ას-238-571-07 12 აპრილი, 2007 წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია სულხანიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ. მ-ე (მოპასუხე)

კასატორის წარმომადგენლები _ ა. კ-ი, პ. კ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – .. .. .. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელი – ვ. ხ-ა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 15 თებერვლის განჩინება

დავის საგანი _ ქონების დაუსაბუთებლად ცნობა და სახელმწიფოსათვის გადაცემა

კასატორის თხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2007 წლის 17 ოქტომბერს .. .. .. სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მ. მ-ისა და ზ. კ-ის მიმართ და მოითხოვა მათ მფლობელობაში არსებული ქონების უკანონოდ ან/და დაუსაბუთებლად ცნობა და სახელმწიფოს საკუთრებაში გადაცემა შემდეგ ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებათა გამო: მოპასუხე ზ. კ-ი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 13 ოქტომბრის განაჩენით ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 233¹-ე მუხლის II ნაწილითა და 144-ე მუხლის II ნაწილის “ა”, “ე”, და “ვ” ქვეპუნქტებით, ხოლო მ. მ-ე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 356¹-ე მუხლის “ვ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, წარმოადგენდა ქურდული სამყაროს წევრ ზ. კ-თან დაკავშირებულ პირს. ამასთან, არსებობდა საკმარისი მტკიცებულებები მოპასუხეთა მფლობელობაში არსებული ქონების უკანონოდ ან/და დაუსაბუთებლად ცნობისათვის, ვინაიდან მოპასუხეებს არ გააჩნდათ კანონიერი გზით მოპოვებული ფინანსების დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

მ. მ-ის წარმომადგენელმა ა. კ-მა არ ცნო სარჩელი შემდეგ ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლებზე დაყრდნობით:

1. სარჩელი არ შეიცავს მითითებას იმ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მტკიცებულებებზე, რომლებიც ადასტურებენ მ. მ-ის მიერ სადავო ქონების უკანონო შეძენას ან ამ ქონებით სარგებლობას ქურდული სამყაროს წევრის მხრიდან. სადავო ქონება მ. მ-მ შეიძინა 2004 წლის 4 დეკემბერს სანოტარო წესით დადასტურებული ხელშეკრულების საფუძველზე;

2. 2005 წლის 20 დეკემბერს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსს დაემატა 223¹-ე მუხლი (ქურდული სამყაროს წევრობა, კანონიერი ქურდობა), ამავე კოდექსის 356²-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი დადგინდა, რომ მსგავსი სარჩელები დასაშვებია მხოლოდ შესაბამისი სასამართლო განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ. ამდენად, სავალდებულოა, დადასტურდეს მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ორ ფაქტს – დანაშაულის ჩადენასა და ქონების შეძენას შორის. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდებოდა, რომ სადავო ქონება მ. მ-ის მიერ შეძენილი იყო სისხლის სამართლის კოდექსის 223¹ –ე მუხლის ამოქმედებამდე ბევრად უფრო ადრე, რაც თავისთავად გამორიცხავდა ყოველგვარი მიზეზობრივი კავშირის არსებობას სისხლის სამართლის კოდექსის 223¹-ე მუხლით გათვალისწინებულ დანაშაულსა და სადავო ქონების შეძენის ფაქტს შორის;

3. მოსარჩელე ვერ უთითებს იმ მატერიალურ-სამართლებრივ ნორმებზე, რომლებიც მ. მ-სათვის ქონების ჩამორთმევის მოთხოვნის უფლებას იურიდიულად ამართლებს;

4. გაუგებარია საქმეზე წარმოდგენილი ზოგიერთი მტკიცებულების შემხებლობა მოცემულ საქმესთან;

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 13 ოქტომბრის განაჩენით დადგენილი ფაქტები მ. მ-ის მიმართ ვერ იქნება გამოყენებული, როგორც პრეიუდიციული ფაქტები, ვინაიდან სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენი უდავო მტკიცებულებას წარმოადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა იხილება მსჯავრდებული პირის დანაშაულებრივი ქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ დავა. მოცემულ შემთხვევაში ზემოხსენებული სასამართლო განაჩენი მ. მ-ის მიმართ გამოტანილი არ ყოფილა. უფრო მეტიც, იგი საერთოდ არ მონაწილეობდა მითითებულ სისხლის სამართლის საქმეში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ... სარჩელი დაკმაყოფილდა, დაუსაბუთებლად იქნა ცნობილი, ჩამოერთვა და სახელმწიფოს გადაეცა ქურდული სამყაროს წევრ ზ. კ-სა და მასთან დაკავშირებული პირის _ მ. მ-ის მფლობელობაში არსებული შემდეგი ქონება:

ა) მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები, მდებარე ქ. თბილისში, დაბა წყნეთში, ... ქუჩის მიმდებარე ტერიტორიაზე (ნაკვეთის ¹..., 2731 კვ.მ.);

ბ) მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები, მდებარე ქ. თბილისში, დაბა წყნეთში, ... ქუჩაზე, ... მიმდებარედ (ნაკვეთის ¹..., 602 კვ.მ.);

გ) მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები, მდებარე გარდაბნის რაიონის ... უბანში (ნაკვეთის ¹..., 0,06 ჰა);

დ) მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები, მდებარე გარდაბნის რაიონის ... უბანში (ნაკვეთის ¹..., 0,02 ჰა);

ე) მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები, მდებარე გარდაბნის რაიონის ... უბანში (ნაკვეთის ¹..., 0,02 ჰა);

ვ) მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები, მდებარე გარდაბნის რაიონის წყნეთის ... უბანში (ნაკვეთის ¹..., 0,02 ჰა);

ზ) მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები, მდებარე გარდაბნის რაიონის ... უბანში (ნაკვეთის ¹..., 0,02 ჰა);

თ) მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები, მდებარე გარდაბნის რაიონის ... უბანში (ნაკვეთის ¹..., 0,02 ჰა);

ი) მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები, მდებარე გარდაბნის რაიონის ... უბანში (ნაკვეთის ¹..., 0,06 ჰა);

სამოქალაქო კოლეგიამ 2006 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1. ზ. კ-ი “ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 ნაწილის მე-4 პუნქტის შესაბამისად, წარმოადგენს კანონიერ ქურდს და იგი ექცევა “ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ” საქართველოს კანონისა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XLIV¹ თავით გათვალისწინებული რეკეტული ან ქურდული სამყაროს წევრის ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსათვის გადაცემასთან დაკავშირებით წარმოების რეჟიმში;

2. მ. მ-ე “ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, წარმოადგენს ქურდული სამყაროს წევრთან დაკავშირებულ პირს. აღნიშნული მუხლის თანახმად, დაკავშირებული პირი არის პირი, რომელსაც იურიდიული დოკუმენტაციის საფუძველზე საკუთრებაში აქვს ქონება და არსებობს საკმარისი მტკიცებულებები, რომ იგი მიღებულია რეკეტირის ან ქურდული სამყაროს წევრის დანაშაულებრივი ქმედების შედეგად და ამ ქონებით სარგებლობს რეკეტირი ან ქურდული სამყაროს წევრი;

3. მ. მ-მ 2004 წლის 25 ივნისის ხელშეკრულების საფუძველზე წყნეთის ტერიტორიაზე შეიძინა 9 მიწის ნაკვეთი. მ. მ-ის სახელზე საჯარო რეესტრში აღირიცხა მხოლოდ 2 მიწის ნაკვეთი. დადგენილია მ. მ-ის მიერ დანარჩენი მიწის ნაკვეთების ფაქტობრივი ფლობის ფაქტი;

4. დაბა წყნეთის ტერიტორიაზე სადავო მიწის ნაკვეთის შეძენის, გაფორმებისა და გაერთიანების თაობაზე დადებული გარიგებების უკან იდგა მხოლოდ ერთი პირი _ ზ. კ-ი, რომელსაც კანონიერი გზით მიღებული შემოსავალი არ შეიძლებოდა ჰქონოდა “კანონიერი ქურდის” სტატუსიდან გამომდინარე;

5. შპს “ვ...ის” საწესდებო კაპიტალის 100%-ის მფლობელია მ. მ-ე. 2003-2004 წლებისათვის აღნიშნული ფირმის წმინდა მოგებამ შეადგინა 360 341, 81 დოლარი (სამას სამოცი ათას სამას ორმოცდაერთი დოლარი და ოთხმოცდაერთი ცენტი), რაც საკმარისი არ იყო 2004 წლის 25 ივნისის ხელშეკრულებაში აღნიშნული ნასყიდობის ფასის 450 000 (ოთხას ორმოცდაათი ათასი) აშშ დოლარის დასაფარავად;

6. ზ. კ-ი ხელმძღვანელობდა მიწის ნაკვეთების შეძენას და აფინანსებდა მათზე მშენებლობას;

7. ყველა ის პირი, რომელიც ახლო ურთიერთობაში იმყოფებოდა ზ.კ-თან, სარგებლობდა სადავო ქონებით, რაც გამოიხატებოდა სადავო ქონების ფლობასა და მშენებლობის განხორციელებისათვის ხელის შეწყობაში. ამდენად, ზ. კ-ი არაპირდაპირ სარგებლობდა აღნიშნული ქონებით.

სამოქალაქო კოლეგიამ დადგენილი ფაქტობრივი გარემობების სამართლებრივი შეფასებისას განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 223¹-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და “ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის დროში მოქმედების პრინციპზე. კოლეგიამ მიუთითა, რომ კანონიერი ქურდობა წარმოადგენს დენად დანაშაულს, ხოლო ქურდულ სამყაროს წევრთან კავშირი აქცევს პირს “ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის სუბიექტად. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისად, ზ. კ-ი ქურდული სამყაროს წევრი იყო 1971 წლიდან. ამდენად, “ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ” საქართველოს კანონი უნდა გავრცელდეს მ. მ-ზეც, მიუხედავად იმისა, თუ როდის იქნა ეს კანონი მიღებული.

სამოქალაქო კოლეგიამ სარგებლობის იურიდიული დეფინიციის არ- არსებობის პირობებში კანონის ანალოგიასა და სამართლის ზოგად პრინციპებზე დაყრდნობით განმარტა, რომ სარგებლობა, მფლობელობის მსგავსად შეიძლება იყოს პირდაპირი და არაპირდაპირი. ამდენად, კოლეგიამ მიიჩნია, რომ სარგებლობის მომენტის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 356¹-ე მუხლის “ვ” ქვეპუნქტისა და “ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტში ხაზგასმით აღნიშვნისას, კანონმდებელი გამოდიოდა იმ პრინციპიდან, რომ აუცილებელი არ არის ქურდული სამყაროს წევრმა უშუალოდ თვითონ ისარგებლოს ქონებით. ქონებით იმგვარად სარგებლობა სხვა პირთა მიერ, რომელიც ქურდული სამყაროს წევრის ინტერესებს შეესაბამება, უნდა ჩაითვალოს თავად ქურდული სამყაროს წევრის მიერ განხორციელებულ სარგებლობად.

სამოქალაქო კოლეგიამ დადგენილი ფაქტობრივი გარემობების სამართლებრივი შეფასებისას იხელმძღვანელა ასევე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკით და დაადგინა, რომ მ.მ-სათვის ქონების ჩამორთმევა შეესაბამება ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლით ჩამოყალიბებულ სტანდარტებს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ. მ-ის წარმომადგენლებმა ა. კ-მა და პ. კ-მ და მოითხოვეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებისა და მისი წინმსწრები განჩინებების, კერძოდ, 2006 წლის 1 დეკემბრისა და 2006 წლის 12 და 15 დეკემბრის განჩინებების გაუქმება, ასევე ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგ გარემოებათა გამო: 1. საინფორმაციო ნოტა, რომელსაც სასამართლო დაეყრდნო მ.მ-ის ზ. კ-თან დაკავშირებულ პირად მიჩნევისას, წარმოადგენს დაუშვებელ მტკიცებულებას; 2. მ.მ-ეE არ აკმაყოფილებს “ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებულ “ქურდული სამყაროს წევრთან დაკავშირებულ პირად” მიჩნევის მოთხოვნებს, კერძოდ, 2.1. მ.მ-ეE საკუთრების უფლებით ფლობს სადავო ცხრა მიწის ნაკვეთიდან მხოლოდ ორს; 2.2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არ არის დადგენილი სადავო ქონება შეძენილია თუ არა ზ.კ-ის დანაშაულებრივი ქმედების შედეგად, სასამართლო შემოიფარგლა მხოლოდ იმის გარკვევით, ქონების მესაკუთრეს გააჩნდა თუ არა კონკრეტული ქონების შესაძენად საჭირო შემოსავლები; 2.3. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება, რომ ქურდული სამყაროს წევრი რაიმე ფორმით სარგებლობდა სადავო ქონებით. აპელანტის წარმომადგენლებმა დაუსაბუთებლად მიიჩნიეს სარგებლობის იურიდიული დეფინიციის განმარტება მფლობელობის ცნების ანალოგიის წესით გამოყენების საფუძველზე. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტის წარმომადგენლებმა საჩივარში მიუთითეს, რომ არ არსებობდა მ.მ-ის “დაკავშირებულ პირად” მიჩნევის კანონით დადგენილი პირობები, შესაბამისად, არ არსებობდა ქონების დასაბუთების ვალდებულება, თუმცა მათ აქვე აღნიშნეს, რომ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით უდავოდ დადგინდა, რომ მ. მ-ის ლეგალური შემოსავლები საკმარისი იყო სადავო უძრავი ქონების შესაძენად. ამდენად, აპელანტთა აზრით, მოსარჩელეს კიდევაც რომ დაედასტურებინა მ. მ-ის “დაკავშირებულ პირად” მიჩნევისათვის აუცილებელი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, სადავო ქონების ჩამორთმევის იურიდიული საფუძველი მაინც არ არსებობდა, რადგან სსკ-ის 356³-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სასამართლოს წარედგინა სადავო ქონების შესაძენად გადახდილი თანხების მართლზომიერი საშუალებით მოპოვების დამადასტურებელი მტკიცებულებები; 3. აპელანტის წარმომადგენლებმა ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნიეს სამოქალაქო კოლეგიის მტკიცება იმასათან დაკავშირებით, რომ სადავო ქონებაზე არ ვრცელდება საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით დადგენილი საკუთრების გარანტიები და რომ სადავო ქონების დაუსაბუთებლად ცნობა და ჩამორთმევა შეესაბამება ადამინის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით დადგენილ და პრეცედენტული სამართლით განმტკიცებულ სტანდარტებს; 4. რაც შეეხება 2006 წლის 1 დეკემბრისა და 2006 წლის 12 და 15 დეკემბრის განჩინებების გაუქმების მოთხოვნას, აპელანტის წარმომადგენელთა მითითებით, აღნიშნული განჩინებები ეფუძნება ისეთ საპროცესო დარღვევებს, რომელთა არსებობა გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს.

სააპელაციო პალატამ 2007 წლის 15 თებერვლის განჩინებით მ. მ-ის წარმომადგენლების – ა. კ-ისა და პ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დააკმაყოფილა და უცვლელად დატოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მიერ სწორად იქნა დადგენილი საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და არ არსებობდა მათი გაუქმების პროცესუალურ – სამართლებრივი საფუძვლები.

სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა ასევე ის სამართლებრივი შეფასება, რაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართალშეფარდებას დაედო საფუძვლად.

სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განმარტებულ “ქურდული სამყაროს წევრთან დაკავშირებულ პირის” ცნების სამართლებრივ ანალიზს და მიუთითა, რომ ქურდული სამყაროს წევრთან დაკავშირებულ პირად პირის ცნობისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი სამი პირობა: ა) პირი იურიდიული დოკუმენტაციის საფუძველზე უნდა ფლობდეს სადავო ქონებას, ბ) უნდა არსებობდეს საკმარისი მტკიცებულებები, რომ სადავო ქონება მიღებულია არაკანონიერი გზით და გ) ამ ქონებით უნდა სარგებლობდეს ქურდული სამყაროს წევრი. სააპელაციო პალატამ ზემოჩამოთვლილი დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე სამივე პირობა დაკმაყოფილებულად ჩათვალა და მ. მ-ე ზ. კ-თან დაკავშირებულ პირად მიიჩნია.

სააპელაციო პალატამ ასევე სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთება ქურდული სამყაროს წევრის – ზ. კ-ის მიერ სადავო ქონებით სარგებლობის შესახებ. ამასთან, სასამართლომ ხაზგასმით მიუთითა, რომ, “ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტისა და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 356¹-ე მუხლის “ვ” პუნქტის შინაარსიდან გამომდინარე, აუცილებელი არაა, რომ ქურდული სამყაროს წევრმა უშუალოდ თვითონ ისარგებლოს ქონებით. სხვა პირთა მიერ სადავო ქონებით იმგვარად სარგებლობა, რომელიც ქურდული სამყაროს წევრის ინტერესებს შეესაბამება, ასევე უნდა ჩაითვალოს ქურდული სამყაროს წევრის მიერ განხორციელებულ სარგებლობად.

სააპელაციო პალატა დაეთანხმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის დასკვნას საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მოქმედების ფარგლებთან მიმართებით. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ კონსტიტუცია, სხვა საკანონმდებლო, კანონქვემდებარე აქტები და საერთაშორისო კონვენციები იცავენ მხოლოდ კანონიერად მიღებულ საკუთრებას, რომელიც მოპოვებულია სხვა კანონების დაურღვევლად, მართლზომიერად. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ზ. კ-ი 1971 წლიდან იყო ქურდული სამყაროს წევრი და მას ლეგალური შემოსავალი არ გააჩნდა. დადგენილია ისიც, რომ მასთან დაკავშირებული პირი მ. მ-ე ეწეოდა რა სამეწარმეო საქმიანობას, არ გააჩნდა იმდენი შემოსავალი, რომ დამოუკიდებლად შეეძინა მიწის ნაკვეთები დაბა წყნეთის ტერიტორიაზე და იქ ძვირადღირებული შენობა-ნაგებობები აეშენებინა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ სადავო ქონება შეძენილია არალეგალურად მოპოვებული სახსრებით და, შესაბამისად, მასზე ვერ გავრცელდება საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა ასევე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, თუ რამდენად შეესაბამება ზ. კ-ისა და მ. მ-სათვის სადავო ქონების ჩამორთმევის ფაქტი 1950 წლის 4 ნოემბრის ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით დადგენილ სტანდარტებს. სააპელაციო პალატამ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში: ა) სადავო ქონება ხვდება პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის ფარგლებში, ვინაიდან იგი შეძენილ იქნა ზ. კ-თან დაკავშირებული პირის - მ. მ-ის მიერ იურიდიული დოკუმენტაციის საფუძველზე; ბ) მოხდა ქონების ხელყოფა, ვინაიდან ხდება ქონების ჩამორთმევა და მისი სახელმწიფოსათვის გადაცემა; გ) ხელყოფა ხორციელდება საჯარო ინტერესისათვის “ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად; დ) ხელყოფა ანუ ჩამორთმევა საჯარო და საერთო ინტერესს ემსახურება, ვინაიდან დადგენილია, რომ სადავო ქონების შეძენა განხორციელდა უკანონოდ მოპოვებული სახსრებით. დემოკრატიულ საზოგადოებაში კი საერთო ინტერესს წარმოადგენს ასეთი ფორმით შეძენილი ქონების ჩამორთმევა; ე) ხელყოფა პროპორციულია, ვინაიდან ვერანაირი სხვა სახის ჩარევა, გარდა ჩამორთმევისა, ვერ უზრუნველყოფდა საერთო ინტერესის დაცვასა და ცხოვრებაში გატარებას; ვ) ხელყოფა შეესაბამება კანონის გასაგები ფორმით არსებობის (კანონიერების) პრინციპსაც, ვინაიდან ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ” საქართველოს კანონი, ისევე, როგორც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XIV¹ თავი, არაორაზროვნად და გასაგებად ითვალისწინებს დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევის შესაძლებლობას.

სააპელაციო პალატამ დამატებით ასევე განმარტა, რომ ადამიანის უფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს უფლებას აძლევს, შეუფერხებლად ისარგებლოს თავისი საკუთრებით და მისი ჩამორთმევა მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვისაა გათვალისწინებული. საგულისხმოა, რომ ევროპული კონვენცია არ კრძალავს ქონების ჩამორთმევას, თუ მისი ჩამორთმევის მიზანი საზოგადოებრივი ინტერესია, გამოყენებული ზომა არის მართლზომიერი (ემყარება კანონს და საერთაშორისო სამართლის ზოგად პრინციპებს) ან, თუ გამოყენებული ზომა მიზნის მიღწევის პროპორციულია ანუ კონკრეტულ პირსა და საზოგადოებრივ ინტერესთა შორის თანაფარდობაა დაცული. აღნიშნული განმტკიცებულია საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლითაც, რომელიც ადგენს, რომ აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის დასაშვებია საკუთრების ჩამორთმევა მხოლოდ კანონით პირდაპირ განსაზღვრულ შემთხვევებში ან სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე. აღნიშნული იძლევა საშულებას, ვამტკიცოთ, რომ საკუთრების უფლება შეიძლება შეიზღუდოს საჯარო ინტერესებიდან გამომდინარე და მის აბსოლუტურ უფლებად მიჩნევა შეფარდებითია. ამდენად, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაიმიჯნოს, უფრო მნიშვნელოვანია საზოგადოებრივი მოთხოვნილების აუცილებელი დაკმაყოფილება თუ კონკრეტული პირის საკუთრების უფლება. ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის მე-2 აბზაცით გათვალისწინებულია არა მხოლოდ პირის საკუთრების უფლების შეზღუდვა, არამედ სახელმწიფოს უფლება - საკუთარი შეხედულებით, “საერთო ინტერესების” შესაბამისად, განახორციელოს პირთა მიერ საკუთრებით სარგებლობაზე კონტროლი. ამდენად, იკვეთება ორი დამოუკიდებელი უფლება, რომელთა შორის აუცილებელია, დაცულ იქნეს ე.წ. “სამართლიანი წონასწორობა”, “გონივრული თანაზომიერება” სახელმწიფოს მიერ დასახულ მიზანს, დასაცავ ობიექტსა და სახელმწიფოს მიერ თავისი უფლებების განხორციელების საშუალებებს შორის. სახელმწიფოს აქვს უფლება, გაუწიოს კონტროლი ანუ ზედამხედველობა საკუთრების გამოყენებას, რათა განახორციელოს დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლა. ამდენად, უკანონო და დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევა მიზნად ისახავს საერთო სახელმწიფოებრივ ინტერესს - შეიზღუდოს საეჭვო წარმოშობის ქონებისა და ფინანსური საშუალებების სამოქალაქო ბრუნვა. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ, თუნდაც საფუძვლიანი ეჭვის არსებობისას, პირისათვის უკანონო და დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევა დაიშვება მხოლოდ სასამართლოს წესით, რითაც უზრუნველყოფილია სასამართლო დაცვის უფლება, რაც ყველა უფლებისა და თავისუფლების დაცვის გარანტიას წარმოადგენს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 15 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მ. მ-ის წარმომადგენლებმა ა. კ-მა და პ. კ-მ და მოითხოვეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 15 თებერვლის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნაზე უარის თქმა. კასატორის წარმომადგენლებმა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძვლად მიუთითეს შემდეგ მატერიალურ – და პროცესუალ სამართლებრივ საფუძვლებზე:

1. ესპანეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს პოლიციისა და გვარდია სივილის მთავარი სამმართველოს 2006 წლის 23 ნოემბრის საინფორმაციო ნოტა, რომელიც საფუძვლად დაედო პირველი და სააპელაციო ინსტანციების მიერ მ. მ-ის ზ. კ-თან დაკავშირებულ პირად მიღების ფაქტს, არ იყო ლეგალიზებული “საკონსულო დაწესებულებათა შესახებ” საქართველოს კანონის 55–ე მუხლის შესაბამისად. აღნიშნული დოკუმენტი ლეგალიზაციის შესახებ მოთხოვნის დაუცველად, სსკ-ის 103-ე მუხლის შესაბამისად, დაუშვებელ მტკიცებულებას წარმოადგენს. გარდა ამისა, აღნიშნული დოკუმენტის შინაარსი არ აკმაყოფილებს “ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ “დაკავშირებულ პირად” მიჩნევის ფაქტობრივ შემადგენლობას;

2. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ზ.კ-ი “ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ” საქართველოს კანონისა და საქარველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 223¹-ე მუხლის ამოქმედებამდეც იყო კანონიერი ქურდი, ხოლო მ.მ-ე მასთან დაკავშირებული პირი, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო პალატამ დასახელებულ კანონთა მოქმედება ფაქტობრივად გაავრცელა მათ ძალაში შესვლამდე წარმოშობილ ურთიერთობებზე, რითაც საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-5 პუნქტისა და “ნორმატიული აქტების შესახებ “საქართველოს კანონის 47-ე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების დარღვევით მათ უკუქცევითი ძალა მიანიჭა;

3. მოსარჩელეს ეკისრება პოზიტიური ვალდებულება, რომ დაადასტუროს სპეციალური სუბიექტის სტატუსი. მოპასუხის ასეთი სტატუსის დაუდასტურებლობა წარმოადგენს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის აბსოლუტურ საფუძველს. ქურდული სამყაროს წევრთან დაკავშირებულ პირად მიჩნევისათვის აუცილებელია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა: 1. კონკრეტული პირი იურიდიული დოკუმენტაციის საფუძველზე საკუთრების უფლებით უნდა ფლობდეს სადავო ქონებას. მოცემულ მოთხოვნასთან დაკავშირებით უნდა აღინიშნოს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ცხრა მიწის ნაკეთიდან მოპასუხეს საკუთრების უფლებით ერიცხებოდა მხოლოდ ორი, მასზე არსებული მშენებარე ნაგებობებით. დანარჩენი 7 გაუშენებული მიწის ნაკვეთი კი საჯარო რეესტრში მ.მ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული არ იყო. აღნიშნულის მიუხედავად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მ. მ-ე მიიჩნია ყველა ზემოაღნიშნული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ, ხოლო სააპელაციო პალატამ საერთოდ არ იმსჯელა აღნიშნულ ფაქტზე; 2. ამ ქონებით უნდა სარგებლობდეს ქურდული სამყაროს წევრი. სამართლის დოქტრინასა და სასამართლო პრაქტიკაში აღიარებული მოსაზრების თანახმად, “სარგებლობა” ნიშნავს ნივთის ექსპლუატაციას, მისი სასარგებლო თვისებების გამოყენებას. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება, რომ ქურდული სამყაროს წევრი რაიმე ფორმით სარგებლობდა სადავო ქონებით. უფრო მეტიც, მოცემული საქმის განხილვის შედეგად საერთოდ ვერ დადასტურდა ფაქტი იმის შესახებ, რომ ზ.კ-ი თუნდაც ერთხელ მაინც არის ნამყოფი სადავო უძრავი ქონების ტერიტორიაზე. 3. უნდა არსებობდეს საკმარისი მტკიცებულებები, რომ ეს ქონება მიღებულია ქურდული სამყაროს წევრის დანაშაულებრივი ქმედების შედეგად. “ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებულია წარადგინოს საკმარისი მტკიცებულებები იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ სადავო ქონება შეძენილია ქურდული სამყაროს წევრის დანაშაულებრივი ქმედების შედეგად. აღნიშნული გულისხმობს შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოების პოზიტიური დადასტურების ვალდებულებას. მოცემულ შემთხვევაში კი სააპელაციო სასამართლომ სადავო ქონების ზ.კ-ის დანაშაულებრივი ქმედების შედეგად მოპოვების ფაქტი დადგენილად მიიჩნია ნეგატიურად, იმაზე მითითებით, რომ მოპასუხემ ვერ წარადგინა მტკიცებულებანი სადავო ქონების შესაძენად აუცილებელი ლეგალური შემოსავლების შესახებ. მოსარჩელემ ჯერ უნდა დაადასტუროს მოპასუხის ქურდული სამყაროს წევრთან დაკავშირებულ პირად მიჩნევისათვის აუცილებელი ფაქტობრივი შემადგენლობის არსებობა. მხოლოდ ამ სტატუსის დადასტურების შემთხვევაში წარმოეშობა მოპასუხეს სადავო ქონების დასაბუთების ვალდებულება. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლო სადავო ქონების დასაბუთებაზე მსჯელობს მოპასუხის, როგორც დაკავშირებული პირის სტატუსის დადგენის კონტექსტში, კერძოდ, მოპასუხის მიერ სადავო ქონების დაუსაბუთებლობას მიიჩნევს მის დაკავშირებულ პირად ცნობის საფუძვლად, რაც არსებითად ეწინააღმდეგება “ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის დანაწესს. როგორც აღინიშნა, ქონების დასაბუთება მოპასუხის სტატუსის დადგენის შემდგომი სტადიაა და არა ამ სტატუსის განსაზღვრის პირობა;

4. სააპელაციო საჩივარში მითითებული იყო, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გაითვალისწინა მ.მ-ის 2002 წლის შემოსავალი, რისი გათვალისწინებითაც 2002-2004 წლებში შპს “ვ...ის” წმინდა მოგების სახით, მ.მ-ის ლეგალურმა შემოსავალმა შეადგინა 446,494.58 აშშ დოლარი, რაც ფაქტობრივად სადავო უძრავი ქონების ღირებულების ტოლია. აღნიშნული გარემოება გამორიცხავდა სარჩელის თუნდაც ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას, რადგან სააპელაციო საჩივარში მითითებული იყო, რომ თუკი პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ მ.მ-ს გააჩნდა სადავო უძრავი ქონების შესაძენად აუცილებელი თანხის 80% (360,341 აშშ დოლარი შეადგენს 450 000 აშშ დოლარის 80%-ს), სსკ-ის 356²-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს, უკიდურეს შემთხვევაში, დაუსაბუთებლად შეეძლო ეცნო სადავო ქონების მხოლოდ 20%;

5. დაუსაბუთებელია ასევე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაზიარებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, თითქოს, სადავო ქონების ღირებულება მნიშვნელოვნად აღემატება 450.000 აშშ დოლარს, ამავე დროს სასამართლოს არ მიუთითებია, თუ კონკრეტულად რას შეადგენს მისი ღირებულება და საქმეში არსებულ რომელ მტკიცებულებას ემყარება აღნიშნული დასკვნა;

6. დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის მსჯელობა კონსტიტუციის 21-ე მუხლთან მიმართებით, კერძოდ, ერთ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მ. მ-ზე არ ვრცელდება საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით დადგენილი საკუთრების უფლების გარანტიები, მაგრამ სხვა შემთხვევაში, იგივე სასამართლო მიუთითებს რა იმის თაობაზე, რომ სახელმწიფოს გააჩნია საკუთრების ჩამორთმევის უფლება, ემყარება სწორედ კონსტიტუციის 21-ე მუხლს, რაც იმას ნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი მოცემულ საქმეზე არ ვრცელდება საკუთრების უფლების გარანტიების ნაწილში, მაგრამ ვრცელდება საკუთრების ჩამორთმევის ნაწილში. კასატორის წარმომადგენელთა აზრით, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა წინააღმდეგობრივია, რადგან საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე-3 პუნქტი, რომელიც განსაზღვრავს საკუთრების ჩამორთმევის ზოგად წესსა და პირობებს, თავის მხრივ, საკუთრების გარანტიის მნიშვნელოვან ელემენტს წარმოადგენს. გარდა ამისა, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე-3 პუნქტი ითვალისწინებს სწორედ ამავე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტებით დაცული საკუთრების ჩამორთმევის შესაძლებლობას;

7. კასატორის წარმომადგენელთა აზრით, უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს მოტივაცია იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო ქონების ჩამორთმევა შეესაბამება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის პირველი ოქმის პირველი მუხლს. როგორც ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა მოწმობს, კონკრეტული უფლების, მათ შორის, საკუთრების უფლების შეზღუდვა “კანონის საფუძველზე”, სხვა პირობებთან ერთად, გულისხმობს ისეთ კანონს, რომელიც ფორმულირებულია “საკმარისი სიცხადით” და შესაძლებლობას აძლევს პირს, განჭვრიტოს კანონის მოქმედების შედეგი, შეუსაბამოს თავისი ქმედებანი ამ კანონის მოთხოვნებს. ამავე დროს, კანონები, რომლებიც, სააპელაციო სასამართლოს აზრით, კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის შესაბამისად, ამართლებენ სადავო ქონების ჩამორთმევას, საქართველოს პარლამენტის მიერ მიღებულ იქნა 2005 წლის 20 დეკემბერს, ხოლო ამოქმედდა 2006 წლის იანვრიდან _ ანუ სადავო ქონების შეძენის შემდგომ. ასეთ ვითარებაში დასახელებული კანონები ვერ მიიჩნევა ისეთ კანონებად, რომლის მოქმედების შედეგთა განჭვრეტა მ.მ-ს ან სხვა ნებისმიერ პირს წინასწარ შეეძლო. შესაბამისად, სადავო ქონების ჩამორთმევა არ აკმაყოფილებს ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით დადგენილ, საკუთრების ჩამორთმევის მართლზომიერების პირობებს. კასატორის წარმომადგენელთა აზრით, ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი საკუთრების უფლების ხელყოფას დასაშვებად მიიჩნევს მხოლოდ “საერთო ინტერესების” შელახვის შემთხვევაში. კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის პირველი წინადადება, ყველა ფიზიკურ და იურიდიულ პირს ანიჭებს საკუთრების “მშვიდობიანი” გამოყენების უფლებას, რაც ნიშნავს იმას, რომ საკუთრების გამოყენება არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს “საერთო ინტერესებს”. კასატორის წარმომადგენელთა აზრით, მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ქონების “საერთო ინტერესების” საწინააღმდეგოდ გამოყენების ფაქტი, არც პირველი ინსტანციისა და არც სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი არ არის;

8. სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივარი არ დააკმაყოფილა იმ ნაწილშიც, რომლითაც აპელანტი ითხოვდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შემდეგი განჩინებების გაუქმებას: 1. 2006 წლის 1 დეკემბრის განჩინება, მოსამზადებელი სხდომის დანიშვნის შესახებ განჩინების გაუქმების თაობაზე; 2. 2006 წლის 12 და 15 დეკემბრის განჩინებები, მოწმეთა გამოძახებასა და დაკითხვაზე უარის თქმის შესახებ და 3. 2006 წლის 15 დეკემბრის განჩინებები, მოსამართლისა და სასამართლო კოლეგიის აცილებაზე უარის თქმის შესახებ. აღნიშნული განჩინებების გაუქმებაზე უარის თქმის საფუძვლად სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებულ განჩინებაში საპროცესო ნორმების დარღვევის არარსებობა მიუთითა, რაც კასატორებმა კანონსაწინააღმდეგოდ და დაუსაბუთებლად მიიჩნიეს შემდეგ გარემოებათა გამო: პირველი _ 2006 წლის 1 დეკემბრის განჩინებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ, საკუთარი ინიციატივით გააუქმა თავისივე 30 ნოემბრის განჩინება მაშინ, როდესაც მოსამზადებელი სხდომის თარიღის განსაზღვრის შესახებ განჩინებაზე საჩივრის შეტანის შესაძლებლობას საპროცესო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს. საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული არ არის ასევე მოსამართლის მიერ საკუთარი ინიციატივით მის მიერვე მიღებული განჩინების გაუქმების შესაძლებლობა; მეორე _ პირველი ინსტანციის სასამართლომ, მოსარჩელე მხარის შუამდგომლობით, ისე გადმოიტანა სასამართლო სხდომა 2006 წლის 28 დეკემბრიდან 8 დეკემბერს, რომ სსკ-ის მე-4 მუხლისა და 83-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნათა დარღვევით, არ მოისმინა მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრება აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით; მესამე _ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოპასუხე მხარის შუამდგომლობა მოწმეთა გამოძახებისა და დაკითხვის შესახებ არ დააკმაყოფილა კანონით გაუთვალისწინებელი საფუძვლით _ სსკ-ის 140-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მოთხოვნათა დარღვევით; მეოთხე _ მოცემულ საქმეზე, მესამე პირმა შპს “ა...მ” აღძრა სარჩელი, რომლითაც განაცხადა დამოუკიდებელი პრეტენზია დავის საგანზე. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ისე განიხილა საქმე, რომ შპს “ა...ს” დამოუკიდებელი სარჩელის დასაშვებობის თაობაზე საბოლოო გადაწყვეტილება მიღებული არ ყოფილა. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 88-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნათა დარღვევით, სასამართლომ არ უზრუნველყო თავდაპირველი მოსარჩელისა და მესამე პირის მიერ აღძრულ სარჩელთა ერთდროულად განხილვა და გადაწყვეტა; მეხუთე _ საქმის განხილვა სასამართლო შემადგენლობის მიერ, რომლის მიმართაც არსებობს კანონით გათვალისწინებული აცილების საფუძველი, იწვევს საქმის განხილვას სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ. კასატორის წარმომადგენელთა აზრით, ზემოაღნიშნულმა საპროცესო დარღვევებმა გამოიწვია საქმეზე არსებითად არასწორი საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მ. მ-ის წარმომადგენლებმა ა. კ-მა და პ. კ-მ მოითხოვეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 15 თებერვლის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელის მოთხოვნაზე უარის თქმა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

პალატა საქმის მასალების განხილვით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

„ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ამ კანონის მიზანია, ხელი შეუწყოს ორგანიზებული დანაშაულის, ქურდული სამყაროსა და რეკეტის წინააღმდეგ ბრძოლას, აგრეთვე, ქურდული სამყაროს წევრების წინააღმდეგ ბრძოლას კერძო, საზოგადოებრივი და სახელმწიფო ინტერესების დასაცავად.

ამავე კანონის მე-3 მუხლის შესაბამისად, ქურდული სამყარო არის პირთა ნებისმიერი ერთობა, რომელიც მოქმედებს მათ მიერ დადგენილი/აღიარებული სპეციალური წესების შესაბამისად და რომლის მიზანია დაშინებით, მუქარით, იძულებით, დუმილის პირობებით, ქურდული გარჩევის გზით, დანაშაულებრივ ქმედებებში არასრულწლოვანთა ჩაბმით, დანაშაულის ჩადენით ან დანაშაულის ჩადენისაკენ წაქეზებით მისი წევრებისათვის ან სხვა პირებისათვის სარგებლის მიღება.

ამავე მუხლის შესაბამისად, კანონიერი ქურდი არის ქურდული სამყაროს წევრი, რომელიც ქურდული სამყაროს სპეციალური წესების შესაბამისად ნებისმიერი ფორმით მართავს ან\და ორგანიზებას უწევს ქურდულ სამყაროს ან პირთა გარკვეულ ჯგუფს.

„ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, რეკეტირთან ან ქურდული სამყაროს წევრთან დაკავშირებული პირი არის პირი, რომელსაც იურიდიული დოკუმენტაციის საფუძველზე საკუთრებაში აქვს ქონება და არსებობს საკმარისი მტკიცებულებები, რომ იგი მიღებულია რეკეტის ან ქურდული სამყაროს წევრის დანაშაულებრივი ქმედების შედეგად და ამ ქონებით სარგებლობს რეკეტირი ან ქურდული სამყაროს წევრი.

ქურდული სამყაროს წევრის ქონება არის ქურდული სამყაროს წევრის, მისი ოჯახის წევრის, ახლო ნათესავის ან დაკავშირებული პირის შემოსავალი, ქონება ან ქონებიდან მიღებული შემოსავალი, რომლის მართლზომიერი საშუალებებით მიღების დამადასტურებელი საბუთი ან სხვა მტკიცებულება არ არსებობს.

მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, რეკეტული და ქურდული სამყაროს წევრის ქონება ექვემდებარება ჩამორთმევას და მესამე პირის კანონისმიერი ინტერესების დაკმაყოფილების შემდეგ გადაეცემა მის კანონიერ მესაკუთრეს, ხოლო კანონიერი მესაკუთრის დადგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში – სახელმწიფოს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ კანონის ნორმების დაცვით არის დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სწორად არის გამოყენებული „ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ“ საქართველოს კანონის ნორმები.

საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება კასატორის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, ესპანეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს პოლიციისა და გვარდია სივილის მთავარი სამმართველოს 2006 წლის 23 ნოემბრით დათარიღებულ საინფორმაციო ნოტაზე დაყრდნობით, დაუსაბუთებლად მიიჩნია, რომ მ. მ-ე წარმოადგენს ზ. კ-ის „მარჯვენა ხელს“ და, აქედან გამომდინარე, მასთან დაკავშირებულ პირს, ვინაიდან ზემოაღნიშნული ნოტა არც ფორმით და არც შინაარსით არ წარმოადგენს მ. მ-ის დაკავშირებულ პირად მიჩნევის საფუძველს. „საკონსულო დაწესებულებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 55-ე მუხლის შესაბამისად, საქართველოში მისი გამოყენება დასაშვები იყო მხოლოდ დადგენილი წესით მისი ლეგალიზაციის შემდეგ.

„საკონსულო დაწესებულებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 55-ე მუხლის შესაბამისად, კონსული ახდენს იმ დოკუმენტებისა და აქტების ლეგალიზაციას, რომლებიც შედგენილია საკონსულო ოლქის ხელისუფლების ორგანოების მიერ ან მათი მონაწილეობით საქართველოს ტერიტორიაზე გამოყენების მიზნით. საქართველოს დაწესებულებები ასეთ დოკუმენტებსა და აქტებს განსახილველად იღებენ იმ შემთხვევაში, როდესაც ისინი ლეგალიზებულია საკონსულო დაწესებულებების მიერ, თუ სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული საქართველოს კანონმდებლობით ან საერთაშორისო ხელშეკრულებით, რომლის მონაწილეც საქართველო არის.

,,სისხლის სამართლის საქმეებზე ურთიერთდახმარების შესახებ ევროპული კონვენციის” მე-17 მუხლის თანახმად, მტკიცებულებები ან დოკუმენტები, რომლებიც გადაიცემა წინამდებარე კონვენციის გათვალისწინებით, არ საჭიროებენ დამოწმებას რაიმე ფორმით.

Pპირველი ინსტანციის სასამართლოში კასატორის წარმომადგენელი აღნიშნულ დოკუმენტში არსებულ ინფორმაციას იყენებდა თავისი პოზიციის გასამყარებლად და მიუთითებდა, რომ ,,პროკურორის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომელიც ესპანეთის საგამოძიებო ორგანოების მიერ იქნა წარმოდგენილი, ესეც იმის დადასტურებაა, რომ მ-ის მიმართ დევნა არ არსებობს”.

სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ აღნიშნულ ინფორმაციაში, ისევე როგორც საქართველოს ... სამინისტროს 2006 წლის 27 ნოემბრის წერილზე თანდართულ დოკუმენტებში მითითებული ფაქტები მ. მ-ის თაობაზე, რომელიც მიუთითებდა, თუ რა სახის ოპერაციები ჩატარდა ესპანეთის სამართალდამცავების მიერ, ვინ იქნა დაკავებული და რასთან ასოცირდება აღნიშნული პირების საქმიანობა, მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია.

შესაბამისად, კასატორის მითითება შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენის თაობაზე უსაფუძვლოა.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ „ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ“ საქართველოს კანონისა და სისხლის სამართლის კოდექსის 223¹-ე მუხლის მოქმედება ფაქტობრივად გაავრცელა მათ ძალაში შესვლამდე წარმოშობილ ურთიერთობებზე, რითაც საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-5 პუნქტისა და ,,ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის 47-ე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების დარღვევით, მათ უკუქცევითი ძალა მიანიჭა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კანონის უკუძალა მაშინ არსებობს, როდესაც კანონი ვრცელდება წარსულში წარმოშობილ და წარსულშივე დასრულებულ ურთიერთობებზე. მაშინ, როცა ახალი კანონი ეხება, როგორც წარსულიდან აწმყოში განგრძობად ურთიერთობებს, ისე ახალი კანონის შემდეგ წარმოშობილ ურთიერთობებს ანუ როცა კანონის მოქმედება შეეხება ამჟამინდელ და სამომავლო ურთიერთობებს, იმათ, რომლებიც უკვე არსებობენ და იმათ, რომლებიც პირველად წარმოიშობიან, უსაფუძვლოა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-5 პუნქტისა და ,,ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის 47-ე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების დარღვევაზე მითითება. Mმოცემულ შემთხვევაში ადგილი აქვს წარსულიდან აწმყოში განგრძობად ურთიერთობებს და, შესაბამისად, პრეტენზია კანონის უკუქცევითი ძალის თაობაზე, დაუსაბუთებელია.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ ქურდული სამყაროს წევრთან დაკავშირებულ პირად მიჩნევისათვის აუცილებელია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა:

კონკრეტული პირი იურიდიული დოკუმენტაციის საფუძველზე საკუთრების უფლებით უნდა ფლობდეს სადავო ქონებას; ამ ქონებით უნდა სარგებლობდეს ქურდული სამყაროს წევრი; უნდა არსებობდეს საკმარისი მტკიცებულებები, რომ ეს ქონება მიღებულია ქურდული სამყაროს წევრის დანაშაულებრივი ქმედების შედეგად.

Pპალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ მ. მ-ე „ორგანიზებულ დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტით განსაზღვრულ პირობას – ქონების საკუთრების უფლებით ფლობის თაობაზე, აკმაყოფილებს მხოლოდ ორი და არა დანარჩენი შვიდი მიწის ნაკვეთის მიმართ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 311-ე მუხლის თანახმად, საჯარო რეესტრში შეიტანება უძრავ ნივთებზე საკუთრებისა და სხვა სანივთო უფლებები.

აღნიშნული ნორმის თანახმად, საჯარო რეესტრში რეგისტრაციამდე საკუთრებისა და სხვა სანივთო უფლებები წარმოშობილია. საჯარო რეესტრში რეგისტრაციით ხდება მესაკუთრის აღრიცხვა, საჯარო რეესტრში მესამე პირებისათვის აუცილებელი ინფორმაციის განთავსება. უძრავ ნივთზე სანივთო უფლების წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენს ნივთის გამსხვისებელსა და მყიდველს შორის დადებული ხელშეკრულება.

ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ პირი უფლებამოსილი ხდება მოითხოვოს საჯარო რეესტრში მისი უფლების რეგისტრაცია.

საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაცია არ წარმოადგენს ხელშეკრულების ფორმას. შესაბამისად, საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლად მოცემულ შემთხვევაში ითვლება ნასყიდობის ხელშეკრულება.

„ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, რეკეტული და ქურდული სამყაროს წევრის ქონება ექვემდებარება ჩამორთმევას და მესამე პირის კანონიერი ინტერესის დაკმაყოფილების შემდეგ, მის კანონიერ მესაკუთრეს გადაეცემა, ხოლო კანონიერი მესაკუთრის დადგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში – სახელმწიფოს.

მოცემულ შემთხვევაში კანონი უთითებს ქურდული სამყაროს წევრის ქონებაზე. საკუთრების უფლების ფარგლებში მოიაზრება ეკონომიკური ინტერესების ფართო წრე, მათ შორის, მოძრავი და უძრავი ქონება, ქონებრივი ან არაქონებრივი კაპიტალი. ქონების ცნებას გააჩნია ავტონომიური მნიშვნელობა, რომელიც არ არის შეზღუდული მხოლოდ ფიზიკური ნივთების მფლობელობით, სხვა გარკვეული უფლებები და ინტერესები, რომელიც წარმოადგენს ნივთებს, შეიძლება ასევე ჩაითვალოს საკუთრების უფლების ობიექტად. სამოქალაქო კოდექსის 147-ე მუხლის თანახმად, ქონება არის ყველა ნივთი და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე (მოთხოვნები და უფლებები), რომელთა ფლობაც, სარგებლობა და განკარგვა შეუძლია ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს და რომელთა შეძენაც შეიძლება შეუზღუდავად.

მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა ნასყიდობის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების მეორე მხარემ შემძენს გადასცა ყველა უფლება. მ-ს არ განუხორციელებია საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია, მისი მიზეზის გარეშე არ შეუსრულებია ფორმალური მხარე. თავად მოპასუხის განცხადებით მას სადაო ქონებაზე მოპოვებული აქვს საკუთრების უფლება და მოითხოვს ამ უფლების დაცვას. შესაბამისად, საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის არარსებობა ვერ დააბრკოლებს მის მიმართ „ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული მოქმედებების განხორციელებას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2002 წლის 9 დეკემბრის განჩინებით 185-ე მუხლის განმარტება ხდება კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესების დაცვის სამართლებრივი გარანტიების კუთხით. განჩინებაში აღნიშნულია, რომ უძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების გაფორმება საბოლოოდ წარმოებს სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესებით. აღნიშნულ განჩინებაში საუბარია უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მნიშვნელობაზე სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის, უსაფრთხოების, კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესების დაცვის თვალსაზრისით.

აღნიშნულ გარემოებათა გამო ვერ იქნება გაზიარებული კასატორის მოსაზრება მოცემული საქმის საქართველოს უზენაესი სასამარლოს დიდ პალატაზე განსახილველად გადაცემის შესახებ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2002 წლის 9 დეკემბრის განჩინებაში მოცემული დებულებები ამ შემთხვევაში საფუძვლად ვერ დაედება სარჩელზე უარის თქმას.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ სააპელაციო სასამართლო მოპასუხის მიერ სადავო ქონების დაუსაბუთებლობას მიიჩნევს მის დაკავშირებულ პირად ცნობის საფუძვლად. სასამართლო მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების გათვალისწინებით (განაჩენი, საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებები, მოწმეთა ჩვენებები) მტკიცების გარკვეულ წილს აკისრებს მოპასუხეს და, შესაბამისად, ადგენს მის სათანადოობას, მისი ქონების დასაბუთებულობას.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების მიხედვით, საქმეში წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადასტურებულია, რომ ზ. კ-ი 1971 წლიდან სარგებლობდა კანონიერი ქურდის სტატუსით. ამ დროიდან მისი საქმიანობა მთლიანად იყო დაკავშირებული ქურდულ სამყაროსთან, მის ხელმძღვანელობასთან, მართვასთან და, შესაბამისად, ზ. კ-ს რაიმე კანონიერი შემოსავალი, გარდა ქურდული სამყაროს წევრობიდან მიღებული შემოსავლებისა, არ შეიძლებოდა ჰქონოდა.

აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები დადგენილია მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, შესაბამისად, ვერ იქნება გაზიარებული კასატორის მითითება, რომ მოცემულ გარემოებასთან მიმართებით მოსარჩელის მიერ არ არის გაწეული მტკიცების ტვირთი და არ შესრულებულა შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოების პოზიტიურად დადასტურების ვალდებულება.

სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, რომ სადავო ქონების შეძენისა და გაფორმებისათვის საქმეში წარმოდგენილი მრავალი გარიგების უკან იდგა მხოლოდ ერთი პირი – ზ. კ-ი, რომელსაც კანონიერი გზით მიღებული შემოსავალი არ გააჩნდა.

სამოქალაქო დავის განხილვისას მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების და, შესაბამისად, მტკიცებულებების შესწავლისა და გამოკვლევის პროცესში დგინდება მოპასუხის სათანადოობაც.

ქურდული სამყაროს წევრთან დაკავშირებული პირის სტატუსის დადგენა შეუძლებელია წინასწარ, თუ არ დადგინდება „ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტით განსაზღვრული გარემოებები.

შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე მოპასუხემ უნდა ამტკიცოს, რომ ის არ არის ქურდული სამყაროს წევრთან დაკავშირებული პირი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 356³-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, მოპასუხე ვალდებულია წარუდგინოს სასამართლოს მტკიცებულებები თავისი ქონების დასაბუთებულობისა და კანონიერების შესახებ.

სააპელაციო პალატა მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლოში მოწმეებად დაკითხულმა პირებმა დაადასტურეს გარიგებების ფიქტიური ხასიათი, რაც იმაში გამოიხატა, რომ სადავო ქონება, მართალია, მათ სახელზე იყო აღრიცხული, მაგრამ რეალურად მათ საკუთრებას არ წარმოადგენდა, ამიტომ მათ მხოლოდ ფორმალურად მოაწერეს ხელი სადავო ქონების გასხვისების ხელშეკრულებას და, შესაბამისად, შესყიდვის ფასი არ მიუღიათ. ამასთან, სასამართლო მნიშვნელოვნად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ მოპასუხის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი 450 000 აშშ დოლარის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება.

მოქმედი კანონმდებლობა ნივთით სარგებლობის ცნებას არ განსაზღვრავს. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას, რომ სამართლის დოქტრინასა და სასამართლო პრაქტიკაში აღიარებული მოსაზრების თანახმად, „სარგებლობა“ ნიშნავს ნივთის ექსპლოატაციას, მისი სასარგებლო თვისებების გამოყენებას.

პირის მიერ უძრავ ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის განხორციელება (ფლობა) განუყოფლად არის დაკავშირებული ნივთის სარგებლობასთან, მისი სასარგებლო თვისებების გამოყენებასთან.

ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის განხორციელება, ნივთის, მოცემულ შემთხვევაში, შენობა-ნაგებობისა და მიწის, სხვა პირისათვის ფაქტობრივ მფლობელობაში გადაცემა უშუალოდ არის დაკავშირებული ნივთის სასარგებლო თვისებების გამოყენებასთან. პირის ნების შესაბამისად სხვა პირის მიერ ნივთის სასარგებლო თვისებების გამოყენება, ასევე მიუთითებს მფლობელის მიერ ნივთის სასარგებლო თვისებების გამოყენებაზე.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შემდეგაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ

დადგენილია, რომ ხ. კ-ი, ა. კ-ი, გ. ფ-ი, კ. ო-ი და მ. მ-ე, რომლებიც ნათესაურ და ახლობლურ ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ ზ. კ-თან, მისი მითითებითა და დაფინანსებით იძენდნენ, ფლობდნენ სადავო ქონებას, ხელს უწყობდნენ სადავო მიწის ნაკვეთზე მშენებლობის განხორციელებას..

საქმეში წარმოდგენილი მ. ფ-ის, თ. უ-ს, მ. კ-ის, თ. გ-ის, მ. გ-ის ჩვენებების, საქმეში არსებული წერილობითი მტკიცებულებების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მტკიცებულებების სრული, ყოველმხრივი და ობიექტური შეფასების შედეგად დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულოა.

მოწმეთა უმრავლესობის ჩვენებების საფუძველზე დადგენილია, რომ მ. მ-ს ნივთის გამსხვისებლებისათვის ნივთის ღირებულება არ გადაუხდია, შესაბამისად, უსაფუძვლოა კასატორის მოსაზრება, რომ სასამართლოს უკიდურეს შემთხვევაში, დაუსაბუთებლად შეეძლო ეცნო სადავო ქონების მხოლოდ 20%. მოპასუხეს არა მხოლოდ ლეგალური შემოსავლის არსებობა უნდა დაემტკიცებინა, არამედ მას უნდა მიეთითებინა და დაემტკიცებინა ის გარემოებები, რომ მან მოიპოვა ნამდვილი უფლება ნივთზე და გადაიხადა მისი საფასური.

მოსარჩელეთა შუამდგომლობით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებით დგინდება, რომ მას ნივთის საფასური არ გადაუხდია, შესაბამისად, მტკიცების ტვირთი გადადის მოპასუხეზე. ისეთ მტკიცებულებებზე, რომელიც აბათილებდა აღნიშნულ ჩვენებებს, კასატორი ვერ მიუთითებს.

„ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის“ პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის თანახმად, „ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით მშვიდობიანად სარგებლობის უფლება.Mმხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის შეიძლება ჩამოერთვას საკუთრება ვინმეს კანონითა და საერთაშორისო სამართლის პრინციპებით გათვალისწინებულ პირობებში.

ამასთან, წინარე დებულებანი ვერ ხელყოფს სახელმწიფოს უფლებას, გამოიყენოს ისეთი კანონი, რომელსაც იგი აუცილებლად მიიჩნევს საერთო ინტერესების შესაბამისად, საკუთრებით სარგებლობის კონტროლისათვის ან გადასახადებისა თუ სხვა მოსაკრებლის ანდა ჯარიმების გადახდის უზრუნველსაყოფად.”

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავო ქონება ხვდება პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის ფარგლებში. მოხდა ქონების ხელყოფა, ვინაიდან ხდება ქონების ჩამორთმევა და მისი სახელმწიფოსთვის გადაცემა „ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად. ხელყოფა ანუ ჩამორთმევა საჯარო ინტერესებს ემსახურება, ვინაიდან დადგენილია, რომ სადავო ქონება დანაშაულებრივი გზით არის მოპოვებული. ხელყოფა პროპორციულია, ვინაიდან ვერანაირი სხვა ჩარევა, გარდა ჩამორთმევისა, ვერ უზრუნველყოფდა საერთო ინტერესის დაცვას. ეს ხელყოფა შეესაბამება კანონის გასაგები ფორმით არსებობის პრინციპსაც, ვინაიდან „ორგანიზებული დანაშაულისა და რეკეტის შესახებ“ საქართველოს კანონი, ისევე, როგორც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XIIV¹ თავი, არაორაზროვნად და გასაგებად ითვალისწინებს დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევის შესაძლებლობას.

Aადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია არ კრძალავს ქონების ჩამორთმევას, თუ ა) მიზანი არის საზოგადოებრივი ინტერესი, ბ)გამოყენებული ზომა არის მართლზომიერი (ემყარება კანონს და საერთაშორისო სამართლის ზოგად პრინციპებს, გ)გამოყენებული ზომა მიზნის მიღწევის პროპორციულია, ანუ პირისა და საზოგადოებრივ ინტერესებს შორის თანაფარდობა დაცულია.

რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას ქონების ჩამორთმევის კანონიერების თაობაზე კონსტიტუციის 21-ე მუხლთან მიმართებით, საკონსტიტუციო სასამართლომ ამ საკითხის თაობაზე უკვე იმსჯელა. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო საქმეზე – ლ. თ-ა, ს. გ-ე, რ. ბ-ე და სხვები საქართველოს ... წინააღმდეგ 2005 წლის წლის 13 ივლისს მიღებულ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის დებულებები ანაზღაურების თაობაზე შეეხება კანონიერი გზით შეძენილ ქონებას, რომლის საკუთრების უფლება დავას არ იწვევს და ვერ გავრცელდება უკანონო და დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებზე, რადგან ამ შემთხვევაში ითვლება, რომ სწორედ საკუთრების უფლებაა დავის საგანი და მისი არსებობა Eეჭვის ქვეშაა დაყენებული. Aამ შემთხვევაში არ შეიძლება ჩამორთმევის კონსტიტუციურობის შემოწმება კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მესამე პუნქტთან მიმართებით. საკონსტიტუციო სასმართლო აღნიშნავს, რომ საქმეზე ,,რაიმონდო იტალიის წინააღმდეგ” ადამიანის უფლებათა ევროპის სასამართლო უთითებს, რომ ,,მართალია, ქონების კონფისკაცია შედეგად ქონების ჩამორთმევას იწვევს, მიუხედავად ამისა არ არის აუცილებელი აღნიშნული განხილული იქნეს პირველი დამატებითი ოქმის პირველი აბზაცის მეორე წინადადებასთან მიმართებაში”.

საკონსტიტუციო სასამართლო მიუთითებს სახელმწიფოს უფლებაზე, გაუწიოს კონტროლი ანუ ზედამხედველობა საკუთრების გამოყენებას მისი საერთო ინტერესების შესაბამისობის შემოწმებისა და დადგენის მიზნით, რაშიც სასამართლო გულისხმობს სახელმწიფოს საერთო მისწრაფებას, იბრძოლოს კორუფციისა და სხვა უმძიმესი დანაშაულის წინააღმდეგ. საკონსტიტუციო სასამართლოს კოლეგია მიუთითებს, რომ სახელმწიფოს მშენებლობის ამ ეტაპზე წარმოუდგენლად მიაჩნია კორუფციისა და სხვა მძიმე დანაშაულების წინააღმდეგ ბრძოლის ეფექტური განხორციელება პასუხისმგებლობის სპეციალური, განსაკუთრებული სამართლებრივი მექანიზმის შექმნის გარეშე.

,,საქმეზე რაიმონდო იტალიის წინააღმდეგ” ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო მიუთითებს, რომ მაფიის წინააღმდეგ ბრძოლაში იტალიის საერთო ინტერესთან, საერთო მისწრაფებასთან მიმართებით, პრევენციული სახის კონფისკაცია, რომელიც მოწოდებულია ზუსტად საეჭვო წარმოშობის ფინანსური საშუალებების მოძრაობის შესაზღუდად, წარმოადგენს ერთ-ერთ ეფექტურ საშუალებას ამ დანაშაულთან ბრძოლაში, რაც სრულ შესაბამისობაშია კონვენციის მიზნებთან.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ დაუსაბუთებელი და უკანონო ქონების ჩამორთმევა მიზნად ისახავს საერთო ინტერესს _ შეზღუდოს საეჭვო წარმოშობის ქონებისა და ფინანსური საშუალებების ბრუნვა.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს აღნიშნული მოსაზრებების, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქმეებზე ,,რაიმონდო იტალიის წინააღმდეგ”, ,,აგოსი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ”, ,,ხონიკერი, აკსენი, ტაიბნერი, იოსიფოვი გერმანიის წინააღმდეგ” მიღებული გადაწყვეტილებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა თვლის, რომ საქართველოს სახელმწიფოებრივი განვითარების მიმდინარე ეტაპზე, ორგანიზებულ დანაშაულთან ბრძოლის მნიშვნელობიდან გამომდინარე, კანონმდებელს საფუძველი ჰქონდა შეემუშავებინა და გამოეყენებინა მოცემული მექანიზმი.

საკუთრების უფლების ნებისმიერი ხელყოფა უნდა ემსახურებოდეს საჯარო ან საერთო ინტერესებით განპირობებულ კანონიერ მიზნებს. ამასთან, შენარჩუნებულ უნდა იქნეს სამართლიანი ბალანსი საზოგადოების საერთო ინტერესებსა და პირის ფუნდამენტურ უფლებათა დაცვის მოთხოვნებს შორის.

კანონი არ ითვალისწინებს ისეთ უთანასწორობას, რომლის შედეგადაც პირს შეიძლება თვითნებურად და უსამართლოდ ჩამოერთვას ქონება მეორე პირის სასარგებლოდ.

საზოგადოებისა და მისი მოთხოვნების პირდაპირი ცოდნის წყალობით, ეროვნული ხელისუფლების ორგანოებს შეუძლიათ იმის დადგენა, თუ რა წარმოადგენს „საჯარო ინტერესს“. ეროვნულმა ხელისუფლებამ უნდა განსაზღვროს, თუ რამდენად არსებობს ქონების ჩამორთმევის დამასაბუთებელი საჯარო ინტერესი და სამართლებრივი დაცვის როგორი ზომები უნდა იქნეს მიღებული, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ეს განსაზღვრება აშკარად მოკლებულია გონივრულ საფუძველს.

ქონების ხელყოფამ უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის არსებობა და უნდა დადგინდეს პროპორციულობის გონივრული ურთიერთობა გამოყენებულ საშუალებებსა და მისაღწევ მიზანს შორის.

საკუთრების ხელყოფის დასაშვებად აღიარებისათვის, ის არა მარტო საჯარო ინტერესით განპირობებულ კანონიერ მიზანს უნდა ემსახურებოდეს, არამედ უნდა არსებობდეს გონივრული პროპორციულობა გამოყენებულ საშუალებებსა და მისაღწევ მიზანს შორის; უნდა გაივლოს სამართლიანი ბალანსი საზოგადოების საერთო ინტერესის მოთხოვნებსა და პირის ფუნდამენტური უფლებების დაცვის მოთხოვნებს შორის.

დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული თანხებით ქონების შეძენის წინააღმდეგ ზომების მიღება უდავოდ წარმოადგენს კონტროლს ქონებით სარგებლობაზე. დანაშაულებრივი გზით შეძენილი ქონების ჩამორთმევა წარმოადგენს ასეთი აკრძალვის უზრუნველმყოფელ ზომას. საქმის კონკრეტულ გარემოებებში ქონების ჩამორთმევა წარმოადგენს საქართველოში დანაშაულებრივი გზით მიღებული ქონებით სარგებლობაზე კონტროლის შემადგენელ ნაწილს. აღნიშნული ზომა წარმოადგენს შესაბამისი ღონისძიებების ერთიანი სისტემის ნაწილს, რომლის მიზანიც არის საჯარო ცხოვრების განთავისუფლება კრიმინალური ავტორიტეტების მომძლავრებული გავლენისაგან, დემოკრატიული წყობილების დაცვა.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, სამოქალაქო ბრუნვას საფუძვლად უდევს კეთილსინდისიერების პრინციპი. სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებული არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები. სამოქალაქო კანონები უზრუნველყოფენ საქართველოს ტერიტორიაზე სამოქალაქო ბრუნვის თავისუფლებას, თუ ამ თავისუფლების განხორციელება არ ხელყოფს მესამე პირთა უფლებებს. ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვება.

უკანონო გარიგებებით მიღებული ქონების შედავების უფლება აქვს ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს. დანაშაულებრივი გზით შეძენილი ქონების უკანონოდ დაუფლება ყოველთვის ითვლებოდა არამართლზომიერად და ექვემდებარებოდა სავალდებულო დაბრუნებას. შესაბამისად, უსაფუძვლოა კასატორის მითითება, რომ მოპასუხეს არ შეეძლო მისი მოქმედებების შედეგთა განჭვრეტა ხელშეკრულების გაფორმების მომენტისათვის.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ აპელანტის მიერ მითითებული საპროცესო სამართლის ნორმები რომ დარღვეულიყო, ის მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება გამხდარიყო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნებოდა გამოტანილი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 205-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ, მოსამართლის აზრით, სასამართლო განხილვისათვის საქმის სათანადო მომზადების ინტერესები ამას მოითხოვს, მხარეთა წერილობითი მასალების მიღების შემდეგ მას შეუძლია დანიშნოს მოსამზადებელი სხდომა.

Mმოსამზადებელი სხდომის დანიშვნის შესახებ განჩინებას მოსამართლე იღებს მისი მიხედულების მიხედვით, თუ ამას მოითხოვს საქმის სათანადო მომზადების ინტერესი. კანონის მიხედვით, Mმოსამზადებელი სხდომის დანიშვნისა და თარიღის განსაზღვრისას, მოსამართლე არ არის შეზღუდული რაიმე პირობით. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია კასატორის მოსაზრება, რომ მოსამართლეს არ შეეძლო მოსამზადებელი სხდომის დანიშვნის შესახებ განჩინების გაუქმება მხარის საჩივრის გარეშე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით მოპასუხის წარმომადგენლების ა. კ-ისა და პ. კ-ის შუამდგომლობა მოწმეთა დაკითხვის შესახებ არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოწმის მიერ სისხლის სამართლის საქმეზე მიცემული ჩვენების ოქმი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ წერილობით მტკიცებულებებს წარმოადგენს, რომლებიც იძლევიან ამომწურავ ინფორმაციას საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებათა შესახებ.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. 360-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარმოდგენილი იქნეს ახალი მტკიცებულებები.

საქმის მასალებიდან ირკვევა (ტ.IV. ს.ფ.34), რომ .. .. .. შუამდგომლობას, სააპელაციო სასამართლოში დაკითხულიყვნენ მოწმეები, დაეთანხმნენ მ.მ-ის წარმომადგენლები ა.კ-ი და პ.კ-ე. ამასთან, მათაც იშუამდგომლეს მოწმის დაკითხვა, რაც ასევე დაკმაყოფილდა სასამართლოს მიერ.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ახალი ფაქტები და ახალი მტკიცებულებები, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარმოედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია არ მიიღოს, როგორც დაგვიანებით წარმოდგენილი, თუ მათი განხილვა ხელს შეუშლის სააპელაციო სასამართლოში საქმის დროულ განხილვას და მხარემ ეს მასალები პირველი ინსტანციის სასამართლოს არასაპატიო მიზეზით არ წარუდგინა.

აღნიშნული ნორმა არ ზღუდავდა სააპელაციო სასამართლოს გამოეკვლია ახალი მტკიცებულებები და დაედგინა ფაქტობრივი გარემოებები.

ასევე დაუსაბუთებელია კასატორის მითითება, რომ არსებობდა პირველი ინსტანციის მოსამართლეთა აცილების საფუძვლები.

მხარის პრეტენზია სასამართლოს მიერ კანონის დარღვევის შესახებ, არ შეიძლება ჩაითვალოს აცილების საფუძვლად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი იცნობს არა ერთ შემთხვევას, როდესაც საქმის მთავარ სხდომაზე მომზადებისა და განხილვის საკითხები წყდება ზეპირი მოსმენის გარეშეE და მხარეთა პოზიციების მოსმენა არ არის აუცილებელი.

პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნულ გარემოებათა გამო საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე და 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

მ. მ-ის წარმომადგენლების – ა. კ-ისა და პ. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

მოცემულ საქმეზე უცვლელი დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 15 თებერვლის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.