ას-205-532-09 15 სექტემბერი, 2009 წ.

¹ ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. მურუსიძე

სხდომის მდივანი _ ლ.სანიკიძე

კასატორი _ ე. ლ. და გ. რ-შვილები (მოპასუხეები)

წარმომადგენელი _ მ.პ-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარე _ თ. რ-შვილი (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი _ ო.გ-ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 19 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი _ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, უძრავი ნივთიდან წილის გამოყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. რ-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ე. ლ. და გ. რ-შვილების მიმართ უკანონო მფლობელობიდან ბინის გამოთხოვისა და ქ.თბილისში, ... მე-3 კვარტლის მე-20 კორპუსში მდებარე ¹43 ბინიდან მოპასუხეთა გამოსახლების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 1967 წელს მოსარჩელის მშობლებმა აიშენეს სადავო ოროთახიანი 45 კვ.მ კოოპერატიული ბინა და თავად დაფარეს მისი საპაიო შესატანი. ბინის ორდერში მშობლებთან ერთად მითითებულია მოსარჩელეც. 1984 წელს თ. რ-შვილი დაქორწინდა მოპასუხე ე. რ-შვილზე, რომელთანაც შეეძინა ორი შვილი _ ლ. და გ. რ-შვილები. მოპასუხეები ჩაწერილი არიან და ცხოვრობენ სადავო ბინაში. 1994 წლის 18 მარტს მოსარჩელის მშობლებმა უარი თქვეს სადავო ბინაზე მოსარჩელის სასარგებლოდ, რის საფუძველზეც ამავე დღეს სამშენებლო კოოპერატივ “დიღომი-80-სა” და თ.რ-შვილს შორის გაფორმდა პრივატიზაციის ხელშეკრულება. მოსარჩელე აღირიცხა ბინის მესაკუთრედ. 1985 წლიდან მოსარჩელე იხდიდა სასჯელს, რის შემდეგ მეუღლემ იგი სახლში აღარ შეუშვა. ამდენად, მოპასუხეები არღვევენ მოსარჩელის საკუთრების უფლებას და კუთვნილი ბინით სარგებლობის შესაძლებლობას არ აძლევენ.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს, შეგებებული სარჩელით მიმართეს სასამართლოს და მოითხოვეს ქ.თბილისში, ... მე-3 კვარტლის მე-20 კორპუსში მდებარე ¹43 ბინის 3/5-ის მესაკუთრეებად ცნობა შემდეგი დასაბუთებით: მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, ბინიდან გამოსახლების მოთხოვნის უფლება გააჩნია მხოლოდ მის მესაკუთრეს, თ. რ-შვილი კი ასეთს არ წარმოადგენს. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 10 თებერვლის ¹107 დადგენილების საფუძველზე ე. გ. და ლ. რ-შვილებს, როგორც პრივატიზების უფლების მქონე პირებს, უარი არ უთქვამთ კუთვნილ წილზე და გააჩნიათ სადავო ბინაზე თითოეულს 1/5 წილის გამოყოფის მოთხოვნისა და მესაკუთრედ აღიარების უფლება. „საქართველოს რესპუბლიკაში საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივებისათვის რიცხული სახელმწიფო სესხების ჩამოწერისა და საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლების მობინადრე მოქალაქეთა მიერ დაკავებული ბინების მათ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ“@ საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის ¹519 დადგენილების თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატიული ბინების პრივატიზაციის უფლება გააჩნია ყველა იმ პირს, რომელსაც დაკავებული აქვს ბინა და ამ მხრივ კოოპერატივის მეპაიეს არანაირი უპირატესობა არ ენიჭება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 14 თებერვლის გადაწყვეტილებით თ. რ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეები სადავო ბინიდან გამოსახლდნენ და იგი თავისუფლად მდგომარეობაში დაუბრუნდა თ.რ-შვილს, შეგებებულ სარჩელს უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე, გაუქმდა სარჩელის უზრუნველყოფის სახით სადავო ბინაზე დადებული ყადაღა, მოპასუხეებს დაეკისრათ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის _ 1012,80 ლარის ანაზღაურება.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 19 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მოსარჩელე თ. რ-შვილის მამა _ გ. რ-შვილი იყო საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივი „დიღომი 80-ის“ მეპაიე. 1967 წელს მან აიშენა ქ.თბილისში, ... მე-3 კვარტლის მე-20 კორპუსში მდებარე ოროთახიანი 45 კვ.მ ¹43 ბინა. გ. რ-შვილმა საპაიო შესატანი სრულად დაფარა 1965 წლიდან 1982 წლის ჩათვლით. ქ.თბილისის პირველი მაისის რაიონის მშრომელთა დეპუტატების საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის გადაწყვეტილებით, 1967 წლის 16 მაისს გ. რ-შვილს გადაეცა ზემოაღნიშნული ბინის ¹3248 ორდერი სამ სულზე _ გ. რ-შვილის, მეუღლე გ. რ-შვილისა და შვილის, თ. რ-შვილის, სახელზე. სადავო ბინის პრივატიზების დროს ბინაში ჩაწერილები იყვნენ: 1967 წლიდან – თ. რ-შვილი, 1985 წლიდან _ თ. რ-შვილის მეუღლე ე. რ-შვილი, 1984 და 1985 წლებიდან მისი შვილები _ ლ. და გ. რ-შვილები, 1967 წლიდან თ. რ-შვილის და _ მ. რ-შვილი, 1983-84 წლებიდან _ დისშვილები ნ. და გ. ქ-ძეები. 1994 წლის 18 მარტს საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ „დიღომი 80-სა“ და თ. რ-შვილს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე სადავო ბინა თ. რ-შვილს გადაეცა უსასყიდლოდ საკუთრებაში. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2007 წლის 11 ივლისის ¹23/01-23465 წერილის თანახმად, ზემოაღნიშნულ ბინაზე ტექნიკური აღრიცხვის არქივის მონაცემებით რეგისტრირებულია თ. რ-შვილის საკუთრების უფლება. 1996 წლის 18 თებერვალს გ. რ-შვილი გარდაიცვალა. სასამართლოს მითითებით, აპელანტები თავიანთ მოთხოვნას სადავო ბინის 3/5 წილის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ აფუძნებენ იმ გარემოებას, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107, 1994 წლის 5 ივლისის ¹519 და 1994 წლის 5 აგვისტოს ¹520 დადგენილებების შესაბამისად, მათ, როგორც საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივი „დიღომი 80-ის“ მეპაიე წევრის _ გ. რ-შვილის ოჯახის წევრებმა მოიპოვეს სადავო ბინის პრივატიზების უფლება და, ვინაიდან მათ უარი არ უთქვამთ თავიანთ წილებზე, ამიტომ უფლება აქვთ, მოითხოვონ ამ წილების საკუთრებაში გადაცემა. სააპელაციო პალატამ ზემოაღნიშნული მოსაზრება არ გაიზიარა, ვინაიდან „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების მე-10 პუნქტის თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, რომელმაც მთლიანად გადაიხადა საცხოვრებელი ბინის ღირებულება, ითვლება ბინის მესაკუთრედ, რის შესახებაც იდება ხელშეკრულება საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის მეპაიესა და გამგეობას შორის, რაც დასტურდება სანოტარო წესით, ხოლო „საქართველოს რესპუბლიკაში საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივებისათვის რიცხული სახელმწიფო სესხის ჩამოწერისა და საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლების მობინადრე მოქალაქეთა მიერ დაკავებული ბინების მათ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის ¹519 დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლების მობინადრეებს უსასყიდლოდ გადაეცათ საკუთრებაში ამ სახლებში მათ მიერ დაკავებული ბინები, მიუხედავად იმისა, გადახდილი აქვთ თუ არა თავდაპირველი შესატანი საპაიო თანხა. აღნიშნული ნორმატიული აქტების თანახმად სასამართლომ მიიჩნია, რომ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის ბინებზე საკუთრების უფლება მოიპოვეს მხოლოდ კოოპერატივის მეპაიე-წევრებმა, მოცემულ შემთხვევაში კი სადავო ბინის მესაკუთრედ ითვლებოდა საბინაო სამშენებლო კოოპერატივი „დიღომი 80-ის“ მეპაიე წევრი _ გ. რ-შვილი, რომელმაც სადავო ბინაზე საკუთრების უფლება მოიპოვა, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის ¹519 დადგენილების თანახმად, ამ დადგენილების ძალაში შესვლისთანავე. რაც შეეხება აპელანტების მოსაზრებას, რომ საქმეში არ არსებობს გ. რ-შვილის მიერ თ. რ-შვილისათვის სადავო ბინის პრივატიზების უფლების დათმობის დამადასტურებული რაიმე მტკიცებულება, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მითითებული გარემოება მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი არაა, ვინაიდან სადავო კოოპერატიულ ბინაზე აპელანტებს საკუთრების უფლება საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 და 1993 წლის 5 ივლისის ¹519 დადგენილებების საფუძველზე არ წარმოშობიათ, ამასთან, ზემოაღნიშნულ გარემოებაზე შეიძლება ედავა მხოლოდ გ. რ-შვილს, როგორც ბინის ერთადერთ მესაკუთრეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 17 დეკემბრის დამატებითი გადაწყვეტილებით საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხეებისათვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში გაუქმდა შემდეგი მოტივით: სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოცემული დავის საგანია ბინიდან გამოსახლება, უძრავი ნივთის წილის მიკუთვნება და მის მესაკუთრედ აღიარება. თ.რ-შვილმა სახელმწიფო ბაჟის სახით გადაიხადა 30 ლარი, ხოლო მოპასუხეებმა _ 673,20 ლარი. საქმეში წარმოდგენილი აუდიტორის დასკვნის თანახმად, სადავო ბინის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 22500 აშშ დოლარს, ანუ 38059 ლარს, მისი 3/5-ის ღირებულება კი 22385 ლარს, რისი 3%-ია 673,20 ლარი. ამდენად, შეგებებული სარჩელის ავტორისათვის დამატებით 1012,80 ლარის დაკისრების საფუძველი არ არსებობს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ე. გ. და ლ. რ-შვილებმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: სანოტარო ბიუროდან გამოთხოვილი მასალებით დასტურდება, რომ სადავო ბინის პრივატიზება მოხდა იმჟამად ბინაში ჩაწერილი ოჯახის სრულწლოვანი წევრების _ მ. და ე. რ-შვილების თანხმობით. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ სადავო ბინის პრივატიზება მოხდა 1994 წლის 18 მარტს, რა დროსაც „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების ამოქმედების შემდგომ შექმნილი მდგომარეობის გამოსწორების მიზნით მიღებულ იქნა და მოქმედებდა „საქართველოს რესპუბლიკაში საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივებისათვის რიცხული სახელმწიფო სესხის ჩამოწერისა და საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლების მობინადრე მოქალაქეთა მიერ დაკავებული ბინების მათ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის ¹519 დადგენილება. სააპელაციო პალატამ უგულებელყო აღნიშნული დადგენილების მე-2 და მე-4 პუნქტების დანაწესი. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში სასამართლომ იმსჯელა რა სადავო ბინის პრივატიზების თაობაზე აღნიშნა, რომ საბინაო სამშენებლო კოოპერატივის სახლებში არსებული საცხოვრებელი ბინები წარმოადგენს ხსენებული ¹107 დადგენილების 10-ე პუნქტით განსაზღვრული პრივატიზების ობიექტს. საცხოვრებელი ბინა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივში ეძლევა მხოლოდ კოოპერატივის მეპაიე წევრს. სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ გ. რ-შვილი წარმოადგენდა საბინაო კოოპერატივის მეპაიე წევრს, თუმცა კანონიერად ჩათვალა სადავო ბინაზე კოოპერატივის არაწევრი პირის – თ. რ-შვილის ერთპიროვნული საკუთრება იმ ვარაუდით, რომ გ. რ-შვილმა მოსარჩელეს სადავო ბინის პრივატიზების უფლება დაუთმო. აღსანიშნავია, რომ საქმეში არ მოიპოვება არანაირი საბუთი თ. და გ. რ-შვილებს შორის ასეთი გარიგების დასადასტურებლად. სასამართლომ მტკიცებულებითი მნიშვნელობა მიანიჭა ისეთ ფაქტობრივ გარემოებას, რომელიც სავარაუდო იყო და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მეორე პუნქტით დადგენილი წესით არ მტკიცდება. საქმეში არ არსებობს გ. რ-შვილის მიერ თ. რ-შვილისათვის პრივატიზების უფლების დათმობის დამადასტურებელი დოკუმენტი არც პირდაპირი გარიგების სახით და არც სანოტარო წესით გაფორმებული თანხმობით. სასამართლო აღნიშნავს, რომ სადავო ბინა წარმოადგენს ხსენებული ¹107 დადგენილების არა მე-2, არამედ მე-10 პუნქტით განსაზღვრულ პრივატიზების ობიექტს. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის სახლში არსებული ბინის პრივატიზების უფლება აქვს მხოლოდ იმ პირს, რომელიც საბინაო სამშენებლო კოოპერატივის მეპაიე წევრია და სრულად გადახდილი აქვს ბინის ღირებულება, ხოლო ამ პირობების არსებობის შემთხვევაში პრივატიზების უფლების განხორციელებისათვის, ანუ მესაკუთრედ მიჩნევისათვის, ასევე აუცილებელია ხელშეკრულება საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის მეპაიესა და გამგეობას შორის. თ.რ-შვილი ისევე, როგორც კასატორები, ზემოხსენებულ პირობებს არ აკმაყოფილებს. ამდენად, უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია სასამართლოს მოტივაცია იმის თაობაზე, რომ მხოლოდ მოსარჩელე თ. რ-შვილს ჰქონდა საცხოვრებელ სადგომზე დამოუკიდებელი უფლება, რის გამოც მას არანაირი თანხმობა პრივატიზების ხელშეკრულების გაფორმებისას მოპასუხეებისაგან (ანუ აპელანტებისაგან) არ სჭირდებოდა და ლ. გ. და ე. რ-შვილებს არასდროს პრივატიზების უფლება სადავო ბინაზე არ წარმოშობიათ. სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა კასატორის მოსაზრება, რომ 1993 წლის 5 ივლისს საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის მიერ მიღებულ ¹519 დადგენილება გამოცემულია სწორედ ¹107 დადგენილების საფუძველზე და მისი შესრულების მიზნით. ¹519 დადგენილება “საქართველოს რესპუბლიკაში საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივებისათვის რიცხული სახელმწიფო სესხის ჩამოწერისა და საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლების მობინადრე მოქალაქეთა მიერ დაკავებული ბინების მათ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ”, როგორც სათაურიდანაც ჩანს, მიღებულია კონკრეტულად საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების სახლებში არსებული ბინების პრივატიზებასთან დაკავშირებით. ¹107 დადგენილებაში ყურადღება გამახვილებულია სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ბინების დამქირავებლების და მათი ოჯახის წევრების მიერ ფართის პრივატიზებაზე, შემდგომ მიღებულმა ¹519 დადგენილებამ კი დააზუსტა და განმარტა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების პრივატიზების წესი, რომლის თანახმადაც აღნიშნული ბინების პრივატიზების უფლება აქვს ყველა იმ პირს, რომელთაც დაკავებული აქვთ ასეთ სახლებში არსებული ბინები. არსად არ არის თუნდაც მითითება პრივატიზების მომენტში საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის მეპაიე წევრის უპირატესობაზე, პირიქით, ხსენებული დადგენილების სათაურშიც და თვით ტექსტშიც ნათლად იკვეთება, რომ პრივატიზების უფლება აქვს საბინაო-სამშენელო კოოპერატივების საცხოვრებელ სახლებში არსებულ ბინებში მობინადრე ყველა მოქალაქეს. ¹107 და ¹519 დადგენილებებში გამოთქმულ აზრს კანონმდებელი ასევე განამტკიცებს 1994 წლის 5 აგვისტოს “საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო, საზოგადოებრივი და საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საბინაო ფონდის პრივატიზების დაჩქარების ღონისძიებათა შესახებ” ¹520 დადგენილებაში, სადაც პირველი მუხლის “ა” პუნქტში პირდაპირ ავალებს აჭარისა და აფხაზეთის მინისტრთა საბჭოებს, აგრეთვე, ქალაქების, რაიონების, დაბების, სოფლების მმართველობის ადგილობრივ ორგანოებს, სამინისტროებს, საწარმოებსა და ორგანიზაციებს, რომელთაც საბინაო ფონდი გააჩნიათ, სახელმწიფო, საზოგადოებრივი და კოოპერატივების ბინების პრივატიზებისას ძირითადად იხელმძღვანელონ 1992 წლის ¹107 და 1993 წლის ¹519 დადგენილებებით. ამასთან, ამავე დადგენილებით ძალადაკარგულად ჩაითვალა ხსენებული 107-ე დადგენილების 10-ე პუნქტი. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში სასამართლოს მსჯელობიდან გამომდინარე, თუკი საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის კუთვნილ სახლში მდებარე ბინა წარმოადგენს ¹107 დადგენილების 10-ე პუნქტით და არა კასატორის მიერ მითითებული ¹107 და ¹519 დადგენილებით განსაზღვრულ პრივატიზების ობიექტს, მაშინ ¹520 დადგენილების გამოცემის შემდგომ კოოპერატიულ ბინებზე საერთოდ აიკრძალებოდა პრივატიზება, რაც არ მომხდარა და ამ წესით პრივატიზება კოოპერატიულ ბინებზე წლების განმავლობაში ისევე ხორციელდებოდა. ამდენად, პრივატიზების შესახებ ¹107, ¹519 და ¹520 დადგენილებების შინაარსიდან გამომდინარე, კანონმდებელი აიგივებს საბინაო სამშენებლო კოოპერატივის წევრსა და მოქალაქეებს, რომლებსაც დაკავებული აქვთ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის ბინები. ¹107 დადგენილების მსგავსად, სახელმწიფო ფონდში არსებულ ბინებზე პრივატიზების უფლება ეძლევა როგორც დამქირავებელს, ასევე მისი ოჯახის წევრს, ¹519 და ¹520 დადგენილებებით ასეთივე უფლება ენიჭებათ იმ მოქალაქეებს, რომლებიც საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების სახლებში არსებულ ბინებს მართლზომიერად ფლობენ, მათ შორის, მეპაიე წევრის ოჯახის წევრებს. ამდენად, სასამართლომ არასწორად განმარტა ზემოხსენებული დადგენილებები, რის გამოც შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე მხარეს უკანონოდ უთხრა უარი, ხოლო თ. რ-შვილის სარჩელი არასწორად დააკმაყოფილა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მოსარჩელე თ. რ-შვილის მამა _ გ. რ-შვილი იყო საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივი „დიღომი 80-ის“ მეპაიე. 1967 წელს მან აიშენა ქ.თბილისში, ... მე-3 კვარტლის მე-20 კორპუსში მდებარე ოროთახიანი 45 კვ.მ ¹43 ბინა. გ. რ-შვილმა საპაიო შესატანი სრულად დაფარა 1965 წლიდან 1982 წლის ჩათვლით. ქ.თბილისის პირველი მაისის რაიონის მშრომელთა დეპუტატების საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის გადაწყვეტილებით, 1967 წლის 16 მაისს გ. რ-შვილს გადაეცა ზემოაღნიშნული ბინის ¹3248 ორდერი სამ სულზე _ გ. რ-შვილის, მეუღლე გ. რ-შვილისა და შვილის, თ. რ-შვილის, სახელზე. სადავო ბინის პრივატიზების დროს ბინაში ჩაწერილები იყვნენ: 1967 წლიდან – თ. რ-შვილი, 1985 წლიდან _ თ. რ-შვილის მეუღლე ე. რ-შვილი, 1984 და 1985 წლებიდან მისი შვილები _ ლ. და გ. რ-შვილები, 1967 წლიდან თ. რ-შვილის და _ მ. რ-შვილი, 1983-84 წლებიდან _ დისშვილები ნ. და გ. ქ-ძეები. 1994 წლის 18 მარტს საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ „დიღომი 80-სა“ და თ. რ-შვილს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე სადავო ბინა თ. რ-შვილს გადაეცა უსასყიდლოდ საკუთრებაში. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2007 წლის 11 ივლისის ¹23/01-23465 წერილის თანახმად, ზემოაღნიშნულ ბინაზე ტექნიკური აღრიცხვის არქივის მონაცემებით რეგისტრირებულია თ. რ-შვილის საკუთრების უფლება. გ. რ-შვილი გარდაიცვალა 1996 წლის 18 თებერვალს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. ლ. და გ. რ-შვილების საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება დარჩეს უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტების თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა. ამავე კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების მე-10 პუნქტი, რომლის ძალითაც საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, რომელმაც მთლიანად გადაიხადა საცხოვრებელი ბინის ღირებულება, ითვლება ბინის მესაკუთრედ, რის შესახებაც იდება ხელშეკრულება საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის მეპაიესა და გამგეობას შორის, რაც დასტურდება სანოტარო წესით. კასატორი ამ პრეტენზიის საფუძვლად უთითებს იმ გარემოებას, რომ მითითებული ნორმა გაუქმებულია. საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 5 აგვისტოს საქართველოს რესპუბლიკის “სახელმწიფო, საზოგადოებრივი და საბინაო სამშენებლო კოოპერატივების, საბინაო ფონდის პრივატიზების დაჩქარების ღონისძიებათა შესახებ” ¹520 დადგენილების მე-4 პუნქტით ძალადაკარგულად ჩაითვალა ზემოთ მითითებული ¹107 დადგენილების მე-10 პუნქტი. თუმცა აღნიშნული გავლენას ვერ მოახდენს განსახილეველი სარჩელის საფუძვლიანობაზე, ვინაიდან სადავო პრივატიზაცია განხორციელდა 1994 წლის 18 მარტს, ანუ სადავოდ მიჩნეული მე-10 პუნქტის დანაწესების მოქმედების ფარგლებში. ამასთან, სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების მე-10 პუნქტის დანაწესმა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრებს(მათ შორის მოპასუხე თ. რ-შვილის მამას _ გ. რ-შვილს), რომლებმაც მთლიანად გადაიხადეს საცხოვრებელი ბინის ღირებულება, ავტომატურად მიანიჭა კოოპერატიული ბინის მესაკუთრის სტატუსი. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დავის დასარეგულირებლად სწორად გამოიყენა ის ნორმა, რომელიც სადავო პრივატიზაციის ხელშეკრულების დადების დროს მოქმედებდა.

კასატორები თავიანთი მოთხოვნას სადავო ბინის ნაწილის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე ასაბუთებენ იმით, რომ 1993 წლის 5 ივლისის ¹519 და 1994 წლის 5 აგვისტოს ¹520 დადგენილებებით მათ, მეპაიე წევრის მსგავსად, წარმოეშვათ სადავო ბინის პრივატიზაციის უფლება. კასატორის მიერ მითითებული საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინების 1993 წლის 5 ივლისის ¹519 დადგენილების მე-2 პუნქტით დადგინდა, რომ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლების მობინადრე მოქალაქეებს უსასყიდლოდ გადაეცეთ საკუთრებაში ამ სახლებში მათ მიერ დაკავებული ბინები. კასატორების მოსაზრებით, მობინადრე მოქალაქეში კანონმდებელმა იგულისხმა პრივატიზაციის დროისათვის ბინაში მცხოვრები ყველა პირი. აღნიშნულს საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს კანონის მიზანს, კერძოდ:

საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივები იქმნებოდა რა პირთა საბინაო პირობების გაუმჯობესების მიზნით, კოოპერატივის თითოეული წევრი თავისი საპაიო შენატანით მონაწილეობას ღებულობდა კოოპერაციული საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში. აღნიშნული გარემოების გამო საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, როგორც კოოპერატივის სახლში საცხოვრებელი ბინით მოსარგებლე პირი, განსხვავებულ სამართლებრივ მდგომარეობაში იმყოფებოდა, ვიდრე ადრე მოქმედი საბინაო კოდექსით გათვალისწინებული ბინის დამქირავებლები. საცხოვრებელი სადგომი მუდმივ სარგებლობაში გადაეცემოდა კოოპერატივის წევრს _ მეპაიეს, რომელსაც უფლება ჰქონდა, ამავე ბინაში ეცხოვრა თავისი ოჯახის წევრებთან ერთად. მეპაიეს ოჯახის წევრთა უფლება კანონით შეზღუდული იყო და მათ გააჩნდათ მხოლოდ საცხოვრებელ ფართში ცხოვრების უფლება, მაგრამ არ ჰქონდათ უფლება, დამოუკიდებლად განეკარგათ იგი (გაცვლა, გაქირავება, სადგომის გამოყოფა, ფართის გაყოფის მოთხოვნა და სხვა). ამდენად, ოჯახის წევრთა უფლება ვრცელდებოდა მხოლოდ ბინით სარგებლობაზე. მეპაიის გარდაცვალების შემთხვევაში პაიზე უფლება გადადიოდა მემკვიდრეებზე სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) მემკვიდრეობითი სამართლის ნორმებით. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ პაიზე უფლებით სარგებლობდა მეპაიე. შესაბამისად, შემდგომში მიღებულმა ნორმატიულმა აქტებმა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის ბინების პრივატიზაციის შესახებ გაითვალისწინა რა ამგვარი უფლების სპეციფიკურობა _ ბინის მიღებას საფუძვლად ედო არა მხოლოდ სახელმწიფოს ნება, არამედ მეპაიის საკუთრებაში არსებული დანაზოგის პაის სახით კოოპერატივში შეტანა, ბინის პრივატიზაციის გზით საკუთრებაში მიღების უფლებით აღჭურვა კოოპერატივის წევრი _ მეპაიე. შესაბამისად, მინისტრთა კაბინეტის დადგენილებების თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, რომელმაც გადაიხადა საცხოვრებელი ბინის ღირებულება (პაი) ითვლებოდა ბინის მესაკუთრედ, რის შესახებაც იდებოდა ხელშეკრულება კოოპერატივის წევრსა და კოოპერატივის გამგეობას შორის. კოოპერატიული ბინის საკუთრებაში პრივატიზების გზით გადაცემის ხელშეკრულების მხარეებს წარმოადგენდნენ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი და გამგეობა და ბინის საკუთრების უფლებაც მეპაიეს გადაეცემოდა.

ამდენად, უნდა დავასკვნათ, რომ კოოპერატიული ბინის პრივატიზაციისას მეპაიის ოჯახის წევრისათვის ამ ბინის ნაწილზე საკუთრების უფლების გადაცემას არც ერთი ნორმატიული აქტი არ ითვალისწინებდა და ასეთის არსებობას ვერც კასატორი ასაბუთებს.

რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენის თაობაზე, რომ ნ. და გ. ქ-ძეები პრივატიზაციის ხელშეკრულების დადების დროს არ იყვნენ ჩაწერილი სადავო ბინაში, ეს გარემოება გავლენას არ ახდენს მოცემული სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში გასაჩივრებული განჩინების კანონიერებაზე, ვინაიდან განჩინების კვლევით ნაწილში მითითებულ გარემოებათა გამო კასატორების მოთხოვნა, სადავო ბინის ნაწილის საკუთრების უფლებით გადაცემაზე არ არის კანონიერი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ე. გ. და ლ. რ-შვილების საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 19 ნოემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.