ას-224-550-09 3 დეკემბერი, 2009 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე),

თეიმურაზ თოდრია (მომხსენებელი) როზა ნადირიანი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სს “ს.-ა” (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. გ.-ე (მოსარჩელე)

დავის საგანი – სარჩოს აღდგენა

გასაჩივრებული სასამართლო გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. გ.-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს “ს.-ის” წინააღმდეგ სარჩოს აღდგენის შესახებ. მან მიუთითა, რომ 1980 წლის 28 აგვისტოს მოპასუხე ორგანიზაციაში, ბოთლის ეტიკეტის მანქანაზე მუშაობის დროს მიიღო საწარმოო ტრავმა, რის შედეგად დაუდგინდა შრომის უნარის დაქვეითება 20%-ით უვადოდ. აღნიშნულთან დაკავშირებით არსებობს წარმოებაში მომხდარი უბედური შემთხვევის შესახებ 1980 წლის 29 აგვისტოს აქტი, საექსპერტო კომისიის შრომითი ექსპერტიზის 1980 წლის 16 ნოემბრის ¹15\1 და 1990 წლის 11 აპრილის აქტები, აგრეთვე, მოპასუხე ორგანიზაციის 1985 წლის 3 ოქტომბრის ¹339 ბრძანება, რომლის საფუძველზეც დაენიშნა პენსია და იღებდა 2002 წლის დეკემბრამდე. მოსარჩელის მითითებით, 2002 წლის აპრილში მოუწია საბერძნეთში წასვლა, საიდანაც დაბრუნდა 2007 წლის ივლისში, რის შემდეგ მისთვის ცნობილი გახდა, რომ მოპასუხემ 2002 წლის 11 ნოემბრის ბრძანებით შეუწყვიტა სარჩოს დარიცხვა იმ საფუძვლით, რომ, თითქოს მოსარჩელის ჯანმრთელობის დაზიანება გამოწვეული იყო მისივე გაუფრთხილებლობით.

ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილებით მ. გ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა მ. გ.-მ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მ. გ.-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. მ. გ.-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა სს “ს.-ის” დირექტორის 2002 წლის 11 ნოემბრის ¹66 ბრძანების მე-2 პუნქტი, დაევალა სს “ს.-ს”, აღუდგინოს მ. გ.-ს სარჩოს გადახდა 2005 წლის 29 მაისიდან.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, მაგრამ მიიჩნია, რომ სასამართლომ აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებებს არ მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოცემულ საქმეზე დავის საგანს წარმოადგენს სარჩო, რომელსაც მოსარჩელე იღებდა მოპასუხე საწარმოსაგან და მას ეს უფლება არ დაუკარგავს. არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე და მიიჩნია, რომ სასამართლომ ხანდაზმულობის საკითხის გამოკვლევისას არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოპასუხემ კანონისმიერი საფუძვლების გარეშე შეუწყვიტა მოსარჩელეს სარჩოს გაცემა და მიიჩნია, რომ აღნიშნულის თაობაზე სს “ს.-ის” დირექტორის 2002 წლის 11 ნოემბრის ¹66 ბრძანება არის უკანონო. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია ასევე, რომ “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების მე-3, მე-4, მე-7 პუნქტები არ წარმოადგენენ კანონიერ საფუძველს იმისათვის, რომ საწარმომ მუშაკს შეუწყვიტოს დანიშნული სარჩო, იმდენად, რამდენადაც ისინი ადგენენ სარჩოს დანიშვნის საფუძვლებს და არ განსაზღვრავენ დანიშნული სარჩოს შეწყვეტის პირობებს.

აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა სს “ს.-ამ”. მან მიუთითა, პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან გამომდინარე, მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა, რომელიც თითოეული მოთხოვნის მიხედვით აითვლება ცალკე, რაცMამ შემთხვევაზე არ უნდა გავრცელდეს.

2002 წლის 11 ნოემბრის ¹66 ბრძანება წარმოადგენდა არა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულების რომელიმე შესრულებისადმი უარს ან ამ შესრულების განუხორციელებლობის დადგენილებას, არამედ ზოგადად უარს ვალდებულების შესრულებაზე, განუსაზღვრელი და უვადო ფორმით.

კასატორის მოსაზრებით, ისეთ შემთხვევებში, როცა მოვალე პირდაპირ და არაორაზროვნად ატყობინებს კრედიტორს, რომ იგი არ აპირებს ვალდებულების არც ერთი ნაწილის შესრულებას, კრედიტორის დარღვეული უფლების აღსადგენად ხანდაზმულობის ვადის დენა უნდა დაიწყოს არა ვალდებულების შესაბამისი ნაწილების შესრულების თარიღებიდან ცალ-ცალკე, არამედ ასეთი შეტყობინების მიღებისთანავე.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ბრძანება უკანონოა, ვინაიდან პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულება არ ითვალისწინებს დანიშნული სარჩოს შეწყვეტის პირობებს. კასატორის აზრით, სარჩო დაენიშნა კასატორის უფლებრივი წინამორბედის ინიციატივით, როგორც დანიშვნის დროს, ისე დღეს მოქმედი კანონმდებლობების დარღვევით. კასატორმა თავად, საკუთარი ბრძანებით გააუქმა სარჩო ბრძანების გამოცემის მომენტისათვის არსებული კანონმდებლობის შესაბამისად. თუ კანონი ითვალისწინებს გარკვეული პერიოდული გადასახდელის დანიშვნის წესს, აღნიშნული კანონი პირდაპირ რომც არ ითვალისწინებდეს მისი გაუქმების წესს, ეს არ ნიშნავს, რომ ერთხელ დანიშნული სარჩოს გაუქმება არ შეიძლება. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა პრეზიდენტის ¹48 ბრძანებულება და შეცდომით დაასკვნა, რომ გასაჩივრებული ბრძანება უკანონოა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივარი, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი კვალიფიკაციისათვის მეტად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება შემდეგი გარემოებების გარკვევას, კერძოდ, იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე ასრულებდა ვალდებულებას, რომელიც მას არ ეკისრებოდა, რომლის შესახებაც მისთვის გახდა ცნობილი მოგვიანებით, მას გააჩნია უფლება, უარი თქვას ვალდებულების შესრულებაზე. კონკრეტულ შემთხვევაში საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული “შრომის მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” მე-3, მე-4, მე-6, მე-7 პუნქტებით გათვალისწინებული დელიქტური ვალდებულებების წარმოშობის წინაპირობების არარსებობა, რაც გამორიცხავს პასუხისმგებლობას ამ ზიანის ანაზღაურებაზე, დამსაქმებელს ანიჭებს უფლებას აღარ გააგრძელოს ვალდებულების შესრულება, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ დამსაქმებლისათვის ცნობილი იყო ზიანის მიყენებაში თავისი ბრალის არარსებობის შესახებ და, მიუხედავად ამისა, იკისრა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, მან ეს ვალდებულება უნდა შეასრულოს კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი. კერძოდ, საკასაციო საჩივრისა და საქმეში არსებული მასალების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავას არ წარმოადგენს გარემოება იმის შესახებ, რომ სს “ს.-ის” დირექტორის 2002 წლის 11 ნოემბრის ¹66 ბრძანებით მოსარჩელე მ. გ.-ს შეუწყვიტა სარჩოს გაცემა იმ საფუძვლით, რომ მ. გ.-მ შრომითი დასახიჩრება მიიღო საკუთარი გაუფრთხილებლობით. მხარეთა შორის სადავო არ არის ის ფაქტი, რომ 1985 წლის 3 ოქტომბრის ¹339 ბრძანებით განისაზღვრა მ. გ.-ის მიერ შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხი და გასაცემი სარჩოს ოდენობა, რასაც წინ უსწრებდა საექიმო ექსპერტიზის კომისიის 6/II-1985 წლის ¹8/3 დასკვნა და საწარმოში უბედური შემთხვევის შესახებ აქტი (29.08.80), რომელშიც დაფიქსირებულია, რომ უბედური შემთხვევის მიზეზი გაუფრთხილებლობაა. ამდენად, სარჩოს დანიშვნის დროს კასატორისათვის (მისი წინამორბედისათვის) ცნობილი იყო ფაქტი იმის შესახებ, რომ უბედური შემთხვევის მიზეზი გაუფრთხილებლობა იყო.

აღნიშნულის გათვალისწინებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ უბედური შემთხვევის მიზეზს წარმოადგენდა გაუფრთხილებლობა მოპასუხე ორგანიზაციამ ნებაყოფლობით იკისრა ვალდებულება, მ. გ.-სათვის სარჩო გადაეხადა. აღნიშნულის საწინააღმდეგოს კასატორი არ უთითებს. ამ ურთიერთობაზე გამოყენებულ უნდა იქნას არა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული “შრომის მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესი”, არამედ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო სამართლის კოდექსი (1964 წლის რედაქციით). ამდენად, სამოქალაქო სამართლის 166-ე მუხლის თანახმად, კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა ცალმხრივი უარი ვალდებულების შესრულებაზე და ხელშეკრულების პირობების ცალმხრივი შეცვლა არ დაიშვება.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა და განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმად ხანდაზმულობის ვადა იმ შემთხვევებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან სამი წელია. (საკასაციო პალატა ითვალისწინებს იმ გარემოებას, რომ სარჩოს გადახდის ვალდებულება შეწყვეტილია მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის დროს).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მ. გ.-მ სარჩოს მიღების უფლება მიიღო სს “ს.-ის” (მისი წინაბორბედი ორგანიზაციის) მიერ ნაკისრი ვალდებულების საფუძველზე. ნებისმიერი მოქმედებით, მათ შორის ბრძანების საფუძველზე, არამართლზომიერად პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებების შეუსრულებლობით დარღვეული უფლების იძულებითი დაცვის, განხორციელების ვადას შეადგენს სამი წელი, რომლის გამოთვლისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს თითოული პერიოდისათვის (რაც ამ შემთხვევაში დაყოფილია თვეების მიხედვით) ცალ-ცალკე წარმოშობილი მოთხოვნის უფლება. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა 2005 წლის 29 მაისიდან სარჩოს სახით მიუღებელი თანხის მიღების უფლება.

ამდენად, საქმეში არ მოიპოვება ისეთი მტკიცებულებები, რომლებიც, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, გამორიცხავდა სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

სს “ს.-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილება;

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.