¹ას-223-549-09 22 ივნისი, 2009წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) _ ნ. ბ-შვილი (წარმომადგენელი შ. ქ-ძე)

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოსარჩელეები) _ თ. დ-ძე; ე. ბ-შვილი

მესამე პირები _ ნოტარიუსი ა. შ-შვილი; საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ნოტარიუსთა პალატა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 11 დეკემბრის განჩინება

დავის საგანი _ სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2006 წლის 27 მარტს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართეს თ. დ-ძემ და ე. ბ-შვილმა მოპასუხე ნ. ი-შვილის, მესამე პირების _ ნ. ბ-შვილის, ნოტარიუს ა. შ-შვილისა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ნოტარიუსთა პალატის მიმართ. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს: ა. 1985 წლის 4 აპრილს ნ. ი-შვილის სახელზე გაცემული ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა; ბ. თბილისში, ... ქ. ¹33-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლზე ნ. ი-შვილსა და ნ. ბ-შვილს შორის 1995 წლის 2 მაისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; გ. თბილისში, ... ქ. ¹33-ში მდებარე სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტის დადგენა; დ. აღნიშნული ქონების მოსარჩელეთა საკუთრებაში აღრიცხვა.

სასარჩელო განცხადებიდან და მასზე თანდართული მასალებიდან ირკვევა, რომ თ. დ-ძე და ე. ბ-შვილი არიან აწ გარდაცვლილი კ. დ-ძის და და დისშვილი. კ. დ-ძემ შეადგინა სამი ანდერძი: პირველი ანდერძი შედგენილ იქნა 1980 წლის 25 დეკემბერს, რომლითაც მოანდერძემ საგარეჯოს რაიონის სოფელ ...ში მდებარე სახლი უანდერძა ამავე სოფელში მცხოვრებ თავის დას _ თ. დ-ძეს; მეორე ანდერძი _ 1982 წლის 17 მარტს, რომლითაც თბილისში, ... ქ. ¹33-ში მდებარე პირადი საკუთრების სახლი, ლიტ «ა» 3/4 ნაწილი უანდერძა მეუღლეს _ ნ. ი-შვილს; მესამე ანდერძი _ 1982 წლის 26 ოქტომბერს, რომლითაც მოანდერძემ მთელი ქონება, რომელიც მისი გარდაცვალების დღეს აღმოჩნდებოდა მის საკუთრებაში, მათ შორის, თბილისში, ... ქ. ¹33-ში მდებარე სახლი, თანასწორ წილში უანდერძა თ. დ-ძეს და ე. ბ-შვილს;

1982 წლის 27 ნოემბერს კ. დ-ძემ პირად საკუთრებაში არსებული სახლი, რომელიც მდებარეობს თბილისში, ... ქ. ¹33-ში (ლიტერ «ა» შენობის ¾ ნაწილი), ნაჩუქრობის ხელშეკრულებით გადასცა თავის დას და დისშვილს _ თ. დ-ძეს და ე. ბ-შვილს;

თბილისის საბურთალოს რაიონის სახალხო სასამართლოს 1984 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ნაჩუქრობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნასთან დაკავშირებით ნ. ი-შვილის მიერ აღძრული სარჩელი მოპასუხეების _ თ. დ-ძისა და ე. ბ-შვილის მიმართ. სასამართლომ დაადგინა, რომ კ. დ-ძეს 1982 წლის ოქტომბრის თვიდან 1984 წლის იანვრამდე, ე.ი. სიკვდილის დღემდე არ შეეძლო გონივრულად ეხელმძღვანელა თავისი მოქმედებისათვის და გაეგო მათი მნიშვნელობა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 1984 წლის 18 ოქტომბრის ¹877 განჩინებით თბილისის საბურთალოს რაიონის სახალხო სასამართლოს 1984 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი;

1985 წლის 4 აპრილს ნ. ი-შვილმა თბილისში, ... ქ. ¹33-ში მდებარე ლიტ «ა» საცხოვრებელი სახლის 3/4 წილზე მიიღო ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა;

1995 წლის 2 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ნ. ი-შვილმა ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება გაასხვისა ნ. ბ-შვილზე.

მოსარჩელეთა განმარტებით, ნ. ი-შვილის მიერ სადავო ბინის გასხვისების თაობაზე შეიტყვეს მას შემდგომ, რაც თბილისის ტექინვენტარიზაციის ბიუროს გაუქმებისა და «საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების რეგისტრაციის შესახებ» კანონში მომხდარი ცვლილებების გამო, აღნიშნული ბინის მათ საკუთრებაში აღრიცხვის თხოვნით მიმართეს საჯარო რეესტრს. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 22.11.2005წ. და 5.12.2005წ. პასუხებით მათთვის ცნობილი გახდა, რომ ნ. ი-შვილს მის ხელთ არსებული 1982 წლის 17 მარტის ანდერძის საფუძველზე განუხორციელებია არამარტო სადავო სახლის საკუთრებაში აღრიცხვა, არამედ გასხვისებაც 1995 წლის 2 მაისს ნ. ბ-შვილთან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე.

მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან (1984 წლის 21 იანვარი) საჯარო რეესტრში მიმართვამდე (2005 წლის 8 ნოემბერი) დროის მონაკვეთში სადავო ქონების მათ საკუთრებაში აღურიცხველობას მოსარჩელეები შემდეგნაირად ასაბუთებდნენ: თბილისის საბურთალოს რაიონის სახალხო სასამართლოს 1984 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ნაჩუქრობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილების შედეგად მათ მიიჩნიეს, რომ აღდგენილ იქნა პირვანდელი მდგომარეობა, ანუ კ. დ-ძის საკუთრება სადავო ქონებაზე. ამასთან, რამდენადაც მოსარჩელეები კ. დ-ძის ანდერძისმიერ მემკვიდრეებს წარმოადგენდნენ, ისინი განერიდნენ 1983-1984 წლებში მიმდინარე სასამართლო პროცესებზე ნ. ი-შვილისგან წამოსულ კონფლიქტურ სიტუაციებს და ამ უკანასკნელის აგრესიის განეიტრალების მიზნით დატოვეს სადავო ფართი, სადაც იმ პერიოდში ცხოვრობდნენ. ამით მათ საშუალება მისცეს ნ. ი-შვილს, სახლის ნაწილი თავის საკუთრებაში აღერიცხა. მთელი ამ დროის განმავლობაში მოსარჩელეები ვარაუდობდნენ, რომ მოპასუხე თავად შესთავაზებდა სახლის რეგისტრაციის პროცესის წარმართვას, რამდენადაც ნაჩუქრობის ხელშეკრულების ბათილობის მიუხედავად, არსებობდა ანდერძი, რომლითაც სამკვიდრო ქონების საკუთრებაში აღრიცხვა მათ ნებისმიერ დროს უნდა შეძლებოდათ. მოსარჩელეთა აღნიშნული ვარაუდი უშედეგო გამოდგა. ნოტარიუსის შეცდომაში შეყვანის გზით ნ. ი-შვილმა 1982 წლის 17 მარტის გაუქმებული ანდერძის საფუძველზე შეძლო სადავო ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის მიღება და ქონების თავის საკუთრებაში აღრიცხვა.

სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობასთან მიმართებით მოსარჩელე საგულისხმოდ მიიჩნევდა, რომ სადავო ქონების შემძენი პირი _ ნ. ბ-შვილი წარმოადგენდა ნ. ი-შვილის ნათესავს და ეს უკანასკნელი ბინის გასხვისების მიუხედავად ამ ბინაში განაგრძობდა ცხოვრებას (ს.ფ. 1-5, 325-328).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 16 თებერვლის საოქმო განჩინებით მესამე პირი ნ. ბ-შვილი საქმეში ჩაება, როგორც მოპასუხე (ს.ფ. 90-91).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 26 ივლისის განჩინებით დავის საბოლოო გადაწყვეტამდე ყადაღა დაედო სადავო უძრავ ქონებას, კერძოდ, თბილისში, ... ქ. ¹33^ა-ში (ლიტ «ა» ნაწილი) მდებარე, ნ. ბ-შვილის სახელზე რეგისტრირებულ სახლთმფლობელობას (ს.ფ. 218-220).

ამავე სასამართლოს 2007 წლის 14 ივნისის საოქმო განჩინებით მოცემულ საქმეზე წარმოება შეჩერდა მოპასუხე ნ. ი-შვილის საპროცესო უფლებამონაცვლის დადგენამდე, ხოლო 2008 წლის 3 ივნისის განჩინებით საქმის განხილვა განახლდა მხოლოდ ნ. ბ-შვილის მიმართ.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე წარდგენილი ნოტარიუს ნ. გ-ძის წერილობითი ინფორმაციით დადგენილად მიიჩნია, რომ სანოტარო ბიუროში 2007 წლის 30 მაისს გარდაცვლილი ნ. ი-შვილის სამკვიდრო ქონების მოთხოვნით სამკვიდროს გახსნის დღიდან არც კანონით დადგენილ 6 თვიან ვადაში და არც შემდგომ არავის მიუმართავს, ხოლო პირის გარდაცვალებიდან გასული იყო ერთი წელი, რის გამოც იგი უფლებამოსილი იყო, განეახლებინა საქმის განხილვა (ს.ფ. 160-161, 325-328).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილებით თ. დ-ძისა და ე. ბ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 26 ივლისის განჩინებით მოცემული სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით მოპასუხე ნ. ბ-შვილის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე, თბილისში, ... ქ. ¹33^ა-ში (ლიტ «ა» ნაწილი) მდებარე სახლთმფლობელობაზე დადებული ყადაღა.

საქალაქო სასამართლომ გაიზიარა ნ. ბ-შვილის წარმომადგენლის მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულობის შესახებ. მოსარჩელეები სადავოდ ხდიდნენ კ. დ-ძის სამკვიდროს, კერძოდ, თბილისში, ... ქ. ¹33^ა-ში მდებარე ბინას, რომელიც მას ეკუთვნოდა გარდაცვალებამდე, ანუ 1984 წლის 21 იანვრამდე.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ. რამდენადაც მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შეთანხმებას ნორმათა გამოყენებასთან დაკავშირებით ადგილი არ ჰქონია, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გამოყენებული უნდა ყოფილიყო სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსი (1964 წლის რედაქცია). მითითებული კოდექსის 75-ე მუხლის თანახმად, საერთო ვადა უფლების დაცვისა იმ პირის სარჩელით, რომლის უფლებაც დარღვეულია (სასარჩელო ხანდაზმულობა), განსაზღვრულია სამი წლით, რომლის დინებაც ამავე კოდექსის მე-80 მუხლის მიხედვით იწყება სარჩელის უფლების წარმოშობის დღიდან; სარჩელის უფლება წარმოიშობა იმ დღეს, როდესაც პირმა შეიტყო, ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევა, ხოლო მოცემული კოდექსის 84-ე მუხლის შესაბამისად, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლა სარჩელის წარდგენამდე არის სარჩელზე უარის თქმის საფუძველი.

საქალაქო სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებით _ თბილისის საბურთალოს რაიონის სასამართლოს 1984 წლის 11 სექტემბრის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე დაყრდნობით დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის იმთავითვე სადავო იყო თბილისში, ... ქ. ¹33-ში მდებარე კ. დ-ძის სამკვიდრო. მართალია, იმ პერიოდში დავის საგანს აღნიშნულ სამკვიდროზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულება წარმოადგენდა, მაგრამ თ. დ-ძისა და ე. ბ-შვილისათვის ცნობილი იყო ის ფაქტი, რომ ნ. ი-შვილი წარმოადგენდა კ. დ-ძის მეუღლეს, რომელსაც გააჩნდა არა მხოლოდ უფლებები, არამედ კანონიერი ინტერესებიც აღნიშნული სამკვიდრო ქონების მიმართ. კერძოდ, ნ. ი-შვილის მიერ ნაწარმოები სასამართლო დავის იურიდიული ინტერესი იყო სწორედ ის, რომ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შემდეგ მას, როგორც მამკვიდრებელ კ. დ-ძის მეუღლესა და პირველი რიგის მემკვიდრეს, განეხორციელებინა შესაბამისი უფლებები სადავო ბინის მიმართ.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელეთათვის ცნობილი იყო სამკვიდრო ქონებაზე ნ. ი-შვილის პრეტენზიის განცხადების თაობაზე, მათ კანონით დადგენილ ხანდაზმულობის ვადებში სადავოდ არ გაუხდიათ ამ უკანასკნელის უფლებების რეალიზაცია _ მის მიერ სამკვიდროს მიღება და საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მარეგისტრირებელ ორგანოში და ნაცვლად იმისა, რომ დროულად ეზრუნათ თავიანთი უფლებების განხორციელებისათვის, პირიქით, როგორც თავადვე განმარტეს, გაითვალისწინეს რა ნ. ი-შვილის პრეტენზია, შეაჩერეს სახლის ირგვლივ ყოველგვარი ურთიერთობის მოწესრიგება. უფრო მეტიც, მოსარჩელეებმა დატოვეს სადავო ფართი და ამ უკანასკნელს მისცეს საშუალება, იგი აღერიცხა თავის საკუთრებაში. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის გაშვებით მათ დაკარგეს მოთხოვნათა დაკმაყოფილების შესაძლებლობა.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, საქალაქო სასამართლომ სარჩელი ხანდაზმულად მიიჩნია მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე მუხლის მიხედვითაც, რომლის თანახმად, სამკვიდროს მიღება ან მიღებაზე უარის თქმა შეიძლება სადავო გახდეს ორი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, როცა დაინტერესებულმა პირმა შეიტყო, რომ ამისათვის არსებობს სათანადო საფუძველი. საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე დასტურდებოდა, რომ 2005 წლის 22 ნოემბრისათვის მოსარჩელეებმა უკვე იცოდნენ, ვის სახელზეც ირიცხებოდა სადავო ქონება, ხოლო სარჩელი აღძრეს 2006 წლის 27 მარტს, ანუ ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელეთა მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ნ. ბ-შვილი სადავო სახლთმფლობელობის არაკეთილსინდისიერ შემძენს წარმოადგენდა, რადგან მათ მიერ არ წარდგენილა მტკიცებულება, რომელიც უტყუარად დაადასტურებდა ბინის შემძენის არაკეთილსინდისიერების ფაქტს. აქვე, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სადავო სახლთმფლობელობას 1984 წლის 21 იანვრიდან 1995 წლის 2 მაისამდე, ანუ 11 წლის განმავლობაში, ვიდრე მას არ განკარგავდა ნასყიდობის ხელშეკრულებით, ერთპიროვნულად, ყოველგვარი ხელშეშლის გარეშე, ფლობდა და განაგებდა მხოლოდ ნ. ი-შვილი. იმ ფაქტობრივ გარემოებათა ერთობლიობაზე დაყრდნობით, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო 1995 წლის 2 მაისს, როცა ნ. ი-შვილი რეგისტრირებული იყო ბინის მესაკუთრედ, ნასყიდობის საგანი იმყოფებოდა მხოლოდ მის მფლობელობაში და მთელი ამ ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში სასამართლო დავა ბინის თაობაზე მხარეთა შორის არ მიმდინარეობდა, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ. ბ-შვილმა ბინის შეძენის დროს არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა ბინაზე სხვა პირთა უფლებების შესახებ.

ამდენად, საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, ნ. ბ-შვილმა ბინა კანონით დადგენილი წესით შეიძინა ნ. ი-შვილისაგან, იგი წარმოადგენდა აღნიშნული ქონების კეთილსინდისიერ შემძენს და არ არსებობდა ამ გარიგების კანონით გათვალისწინებული ბათილობის საფუძველი (ს.ფ. 332-348).

საქალაქო სასამართლოს მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. დ-ძემ (წარმომადგენელი ნ. გ-ძე), რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

აპელანტმა სარჩელის ხანდაზმულობის უარსაყოფად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ.

აპელანტის მოსაზრებით, ხანდაზმულობასთან მიმართებით საკითხის სწორად გადასაწყვეტად გასათვალისწინებელი იყო შემდეგი: მოსარჩელეთა წარმომადგენელმა 2005 წლის 25 ნოემბერს განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს, რათა გაეგო, ირიცხებოდა თუ არა სადავო ქონება კ. დ-ძის სახელზე და იყო თუ არა იგი დატვირთული იპოთეკით. მანვე 2005 წლის 26 დეკემბერს საჯარო რეესტრში ხელახალი განცხადება წარადგინა, რათა მიეღო მასალები იმის შესახებ, თუ რის საფუძველზე აღირიცხა სამკვიდრო ქონება ნ. ი-შვილის სახელზე, რაზეც პასუხი ეცნობა 2005 წლის 30 დეკემბერს. 2006 წლის 23 იანვარს მოსარჩელეებმა (წარმომადგენელი ნ. გ-ძე) საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს უკვე თავისი უფლებების დასადგენად მიმართეს, საიდანაც უარყოფითი პასუხის მიღებიდან (2006 წლის 1 მარტი) არაუგვიანეს ერთი თვისა, სასამართლოში სარჩელი წარადგინეს.

აპელანტი მიიჩნევდა, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო შემძენის (ნ. ბ-შვილი) არაკეთილსინდისიერება, რასაც ცხადყოფდა შემდეგი გარემოებები: ა. ნ. ი-შვილი და ნ. ბ-შვილი იყვნენ თანასოფლელები; ბ. ისინი გარკვეული დროის განმავლობაში მუშაობდნენ ერთ საწარმოში _ თბილისის ტრიკოტაჟის საწარმოო გაერთიანება «გლდანში» (შემდგომში, თბილისის სააქციო საზოგადოება «გლდანი»); გ. ისინი წარმოადგენდნენ ერთმანეთის ნათესავებს; დ. წლების მანძილზე, კერძოდ, ნ. ბ-შვილისათვის ბინის მიყიდვამდე და მის შემდგომაც, ნ. ი-შვილი და ნ. ბ-შვილი აღნიშნულ სახლში ერთად ცხოვრობდნენ; ე. სადავო ბინა გასხვისდა შეუსაბამოდ დაბალ ფასად, რასაც მსგავსება ჩუქებასთან უფრო გააჩნდა, ვიდრე ნასყიდობასთან (ს.ფ. 365-377).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 11 დეკემბრის განჩინებით თ. დ-ძის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

სააპელაციო სასამართლომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე წარმოების მხოლოდ ნ. ბ-შვილის მიმართ განახლება არასწორად მიიჩნია, მით უფრო, იმ პირობებში, როდესაც გადაწყვეტილება გამოტანილ იქნა ნ. ი-შვილის მიმართაც. მისი განმარტებით, აღნიშნული პოზიცია დაუსაბუთებელი იყო და არ გამომდინარეობდა არც საპროცესო და არც მატერიალური სამართლის ნორმებიდან. შესაბამისად, სასამართლოს მიერ დაშვებული იყო საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევა, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას განაპირობებდა.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოპასუხე მხარის გარდაცვალება, როგორც იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, დატოვა სამართლებრივი შეფასების გარეშე. კერძოდ, მან არ იმსჯელა დავაში უფლებამონაცვლის დაშვების შესაძლებლობაზე მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით და მხოლოდ იმ გარემოებაზე დაყრდნობით, რომ ვერ იქნა დადგენილი სანოტარო ორგანოსათვის მიმართვის გზით სამკვიდროს მიმღები მემკვიდრე, უფლებამონაცვლეობის საკითხი დატოვა ღიად.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საჭირო იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სადავო სამართალურთიერთობის ხასიათის შეფასება და აღნიშნულიდან გამომდინარე იმაზე მსჯელობა, დასაშვები იყო თუ არა მატერიალურ-სამართლებრივ ნორმებზე დაყრდნობით მოცემულ დავაში უფლებამონაცვლეობა. თუ საქალაქო სასამართლო სადავო ურთიერთობის ქონებრივი ხასიათიდან გამომდინარე და მატერიალურ-სამართლებრივ ნორმებზე დაყრდნობით დაადგენდა, რომ ნ. ი-შვილის გარდაცვალების გამო უნდა მომხდარიყო მისი შეცვლა საპროცესო უფლებამონაცვლით, მას უნდა დაეშვა საპროცესო უფლებამონაცვლეობა. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ ნ. ი-შვილის სამკვიდროს მიმღები მემკვიდრე ვერ დგინდებოდა, საქალაქო სასამართლოს უნდა ემსჯელა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს უფლებამონაცვლედ დაშვების თაობაზე, რამდენადაც უმკვიდრო ქონება გადადის სახელმწიფოზე.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, თუ პირველი ინსტანციის სასამართლო სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის ხასიათიდან გამომდინარე მიიჩნევდა, რომ მოცემულ საქმეზე მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმებიდან გამომდინარე არ დაიშვებოდა უფლებამონაცვლეობა, საქმის წარმოება ნ. ი-შვილის მიმართ უნდა შეწყვეტილიყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის «ე» ქვეპუნქტის საფუძველზე და ის გადაწყვეტილებაში როგორც მხარე აღარ უნდა მითითებულიყო.

სამკვიდროს მიღების საკითხთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება არ მისცა იმ მტკიცებულებებს, რომლებზე დაყრდნობითაც მოსარჩელეები ადასტურებდნენ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტს, კერძოდ, საქმეში არსებული მტკიცებულებები, რომლებშიც მოსარჩელეთა მიერ სამკვიდროს გახსნის ვადაში სამკვიდროს დაუფლების სურვილი და მცდელობა იყო გამოხატული, სასამართლოს მიერ არასწორად შეფასდა. ამასთან, საქალაქო სასამართლომ სამართლებრივი შეფასების გარეშე დატოვა ის უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაც, რომ მოსარჩელეები ფაქტობრივი ფლობით დაუფლნენ სამკვიდროს ნაწილს _ საგარეჯოს რაიონის სოფელ ...ში მდებარე მამკვიდრებლის სახელზე რიცხულ საცხოვრებელ სახლს.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იმ გარემოების დადგენას, ჰქონდათ თუ არა მოსარჩელეებს კანონით დადგენილი წესით სამკვიდრო მიღებული, ასევე მნიშვნელობა გააჩნდა სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხის გადაწყვეტისათვის, რამდენადაც, თუ სასამართლო დაადგენდა, რომ მოსარჩელეებმა ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების გზით მიიღეს სამკვიდრო, ისინი ჩაითვლებოდნენ მესაკუთრეებად კანონისმიერი საფუძვლებით და შესაბამისად, არ არსებობდა ხანდაზმულობის გამოყენების წინაპირობები, ვინაიდან საკუთრებასთან დაკავშირებულ მესაკუთრის მოთხოვნებზე ხანდაზმულობის ვადები არ ვრცელდება.

შემძენის კეთილსინდისიერებასთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სასამართლომ არ გამოიკვლია და სწორი სამართლებრივი შეფასება არ მისცა შემძენის არაკეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით მოსარჩელეთა მიერ მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს და მათ დასადასტურებლად საქმეში არსებულ იმ მტკიცებულებებს, რომლებიც უთითებდნენ ნ. ი-შვილსა და ნ. ბ-შვილს შორის არსებული ნათესაური კავშირის შესახებ (ს.ფ. 420-428).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ბ-შვილმა (წარმომადგენელი შ. ქ-ძე), რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნება, შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას საფუძვლად დაუდო ისეთი საპროცესო დარღვევები, რომლებიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მესამე ნაწილის მიხედვით, არ წარმოადგენს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია საქალაქო სასამართლოს პოზიცია, რომელმაც საქმის განხილვა წარმართა მხოლოდ ნ. ბ-შვილის მიმართ და მიუხედავად ამისა, გადაწყვეტილება გამოიტანა მოპასუხე ნ. ი-შვილის მიმართაც. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული წარმოადგენდა საპროცესო ნორმის ისეთ დარღვევას, რაც იწვევდა გადაწყვეტილების გაუქმებას.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული მსჯელობა არასწორია, რამდენადაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასების გარეშე არ დაუტოვებია ნ. ი-შვილის გარდაცვალების იურიდიული ფაქტი. სასამართლომ კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით შეაჩერა საქმის წარმოება ამ უკანასკნელის საპროცესო უფლებამონაცვლის დადგენამდე.

ნ. ი-შვილის საპროცესო უფლებამონაცვლის დაუდგენლობა არ განაპირობებდა ასეთად საქმეში ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს ჩაბმის საჭიროებას, ვინაიდან უფლებამონაცვლის პროცესში შესვლა არ არის დამოკიდებული სასამართლოს ნებაზე. ნ. ი-შვილი მოცემულ დავაში მოპასუხედ მონაწილეობდა, მოპასუხეს კი (მათ შორის, მოპასუხის უფლებამონაცვლეობის დროს) ასახელებს მოსარჩელე, რაც მას არ განუხორციელებია. შექმნილ ვითარებაში სწორი სამართლებრივი შედეგი იქნებოდა ნ. ი-შვილის მიმართ საქმის წარმოების შეწყვეტა. მიუხედავად ამისა, ვერ ვიტყვით, რომ სახეზეა ისეთი საპროცესო დარღვევა, რაც იწვევს გადაწყვეტილების გაუქმებას. მოცემულ დავაზე მოსარჩელეთა მოთხოვნა, მათი იურიდიული ინტერესი მიმართულია ერთადერთ უძრავ ქონებაზე, რომელიც ნ. ბ-შვილის სახელზე ირიცხება. სწორედ ამიტომ დავის მხოლოდ ნ. ბ-შვილის მიმართ წარმართვა მართლზომიერია. რაც შეეხება უმკვიდრო ქონების გადასვლას სახელმწიფოზე, აღნიშნულ საქმეზე დადგენილია, რომ ნ. ბ-შვილთან ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შედეგად, გარდაცვალების მომენტისათვის, ნ. ი-შვილს საკუთრებაში აღარ გააჩნდა სადავო ქონება, რაც იმაზე მიანიშნებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში არც უმკვიდრო ქონებასთან გვაქვს საქმე.

კასატორის მითითებით, ნ. ი-შვილის სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის საკითხი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების შესაბამისად უნდა დადგინდეს. შესაბამისად, მისი გადაწყვეტა, მატერიალური კანონის მიხედვით, არ შეიძლება დამოკიდებული იყოს უფლებამონაცვლეობის საკითხის გადაწყვეტაზე. ამდენად, სახეზე არ არის ისეთი საპროცესო დარღვევა, რომელსაც შეეძლო არსებითად არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა.

მცდარია სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ გადაწყვეტილება ნ. ი-შვილის მიმართაც გამოიტანა. მართალია, ეს უკანასკნელი გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, მაგრამ ეს გარემოება მხოლოდ ფორმალური შინაარსის მატარებელია.

სააპელაციო სასამართლოს პოზიცია სამკვიდროს მიღების საკითხთან მიმართებით გაუგებარია. ერთ შემთხვევაში სასამართლო უდავოდ დადგენილად მიიჩნევს მოსარჩელეთა მიერ სამკვიდროს ნაწილის მიღებას, ხოლო მეორე შემთხვევაში საუბრობს მათ მიერ კანონით დადგენილი წესით სამკვიდროს მიღების დადგენის აუცილებლობაზე. სააპელაციო სასამართლო არ მიუთითებს, თუ რომელი მტკიცებულებებით არის უდავოდ დადგენილი სამკვიდროს მიღების ფაქტი. საგულისხმოა, რომ მოსარჩელეები დავის თავდაპირველ ეტაპზე მოითხოვდნენ სამკვიდრო ქონების, მათ შორის, საგარეჯოს რაიონის სოფელ ...ში მდებარე მამკვიდრებლის საცხოვრებელი სახლის მიღებულად ცნობის ფაქტის დადგენას, რაც იმას მოწმობს, რომ მათ არც მითითებული სახლი მიუღიათ.

სააპელაციო სასამართლოს შემძენის კეთილსინდისიერების საკითხის გამორკვევა თავადაც შეეძლო, თუმცა აღნიშნული არ განუხორციელებია (ს.ფ. 436-445).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 11 დეკემბრის განჩინება, საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ შემთხვევაში საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განსახილველად დაბრუნების აუცილებლობა სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგი სამი ძირითადი გარემოებით: ა. საქალაქო სასამართლომ მოპასუხე ნ. ი-შვილის გარდაცვალება, როგორც იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, დატოვა სამართლებრივი შეფასების გარეშე, კერძოდ, მან არ იმსჯელა დავაში უფლებამონაცვლის დაშვების შესაძლებლობაზე მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით. აღნიშნული მსჯელობის პარალელურად სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ნ. ი-შვილის სამკვიდროს მიმღები მემკვიდრის დაუდგენლობის გამო, პირველი ინსტანციის სასამართლომ უნდა იმსჯელოს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს უფლებამონაცვლედ დაშვების თაობაზე, რამდენადაც უმკვიდრო ქონება გადადის სახელმწიფოზე; ბ. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე სრულყოფილად არ გამოარკვია, ჰქონდათ თუ არა მოსარჩელეებს მიღებული სამკვიდრო კანონით დადგენილი წესით, რაც თავის მხრივ უკავშირდება სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხის გადაწყვეტას; გ. საქალაქო სასამართლომ არ გამოიკვლია და სწორი სამართლებრივი შეფასება არ მისცა შემძენის არაკეთილსინდისიერებაზე მოსარჩელეთა მიერ მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს და მათ დასადასტურებლად საქმეში არსებულ შესაბამის მტკიცებულებებს.

საკასაციო სასამართლო არასწორად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას ნ. ი-შვილის უფლებამონაცვლედ საქმეში საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს ჩაბმის საკითხის გამორკვევის აუცილებლობის თაობაზე. სამოქალაქო კოდექსის 1343-ე მუხლი სამკვიდროს მიმღები მემკვიდრის (როგორც კანონით, ისე ანდერძით მემკვიდრე) არარსებობის პირობებში ქონების სახელმწიფოზე გადასვლას ითვალისწინებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა უმკვიდრო ქონება. კანონის აღნიშნული ნორმის მიხედვით, თუ არც კანონით და არც ანდერძით მემკვიდრეები არ არიან, ან არც ერთმა მემკვიდრემ არ მიიღო სამკვიდრო, ანდა, როცა ყველა მემკვიდრეს ჩამოერთვა მემკვიდრეობის უფლება, უმკვიდრო ქონება გადადის სახელმწიფოზე. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარეობს, რომ სახელმწიფო შესაძლოა გახდეს ისეთი არსებული სამკვიდრო ქონების მესაკუთრე, რომლის მემკვიდრეობის მიღების უფლების მქონე პირიც არ არსებობს. თუ პირს გარდაცვალებისას სამკვიდრო ქონება საერთოდ არ დარჩენია, მაშინ ასეთი მამკვიდრებლის მემკვიდრედ სახელმწიფო ვერ ჩაითვლება. მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე დადგენილია, რომ გარდაცვალების მომენტისათვის სადავო ქონება მოპასუხე ნ. ი-შვილს საკუთრებაში არ გააჩნდა, რამდენადაც მან აღნიშნული ქონება გაასხვისა 1995 წლის 2 მაისს ნ. ბ-შვილთან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. აქედან გამომდინარე, ზემომითითებული ნორმით გათვალისწინებულ ვითარებას _ უმკვიდრო ქონების არსებობას ადგილი არ აქვს, რის გამოც იგი სადავო სამართალურთიერთობის მიმართ ვერ გავრცელდება. იმის გათვალისწინებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე ვერ დადგინდა სანოტარო ორგანოსათვის მიმართვის გზით ნ. ი-შვილის მემკვიდრე, ხოლო უმკვიდრო ქონების არარსებობის გამო საქმეში ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს ჩაბმის საფუძველი არ არსებობს, უფლებამონაცვლის დაშვების საკითხის დასადგენად საქმე ხელახალ განხილვას არ ექვემდებარება. ამ შემთხვევაში საქმის განხილვა სწორად გაგრძელდა მოპასუხე ნ. ბ-შვილის მიმართ, რამდენადაც მოსარჩელის კანონიერი ინტერესი მდგომარეობს სადავო უძრავი ქონების დაბრუნებაში, რომელიც დღეს ნ. ბ-შვილის სახელზეა აღრიცხული.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის თანახმად, თუკი ადგილი აქვს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს, სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს იგი. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის უკან დაბრუნება, ისევე როგორც საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, სააპელაციო სასამართლოს უფლებაა და არა ვალდებულება. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული არ გულისხმობს სააპელაციო სასამართლოს უფლებამოსილების შეუზღუდაობას პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებასთან მიმართებაში. ასეთი მიდგომა ეწინააღმდეგება ეფექტური მართლმსაჯულებისა და პროცესუალური ეკონომიის პრინციპებს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ნამდვილ აზრს, რითაც მოცემულ შემთხვევაში შებოჭილია სააპელაციო სასამართლო. ამიტომ სააპელაციო სასამართლომ, პირველი ინსტანციის სასამართლოს საქმე უკან უნდა დაუბრუნოს მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში, როდესაც მას თავად რეალურად გაუჭირდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა ან კონკრეტული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, მართლაც მიზანშეწონილია საქმის უკან დაბრუნება.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეების მიერ კ. დ-ძის სამკვიდროს კანონით დადგენილი წესით მიღების ფაქტის დადგენა და მის შესაბამისად სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხის გადაწყვეტა, რასაც სააპელაციო სასამართლო განჩინების გაუქმების ერთ-ერთ საფუძვლად უთითებს, ასევე არ განეკუთვნება ისეთ გარემოებებს, რომელთა გამოც მოცემულ შემთხვევაში გამართლებულია საქმის უკან გადაგზავნა. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ შეიცავს კონკრეტულ მითითებას სააპელაციო სასამართლოს მიერ აღნიშნული საკითხის თავად გამორკვევის, სამართლის ნორმის შეფარდების შეუძლებლობაზე, რამაც პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების აუცილებლობა განაპირობა. საგულისხმოა, რომ სამკვიდროს მიღების საკითხთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლო საუბრობს მარტოოდენ საქმეში არსებული იმ მტკიცებულებების სწორად შეფასების აუცილებლობაზე, რომლებშიც მოსარჩელეთა მიერ სამკვიდროს გახსნის ვადაში სამკვიდროს დაუფლების სურვილი და მცდელობაა გამოხატული. შესაბამისად, სრულიად ბუნებრივია, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასება და აღნიშნულის შედეგად კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების გამორკვევის აუცილებლობა, არ წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს მიერ მათი თავად დადგენის შეუძლებლობის დამასაბუთებელ არგუმენტს. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს, მიღებულია თუ არა მოსარჩელეთა მიერ სამკვიდროს ნაწილი _ საგარეჯოს რაიონის სოფელ ...ში მდებარე სახლი, აღნიშნული ნიშნავს თუ არა მთელი სამკვიდროს მიღებას მათ მიერ.

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის უკან დაბრუნების მიზანშეწონილობას არ ასაბუთებს შემძენის არაკეთილსინდისიერებასთან მიმართებით მოსარჩელეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების, აგრეთვე მათ დასადასტურებლად საქმეში არსებული შესაბამისი მტკიცებულებების გამოკვლევის აუცილებლობა. იმ პირობებში, როდესაც ნ. ბ-შვილის კეთილსინდისიერების ფაქტთან დაკავშირებით გამოსარკვევი მტკიცებულებები საქმეში წარმოდგენილია, ამ მტკიცებულებების თაობაზე გასაჩივრებული განჩინება დეტალურად მიუთითებს და პრობლემის სწორად გადაწყვეტა მხოლოდ მათ სამართლებრივ შეფასებას მოითხოვს, ასევე ვერ ვიტყვით, რომ სახეზეა სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოცემული საკითხის თავად გადაწყვეტის შეუძლებლობა. სადავო შემთხვევაში შემძენის კეთილსინდისიერებასთან მიმართებით კითხვა ამგვარად უნდა დაისვას: იცოდა თუ არა ნ. ბ-შვილმა თ. დ-ძის სახელზე ანდერძის არსებობისა და ამ უკანასკნელის მიერ სამკვიდრო ქონების ნაწილის დაუფლების შესახებ. საქმეში არსებული მტკიცებულებები, რომლებიც ნ. ი-შვილსა და ნ. ბ-შვილს შორის ახლო ურთიერთობაზე (მათ შორის ნათესაურ კავშირზე) მიუთითებენ, სწორედ აღნიშნული კითხვიდან გამომდინარე უნდა შეფასდეს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არის დასაბუთებული საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების აუცილებლობა, რის გამოც გასაჩივრებული განჩინება გაუქმებას ექვემდებარება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 11 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.