საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-861(კ-25) 29 დეკემბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო

პროცესუალური მოწინააღმდეგე (მოსარჩელე) - ლ. ხ-ე

თავდაპირველი მოპასუხე - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ტერიტორიული ორგანო -კახეთის პოლიციის დეპარტამენტი

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 27 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

ლ. ხ-ემ 2024 წლის 25 ივლისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების: საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ტერიტორიული ორგანოს - კახეთის პოლიციის დეპარტამენტის მიმართ. მოსარჩელემ მოპასუხეებისათვის ლ. ხ-ის სასარგებლოდ, სოლიდარულად არაქონებრივი (მორალური) ზიანის სახით 15 000 (თხუთმეტი ათასი) ლარის ოდენობით დაკისრება მოითხოვა.

სარჩელის მიხედვით, 2023 წლის 20 მაისს ქ. ...ში, ... „...“-ში გაიმართა რუსეთის ფედერაციის ...ის ს. ლ-ის ოჯახის წევრის - დ. ა-ასა და მისი საქმროს მ. ვ-ის ქორწილი, რომლის უსაფრთხოებას ერთობლივად უზრუნველყოფდნენ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური, კახეთის მხარეში სახელმწიფო რწმუნებულის ადმინისტრაცია და მ. ო-ის ადგილობრივი თვითმმართველობა. აღნიშნული ღონისძიების მიმართ საჯაროდ გამოხატული პროტესტის დროს, 2023 წლის 20 მაისს 09:15 საათზე, ლ. ხ-ე ადმინისტრაციული წესით დააკავეს სსკ-ის 166-ე და 173-ე მუხლების პირველი ნაწილებით გათვალისწინებული ქმედებების სავარაუდო ჩადენის საფუძვლით და მის მიმართ შედგა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი.

მოსარჩელის განმარტებით, დაკავება განხორციელდა კანონით გათვალისწინებული წინაპირობების გარეშე და გამოყენებულ იქნა წინასწარი დასჯის მიზნით. იგი მოთავსდა დროებითი მოთავსების იზოლატორში და დაკავებულ მდგომარეობაში წარედგინა სასამართლოს; გათავისუფლდა 2023 წლის 24 მაისს 22:45 საათზე. გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 13 სექტემბრის დადგენილებით (საქმე №4/201-23) ლ. ხ-ის მიმართ ადმინისტრაციული საქმის წარმოება შეწყდა სამართალდარღვევის ფაქტისა და ქმედების არარსებობის გამო, რაც ძალაში დარჩა სააპელაციო სასამართლოს მიერ და საბოლოოდ კანონიერ ძალაში შევიდა.

მოსარჩელის მტკიცებით, დაკავება განხორციელდა კანონიერი შეკრებისა და მანიფესტაციის დროს, რითაც უკანონოდ შეეზღუდა მშვიდობიანი შეკრების კონსტიტუციური უფლება, შეელახა პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია. აღნიშნული გარემოებების შედეგად მოსარჩელემ განიცადა არაქონებრივი (მორალური) ზიანი, რომლისთვისაც პასუხისმგებლობა მოპასუხეებს სოლიდარულად ეკისრებათ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 12 სექტემბრის განჩინებით ლ. ხ-ის (წარმომადგენელი გ. ლ-ი) შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა; ადმინისტრაციულ საქმეში, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ლ. ხ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ლ. ხ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება 1200 (ათას ორასი) ლარის ოდენობით. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ლ. ხ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 700 (შვიდასი) ლარის ოდენობით. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ და ლ. ხ-ემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 27 თებერვლის განჩინებით საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და ლ. ხ-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქმის მასალებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე და აღნიშნა, რომ 2023 წლის 20 მაისს, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მ. ო-ის რაიონული სამმართველოს დეტექტივის მ. ო-ის მიერ შედგენილი იქნა ადმინისტრაციული დაკავების ოქმი №ბი000008299, რომლის მიხედვითაც, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე და 173-ე მუხლების პირველი ნაწილების საფუძველზე ადმინისტრაციული წესით დაკავებულ იქნა ლ. ხ-ე (დაბ: ..., მცხ: ქ.ზესტაფონი, ... ქუჩა №13, ბინა №31; პ/ნ ...). დაკავების მოტივი: „მიმდინარე წლის 20 მაისს ქ....ში მდებარე ...ში შპს „...ის“ შესასვლელთან შლაგბაუმთან იმყოფებოდა ლ. ხ-ე, რომელიც აყენებდა სიტყვიერ შეურაცხყოფას და აგინებდა ...ში მყოფ და მიმდებარე ტერიტორიაზე გადაადგილებულ რუსი ეროვნების მოქალაქეებს, ასევე ესროდა კვერცხებს იმ ა/მანქანებს, სადაც იყვნენ რუსი და სხვა ეროვნების მოქალაქეები“. დაკავებისას ლ. ხ-ეს ჩაუტარდა პირადი გასინჯვა. 2023 წლის 21 მაისს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მ. ო-ის რაიონული სამმართველოს დეტექტივის მ. ო-ის მიერ შედგენილ იქნა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი №ბე000111907 ლ. ხ-ის მიმართ, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე მუხლის პირველი ნაწილით და 173-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენის ფაქტზე.

გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 13 სექტემბრის დადგენილებით (საქმე №4/201-23) ლ. ხ-ის მიმართ ადმინისტრაციული საქმის წარმოება შეწყდა სსკ-ის 166-ე და 173-ე მუხლების პირველი ნაწილებით გათვალისწინებული სამართალდარღვევის შემთხვევის არარსებობის გამო. აღნიშნული დადგენილება უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მიერ და კანონიერ ძალაშია შესული.

საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს პოზიცია, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოების შეწყვეტით დადასტურდა მოსარჩელის არაბრალეულობა და გამოირიცხა იმ ქმედების ჩადენა, რომლის აღკვეთასაც ადმინისტრაციული დაკავება ემსახურებოდა. სასამართლოს შეფასებით, არსებობდა მიზეზობრივი კავშირი სახელმწიფო ორგანოს ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ხოლო გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 13 სექტემბრის კანონიერ ძალაში შესული დადგენილებით მოსარჩელის არაბრალეულობის დადასტურების შედეგად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე წარმოიშვა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება. ამდენად, მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენის შემდეგ, მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული თავისუფლების შემზღუდავი ღონისძიების ნაკლებად ინტენსიური ხასიათის, თავისუფლების შეზღუდვის ხანგრძლივობისა და საქმის ინდივიდუალური გარემოებების გათვალისწინებით, მორალური ზიანის გონივრულ და სამართლიან ანაზღაურებად მართებულად იქნა განსაზღვრული 1200 (ათას ორასი) ლარი.

სააპელაციო პალატამ ასევე სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ სუბიექტად საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს განსაზღვრის შესახებ და მიუთითა „საქართველოს მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-18 მუხლზე, რომლის თანახმად, სამინისტრო იყოფა სტრუქტურულ ქვედანაყოფებად, ხოლო მათი უფლებამოსილება განისაზღვრება სამინისტროსა და შესაბამისი ქვედანაყოფის დებულებებით. ამავე კანონის მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, სამინისტროს ტერიტორიული ორგანო საკუთარი კომპეტენციის ფარგლებში წარმოადგენს სამინისტროს.

საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 13 დეკემბრის №337 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დებულების“ მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, სამინისტრო ეფუძნება ერთმმართველობის პრინციპს და მის სისტემაში შედის ტერიტორიული ორგანოები. დებულების მე-3 მუხლი განსაზღვრავს სამინისტროს საქმიანობის სფეროს, ხოლო მე-8 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამინისტროს ტერიტორიულ ორგანოს წარმოადგენს კახეთის პოლიციის დეპარტამენტი. საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2022 წლის 26 დეკემბრის №125 ბრძანებით დამტკიცებული „კახეთის პოლიციის დეპარტამენტის დებულების“ მე-2 მუხლის შესაბამისად, დეპარტამენტი არის სამინისტროს ტერიტორიული ორგანო და უფლებამოსილების განხორციელებისას წარმოადგენს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს.

შესაბამისად, პალატის შეფასებით, კახეთის პოლიციის დეპარტამენტის ქმედებებით მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებელი იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, რის გამოც პირველმა ინსტანციის სასამართლომ სწორად განსაზღვრა ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი ადმინისტრაციული ორგანო.

რაც შეეხება მოსარჩელის აპელირებას სასამართლოსგარეშე ხარჯის (გადაადგილების, სასამართლოში მოცდენილი (დაკარგული) დროის, სარჩელის, წერილობითი განცხადებებისა და დოკუმენტების, საფოსტო კავშირისათვის და კვებაზე გაწეული ხარჯი) ანაზღაურების თაობაზე, აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად სსსკ-ის 37-ე მუხლის მე-3 ნაწილსა და ამავე კოდექსის 102-103-ე მუხლებზე მითითებით განმარტა, რომ საადვოკატო მომსახურება თავისი არსით მოიცავდა იმ დანახარჯების გაწევას, რაც გამოიხატებოდა საქმეზე მინდობილობების სანოტარო წესით დამოწმებაში, სარჩელის მომზადების მიზნით მტკიცებულებათა მოძიება-მოპოვებაში, სარჩელის, წერილობითი განცხადებების ან/და წერილობითი შუამდგომლობების მომზადებაში და შემდგომ სარჩელის წარდგენის მიზნით სასამართლოში გამოცხადებაში, ხოლო მათი ცალკე სასამართლოსგარეშე ხარჯის სახით ანაზღაურების საფუძველი ამ კონკრეტულ შემთხვევაში არ არსებობდა. ხოლო სხვა რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა ადვოკატისათვის აღნიშნული ხარჯების დამოუკიდებლად ანაზღაურების ფაქტს, მოსარჩელე მხარეს წარმოდგენილი არ ჰქონია, ამასთან, საქმეში არ იყო წარმოდგენილი მითითებული ხარჯების გაწევის დამადასტურებელი რაიმე სახის მტკიცებულება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 27 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ, ხოლო ლ. ხ-ის მიერ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ გასაჩივრებულა, შესაბამისად, მისი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში განჩინება შესულია კანონიერ ძალაში.

საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია და ეწინააღმდეგება როგორც ეროვნული, ისე ევროპული სამართლის პრინციპებს. სასამართლომ ნაწილობრივ დააკმაყოფილა ლ. ხ-ის სარჩელი და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 1200 ლარის, აგრეთვე, ადვოკატის მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება 700 ლარის ოდენობით. კასატორი მიიჩნევს, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილება არ ემყარება საკმარის მტკიცებულებებს და წარმოადგენს ფორმალურ სამართლებრივ შეფასებას, რომელიც ვერ უზრუნველყოფს სამართლიანობის პრინციპების დაცვას, რადგან საქმის მასალებიდან არ იკვეთება გარემოებები, რომლებიც დაადასტურებდა მოსარჩელისთვის მორალური ზიანის მიყენებასა და ასევე ხარჯების გაწევას.

საკასაციო საჩივრის მიხედვით, 2023 წლის 20 მაისს ქალაქ ...ში მდებარე ... „...ის“ შესასვლელ შლაგბაუმთან შეკრებილი იყო დაახლოებით 100 (ასი) მოქალაქე, რომლებიც აპროტესტებდნენ აღნიშნულ ...ში რუსი ეროვნების სტუმრების ყოფნას, მათ შორის იყო მოქალაქე ლ. ხ-ეც, რომელიც სიტყვიერ შეურაცხყოფას აყენებდა და აგინებდა ...ში მყოფ და მიმდებარე ტერიტორიაზე გადაადგილებულ მოქალაქეებს, ასევე ესროდა კვერცხებს იმ მანქანებს, რომელშიც ისხდნენ ტურისტები და სხვა ეროვნების მოქალაქეები. აღნიშნული ქმედებით ლ. ხ-ე გამოხატავდა საზოგადოებისადმი აშკარა უპატივცემულობას.

მოქალაქეთა უსაფრთხო გადაადგილებისა და მათი უფლებების დაცვის მიზნით, ადგილზე მყოფმა პოლიციის თანამშრომლებმა პიროვნებას მოუწოდეს, რომ შეეწყვიტა ქმედება, თუმცა ლ. ხ-ე არ დაემორჩილა პოლიციის კანონიერ მოთხოვნას, განაგრძო მოქალაქეების ლანძღვა-გინება, მანვე სიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენა პოლიციის თანამშრომლებს, რის გამოც, შსს კახეთის პოლიციის დეპარტამენტის თანამშრომლების მიერ, მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება საპოლიციო ღონისძიების - მოსარჩელის ადმინისტრაციული დაკავების შესახებ. ლ. ხ-ე დაკავებულ იქნა აქციის სხვა მონაწილეებთან ერთად და გადაყვანილ იქნა შსს კახეთის პოლიციის დეპარტამენტის თელავის რაიონული სამმართველოს ადმინისტრაციულ შენობაში. აღნიშნული პროცედურები განხორციელდა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 245-ე მუხლით გათვალისწინებული დაკავებისა შედგენისთვის დადგენილი წესის დაცვით. ლ. ხ-ის დაკავება მოხდა 20 მაისს 13:11 საათზე და მის მიმართ სამართალდარღვევის ოქმი შედგენილ იქნა 21 მაისს. ამავე დღეს, სამართალდარღვევის საქმის განსახილველად გურჯაანის რაიონულ სასამართლოს წარედგინა დაკავებული პირი და ადმინისტრაციული წარმოების მასალები, აღნიშნულს ასევე ადასტურებს სასამართლოსა და დროებითი მოთავსების იზოლატორისთვის მიმართვის წერილები. კონკრეტულ შემთხვევაში, გადაწყვეტილების მიღების დროს სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ იმ მოცემულობას, რომ სამართალდარღვევის საქმეზე შეწყდა საქმის წარმოება, თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ სამართალდარღვევის საქმის წარმოების შეწყვეტა აპრიორი არ გულისხმობს დაკავების არაკანონიერების დადასტურებას. საკითხთან მიმართებით მნიშვნელოვანია ერთმანეთისაგან გაიმიჯნოს ადმინისტრაციული დაკავება, რომელიც კონკრეტულ მიზანს ემსახურება და ადმინისტრაციული პატიმრობა, რომელიც მხოლოდ სახდელის სახით შეიძლება იქნეს გამოყენებული.

კასატორის განმარტებით, პირის ადმინისტრაციული დაკავება არის ოქმის შემდგენისთვის მინიჭებული შესაძლებლობა, კანონით დადგენილ შემთხვევაში და წესით მოახდინოს პირის დაკავება სამართალდარღვევის აღსაკვეთად, სამართალდარღვევაზე რეაგირების მოსახდენად. ჩარევა თავისუფლების ძირითად უფლებაში ემსახურება ისეთი ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას, როგორიცაა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის აღკვეთა, საქმის დროული და სწორი განხილვა და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეებზე მიღებული დადგენილების აღსრულება. შესაბამისად, ადმინისტრაციული დაკავება ეს არის უზრუნველყოფის ღონისძიება, ე.ი. პირის დაკავება მისი ბრალეულად ცნობის გარეშე.

ხშირ შემთხვევაში, სამართალდამცავი ორგანოს უფლებამოსილი თანამშრომელი, სამართალდარღვევათა გათვალისწინებულ ქმედებათა გამოვლენის პროცესის უშუალო შემსწრეა, შესაბამისად, იგი ადგილზე იღებს გადაწყვეტილებას ადმინისტრაციული დაკავების ღონისძიების გამოყენების აუცილებლობის შესახებ სხვა სახის ზემოქმედების ზომების ამოწურვის შემდეგ. ასეთ შემთხვევად შეიძლება ჩაითვალოს წვრილმანი ხულიგნობის (ასკ-ს 166-ე მუხლი) შემადგენლობის გამოვლენაზე რეაგირება, როდესაც უფლებამოსილი ორგანოს თანამშრომელი, ქმედების გამოვლენის პროცესში, მისი აღკვეთის მიზნით, სავარაუდო დამრღვევს თავდაპირველად მოუწოდებს სიმშვიდისაკენ, ქმედების შეწყვეტისაკენ და შესაბამისი მითითების დაუმორჩილებლობის შემთხვევაში, იყენებს ადმინისტრაციული დაკავების ღონისძიებას.

ასკ-ით გათვალისწინებული ქმედების პროცესის აღკვეთაში უფრო მეტად ჩართულობას ადასტურებს 173-ე მუხლით გათვალისწინებული ქმედების შემადგენლობა, რომელიც უშუალოდ ქმედების აღმკვეთი პირისაკენ მიემართება და გულისხმობს სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს სამართალდამცავი ორგანოს თანამშრომლის კანონიერი, ამ პირის სიტყვიერი განკარგულებისადმი ან მოთხოვნისადმი დაუმორჩილებლობას, შეურაცხყოფას, ან/და მის მიმართ სხვა შეურაცხმყოფელი ქმედების განხორციელებას. ასეთ შემთხვევაშიც, ადმინისტრაციული დაკავების ღონისძიების გამოყენების შესახებ გადაწყვეტილების მიღებამდე, ხდება პირის გაფრთხილება, მიწოდება ქმედების შეწყვეტისაკენ, პოლიციელის მოთხოვნისადმი დამორჩილებისაკენ. ადმინისტრაციული დაკავების მომენტში, შესაძლოა პოლიციის თანამშრომელს შეექმნას დასაბუთებული ეჭვი, რომ პირმა ჩაიდინა სამართალდარღვევა და აუცილებელია მისი დაკავება.

საკასაციო საჩივრის ავტორი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნასთან დაკავშირებით მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლებზე, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 1005-ე მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს, ანუ უნდა არსებობდეს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელებულ ქმედებასა (მოქმედება ან უმოქმედობა) და დამდგარ შედეგს (ზიანი) შორის პირდაპირი და უშუალო მიზეზობრივი კავშირი. ამასთანავე, ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანის მიყენება გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილებიდან და არსებობდეს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი ბრალი მიზანმიმართული სახით, რაც ორგანო გამოიხატება უმოქმედობაში ან უხეშ გაუფრთხილებლობაში. ადმინისტრაციული ორგანო შეგნებულად უნდა უშვებდეს პირისათვის ზიანის მიმყენებელი გარემოების დადგომას ან/და არ ახორციელებდეს მისთვის კანონით დაკისრებულ ვალდებულებებს ზიანის აცილების მიზნით.

კასატორის განმარტებით, მოცემულ საქმეზე ლ. ხ-ის ინტერესს წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე ადმინისტრაციული წესით უკანონოდ დაკავებით გამოწვეული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების დაკისრება. აღნიშნული მუხლის დეფინიცია პირდაპირ არ შეიცავს მითითებას პირის ადმინისტრაციული წესით უკანონოდ დაკავების შედეგად მიყენებული ზიანის სახელმწიფოს მხრიდან ანაზღაურების შესაძლებლობაზე. სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი შეიცავს მხოლოდ ადმინისტრაციული სახდელების - „ადმინისტრაციული პატიმრობისა“ და „გამასწორებელი სამუშაოების“ შესახებ ჩანაწერს. „ადმინისტრაციული დაკავება“, როგორც სამართალდარღვევის საქმეზე რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონოდ მისაჩნევი ზემოქმედების ღონისძიება, ნორმაში მითითებული არ არის.

შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, კანონი ითვალისწინებს არა ადმინისტრაციული დაკავების, არამედ ადმინისტრაციული პატიმრობის შემთხვევაში რეაბილიტირების შესაძლებლობას და სწორედ ეს იყო კანონმდებლის მიზანი, როდესაც მუხლის დისპოზიციაში ჩამოთვალა შემთხვევები და ამ ჩამონათვალში არ ექცევა ადმინისტრაციული დაკავება და აღნიშნული ანალოგიის სახით არ იძლევა ადმინისტრაციული პატიმრობის შემადგენლობას. მეტიც, ადმინისტრაციული დაკავება თავისი არსით იმდენად მცირე ჩარევაა ადამიანის თავისუფალი გადაადგილების უფლებაში, რომ იგი კონსტიტუციის მე-18 მუხლით გათვალისწინებული დაპატიმრების რეგულაციის სფეროშიც არ ხვდება.

კასატორის მოსაზრებით, იმისათვის, რომ არ მოხდეს ფულადი ანაზღაურების მოთხოვნის დაუსაბუთებლად ხშირი გამოყენება და შენარჩუნდეს სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობების სტაბილურობა, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლი, როგორც არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი ზოგადი ვალდებულებით-სამართლებრივი ნორმა, შესაბამისი მოთხოვნის უფლებას გამონაკლისის სახით უშვებს კანონით ზუსტად განსაზღვრული შემთხვევებისთვის. კერძოდ, მორალური ზიანი ანაზღაურდება მხოლოდ სამართლიანი კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, გონივრული ანაზღაურების სახით. ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყოველგვარი მორალური ზიანი (სულიერი ტანჯვა), თუნდაც ეჭვს არ იწვევდეს მისი ანაზღაურება, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომლის ანაზღაურებასაც პირდაპირ ითვალისწინებს მოქმედი კანონმდებლობა.

მაშასადამე, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ზოგადი პრინციპიდან გამომდინარე, ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის მოცულობა სასამართლომ უნდა განსაზღვროს გონივრულად და სამართლიანად. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების ოდენობის მთავარი განმსაზღვრელი კრიტერიუმი ზიანის გამომწვევი ქმედების ხასიათი და სიმძიმეა, შესაბამისად, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრა დამოკიდებულია საქმის ინდივიდუალურ გარემოებებთან. აღნიშნულ შემთხვევაში მოთხოვნა მხოლოდ მოსარჩელის მოსაზრებას ასახავს. შესაბამისად ზემოაღნიშნული მსჯელობისა და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძვლები და შესაბამისად, არარელევანტურია სასამართლოს გადაწყვეტილებაც არაქონებრივი ზიანის სახით მხარისათვის 1200 ლარის დაკისრებასთან მიმართებაში.

რაც შეეხება შინაგან საქმეთა სამინისტროსათვის მოსარჩელე ლ. ხ-ის სასარგებლოდ, ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის - 700 ლარის ოდენობით დაკისრების საკითხს, კასატორი მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-მუხლსა და ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ სასამართლო ხარჯების ანაზღაურება მთლიანად დამოკიდებულია წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე და საქმის შემდგომ წარმატებაზე. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილება შინაგან საქმეთა სამინისტროსთვის ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურების დაკისრებასთან მიმართებაში, არ ემყარება რაიმე სახის სარწმუნო მტკიცებულებას ან/და დასაბუთებულ მსჯელობას. კერძოდ, გადაწყვეტილებაში მიეთითა, რომ „განსახილველ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილია 2024 წლის 29 ივლისს გაცემული რწმუნებულება, რომლითაც ირკვევა, რომ ლ. ხ-ე შესაბამის უფლებამოსილებას ანიჭებს წარმომადგენელს - ი. პ-ის, რწმუნებულება გაცემულია განუსაზღვრელი ვადით და ძალაშია მის გაუქმებამდე ამასთან სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელეს ადვოკატის მომსახურება როგორც წესი, სასყიდლიანია. შესაბამისად, სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელეს ადვოკატის მომსახურების ღირებულება, როგორც საპროცესო ხარჯი, რომლის გადახდის ვალდებულებაც მას წარმოეშვა, უნდა აუნაზღაურდეს გონივრული ოდენობით“. ხსენებული მსჯელობიდან იკვეთება, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება ეფუძნება მხოლოდ ვარაუდებს და არა რეალურ, კონკრეტულ ფაქტებს, რომელთა მეშვეობითაც, შესაძლებელი იქნებოდა მოცემულ საქმეზე დასაბუთებული, ობიექტური და სამართლიანი გადაწყვეტილების მიღება. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საგულისხმოა ის გარემოებაც, რომ სადავო გადაწყვეტილებაში სასამართლო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლზე მითითებით თავადვე განმარტავს, რომ ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯი წარმოადგენს სასამართლოს გარეშე ხარჯებს, ამგვარი ხარჯების ოდენობა კი უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე, თუმცა, მსგავსი სახის დოკუმენტი მოსარჩელე მხარის მიერ არ წარმოდგენილა (გარდა იმ რწმუნებულებისა, რომლითაც უბრალოდ დასტურდება მოსარჩელისათვის წარმომადგენლობის გაწევის უფლებამოსილება და უფლებამოსილების ვადა).

ამდენად, შინაგან საქმეთა სამინისტრო მიიჩნევს, რომ სრულიად დაუსაბუთებელია სადავო გადაწყვეტილება, შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელე ლ. ხ-ეს სრულად ეთქმება უარი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 30 ივლისის განჩინებით საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 9 დეკემბრის განჩინებით, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა მიჩნეული და დადგინდა მისი ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მხარეთა პოზიციების გაცნობის, გასაჩივრებული განჩინების და საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის ინტერესსა და სასამართლოს მიერ შესაფასებელ გარემოებას წარმოადგენს ლ. ხ-ის სასარგებლოდ სახელმწიფოსთვის არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურების დაკისრება, რაც გამომდინარეობს მასთან მიმართებაში მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენიდან.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. აღნიშნული დანაწესით სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, სახელმწიფო სახსრებიდან აანაზღაუროს მისი მოსამსახურეების მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანი. ამავე შინაარსის დანაწესს კი, „საქართველოს კონსტიტუციაში ცვლილების შეტანის შესახებ“ საქართველოს 2017 წლის 13 ოქტომბრის კონსტიტუციური კანონის №1324 ამოქმედებამდე, შეიცავდა საქართველოს კონსტიტუციის 49-ე მუხლის მე-9 პუნქტი, რომელიც, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „ყველას ანიჭებს უფლებას, მოითხოვოს და მიიღოს ზარალის ანაზღაურება სახელმწიფო სახსრებიდან. გარდა ამისა, ყველასთვის არის უზრუნველყოფილი სამართლებრივი დაცვის საშუალება - სასამართლოსათვის მიმართვა“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 7 დეკემბრის №2/3/423 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-2).

საქართველოს კონსტიტუციის მე-13 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, უკანონოდ თავისუფლებაშეზღუდულ პირს აქვს კომპენსაციის მიღების უფლება. ადამიანის თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის უფლების განსაკუთრებულობას შეეხო საკონსტიტუციო სასამართლოს 06.04.2009წ. №2/1/415 გადაწყვეტილება, რომლითაც სასამართლომ დაადასტურა ამ უფლებაში ჩარევის სიმძიმე სხვა უფლებებში ჩარევასთან შედარებით და კონსტიტუციურსამართლებრივი შემოწმების სიმკაცრის მაღალი ხარისხის საჭიროება. დემოკრატიულ საზოგადოებაში პიროვნების ფიზიკური თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლების განსაკუთრებულ მნიშვნელობას, მისი ყოველმხრივ დაცვის აუცილებლობას ადასტურებს ასევე საქართველოს უზენაესი სასამართლო დიდი პალატა და 24.03.2003წ. №3გ-ად-329-კ-02 გადაწყვეტილებით განმარტავს, რომ „..ეს უფლება ყველა იმ სახელმწიფოებრივი სისტემის ქვაკუთხედია, რომელიც კანონიერების პატივისცემისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის პრიორიტეტულ მნიშვნელობას აღიარებს. კონვენცია ადგენს კომპენსაციის შესაძლებლობას მასში გათვალისწინებული უფლებებისა და თავისუფლებების ხელყოფისათვის...“.

ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-5 მუხლით ასევე განმტკიცებულია ადამიანის თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება. მოცემული მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, ყველას აქვს თავისუფლებისა და პირადი უსაფრთხოების უფლება. არავის შეიძლება აღეკვეთოს თავისუფლება, თუ არა კანონით დადგენილი პროცედურის შესაბამისად.. „თავისუფლების უფლების“ დადგენით, მე-5 მუხლი ითვალისწინებს პირის ფიზიკურ თავისუფლებას; მისი მიზანია უზრუნველყოს, რომ არავის ჩამოერთვას ეს თავისუფლება თვითნებურად. უსაფრთხოება გულისხმობს დაკავების, დაპატიმრების მიმართ თვითნებობის აკრძალვას (ENGEL AND OTHERS v. THE NETHERLANDS (Application no. 5100/71; 5101/71; 5102/71; 5354/72; 5370/72) § 58).

საკასაციო პალატა ხაზგასმით მიუთითებს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის დანაწესზე, რომლის თანახმად, ყველა მსხვერპლს, ვინც ამ მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით დააკავეს ან დააპატიმრეს, აქვს კომპენსაციის ქმედითი უფლება. თავისუფლების უკანონოდ აღკვეთის შედეგად კომპენსაციის მიღების უფლებას ასევე განამტკიცებს სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-9 მუხლი, რომლის მე-4 პუნქტის თანახმად, თითოეულ პირს, ვისაც თავისუფლება აღეკვეთება დაკავების ან პატიმრობის შედეგად, უფლება აქვს მისი საქმე გაარჩიოს სასამართლომ, რათა სასამართლომ დაუყოვნებლივ გამოიტანოს გადაწყვეტილება მისი დაკავების კანონიერების ან უკანონო დაკავების შემთხვევაში გათავისუფლების თაობაზე. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით, თითოეულ პირს, რომელიც უკანონო დაკავების ან პატიმრობის მსხვერპლი გახდა, აქვს კომპენსაციის უფლება.

საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. ამავე კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო.

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 92-ე მუხლის თანახმად, პირს უფლება აქვს, სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით მოითხოვოს და მიიღოს უკანონოდ ჩატარებული საპროცესო მოქმედებისა და უკანონო გადაწყვეტილების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

სახელმწიფოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წინაპირობებს განსაზღვრავს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი, რომლის მე-3 ნაწილის თანახმად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. ამრიგად, ზიანის ანაზღაურებისთვის, პირის ქმედება უნდა ატარებდეს მართლსაწინააღმდეგო ხასიათს და იწვევდეს პირისთვის ზიანის მიყენებას. დამდგარ შედეგსა და უკანონო ქმედებას შორის კი უნდა არსებობდეს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. რაც შეეხება მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განმახორციელებელი პირის ბრალეულობას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თავისებურებას წარმოადგენს ის, რომ მიყენებული ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. ასეთი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის საკმარისია, დადგინდეს ქმედების უკანონობა და სახეზე იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. კერძოდ, პირს, რომლის მიმართაც სასამართლოს მიერ გამოტანილია მარეაბილიტირებელი აქტი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის. ზემოაღნიშნული ნორმის მიზანია დაზარალებულის დაცვა და გამართლებული პირისათვის სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანით გამოწვეული ნეგატიური შედეგების კომპენსირება.

„საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით გათვალისწინებული დაკავება, როგორც საქმის წარმოების უზრუნველყოფის ზომა, ადამიანის ფიზიკური თავისუფლების შეზღუდვის კანონით განსაზღვრულ შემთხვევას წარმოადგენს. მისი გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და მიზნებისათვის. ამასთანავე, ადმინისტრაციული დაკავება ექცევა კონვენციის მე-5 მუხლით დაცულ სფეროში, მისი ხანგრძლივობის სიმცირის მიუხედავად. აღსანიშნავია, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის 5.1 მუხლის a-f ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული საგამონაკლისო შემთხვევები, რომელთა დროსაც გამართლებულია თავისუფლების შეზღუდვა, ცალკე არ მიუთითებს ადმინისტრაციულსამართლებრივ ასპექტებზე, თუმცა ევროპული სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკა ადასტურებს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შემთხვევების თავსებადობას კონვენციის მე-5 მუხლთან. ამდენად, კონვენციის 5.1 მუხლის „c“ ქვეპუნქტში მითითებული ტერმინები: „პირის კანონიერი დაკავება ან დაპატიმრება“, „სამართალდარღვევის ჩადენის საფუძვლიანი ეჭვი“, „სამართალდარღვევის ჩადენის აღკვეთის აუცილებლობის საფუძვლიანად მიჩნევა“, კავშირშია ეროვნული კანონმდებლობით გათვალისწინებულ როგორც სისხლის, ისე ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეების წარმოებასთან (იხ. მაგ.: S., V. and A. v. Denmark [GC]). კონვენციის მე-5 მუხლის მიზნებისათვის, ტერმინები: „დაკავება“ და „დაპატიმრება“ მოიაზრებს ნებისმიერ ღონისძიებას, რომელიც პირს თავისუფლებას უზღუდავს - მნიშვნელობა არ აქვს, რა სახელი ეწოდება მას ეროვნულ კანონმდებლობაში.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1005.3 მუხლი აკმაყოფილებს განსაზღვრულობის მოთხოვნებს. აღნიშნული ნორმა თანაბრად ადგენს სისხლის და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეებზე რეაბილიტირებულ პირთათვის კომპენსაციის გარანტიას, შესაბამისად, ნებისმიერ თავისუფლების შეზღუდვის ფორმას (მათ შორის - ადმინისტრაციულ დაკავებას) უნდა მიენიჭოს მნიშვნელობა, რომელიც გათვალისწინებულია სისხლის სამართლის და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა სფეროში. საგულისხმოა, რომ „ადმინისტრაციული დაკავება“, როგორც საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით გათვალისწინებული ზემოქმედების ღონისძიება, ნაკლები ინტენსივობით და ხარისხით განსხვავდება „ადმინისტრაციული პატიმრობისაგან“, რომელიც ამავე კოდექსით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სახდელის სახეა, თუმცა ორივე შემთხვევა ცალსახად უკავშირდება კონსტიტუციით გარანტირებული უფლების შეზღუდვას და მისგან გამომდინარე ნეგატიურ შედეგებს. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ისევე, როგორც ადმინისტრაციული პატიმრობა, ადმინისტრაციული დაკავებაც თავის არსით ექცევა სამოქალაქო კოდექსის 1005.3 მუხლის შემადგენლობაში. ნორმის ფართოდ განმარტებით, არარელევანტურად უნდა ჩაითვალოს მასში მითითებული შეზღუდვის ფორმების ამომწურავი ხასიათი. 1005.3 მუხლში „ადმინისტრაციული დაკავების“ შესახებ ჩანაწერის არარსებობა არ ადასტურებს, რომ ადმინისტრაციულ დაკავებას, როგორც თავისუფლების შეზღუდვის ფორმას, არ გააჩნია მნიშვნელობა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის მიზნებისათვის“ (იხ. სუსგ №ბს-222(კ-კს-20), 27.05.2021 წ.).

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2023 წლის 20 მაისს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მ. ო-ის რაიონული სამმართველოს დეტექტივის მ. ო-ის მიერ შედგენილი იქნა ადმინისტრაციული დაკავების ოქმი №ბი000008299, რომლის მიხედვითაც, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე და 173-ე მუხლების პირველი ნაწილის საფუძველზე ადმინისტრაციული წესით დაკავებულ იქნა ლ. ხ-ე. გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 13 სექტემბრის დადგენილებით (საქმე №4/201-23) ლ. ხ-ის მიმართ ადმინისტრაციული საქმის წარმოება შეწყდა სსკ-ის 166-ე და 173-ე მუხლების პირველი ნაწილებით გათვალისწინებული სამართალდარღვევის შემთხვევის არარსებობის გამო. აღნიშნული დადგენილება უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მიერ და კანონიერ ძალაშია შესული.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების წესს ითვალისწინებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლი, რომლის მიხედვით, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ამავე კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან.

ამდენად, მორალური ზიანი ანაზღაურდება მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყოველგვარი მორალური ზიანი (სულიერი ტანჯვა), თუნდაც ეჭვს არ იწვევდეს მისი ანაზღაურება, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომლის ანაზღაურებასაც პირდაპირ ითვალისწინებს მოქმედი კანონმდებლობა. ამასთან, ზიანი ანაზღაურდება რეალურად არსებული, დამდგარი საზიანო შედეგისათვის, აუცილებელია პირდაპირი ზიანის არსებობის კონკრეტულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობის დადგენა ანუ ქმედება უშუალო წინაპირობას უნდა წარმოადგენდეს დამდგარი შედეგისათვის (სუსგ საქმე №ბს-648-623(2კ-13), 10.04.2014წ.).

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ლ. ხ-ის მიმართ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 13 სექტემბრის დადგენილებით წარმოიშვა მოსარჩელის მარეაბილიტირებელი გარემოება და მიენიჭა შესაბამისი მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება, რაც გამორიცხავს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მითითების გაზიარების შესაძლებლობას - განსახილველ საქმეში მარეაბილიტირებელი გარემოებების არარსებობის შესახებ. პალატა აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ფაქტის არარსებობის გამო ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ დადგენილება შეიცავს სასამართლოს დასკვნას პასუხისგებაში მიცემული პირის მიმართ წარდგენილი ქმედების დაუდასტურებლობის შესახებ და დარღვეული უფლების აღდგენის მოთხოვნის თვალსაზრისით, აღნიშნული წარმოადგენს პასუხისგებაში მიცემული პირის მარეაბილიტირებელ გარემოებას. ამდენად, უტყუარად დასტურდება ადმინისტრაციულ პასუხისგებაში მიცემის უსაფუძვლობა და პირის მიმართ გამოყენებული თავისუფლების შემზღუდველი ღონისძიების არამართლზომიერება, რაც წარმოშობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლით განსაზღვრული ზიანის ანაზღაურებისთვის პირის უფლებებში აღდგენის - მისი რეაბილიტაციის საფუძვლებს (იხ. სუსგ საქმე №ბს-242(2კ-25), 19.06.2025წ.).

რაც შეეხება მორალური ზიანის სახით დაკისრებული თანხის 1200 (ათას ორასი) ლარის ოდენობას, საკასაციო პალატა თანხის არაგონივრულობასთან მიმართებით იზიარებს კასატორის მოსაზრებას და მიუთითებს ჩამოყალიბებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკაზე მოცემული კატეგორიის საქმეებზე(იხ. სუსგ 24.07.2025წ. ბს-542(კ-25); 24.07.2025წ. ბს-511(2კ-25);08.10.2025წ. ბს-249(2კ-25); 22.10.2025წ, ბს-516(2კ-25); 28.02.2025წ. ბს-784(2კ-24)); საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთგზის განმარტა, რომ „არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას, ზოგადად, სასამართლო მხედველობაში იღებს მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე, დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს“(სუსგ №ბს-972-936(3კ-08), 08.04.2009წ.).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მორალური (არაქონებრივი) ზიანი პირის მორალურ განცდებსა და სულიერ ტკივილში ვლინდება, რომელსაც პირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად განიცდის. ამიტომ, მისი მოცულობის განსაზღვრა, თითოეულ შემთხვევაში, ინდივიდუალურ მიდგომას საჭიროებს. მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას სასამართლო განსაზღვრავს მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. ამასთან, ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა, ანაზღაურების მოცულობა სასამართლოს მიხედულობით წყდება, რომელსაც გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით განსაზღვრავს. მორალური ზიანის ანაზღაურებას სამი ფუნქცია აკისრია: დააკმაყოფილოს დაზარალებული, ზემოქმედება მოახდინოს ზიანის მიმყენებელზე და თავიდან აიცილოს პიროვნული უფლების ხელყოფა სხვა პირების მიერ (იხ. სუსგ №ბს-509-506(2კ-17), 30.11.2017წ.). ამდენად, დაუშვებელია, დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობა გასცდეს გონივრულ ჩარჩოებს და რეალობისაგან მოწყვეტით მიაღწიოს უსაზღვრო ნიშნულს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული თავისუფლების შემზღუდავი ღონისძიების ნაკლებად ინტენსიური ხასიათის გათვალისწინებით (სასამართლოს მიერ მიღებულ მარეაბილიტერებელ გადაწყვეტილებასთან ერთად), მორალური ზიანის გონივრულ და სამართლიან ანაზღაურებად მიჩნეულ უნდა იქნეს 200 ლარი.

რაც შეეხება მოთხოვნას სასამართლოს გარეშე ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილი განსაზღვრავს მხარის მიერ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების იმ ოდენობის მაქსიმუმს, რომელიც შეიძლება დაეკისროს მეორე მხარეს. ამ მაქსიმუმის ფარგლებში სასამართლოს შეუძლია, თავისი შეხედულებით, გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, რომელიც მეორე მხარეს უნდა დაეკისროს. წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული საქმის მოცულობა, მისი ფაქტობრივ-სამართლებრივი სირთულე, წარმომადგენლობითი ფუნქციის განხორციელების ინტენსივობა, ხანგრძლივობა და სხვა გარემოებები.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მარწმუნებელსა და ადვოკატს შორის წარმოშობილი ურთიერთობის მატერიალური საფუძველია დავალების ხელშეკრულება (სკ-ის 709-ე მუხ.), მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში (სკ-ის 710-ე მუხ.). გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება მოცემულ შემთხვევაში პრეზიუმირებულია, ვინაიდან სასყიდლიანი დავალების ხელშეკრულება შეიძლება იყოს წერილობითი ან ზეპირი, ხოლო ადვოკატის მომსახურების ღირებულება საპროცესო კანონმდებლობის თანახმად წაგებულ მხარეს უნდა დაეკისროს. იურიდიული მომსახურების გაწევის შემთხვევაში ივარაუდება მხარეთა შორის სასყიდლიანი დავალების ხელშეკრულების არსებობა, საწინააღმდეგო საჭიროებს დამტკიცებას. ამასთან, მინდობილობა და დავალების ხელშეკრულება ერთმანეთთან დაკავშირებული დოკუმენტებია, შესაბამისად, არ გამოირიცხება მათი ერთ დოკუმენტში - მინდობილობაში მოქცევა. საგულისხმოა, რომ დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმებით (სამოქალაქო კოდექსის 709-722 მუხლები) გათვალისწინებული არ არის სპეციალური მოთხოვნა ხელშეკრულების ფორმის თაობაზე, თუმცა დაცული უნდა იქნეს სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლის მოთხოვნა, მარწმუნებლის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელების მინდობილობის გაცემის შესახებ, რათა წარმომადგენელმა შეძლოს წარმომადგენლობითი ფუნქციის განხორციელება.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმეს ერთვის 30.08.2021წ. სანოტარო წესით დამოწმებული, 3 წლის ვადით გაცემული რწმუნებულება, რომლითაც ი. პ-ს ლ. ხ-ისგან მინიჭებული აქვს უფლებამოსილება, დაიცვას მისი ინტერესები ყველა ინსტანციის სასამართლოში. რწმუნებულება შეიცავს მარწმუნებლის ვალდებულებას, რწმუნებულს აუნაზღაუროს გაწეული სამუშაო საზღაური შეთანხმებისამებრ. მასში მითითებულია, რომ წარმომადგენლის მომსახურება სასყიდლიანი და ანაზღაურებადია.

აღსანიშნავია, რომ ადვოკატის მომსახურების ღირებულების (2500 ლარი) მოპასუხისათვის დაკისრების მოთხოვნა მოსარჩელეს მითითებული ჰქონდა სარჩელში, თუმცა ამ თანხის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი საქმეში წარმოდგენილი არ არის.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მართალია, ზოგადი წესის მიხედვით ხარჯების განსაზღვრა ხდება სასამართლოში მხარის მიერ წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე, თუმცა ამგვარი მტკიცებულებების არარსებობის შემთხვევაში, მხარის მოთხოვნის საფუძველზე, სასამართლოს თავადაც შეუძლია განსაზღვროს იურიდიული დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა (სუსგ 11.02.08წ. №ას-792-1114-07), თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით წარმომადგენლობითი მომსახურება გაწეულია. იურიდიული მომსახურების ანაზღაურების ამსახველი ქვითრის, საგადახდო დავალების შესრულების დოკუმენტაციის წარუდგენლობა, არ გამორიცხავს საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების შესაძლებლობას (სუს 09.02.2012წ., №ბს-1330-1315 (კ-11); 30.10.15წ. №ას-444-423-2015; 25.03.2016წ. №ას-12-12-2016წ., 17.01.2019წ. №ბს-809-805(3კ-17) გადაწყვეტილებები). მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სასამართლოში სარჩელის წარდგენისას, მხარეს შესაძლებელია ჰქონდეს ლეგიტიმური საკანონმდებლო მოლოდინი, რომ იგი წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურებას შეძლებს საქმის მნიშვნელობის და სირთულის გათვალისწინებით, გონივრულობის და სამართლიანობის პრინციპების შესაბამისად (სუსგ 07.02.2019წ., №ბს-432-429(2კ-17) ; სუსგ 4.02.2025წ., №ბს-63(კ-24)).

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ პროცესის ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს სასამართლო გადაწყვეტილებით, რომლითაც საქმე წყდება არსებითად. ამასთან, საპროცესო ხარჯის ოდენობა უნდა განისაზღვროს საქმეზე დამდგარი საბოლოო შედეგის მიხედვით, სამივე ინსტანციის სასამართლოში წარმომადგენლობითი საქმიანობის შედეგის გათვალისწინებით. საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან არსებობს საკასაციო საჩივრის და სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი, შესაბამის ნაწილში არსებობს ასევე წარმომადგენლობაზე გაწეული ხარჯის მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრების წინაპირობაც. ამდენად, საქმის სირთულისა და მნიშვნელობის, წარმომადგენლობის ინტენსივობის, ინსტანციურობის, დავის გადაწყვეტის შედეგის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, მოსარჩელე ლ. ხ-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 350 (სამას ორმოცდაათი) ლარის ოდენობით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 27 თებერვლის განჩინება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ლ. ხ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

4. მოპასუხეს - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, მოსარჩელე - ლ. ხ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება 200 (ორასი) ლარის ოდენობით;

5. მოპასუხე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, მოსარჩელე ლ. ხ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 350 (სამას ორმოცდაათი) ლარის ოდენობით;

6. დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 27 თებერვლის განჩინება;

7. მხარეები გათავისუფლებულნი არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

8. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა