეტილებით ა. ც-ეის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ს.ფ. 245-251); ი) თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.07.2019წ. გადაწყვეტილებით ა. ც-ეის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 4 აპრილის გადაწყვეტილება და გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ა. ც-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის გენერალური დირექტორის 2018 წლის 10 დეკემბრის MOC 1 18 01085807 წერილი და ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალა იმსჯელოს 2018 წლის 26 ნოემბრის №1051227 განცხადებასთან დაკავშირებით და გამოსცეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი კანონმდებლობით დადგენილ ვადაში; დანარჩენ ნაწილში ა. ც-ეის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ს.ფ. 245-251); კ) საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 26 თებერვლის განჩინებით საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად და უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება (ს.ფ. 245-251). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 26 თებერვლის განჩინებაში აღნიშნულია შემდეგი: სააპელაციო პალატამ აღნიშნულ გადაწყვეტილებაში დადგენილად მიიჩნია, რომ ა. ც-ე საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის №... ... ტიპის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში მუშაობდა ...ის განყოფილების ...ის თანამდებობაზე. საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციის და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის №... ... ტიპის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების დირექტორის 01.05.2013წ. №41 ბრძანებით, ა. ც-ე დათხოვნილ იქნა დაწესებულების ...ის განყოფილების ...ის თანამდებობიდან და განთავისუფლების საფუძვლად მითითებულ იქნა სასჯელაღსრულების, პრობაციის და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს გენერალური ინსპექციის 2013 წლის 26 აპრილის დასკვნა. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 15.07.2013წ. სარჩელით მიმართა 13-მა ფიზიკურმა პირმა, მათ შორის, ა. ც-ემ, მოპასუხე რუსთავის №... დაწესებულების მიმართ, სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებით განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნით. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 30.01.2014წ. გადაწყვეტილებით ა. ც-ეის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ა. ც-ეს არ გაუსაჩივრებია, შესაბამისად, გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 30.01.2014წ. გადაწყვეტილება გაასაჩივრეს დანარჩენმა მოსარჩელეებმა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 30.05.2014წ. გადაწყვეტილებით მათი მოთხოვნები დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატამ მნიშვნელოვნად მიიჩნია ის გარემოება, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 30.05.2014წ. გადაწყვეტილებით (საქმე №3ბ/435-14) კონკრეტულ პირთა ნაწილში შეფასდა გასაჩივრებული ბრძანების საფუძვლად არსებული სასჯელაღსრულების, პრობაციის და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს გენერალური ინსპექციის 26.04.2013წ. დასკვნა და აღნიშნული პირების მიმართ არ დადგინა დისციპლინური გადაცდომის ჩადენის ფაქტი, შესაბამისად, ისინი აღდგენილ იქნენ დაკავებულ თანამდებობებზე. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებით თბილისის სააპელაციო სასამართლოს №3ბ/435-14 გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა, შესაბამისად, ძალაში შევიდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიც. სააპელაციო პალატის განმარტებით, სწორედ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, ა. ც-ემ 26.11.2018წ. განცხადებით მიმართა დაწესებულებას და მოითხოვა გათავისუფლების შესახებ 01.05.2013წ. №41პ/შ ბრძანების საფუძვლის გაუქმება ან/და მისი შეცვლა, დასაქმებულის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტით. აღნიშნულ განცხადებაში მხარემ დეტალურად მიუთითა საქმის ფაქტობრივ გარემოებებზე და აღნიშნა, რომ იგი თანამდებობიდან გათავისუფლებულია იმ გადაცდომისთვის, რომელიც არ ჩაუდენია. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა სადავო საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს პენიტენციური დეპარტამენტის 10.12.2018წ. №MOC 1 18 01085807 წერილზე, რომლითაც ა. ც-ეის წარმომადგენელს ეცნობა მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შეუძლებლობის შესახებ. წერილში მითითებულია, რომ ა. ც-ე დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლებულ იქნა 01.05.2013წ. №41 პ/შ ბრძანების შესაბამისად, რომელსაც საფუძვლად დაედო გენერალური ინსპექციის 26.04.2013წ. დასკვნა. ა. ც-ემ სხვა გათავისუფლებულ პირებთან ერთად აღძრა სარჩელი გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 30.01.2014წ. გადაწყვეტილებით მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. აღნიშნული გადაწყვეტილება ა. ც-ეის მიმართ შესულია კანონიერ ძალაში და სავალდებულოა შესასრულებლად. ამდენად, სპეციალური პენიტენციური სამსახური მოკლებული იყო შესაძლებლობას, ა. ც-ესთან მიმართებართ ემსჯელა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 30.01.2014წ. გადაწყვეტილებისგან განსხვავებული, რაიმე სხვა სახის გადაწყვეტილების მიღების (მათ შორის - 01.05.2013წ. №41პ/შ ბრძანებაში ცვლილების შეტანის) თაობაზე. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ დაინტერესებული პირის მიერ ერთსა და იმავე საკითხზე ადმინისტრაციულ ორგანოში განცხადების წარდგენაზე შეზღუდვებს ადგენს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 102-ე მუხლი. მითითებული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, განცხადება იმ საკითხთან დაკავშირებით, რომლის თაობაზედაც არსებობს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი განცხადების, აგრეთვე საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, შეიძლება წარდგენილი იქნეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ფაქტობრივი ან სამართლებრივი მდგომარეობა, რომელიც საფუძვლად დაედო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას, შეიცვალა დაინტერესებული პირის სასარგებლოდ, ან თუ არსებობს ახლად აღმოჩენილი ან ახლად გამოვლენილი გარემოებანი (მტკიცებულებები), რომლებიც განაპირობებს განმცხადებლისათვის უფრო ხელსაყრელი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ - სამართლებრივი აქტის გამოცემას. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის, თანახმად, თუ განცხადებაში არ არის მითითებული ახლად აღმოჩენილი ან ახლად გამოვლენილი გარემოებანი, ადმინისტრაციული ორგანო განცხადების განუხილველად გამოსცემს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ - სამართლებრივ აქტს განცხადებაზე უარის თქმის შესახებ. ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ - სამართლებრივ აქტში მითითებული უნდა იყოს ის სამართლებრივი აქტი, რომლის საფუძველზედაც უარი ითქვა განცხადების დაკმაყოფილებაზე. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოქმედი კანონმდებლობა უშვებს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის იმ საკითხზე ხელახლა მიმართვის შესაძლებლობას, რომლის თაობაზეც არსებობს ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილება მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ მხოლოდ განსაზღვრულ პირობებში: როდესაც შეიცვალა ფაქტობრივი ან სამართლებრივი მდგომარეობა, რომელიც საფუძვლად დაედო განცხადების ან ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, ან თუ არსებობს ახლად აღმოჩენილი ან გამოვლენილი გარემოება (მტკიცებულება), რომელიც განაპირობებს განმცხადებლისათვის უფრო ხელსაყრელი გადაწყვეტილების მიღებას. სააპელაციო პალატამ ასევე მიუთითა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე და ნორმის ანალიზის საფუძველზე, განმარტა, რომ 102-ე მუხლზე მითითებით არსებითი განხილვის გარეშე განცხადების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმცხადებლის მიერ არ იქნა მითითებული ახლად აღმოჩენილი ან ახლად გამოვლენილი გარემოება. ამასთან, ეს გულისხმობს არა იმას, რომ ადმინისტრაციული ორგანო განმცხადებლის მიერ მითითებულ გარემოებას არ აფასებს ახლად აღმოჩენილ ან გამოვლენილ გარემოებად, არამედ იმას, რომ განცხადება არ შეიცავს მითითებას ამგვარ გარემოებაზე. ამდენად, ერთსა და იმავე საკითხზე წარდგენილი განცხადების ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არსებითად განხილვისთვის საკმარისია, განცხადება თუნდაც ფორმალურად შეიცავდეს მითითებას ახლად აღმოჩენილ ან გამოვლენილ გარემოებაზე, ხოლო ის, თუ რამდენად წარმოადგენს აღნიშნული გარემოება ახლად აღმოჩენილ ან გამოვლენილ გარემოებას, წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ უკვე განცხადების არსებითი განხილვის პროცესში შეფასების საგანს და განმცხადებლისთვის დასაბუთებული პასუხის გაცემის საფუძველს. საქმეში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ა. ც-ეის 26.11.2018წ. განცხადება შეიცავდა მითითებას ახალ გარემოებაზე (მტკიცებულებაზე), ხოლო ის, თუ რამდენად წარმოადგენდა აღნიშნული გარემოება (მტკიცებულება) ახლად აღმოჩენილ ან გამოვლენილ გარემოებას, წარმოადგენდა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ უკვე განცხადების არსებითი განხილვის პროცესში შეფასების საგანს და განმცხადებლისთვის დასაბუთებული პასუხის გაცემის საფუძველს, რაც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არ განხორციელებულა. სასამართლოს განმარტებით, რაც შეეხება ა. ც-ეის მეორე სასარჩელო მოთხოვნას, ვინაიდან სასამართლომ სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნო საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის გენერალური დირექტორის 10.12.2018წ. №MOC 1 1801085807 წერილი და ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალა 26.11.2018წ. №1051227 განცხადებაზე მსჯელობა, სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, დააკმაყოფილოს მხარის მიერ დაყენებული მეორე სასარჩელო მოთხოვნა (ს.ფ. 245-251); ლ) თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 9 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის გენერალური დირექტორის 2021 წლის 17 ნოემბრის №17881 ბრძანებით ცვლილება შევიდა „ა. კ.-ს ძე ც-ეის დათხოვნის შესახებ“ საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის №... დაწესებულების დირექტორის 2013 წლის 1 მაისის №41პ/შ ბრძანებაში და იუსტიციის ... ა. კ.-ს ძე ც-ე ჩაითვალა სისტემიდან დათხოვნილად, საქართველოს თავდაცვის ძალების რეზერვში, პირადი განცხადების საფუძველზე 2013 წლის 1 მაისიდან (ს.ფ. 213-214); მ) სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს 2022 წლის 9 მარტის №04-14/785 წერილის თანახმად, ბენეფიციარი - ა. ც-ე სახელმწიფო პენსიის მიმღებ პირს წარმოადგენს 2016 წლის პირველი აპრილიდან. მას 2022 წლის პირველი იანვრიდან დაენიშნა სახელმწიფო კომპენსაცია თანხით 540 ლარი, ხოლო 2022 წლის პირველი თებერვლიდან 560 ლარი (ს.ფ. 21);

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო საჩივრის ფარგლების გათვალისწინებით მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანია - არსებობს თუ არა მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის 17 980 ლარის დაკისრების საფუძველი, როგორც მიუღებელი სახელმწიფო კომპენსაციის თანხა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. ამდენად, სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციით.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, თუ კერძო პირი რაიმე საქმიანობას ახორციელებს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ დელეგირების ან დავალების საფუძველზე, ამ საქმიანობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტი. ამასთან, კოდექსის 207-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი („ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, შესაბამისად, კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული...“ (სუს 10.04.2014წ. №ბს-648-623(2კ-13) გადაწყვეტილება).

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას უკავშირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი (სახელმწიფოს (მუნიციპალიტეტის) პასუხისმგებლობა სახელმწიფო და საჯარო მოსამსახურეთა მიერ მიყენებული ზიანისათვის). აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების პრინციპი 992-ე მუხლის ზოგადი დანაწესიდან გამომდინარეობს, რომლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. აღნიშნული ნორმა ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების შესაძლებლობას მოიაზრებს მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების არსებობის პირობებში, ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენით. გარდა ამისა, ზიანის გამომწვევი ქმედება კავშირში უნდა იყოს საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებასთან და ყურადღება უნდა გამახვილდეს არა ქმედების ჩამდენ პირზე, არამედ ფუნქციაზე, რომლის შესრულებასაც შეიძლება ემსახურებოდეს სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურის მიერ განხორციელებული საქმიანობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, „სახელმწიფო კომპენსაციისა და სახელმწიფო აკადემიური სტიპენდიის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლით განსაზღვრულია კომპენსაციის/სახელმწიფო აკადემიური სტიპენდიის დანიშვნის საფუძვლები. ამავე კანონის 26-ე მუხლის (2016 წლის 1 აპრილის მდგომარეობით მოქმედი რედაქცია) მიხედვით, კომპენსაციის/სახელმწიფო აკადემიური სტიპენდიის დანიშვნის თაობაზე განცხადება ყველა საჭირო დოკუმენტთან ერთად წარედგინება კომპეტენტურ ორგანოს. ხოლო, ამავე კანონის მე-4 მუხლის „თ“ პუნქტის მიხედვით, კომპეტენტური ორგანო არის საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სისტემაში შემავალი ადმინისტრაციული ორგანო.

საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2006 წლის 10 თებერვლის №46/ნ ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო პენსიის და სახელმწიფო კომპენსაციის დანიშვნისა და გაცემის წესების“ (2016 წლის 1 აპრილის მდგომარეობით მოქმედი რედაქცია) მე-15 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, კომპენსაციას შესაბამისი განცხადების საფუძველზე ნიშნავს სააგენტო. განაცხადს თან უნდა ერთოდეს შესაბამისი უწყების წარდგინება, რომელიც მზადდება კანონით გათვალისწინებული პირობების დაკმაყოფილების საფუძველზე და თან ერთვის ყველა საჭირო დოკუმენტი. კანონიერი წარმომადგენლის მომართვის შემთხვევაში დამატებით წარმოდგენილი უნდა იყოს, კანონიერი წარმომადგენლობისა და პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტი.

დასახელებული საკანონმდებლო ნორმების გათვალისწინებით, სახელმწიფო კომპენსაციის დანიშვნის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს შესაბამისი უწყების წარდგინება. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოპასუხე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახური წარმოადგენდა იმ შესაბამის უწყებას, რომლის წარდგინების საფუძველზე შესაძლებელი იქნებოდა ა. ც-ეისათვის სახელმწიფო კომპენსაციის დანიშვნა. ასეთი წარდგინება მოპასუხემ განახორციელა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 9 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით, 2021 წლის 17 ნოემბრის №17881 ბრძანებით ცვლილება შეიტანა ა. ც-ეის დათხოვნის შესახებ 2013 წლის 1 მაისის №41პ/შ ბრძანებაში და მოსარჩელე ჩაითვალა სისტემიდან დათხოვნილად, საქართველოს თავდაცვის ძალების რეზერვში, პირადი განცხადების საფუძველზე 2013 წლის 1 მაისიდან. ამასთან, მხარეები არ ხდიან სადავოდ, რომ ა. ც-ე წარმოდგენდა „სახელმწიფო კომპენსაციისა და სახელმწიფო აკადემიური სტიპენდიის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლით დადგენილი კომპენსაციის/სახელმწიფო აკადემიური სტიპენდიის მიმღებ პირს, თუმცა წარდგინების განხორციელებას არ ახდენდა მოპასუხე „სახელმწიფო კომპენსაციისა და სახელმწიფო აკადემიური სტიპენდიის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის მე-2 პუნქტის გათვალისწინებით (ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები არ წარმოიშობა, თუ პირი აღნიშნული თანამდებობიდან დათხოვნილი იქნა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული დანაშაულის ან სხვა არამართლზომიერი ქმედების ჩადენის გამო). ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ №... დაწესებულების დირექტორის 2013 წლის 1 მაისის №41პ/შ ბრძანების თავდაპირველი რედაქციის ძალაში ყოფნის პირობებში, მოსარჩელეს სადავო პერიოდში შეეზღუდა კანონით გათვალისწინებული კომპენსაციის მიღების უფლება. საყურადღებოა, რომ საქმეში წარმოდგენილია სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის/ადამიანური რესურსების მართვის სამმართველოს 2014 წლის 1 ოქტომბრის წერილი და 2015 წლის 19 მაისის წერილი, რომლებითაც ადმინისტრაციულმა ორგანომ მოსარჩელეს აცნობა, რომ „სახელმწიფო კომპენსაციისა და სახელმწიფო აკადემიური სტიპენდიის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის მე-2 პუნქტის გათვალისწინებით მოკლებული იყო შესაძლებლობას დაეკმაყოფილებინა მისი მოთხოვნა (ს.ფ. 23, 24). შესაბამისად, მოსარჩელეს ზიანის სახით უნდა აუნაზღაურდეს ის თანხა, რომელიც ვერ მიიღო მოპასუხის ქმედებით. ამდენად, სახეზეა მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი ა. ც-ეის მიმართ დამდგარ მატერიალურ ზიანსა და მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედებას შორის. აღნიშნულის გათვალისწინებით კი, მართებულად დაკმაყოფილდა სასარჩელო მოთხოვნა სადავო პერიოდში მიუღებელი სახელმწიფო კომპენსაციის თანხის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. მაკარიძე

გ. მიქაუტაძე

გ. უბილავა