¹ას-241-566-09 12 ნოემბერი, 2009 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე)

თ. თოდრია (მომხსენებელი), რ. ნადირიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები _ ე. ა-ოვა (მოსარჩელე)

_ გ. ს-ოვი (მოპასუხე)

დავის საგანი – მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა

გასაჩივრებული სასამართლო გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

_ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ე. ა-ოვამ და მისმა წარმომადგენელმა თ. მ-ელმა სარჩელით მიმართეს სასამართლოს გ. ს-ოვის მიმართ და მიუთითეს, რომ ე. ა-ოვის მშობლები იყვნენ 1991 წელს გარდაცვლილი გ. უსენ ყიზი და 2007 წლის 23 ნოემბერს გარდაცვლილი ზ. მ. ოღლი. ისინი ირიცხებოდნენ მუშა-მოსამსახურეთა კომლად და ცხოვრობდნენ ერთ ოჯახად თელავის რაიონის სოფ. ყარაჯალაში, მოსარჩელის მამამ ჯერ კიდევ პირველი მეუღლის სიცოცხლეში შეირთო მეორე ცოლი გ. ს-ოვა, რომელთანაც იქორწინა პირველი მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ. ზ. მ. ოღლის მეორე ქორწინებიდან შვილი არ ჰყოლია და ერთადერთი შვილია მოსარჩელე. მოსარჩელის მამამ 2005 წლის ანდერძით მეორე მეუღლეს -გ. ს-ოვას დაუტოვა თავისი ქონება, რომელიც მან გააუქმა 2006 წლის 11 ნოემბერს და ამავე დღეს ანდერძით თავისი უძრავ-მოძრავი ქონება დაუტოვა მოსარჩელეს. მამის გარდაცვალების შემდეგ მოსარჩელე ე. ა-ოვმა განცხადებით მიმართა სანოტარო ბიუროს სამკვიდროს მისაღებად, მაგრამ შეიტყო, რომ, როგორც კომლის უკანასკნელ წევრზე, მთელი ქონება აღირიცხა გ. ს-ოვას სახელზე, გ. ს-ოვამ, როგორც ქონების მესაკუთრემ, მიმართა თელავის შინაგან საქმეთა სამმართველოს და მოითხოვა მოსარჩელე ე. ა-ოვას გამოსახლება მამისეული ბინიდან.

მოსარჩელე ე. ა-ოვამ და მისმა წარმომადგენელმა მოითხოვეს, მოსარჩელე ე. ა-ოვი ცნობილ იქნას 1991 წელს გარდაცვლილი დედის - გ. უ. ყიზის პირველი რიგის მემკვიდრედ სადავო სახლის 1\2 ნაწილზე, რომელიც მიღებული აქვს ფაქტობრივი ფლობით, ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თელავის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ 2007 წლის 20 ივლისის თელავის რაიონის სოფ. ყარაჯალაში ზ. მ. ოღლის კომლის სახელზე სადავო სახლის რეგისტრაცია და 2008 წლის 17 იანვარს გ. ს-ოვას სახელზე ამავე უძრავი ქონების რეგისტრაცია, რადგან მისი მამის ოჯახი არ მიეკუთვნება საკოლმეურნეო კომლს; გ. ს-ოვა მიჩნეულ იქნა უღირს მემკვიდრედ და ჩამოერთვა მემკვიდრეობის უფლება, რადგან მოსარჩელის მამის ზ. მ. ოღლის უკანასკნელ სურვილს, მთელი თავის უძრავ-მოძრავი ქონება დაეტოვებინა შვილისთვის - ე. ა-ოვისათვის, გაუწია წინააღმდეგობა და მთელი ქონება აღრიცხა თავის საკუთრებად, ასევე მოსარჩელემ მოითხოვა, ბათილად იქნას ცნობილი მოპასუხე შსს თელავის სამმართველოს 2008 წლის 13 თებერვლის გაფრთხილების ოქმი უძრავი ნივთის ხელყოფის ან სხვაგვარად ხელშეშლის აღკვეთის შესახებ, როგორც უსაფუძვლო.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 5 მაისის გადაწყვეტილებით ე. ა-ოვას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ე. ა-ოვამ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ე. ა-ოვას სააპელაციო საჩივარი, გაუქმდა თელავის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 5 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ე. ა-ოვას სარჩელი და ე. ა-ოვა ცნობილ იქნა გ. უ. ყიზის პირველი რიგის მემკვიდრედ და იგი აღირიცხა თელავის რაიონის სოფელ ყარაჯალაში მდებარე სახლის 4/16 ნაწილის მესაკუთრედ; ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი ზ. მ. ოღლის სახელზე და 2008 წლის 17 იანვარს გ. სულეიმავას სახელზე მთელი სახლის რეგისტრაცია და გ. ს-ოვა აღირიცხა თელავის რაიონის სოფელ ყარაჯალაში მდებარე სახლის 9/16-ის მესაკუთრედ.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო, რომ ზ. მ. ოღლი და გ. უ. კიზი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1965 წლიდან. მათ შეეძინათ შვილი – ე. ა-ოვა. ქორწინების პერიოდში მათ თელავის რაიონის სოფ. ყარაჯალაში ააშენეს სახლი. 1986 წლის ¹17 საკომლო წიგნის ჩანაწერებით ერთ კომლად ირიცხებოდნენ ე. ა-ოვას მშობლები. მათი ოჯახი მუშა-მოსამსახურეთა კატეგორიას განეკუთვნებოდა. ზ. მ. ოღლისა და გ. უ. კიზის მეურნეობა არ წარმოადგენდა საკოლმეურნეო კომლის მეურნეობას. სადავო სახლი იყო ე. ა-ოვას მშობლების თანასაკუთრებაში.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ე. ა-ოვას დედა, გ. უ. ყიზი, გარდაიცვალა 1991 წელს და, იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 539-ე მუხლის საფუძველზე, გაიხსნა მემკვიდრეობა მის სამკვიდროზე, კერძოდ, სახლის 1\2 წილზე. გ. უ. კიზის დარჩა ორი პირველი პირის მემკვიდრე – მეუღლე ზ. მ. ოღლი და შვილი ე. ა-ოვა.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიაჩნია, რომ ორივე მათგანმა ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს სამკვიდრო. დედის გარდაცვალების შემდეგ ე. ა-ოვა გახდა სადავო საცხოვრებელი სახლის 1\4-ის მესაკუთრე, ხოლო მამამისი - 3\4-ის მესაკუთრე. 1991 წელს ზ. მ. ოღლი რეგისტრირებულ ქორწინებაში გატარდა გ. ს-ოვასთან და იგი ჩაეწერა მის კომლში.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნულით ზ. მ. ოღლიმ გამოხატა ნება, გ. ს-ოვა გამხდარიყო მისი ქონების თანამესაკუთრე ანუ თითოეული მათგანი მთელი საცხოვრებელი სახლის 3\8-ის მესაკუთრე.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ზ. მ. ოღლის დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე, შვილი, ე. ა-ოვა და მეუღლე, გ. ს-ოვა, შესაბამისად, მათ ეკუთვნის 3\16 წილი. ამასთან, აღნიშნა, რომ აღნიშნულის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე პალატა ვერ იმსჯელებს, ვინაიდან ე. ა-ოვას მამის სამკვიდრო არ მოუთხოვია, რაც შეეხება გ. ს-ოვას - 9\16 წილის მესაკუთრეა.

სააპელაციო პალატის განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს ე. ა-ოვამ და გ. ს-ოვმა.

ე. ა-ოვამ მიუთითა, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება გ. ს-ოვას სადავო სახლის 9/16-ის მესაკუთრედ ცნობის, აგრეთვე, გ. ს-ოვას უღირს მემკვიდრედ ცნობისა და გაფრთხილების ოქმის ბათილობის ნაწილში დაუსაბუთებელია. სააპელაციო პალატის მითითება იმის თაობაზე, რომ ზ. მ. ოღლიმ გ. ს-ოვთან ქორწინების რეგისტრაციით და მისი კომლში ჩაწერით გამოხატა ნება, გამხდარიყო მისი ქონების თანამესაკუთრე, არასწორია, ვინაიდან გ. ს-ოვის მხოლოდ კომლის წევრად აღრიცხვა არ შეიძლება აღქმულიყო ზ. მახმედ ოღლის ნების გამოხატვად თანამესაკუთრედ ცნობისათვის, ვინაიდან კომლი შესდგებოდა მუშა-მოსამსახურეებისაგან, სადავო სახლი წარმოდგენდა ზ. მახმედ ოღლის მიერ გ. ს-ოვთან ქორწინებამდე შეძენილ ინდივიდუალურ ქონებას, იგი დღემდე ისეთივეა, როგორიც იყო მოსარჩელის მშობლების ერთად ყოფნის პერიოდში.

კასატორის აზრით, მოპასუხეს ბინის კეთილმოწყობისათვის არაფერი გაუკეთებია, შესაბამისად, არ აქვს უფლება, სახლის თანამესაკუთრე გახდეს.

კასატორი მიუთითებს, რომ ზ. მახმედ ოღლის გარდაცვალებით, მემკვიდრეობა გაიხსნა სადავო სახლის არა 3/8 ნაწილზე, არამედ მთელი სახლის 2/3-ზე, რადგან სახლის 1/3 ნაწილი დედის წილ სამკვიდროზე ფაქტობრივი ფლობით მიღებული ჰქონდა ე. ა-ოვას.

გ. ს-ოვმა მიუთითა, რომ სადავო სახლი აშენებულია 1957 წელს, ხოლო აწ გარდაცვლილების ზ. მახმედ ოღლისა და გ. უ. ყიზის ქორწინება რეგისტრაციაში გატარდა 1965 წლის 3 ნოემბერს. ამდენად, საცხოვრებელი სახლი აშენებულ იქნა მათ ქორწინებამდე რვა წლით ადრე და არ შეიძლება ჩაითვალოს მათ მიერ ერთად შექმნილ ქონებად და თანასაკუთრებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. ს-ოვის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს; ე. ა-ოვას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებულ ნაწილში და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ზ. მ. ოღლი და გ. უ. კიზი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1965 წლიდან. მათ შეეძინათ შვილი – ე. ა-ოვა. ქორწინების პერიოდში მათ თელავის რაიონის, სოფ. ყარაჯალაში ააშენეს სახლი. 1986 წლის ¹17 საკომლო წიგნის ჩანაწერებით ერთ კომლად ირიცხებოდნენ ე. ა-ოვას მშობლები. აღნიშნული ცნობის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მათი ოჯახი მუშა-მოსამსახურეთა კატეგორიას განეკუთვნებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ზ. მ. ოღლისა და გ. უ. კიზის მეურნეობა არ წარმოადგენდა საკოლმეურნეო კომლის მეურნეობას. სადავო სახლი იყო ე. ა-ოვას მშობლების თანასაკუთრებაში. აღნიშნულ დასკვნამდე სააპელაციო სასამართლო მივიდა თელავის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ყარაჯალის ტერიტორიული ორგანოს მიერ 2008 წლის 13 მაისს გაცემული ცნობით, რომლის თანახმად სოფელ ყარაჯალაში კოლმეურნეობა გაუქმდა 1969 წელს და მის საფუძველზე ჩამოყალიბდა საბჭოთა მეურნეობა.

აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კასატორმა გ. ს-ოვამ არ წარმოადგინა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, კერძოდ, კასატორი არ უთითებს ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც გამორიცხავდნენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმის შესახებ, რომ ზ. მ. ოღლი და გ. უ. კიზის ოჯახი მუშა-მოსამსახურეთა კატეგორიას განეკუთვნებოდა.

გ. ს-ოვმა მიუთითა, რომ სადავო სახლი აშენებულია 1957 წელს, ხოლო აწ გარდაცვლილების - ზ. მახმედ ოღლისა და გ. უ. ყიზის ქორწინება რეგისტრაციაში გატარდა 1965 წლის 3 ნოემბერს. ამდენად, საცხოვრებელი სახლი აშენებულ იქნა მათ ქორწინებამდე რვა წლით ადრე და არ შეიძლება ჩაითვალოს მათ მიერ ერთად შექმნილ ქონებად და თანასაკუთრებად. ასევე გ. ს-ოვმა, მიუთითა, რომ ზ. მ. ოღლი და მისი მამა მ. დ. ოღლი 1963-69 წლებში იყვნენ ყარაჯალის კოლმეურნეობის წევრები და შრომა უნაზღაურდებოდათ დღიური გამომუშავებით.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ არ შეიძლება გაზიარებულ იქნეს კასატორის ზემოაღნიშნული მოსაზრება, რადგან ამ გარემოებების დასადასტურებლად სააპელაციო სასამართლოში წარმოდგენილი თელავის არქივის 2008 წლის 25 ნოემბრის ¹ 10, ასევე, ¹5, ¹6 და ყარაჯალის ადგილობრივი მართვის ორგანოს ¹33 ცნობები, 2008 წლის 1 დეკემბრის საოქმო განჩინებით სააპელაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნათა დაცვით არ მიიღო და დაუბრუნა მხარეს. ამასთან ერთად კასატორი არ უთითებს (სადავოდ არ ხდის) აღნიშნული მტკიცებულების მიუღებლობის კანონიერებაზე.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ “საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ” მთავრობის 22.09.92 ¹949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 21.10.92. ¹29 დეკრეტის საფუძველზე 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კომლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა.

ამდენად, 1993 წლამდე სასოფლო-სამეურნეო ურთიერთობებს ახასიათებდა კომლის წევრის შრომითი მონაწილეობა საკოლმეურნეო წარმოებაში და ასევე დამხმარე მეურნეობაში, რომელსაც აწარმოებდა კომლად არსებული ოჯახი, რაც შემოსავლის დამატებით წყარო იყო. საკოლმეურნეო კომლის ქონება წარმოადგენდა მისი წევრების თანასაკუთრებას და რეგულირდებოდა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქციით) 122-ე მუხლით. უნდა აღინიშნოს, რომ ამავე კოდექსის 569-ე მუხლი არეგულირებდა მემკვიდრეობითი სამართალურთიერთობებს კომლში, კერძოდ, განსახილველი ნორმის პირველი აბზაცის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის წევრის (იმ მოქალაქის, რომელიც ეწევა ინდივიდუალურ შრომის საქმიანობას სოფლის მეურნეობაში) გარდაცვალების შემთხვევაში კომლის (იმ მოქალაქის ოჯახის, რომელიც ეწევა ინდივიდუალურ შრომითს საქმიანობას სოფლის მეურნეობაში) ქონებაში მემკვიდრეობა არ წარმოიქმნება. ამავე მუხლის მე-2 აბზაცის თანახმად, თუ საკოლმეურნეო კომლის წევრის (იმ მოქალაქის, რომელიც ეწევა ინდივიდუალურ შრომის საქმიანობას სოფლის მეურნეობაში) გარდაცვალების შემდეგ კომლში (იმ მოქალაქის ოჯახის, რომელიც ეწევა ინდივიდუალურ შრომით საქმიანობას სოფლის მეურნეობაში) სხვა წევრები არ დარჩენილა, კომლის (ოჯახის) ქონების მიმართ გამოიყენება ამ კარით დადგენილი წესები, ე.ი. მემკვიდრეობითი სამართლის საერთო წესები.

ამდენად, განსახილველი ნორმების თანახმად, მემკვიდრეობის სპეციფიკური და საერთო საფუძვლები დაკავშირებულია სოფლის მეურნეობაში ინდივიდუალურ შრომის საქმიანობის არსებობაზე, ე.ი. კომლის (ოჯახის) წევრებს წარმოადგენდნენ მოქალაქეები, რომლებიც ეწეოდნენ ინდივიდუალურ შრომით საქმიანობას სოფლის მეურნეობაში. ასეთი წევრების არარსებობის შემთხვევაში მემკვიდრეებზე ქონება გადადიოდა საერთო საფუძველზე.

უნდა აღინიშნოს, რომ საკოლმეურნეო კომლის მოსპობის შემდეგ იქმნებოდა მუშა-მოსამსახურის ოჯახი და მათ მიერ საკოლმეურნეო კომლის ქონება გაიყო სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქციით) 129-ე მუხლის საფუძველზე. საკოლმეურნეო კომლის მოსპობის მომენტიდან დამხმარე მეურნეობაში მომუშავე მუშა-მოსამსახურის ოჯახს შორის ურთიერთობები წესრიგდებოდა საოჯახო კანონმდებლობით, ხოლო დამხმარე მეურნეობის სხვა მონაწილეთა შორის ურთიერთობები საერთო საკუთრების მომწესრიგებელი ნორმებით რეგულირდებოდა.

“საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ” მთავრობის 22.09.92. ¹949 დადგენილებით დადგენილ იქნა, რომ სახელმწიფო მეურნეობის, კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო სამეურნეო საწარმოების ბაზაზე შეიძლება ორგანიზებულ იქნეს გლეხური (ფერმერული) მეურნეობები, კოოპერაციული სასაფლო-სამეურნეო საწარმოები, სახელმწიფო სასოფლო-სამეურნეო მეურნეობები, აგროფირმები, აქციონერული საზოგადოებები, ასოციაციები და მიწაზე მეურნეობის სხვა ორგანიზაციული ფორმები.

ამდენად, 1993 წლის შემდეგ წარმოიშობა საკომლო მეურნეობა, რომლის დეფინიცია მოცემულია “სასოფლო-სამეურნეო მიწის საკუთრების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-4 ნაწილით, კერძოდ, ამ ნორმის თანახმად, “საკომლო მეურნეობა არის სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთების, მათზე არსებული საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობების, აგრეთვე, შესაბამისი გადამამუშავებელი მრეწველობის ობიექტებისა და მოწყობილობების ერთობლიობა, რომელიც წარმოადგენს ერთი ფიზიკური პირის საკუთრებას ანდა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრების საერთო საკუთრებას.” ამავე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, “საკომლო მეურნეობა რეგისტრირებული უნდა იქნეს საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში). თუ ეს მეურნეობა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრების საერთო საკუთრებაა, საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში) თითოეული მათგანი საკომლო მეურნეობის თანამესაკუთრედ უნდა იქნეს რეგისტრირებული”.

ამრიგად, კომლი არის სოფელში მცხოვრები ცალკე ოჯახი, რომელიც ახორციელებს საკომლო მეურნეობას, ხოლო საკომლო მეურნეობის დეფინიციისათვის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთის მასზე არსებული საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობების, აგრეთვე, შესაბამისი გადამამუშავებელი მრეწველობის ობიექტებისა და მოწყობილობათა ერთობლიობაზე საკუთრების უფლება, რაც წარმოადგენს სასოფლო-სამეურნეო წარმოების საფუძველს. ამასთან ერთად საკომლო მეურნეობა ითვალისწინებს რეგისტრაციას საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში), ასევე კანონის იმპერატიული მოთხოვნაა, რომ იმ შემთხევევაში, თუ ეს მეურნეობა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრების საერთო საკუთრებაა, საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში) თითოეული მათგანი საკომლო მეურნეობის თანამესაკუთრედ უნდა იქნეს რეგისტრირებული.

აქედან გამომდინარე, უნდა აღინიშნოს, რომ, საკოლმეურნეო კომლისაგან განსხვავებით საკომლო მეურნეობის წევრები ახორციელებენ არა დამხმარე მეურნეობის წარმოებას, არამედ, მთლიანად სასოფლო-სამეურნეო წარმოების წარმართვას (იხ, უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა ¹ სა-988-1242).

მიუხედავად აღნიშნული განსხვავებისა, ამ ორ ინსტიტუტს საერთო გააჩნია ის, რომ, როგორც ერთ, ასევე მეორე შემთხვევაში კომლის წევრებს შორის არსებული ურთიერთობების საფუძველს წარმოადგენს სასოფლო-სამეურნეო წარმოება.

კონკრეტულ შემთხვევაში კასატორ გ. ს-ოვას მიერ არ დასტურდება ის ფაქტი, რომ სადავო ქონება წარმოადგენდა სასოფლო-სამეურნეო წარმოების საფუძველს და ის, რომ ზ. მ. ოღლი და გ. უ. კიზის ოჯახი არ მიეკუთვნებოდა მუშა-მოსამსახურეთა კატეგორიას.

ამდენად, 1991 წელს გარდაცვლილ გულურ უ. კიზის ქონება მის მემკვიდრეებზე გადადის საერთო საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გულურ უ. კიზის დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე _ მეუღლე ზ. მ. ოღლი და შვილი ე. ა-ოვა, რომლებმაც ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს სამკვიდრო.

არ შეიძლება გაზიარებულ იქნეს კასატორ გ. ს-ოვას მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ე. ა-ოვამ ფაქტობრივი ფლობით არ მიიღო აწ გარდაცვლილი დედის სამკვიდრო. ამასთან მიმართებაში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, გ. ს-ოვას განცხადებით დასტურდება, ე. ა-ოვას ნივთების გარკვეული ნაწილი დღესაც სადავო სახლში ინახება.

ამასთან ერთად ყურადსაღებია, გ. ს-ოვას წარმომადგენელმა სააპელაციო სასამართლოში განაცხადა, რომ ე. ა-ოვას მიღებული ჰქონდა დედის სამკვიდრო (ს.ფ. 263).

აღნიშნულის გათვალისწინებით საკასაციო პალატა ასკვნის, სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ გ. უ. კიზის გარდაცვალების შემდეგ (1991 წ.) გაიხსნა მემკვიდრეობა მის სამკვიდროზე საცხოვრებელი სახლის 1/4 წილი ფაქტობრივი დაუფლებით მიიღო ე. ახედოვამ, ხოლო 1/4 მამამისმა.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლო ერთ შემთხვევაში ადგენს, რომ სადავო ქონება წარმოადგენდა ზ. მ. ოღლისა და გ. უ. კიზის თანასაკუთრებას და მათი ოჯახი წარმოადგენდა მუშა მოსამსახურეთა კატეგორიას, ხოლო მეორე შემთხვევაში უთითებს, რომ გ. ს-ოვასთან ქორწინების რეგისტრაციით და მისი კომლში ჩაწერით ზ. მ. ოღლიმ გამოხატა ნება, გ. ს-ოვა გამხდარიყო მისი ქონების თანამესაკუთრე.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე¹” ქვეპუნქტის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილში იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხოლოდ ქორწინების რეგისტრაციის ფაქტი ან კომლში ჩაწერა არ შეიძლება წარმოადგენდეს თანასაკუთრების წარმოშობის საფუძველს, ამისათვის აუცილებელია კანონით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლები, რასაც სააპელაციო სასამართლო არ იკვლევს.

სააპელაციო სასამართლომ, საქმეში არსებული მასალების მიხედვით, უნდა გამოიკვლიოს და დაადგინოს ზ. მ. ოღლისა და გ. ს-ოვას ოჯახი წარმოადგენდა თუ არა მუშა-მოსამსახურეთა კატეგორიას ანდა ეწეოდა თუ არა საკომლო მეურნეობას, რაც თანასაკუთრების უფლების განსაზღვრის აუცილებელი წინაპირობაა.

ამასთან ერთად სააპელაციო სასამართლომ არ განიხილა და არ იმსჯელა ე. ა-ოვას მოთხოვნებზე, კერძოდ, 2008 წლის 8 მაისის დამატებითი გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ და 2008 წლის 5 მაისის გადაწყვეტილების კანონიერების იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ასევე ე. ა-ოვას მოთხოვნა გ. ს-ოვას უღირს მემკვიდრედ ცნობის შესახებ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე და 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

გ. ს-ოვის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს; ე. ა-ოვას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.