საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

ას-234-495-08 25 ივნისი, 2008 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნუნუ კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლალი ლაზარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ თ. პ-შვილი

წარმომადგენილი _ გ. ნ-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. ა-შვილი

წარმომადგენილი _ თ.გ.-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობა, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ვ. ე.-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე ნ.ა.-ის მიმართ და მოითხოვა, ქ.თბილისში, ...-ის ქ. პირველი ჩიხის ¹62-62/2-ში მდებარე საცხოვრებელ ოთახებზე _ 13,7 კვ.მ, 4.65-2,85 კვ.მ და 0115-2.65 კვ.მეტრის მიმდებარე საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ ცნობა, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონისა და სამოქალაქო კოდექსის 181-ე მუხლის საფუძველზე შემდეგ გარემოებათა გამო: ვ. ე.-ი 1997 წლიდან ცხოვრობდა ქ.თბილისში, ...-ის ქ. პირველი ჩიხის ¹64-62-ში. ამ მისამართზე მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/2½ ირიცხებოდა ივანე ვალუხინის, ხოლო 1/2½- ი. ზ.-ის სახელზე. შინაურული ხელშეკრულების საფუძველზე ვლ. ე.-მა ე. ზ.-ის კუთვნილი 1/2½-დან შეისყიდა საცხოვრებელი ოთახი ¹13-6, 1 ოთახი თავისი მიმდებარე საკარმიდამო ნაკვეთით და გადაიხადა ბინის საფასური 17 000 რუსული რუბლი. ვინაიდან ბინა იყო უკანონო, ხელშეკრულება სანოტარო წესით არ გაფორმებულა. იგი რეგისტრირებულია და ცხოვრობს ამ ბინაში. სადავო საცხოვრებელი სახლი დაკანონდა 1991 წელს. 1993 წელს ე. ზ.-მა თავისი ½1/2-ის – 20 კვ.მ საცხოვრებელი ოთახი მიჰყიდა ნ. ა-შვილს, რომელმაც მთელი 1/2½ წილი გაიფორმა თავის სახელზე და მესაკუთრედაა რეგისტრირებული.

ნ.ა.-მა შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე ვლ.ე.-ის მიმართ და მოითხოვა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 და მე-5 მუხლების შესაბამისად, ვლ.ე.-ის მიერ დაკავებული ფართის გათავისუფლება მის მიერ ვლ.ე.-ისათვის შესაბამისი, სხვა საცხოვრებელი სადგომის გადაცემის პირობით.

ქ.თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ე. ზ.-სა და ვ. ე.-ს შორის საცხოვრებელი სადგომის 1987 წლის 5 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულად იქნა მიჩნეული და, შესაბამისად, ვლ.ე.-ი ცნობილ იქნა სადავო ფართის მესაკუთრედ, ცვლილება შევიდა ე. ზ.-სა და ნ. ა.-ს შორის დადებულ საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულებასა და ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს ჩანაწერებში, ნ.ა.-ის შეგებებულ სარჩელს ეთქვა უარი, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ.ა.-მა.

მოცემული საქმე განხილულ იქნა არაერთი ინსტანციის სასამართლოს მიერ, რა დროსაც ნ.ა.-მა მოთხოვნა დააზუსტა და მოითხოვა ვლ.ე.-ის ბინიდან გამოსახლება ყოველგვარი კომპენსაციისა და სამაგიერო საცხოვრებელი ფართის გადაცემის გარეშე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილებით ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ნ.ა.-ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით ვლ.ე.-ი სადავო ბინიდან გამოსახლდა.

სააპელაციო სასამართლოს ზემოხსენებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვლ.ე.-მა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003 წლის 11 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 13 ოქტომბრის განჩინებით გარდაცვლილი ვლ.ე.-ის უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაება თ. პ-შვილი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნ.ა.-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნ.ა.-ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით ნ.ა.-ის შეგებებული სარჩელი ვლ.ე.-ის უფლებამონაცვლე თ. პ-შვილის ქ.თბილისში, ...-ის ქუჩის პირველ ჩიხში მდებარე ¹64-66/2 საცხოვრებელი სახლიდან გამოსახლებისა და ბინის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემის შესახებ დაკმაყოფილდა ნ.ა.-ის მიერ თ.პ.-სათვის სადავო ბინის საბაზრო ღირებულების, 13 100 ლარის, 75%-ის _ 9 825 ლარის გადახდის სანაცვლოდ შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ.თბილისში, ...-ის პირველი ჩიხის ¹64-66/2-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/2-ის მესაკუთრეა ნ. ა-შვილი. 1987 წლიდან აღნიშნული სახლის იმდროინდელი მესაკუთრე ივანე ზ.-ის თანხმობით ამავე ფართში ცხოვრობდა და რეგისტრირებული იყო ვ. ე.-ი. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ აპელანტმა დააზუსტა მოთხოვნა და შეგებებული სარჩელით მოითხოვა მის სახელზე რიცხული ბინიდან მოპასუხის გამოსახლება კანონით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ. სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის სადავო არ არის ის გარემოება, რომ ვლ.ე.-ი აღნიშნულ მისამართზე ცხოვრობდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე, ასევე პალატამ დაადგინა, რომ ვ. ე.-ის უფლებამონაცვლეა თ. პ-შვილი. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემული დავა განხილულ უნდა იქნეს “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის საფუძველზე, რომელიც არეგულირებს 1996 წლის 28 ივნისამდე მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას საჭიროებს, იგი ეყრდნობა რა მოქმედი სამოქალაქო სამართლის ფუნდამენტურ პრინციპებს, ურთიერთობის სპეციფიკურობიდან გამომდინარე, სამოქალაქო კოდექსის ნორმებისაგან განსხვავებულ წესებს ადგენს. პალატამ მიუთითა განსახილველ საქმეზე ჩატარებულ სასაქონლო ექსპერტიზის 2007 წლის 1 მაისის დასკვნაზე, რომლის თანახმად სადავო ბინის საბაზრო ღირებულებაა 13 100 ლარი. სასამართლომ იხელმძღვანელა ზემოხსენებული კანონის 1.1 მუხლის “ა” პუნქტით, მე-2 მუხლის მესამე და მეოთხე პუნქტებით და ჩათვალა, რომ თ.პ.- სადავო ფართიდან უნდა გამოსახლდეს მისთვის ბინის საბაზრო ღირებულების 75%-ის _ 9 825 ლარის ანაზღაურების სანაცვლოდ.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება თ. პ-შვილმა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი საფუძვლებით: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003 წლის 11 დეკემბრის განჩინება შესულია რა კანონიერ ძალაში, სააპელაციო სასამართლოს აღარ ჰქონდა უფლება, კვლავ განეხილა სადავო ფართიდან კასატორის გამოსახლების საკითხი. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონი სუბიექტთა გამოსახლების შესაძლებლობას არ ითვალისწინებს, არამედ განსაზღვრავს მესაკუთრის უფლებას, მოითხოვოს მოწინააღმდეგე მხარის მფლობელობის შეწყვეტა მხოლოდ შესაბამისი თანხის გადახდის შემთხვევაში. განსახილველ შემთხვევაში სადავო სახლიდან მართლზომიერი მფლობელის გამოსახლების საკითხის განხილვა მოხდა მანამდე, ვიდრე მხარეთა შორის სამართალურთიერთობა შეწყდებოდა. “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონი მესაკუთრესა და მოსარგებლეს მეტ-ნაკლებად თანაბარ მდგომარეობაში აყენებს, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დაირღვა, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში კასატორის, როგორც მოსარგებლის, სტატუსი მანამდეა განსაზღვრული, სანამ მესაკუთრე არ ისარგებლებს კანონით მისთვის მინიჭებული პირველი შეთავაზების უფლებით და არა ვალდებულებით, გადაიხადოს საკომპენსაციო თანხა, რადგან სასამართლო ვერ დაავალდებულებს მესაკუთრეს აღნიშნული თანხის გადახდას, კასატორს კი, უპირობოდ ვერ გამოასახლებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ სადავო ფართიდან თ.პ.-ს გამოსახლება გუმართლებელი იყო. სააპელაციო პალატამ საქმე განიხილა საპროცესო დარღვევებით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 381-ე მუხლის მუხლისა და 83-ე მუხლის დარღვევით სასამართლომ საუარესოდ შეცვალა პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება და არასწორად დართო ნება მოწინააღმდეგე მხარეს, გაეზარდა თავისი შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა, რითაც უგულებელყო კასატორის ინტერესები. სადავო სახლის ღირებულების დადგენისას სასამართლომ არასწორად გაიზიარა ექსპერტიზის დასკვნა, ვინაიდან რეალურად კასატორი ფლობს არა 25,96 კვ.მ-ს, არამედ 80 კვ.მ ფართს, რაც მოიცავს სახლს, კასატორის ინდივიდუალურ სარგებლობაში არსებულ ეზოსა და ეზოში განლაგებულ სათავსებს. ამასთან, სასამართლოს მიერ დადგენილი 9825 ლარი არ შეესაბამება სადავო ქონების ფაქტობრივ ღირებულებას, რაც მინიმუმ 30 225 ლარს შეადგენს. სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, ვინაიდან ვლ.ე.-მა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება მოიპოვა შინაურული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, მნიშვნელობა არა აქვს 1987 წელს ვინ განიკარგა სადავო სახლი, ე. თუ ი. ზ.-მა, ვინაიდან აღნიშნული მოხდა მესაკუთრის თანხმობითYდა ნების ნაკლის არსებობის შემთხვევაშიც, იგი აღმოიფხვრა. ამდენად, მოცემული დავის განხილვისას სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა ნასყიდობის შინაურული ხელშეკრულების მარეგულირებელი ნორმები.

საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მხარეებმა წარმოადგინეს მორიგების აქტი და იშუამდგომლეს მისი დამტკიცება შემდეგი პირობით: თ. პ-შვილი 18 000 (თვრამეტი ათასი) აშშ დოლარის მიღების სანაცვლოდ, უარს აცხადებს თავისი საკასაციო საჩივრის მოთხოვნაზე ქ.თბილისში, ...-ის ქ.¹62-62/2-ში მდებარე 13,7 კვ.მ, 4,65-2,85 კვ.მ საცხოვრებელი ოთახებისა და მიმდებარე საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ ცნობის, ასევე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის თაობაზე და თ. პ-შვილს ამ სახლთან დაკავშირებით მომავალში პრეტენზია აღარ ექნება.

მხარეები გაეცნენ მორიგების პირობებს, ეთანხმებიან და აწერენ ხელს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო რა მხარეთა მიერ წარმოდგენილ მორიგების აქტს, თვლის, რომ მათი მოთხოვნა მორიგების დამტკიცების თაობაზე კანონიერია და უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ამ საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებული ყველა გადაწყვეტილება, ხოლო მოცემული საქმის წარმოება შეწყდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მეორე ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მითითებული ნორმა ითვალისწინებს მოდავე მხარეთა მიერ გარკვეული შეთანხმების მიღწევის შემთხვევაში საქმის მორიგებით დამთავრების შესაძლებლობას. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა მიერ შეთანხმებული მორიგების პირობები არ ეწინააღმდეგება კანონს და არ ლახავს მესამე პირთა ინტერესებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, წარმოდგენილი მორიგების აქტი უნდა დამტკიცდეს.

მოდავე მხარეების მიერ შედგენილი მორიგების აქტი დაერთო საქმეს.

მხარეებს განემარტათ, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, მხარეთა მორიგების შედეგად მოცემულ დავაზე სამოქალაქო საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს, ხოლო, ამავე კოდექსის 273-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ თ. პ-შვილს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ სახელმწიფო ბაჟი სახით 2008 წლის 29 თებერვალს გადახდილი 100 ლარი და 2008 წლის 19 მარტს იური ქავთარაძის მიერ გადახდილი 391,25 ლარი, კერძოდ: მოცემულ შემთხვევაში მხარეებმა მორიგების აქტი წარმოადგინეს საკასაციო სასამართლოს მთავარი სხდომის დაწყებამდე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 49-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, თუ სასამართლოს მთავარ სხდომამდე მხარეები მორიგდებიან, მხარეები მთლიანად თავისუფლდებიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე, 273-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

დამტკიცდეს მორიგება თ. პ-შვილსა და ნ. ა-შვილს შორის შემდეგი პირობით: თ. პ-შვილი 18 000 (თვრამეტი ათასი) აშშ დოლარის მიღების სანაცვლოდ, უარს აცხადებს თავისი საკასაციო საჩივრის მოთხოვნაზე ქ.თბილისში, ...-ის ქ.¹62-62/2-ში მდებარე 13,7 კვ.მ, 4,65-2,85 კვ.მ საცხოვრებელი ოთახებისა და მიმდებარე საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ ცნობის, ასევე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის თაობაზე და თ. პ-შვილს ამ სახლთან დაკავშირებით მომავალში პრეტენზია აღარ ექნება.

დაუბრუნდეს თ. პ-შვილს 2008 წლის 29 თებერვალს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 100 ლარის ოდენობით, ასევე 2008 წლის 19 მარტს იური ქავთარაძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 391,25 ლარის ოდენობით.

გაუქმდეს ამ საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებული ყველა გადაწყვეტილება.

შეწყდეს სამოქალაქო საქმის წარმოება ვ. ე.-ის უფლებამონაცვლე თ. პ-შვილის სარჩელის გამო ნ. ა-შვილის მიმართ და ნ. ა-შვილის შეგებებული სარჩელის გამო ვ. ე.-ის უფლებამონაცვლე თ. პ-შვილის მიმართ ბინაზე მესაკუთრედ ცნობის, ბინიდან გამოსახლებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის თაობაზე.

განემარტოთ მხარეებს, რომ ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.