¹ას-247-506-08 22 ივლისი, 2008 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნუნუ კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლალი ლაზარაშვილი

სხდომის მდივანი _ ე.ხაჩიძე

კასატორი _ საქართველოს სოციალური სუბსიდიების სააგენტო (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი _ ე. ს.-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ რ. ა.-ე (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ ნ. ბ.-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 15 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი _ სარჩოს დანიშვნის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, თანხის დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სსიპ „საქართველოს ... ფონდმა» სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების _ რ. ა.-ისა და სს ,,ტ.-ის” გაკოტრების მმართველის მიმართ სარჩოს დანიშვნის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობისა და ზედმეტად გადახდილი თანხის სახელმწიფო ბიუჯეტისათვის დაბრუნების შესახებ შემდეგ გარემოებათა გამო: «ს.-ის» დეპარტამენტის შახტებსა და სხვა საწარმოებში შექმნილი მდგომარეობისა და მათი მუშაობის გაუმჯობესების ღონისძიებათა შესახებ» საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1995 წლის 15 ოქტომბრის ¹429-ა ბრძანებულებისა და ,,საქართველოს 1997 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” კანონის მე-15 მუხლის საფუძველზე 1992 წლამდე ,,ს.-ის” სისტემის შახტაში მომხდარი ავარიების შედეგად დასახიჩრებული და დაავადებული მუშაკების რეგრესულ პენსიებს 1997 წლის განმავლობაში გასცემდა ... დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდი დეპარტამენტ ,,ს.-ის” გაანგარიშების საფუძველზე. 2006 წლიდან ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 და სსიპ «საქართველოს ...-ის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის» ჩამოყალიბების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 2002 წლის 31 დეკემბრის ¹558 ბრძანებულებებში ცვლილებებისა და დამატებების თანახმად, დაზარალებულთა აღრიცხვის სარჩოს გაანგარიშებისა და ზიანის ანაზღაურების ფუნქცია სახელმწიფოს 100%-იანი წილობრივი მინაწილეობით შექმნილ და ლიკვიდირებულ საწარმოში დაევალა მოსარჩელეს, რომელმაც მონიტორინგის შედეგად გამოავლინა სარჩოს დანიშვნის თაობაზე კანონსაწინააღმდეგოდ მიღებული გადაწყვეტილებები, მათ შორის, რ. ა.-ს სს «ტ.-ის» ადმინისტრაციამ 1999 წლის 5 აგვისტოს ¹246 ბრძანებით არასწორად დაუნიშნა სარჩო მარჩენალის გარდაცვალების გამო. მოპასუხის მეუღლე დ. ა.-ე შახტაში მუშაობისას მიღებული ტრავმით გარდაიცვალა. ზემოხსენებული ¹48 ბრძანებულების მეოთხე თავის შესაბამისად, გარდაცვლილი მარჩენალის ოჯახის შრომისუუნარო წევრებს ზიანი უნაზღაურდებათ, თუ მარჩენალი შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიღებული ჯანმრთელობის დაზიანების საფუძველზე გარდაიცვალა, ამდენად, ზიანი მიყენებული უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედებით. პირის გარდაცვალების მიზეზობრივი კავშირი დგინდებოდა დაინტერესებული პირის მიერ სამედიცინო-სოციალური ექსერტიზის ბიუროსათვის მიმართვის შემთხვევაში. დ. ა.-ის გარდაცვალების მიზეზობრივი კავშირი წარმოებაში მომხდარ ტრავმასთან რ. ა.-ის პირად საქმეში არ არის დაფიქსირებული, რაც სარჩოს დანიშვნის შესახებ მიღებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის საფუძველია.

რ. ა.-მ სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: უსაფუძვლოა მოსარჩელის მოსაზრება საწარმოო ტრავმასა და მარჩენალის გარდაცვალებას შორის მიზეზობრივი კავშირის არარსებობის თაობაზე, კერძოდ: დ. ა.-მ 1977 წლის 2 მარტს შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა, ჩაუტარდა მარცხენა ქვედა კიდურის ბარძაყის ამპუტაცია და, ვინაიდან ჭრილობა არ შეუხორცდა, განგრენით გარდაიცვალა. ამდენად, დ.ა.-ის გარდაცვალება პირდაპირ კავშირშია საწარმოო ტრავმასთან. ამასთან აღსანიშნავია, რომ სარჩოს დანიშვნისას სადავო მიზეზობრივი კავშირის არსებობა სავალდებულო არ არის.

ტყიბულის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სსიპ «საქართველოს ...-ის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის» სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, უკანონოდ იქნა ცნობილი სს ,,ტ.-ის” 1999 წლის 5 აგვისტოს ¹246 ბრძანება, საქმის წარმოება მოპასუხე სს ,,ტ.-ის” მიმართ შეწყდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის ,,ზ” ქვეპუნქტისა და სამოქალაქო კოდექსის 25-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის საფუძველზე, სამეწარმეო რეესტრიდან მისი ამოშლის გამო, რ. ა.-ს დაეკისრა უსაფუძვლოდ დარიცხული და მიღებული თანხის მოსარჩელისათვის დაბრუნება. რ.ა.-ს დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის _ 100 ლარის გადახდა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში რ. ა.-მ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 15 იანვრის გადაწყვეტილებით რ. ა.-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა, რ. ა.-ის მიმართ მარჩენალის გარდაცვალების გამო ზიანის ანაზღაურების სარჩოს დანიშვნის შესახებ სს ,,ტ.-ის” 1999 წლის 5 აგვისტოს ¹246 ბრძანების უკანონოდ აღიარებისა და მოპასუხისათვის ამ ბრძანების საფუძველზე დარიცხული და მიღებული თანხის მოსარჩელის სასარგებლოდ ანაზღაურების, ასევე რ. ა.-სათვის სახელმწიფო ბაჟის სახით 100 ლარის დაკისრების ნაწილში სოციალური სუბსიდიების სააგენტოს სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: სადავო არ არის, რომ რ. ა.-ის მეუღლე დ. ა.-მ საწარმოო ტრავმა მიიღო 1977 წლის 21 მარტს. 1990 წლის 23 იანვარს იგი გარდაიცვალა და რ. ა.-ს, მარჩენალის გარდაცვალების გამო, სს ,,ტ.-ის” 1999 წლის 5 აგვისტოს ¹246 ბრძანებით დაენიშნა ყოველთვიური სარჩო. 1999 წლის 5 აგვისტოსათვის რ. ა.-ე იყო ასაკით პენსიონერი. პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სადავო ბრძანების კანონიერების შემოწმებისას არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 412-ე და 992-ე მუხლებით, ასევე ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების 2003 წლის შემდგომი რედაქციით, ვინაიდან სარჩოს დანიშვნისას, 1999 წლის 5 აგვისტოს მოქმედებდა აღნიშნული ბრძანებულების პირვანდელი რედაქცია. სასამართლომ იხელმძღვანელა ბრძანებულების 35-ე, მე-15 მუხლებით და აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია რ.ა.-ე სარჩოს მიღებაზე უფლებამოსილი პირი რომ იყო, არამედ მიუთითებდა მიზეზობრივი კავშირის დაუდგენლობაზე. პალატის მოსაზრებით, სრულიად კანონშესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის საფუძველზეAარ დაკმაყოფილდა მოწინააღმდეგე მხარის შუამდგომლობა საპენსიო საქმეში აღმოჩენილი ყალბი დოკუმენტის მომავალში, სხვა სასამართლო სხდომაზე წარდგენის შესახებ. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის პოზიცია, რომ, სადავო მიზეზობრივი კავშირის არარსებობის გამო, რ. ა.-ს სარჩო არ უნდა დანიშვნოდა. პალატამ მიიჩნია, რომ 1999 წლის ბრძანებულების ნორმების მიზანი იყო შრომისუუნარი პირების სოციალური უფლებების დაცვა, რათა მარჩენალის გარდაცვალებისას მის კმაყოფაზე მყოფი პირები უსახსროდ არ დარჩენილიყვნენ. ამდენად, სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის ¹48 ბრძანებულება 2003 წლის ცვლილებებამდე, ისევე, როგორც ამ ბრძანებულების ამოქმედებამდე არსებული 1985 წლის მინისტრთა საბჭოს დადგენილება გარდაცვლილის კმაყოფაზე მყოფთათვის სარჩელოს დასანიშნად მიზეზობრივი კავშირის არსებობის სავალდებულობას არ ითვალისწინებდა და აღნიშნული სავალდებულო გახდა 2003 წელს ¹48 ბრძანებულებაში შეტანილი ცვლილებების საფუძველზე, რაც სადავო ურთიერთობაზე ვერ გავრცელდება. ზემოხსენებულიდან გამომდინარე, კონკრეტულ შემთხვევაზე 2003 წლის შემდგომ მოქმედი კანონი ვერ გავრცელდება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებული იყო, დაემტკიცებინა მიზეზობრივი კავშირის არსებობის სავალდებულობა, რაც ვერ იქნა დადასტურებული მის მიერ კანონით დადგენილი წესით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ სს ,,ტ.-ის” სადავო ¹246 ბრძანება კანონშესაბამისია და მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს. სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოსარჩელის მოთხოვნა რ.ა.-სათვის გაცემული თანხების უკან დაბრუნების თაობაზე. სასამართლომ ჩათვალა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების 61-ე მუხლი ითვალისწინებს რა ზიანის ანაზღაურებისათვის გადახდილი თანხის დაბრუნებას, კონკრეტულად განსაზღვრავს იმ პირობებს, რა შემთხვევაშიც აღნიშნული დასაშვებია. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეს ზემოხსენებული ნორმის შესაბამისი გარემოების არსებობა სათანადოდ არ დაუდასტურებია.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში საქართველოს სოციალური სუბსიდიების სააგენტომ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა გადაწყვეტილების გასაჩივრებული ნაწილის გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან ირკვევა, რომ რ. ა.-ის მეუღლემ შახტაში მუშაობისას მიიღო მარცხენა ბარძაყის ტრავმა, რის გამოც ჩაუტარდა ბარძაყის ამპუტაცია. 1990 წლის 23 იანვარს იგი გარდაიცვალა. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მეუღლის გარდაცვალების დროისათვის რ. ა.-ე 54 წლის იყო და საპენსიო ასაკი არ ჰქონდა. მოპასუხეს დადგენილი არ ჰქონდა არც შრომისუუნარობის სტატუსი, ამდენად, იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 473-ე მუხლის თანახმად, რ.ა.-ს სარჩო არ უნდა დანიშვნოდა. ამასთან, რ.ა.-მ შახტის ადმინისტრაციას სარჩოს დანიშვნის მოთხოვნით მიმართა 1999 წელს _ მეუღლის გარდაცვალებიდან 9 წლის შემდეგ. ... ფონდის ტყიბულის ფილიალის მიერ გაცემული ¹195 ცნობაში რ. ა.-სათვის ასაკობრივი პენსიის დანიშვნის თარიღი 1991 წელი გადასწორებულია და მითითებულია 1989 წელი, რის გამოც სს ,,ტ.-ის” ადმინისტრაციამ მიიჩნია, რომ იგი მეუღლის გარდაცვალების დროისათვის შრომისუუნარო იყო. აღნიშნული ასევე დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი სოციალური სუბსიდიების სააგენტოს ტყიბულის განყოფილების მიერ გაცემული წერილით. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ზემოხსენებული გარემოება და არ გამოიყენა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის ¹48 ბრძანებულების 61-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც წინასწარ გამიზნული ყალბი დოკუმენტების საფუძველზე მიღებული თანხა ექვემდებარება ამოღებას, ასევე არ გამოუყენებია სასამართლოს იმ დროს მოქმედი საქართველოს მინისტრთა საბჭოსა და რესპუბლიკის პროფსაბჭოს 1985 წლის 4 მარტის ¹131 ბრძანებულების მე-17 მუხლი, რომლის თანახმადაც სავალდებულოა მიზეზობრივი კავშირის დადგენა გარდაცვალებასა და შახტაში მიღებულ ტრავმას შორის.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო და კასატორს სადავოდ არ გაუხდია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: რ. ა.-ის მეუღლე დ. ა.-მ საწარმოო ტრავმა მიიღო 1977 წლის 21 მარტს. 1990 წლის 23 იანვარს იგი გარდაიცვალა და რ. ა.-ს, მარჩენალის გარდაცვალების გამო, სს ,,ტ.-ის” 1999 წლის 5 აგვისტოს ¹246 ბრძანებით დაენიშნა ყოველთვიური სარჩო. 1999 წლის 5 აგვისტოსათვის რ. ა.-ე იყო ასაკით პენსიონერი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს სოციალური სუბსიდიების სააგენტოს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა.

მოცემულ შემთხვევაში გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არ გამოკვლეულა დავის კანონიერად გადაწყვეტისათვის არსებითი ფაქტობრივი გარემოება, კერძოდ,

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის ¹48 ბრძანებულება 2003 წლის ცვლილებებამდე, ისევე, როგორც ამ ბრძანებულების ამოქმედებამდე არსებული 1985 წლის მინისტრთა საბჭოს დადგენილება გარდაცვლილის კმაყოფაზე მყოფთათვის სარჩოს დასანიშნად მიზეზობრივი კავშირის არსებობის სავალდებულობას არ ითვალისწინებდა და აღნიშნული სავალდებულო გახდა 2003 წელს ¹48 ბრძანებულებაში შეტანილი ცვლილებების საფუძველზე, რაც სადავო ურთიერთობაზე ვერ გავრცელდება.

მოცემულ საკითხთან მიმართებით საკასაციო სასამართლო მხარეთა ყურადღებას მიაქცევს შემდეგს:

სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებისას სასამართლომ უნდა შეამოწმოს ზიანის ანაზღაურების საფუძვლიანობის განმსაზღვრელი ისეთი აუცილებელი პირობების არსებობა, როგორიცაა მართლწინააღმდეგობა, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის და ბრალი. მოცემულ შემთხვევაში სადავოს წარმოადგენს მიზეზობრივი კავშირის საკითხი.

სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების ერთ_ერთ აუცილებელ საფუძველს წარმოადგენს ზიანის მიმყენებლის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, თუ შედეგი ნებისმიერი სხვა ფაქტორის ზემოქმედების შედეგად დადგება(სხვა პირის ბრალით, ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან თუ ფორსმაჟორული გარემოებიდან გამომდინარე) და ის არ იქნება მიზეზობრივ კავშირში პირის კანონსაწინააღმდეგო განზრახ ან გაუფრთხილებელ ქმედებასთან, პირი გათავისუფლდება ზიანის ანაზღაურების მოვალეობისაგან. მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად დამდგარი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ეკისრება მხოლოდ იმ პირს ვისი ქმედების გამოც დადგა კანონსაწინააღმდეგო შედეგი. ზიანის ანაზღაურების ერთ-ერთი აუცილებელი ნიშანი ისაა, რომ ზიანი უნდა წარმოადგენდეს ზიანის გამომწვევი ქმედების უშუალო შედეგს. ზიანი როგორადაც არ უნდა იყოს სავარაუდო წინასწარ, თუ იგი პირის უშუალო მოქმედებით ან უმოქმედობით არ იქნება გამოწვეული, ამ უკანასკნელის პასუხისმგებლობა გამორიცხულია ანუ სხვაგვარად რომ ითქვას, რომ არა ეს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი არ დადგებოდა.

მიზეზობრივი კავშირის დადგენის აუცილებლობას ითვალისწინებდა ადრე მოქმედი კანონმდებლობაც. აღნიშნულს მოწმობს მოქმედ კანონმდებლობასთან დაკავშირებით საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პლენუმის 1992 წლის 29 აპრილის დადგენილება, რომლის თანახმადაც შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკისათვის მიყენებული ზიანი უნდა აანაზღაუროს იმ ორგანიზაციამ, რომელთანაც იგი ზიანის მიყენებისას შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდა მხოლოდ ამ ორგანიზაციის ბრალის არსებობის შემთხვევაში და მნიშვნელობა არ აქვს იმ გარემოებას, მიყენებულია თუ არა ზიანი ამ ორგანიზაციის ტერიტორიაზე ან მის გარეთ. მოცემული დადგენილებისა და ზიანის მიყენების დროს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის საფუძველზე სახელმწიფო დაზარალებული გარდაცვლილის კმაყოფაზე მყოფ პირებს, რომელთა წრესაც განსაზღვრავს სამოქალაქო სამართლოს კოდექსის 473-ე მუხლი (1964 წლის რედაქცია) სარჩოს დაუნიშნავს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაზარალებულის გარდაცვალება გამოწვეულია საწარმოო ტრავმით და არა ნებისმიერი სხვა გარემოებით, რაც იმას ნიშნავს, რომ მიყენებულ საწარმოო ტრავმასა და დაზარალებულის გარდაცვალებას შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი, წინააღმდეგ შემთხვევაში სახელმწიფო თავისუფალი იქნება პასუხისმგებლობისაგან, შესაბამისად, დაუსაბუთებელია კასატორის მოსაზრება, ¹48 ბრძანებულების 2003 წლამდე მოქმედი რედაქციის მე-4 პუნქტში 2003 წელს განხორციელებულ ცვლილებამდე, მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა მიზეზობრივი კავშირის აუცილებლობას გარდაცვალებასა და საწარმოო ტრავმას შორის.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, უნდა დავასკვნათ, რომ თუ პირის გარდაცვალების ფაქტი დაკავშირებული არ არის საწარმოო ტრავმასთან, ორგანიზაციის პასუხისმგებლობა გამორიცხულია და, შესაბამისად, არც გარდაცვლილის კმაყოფაზე მყოფი პირებისათვის სარჩოს დანიშვნის ვალდებულება არსებობს.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას რუსუდან ა.-ის მიერ მიღებული სარჩოს უკან გამოთხოვის თაობაზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო სრულიად ეთანხმება სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომელიც ეფუძნება 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების 61-ე პუნქტს. მითითებული ნორმის მიხედვით, სარჩოს დანიშვნის შესახებ ბრძანების გაუქმების შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურებისთვის გაცემული თანხები შეიძლება ამოღებულ იქნეს უკან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ თანხების გაანგარიშება მოხდა წინასწარ გამიზნული ყალბი საბუთების საფუძველზე, ანგარიშში შეცდომის გაპარვის ან მონაცემთა დამალვის შემთხვევაში, რამაც გავლენა იქონია ზიანის თანხის ოდენობაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოცემულ შემთხვევაში კასატორმა ვერ დაასაბუთა თანხების უკან დაბრუნების კანონით გათვალისწინებული საფუძვლის არსებობა. ამ მიმართებით ყოველგვარ დასაბუთებასაა მოკლებული კასატორის მითითება, რ.ა.-ის მიერ ... ფონდის მიერ გაცემული ცნობის გაყალბების თაობაზე და იმ გარემოებაზე, რომ რ.ა.-ე მეუღლის გარდაცვალების დროს არ იყო შრომისუუნარო და პენსიის დანიშვნას არ ექვემდებარებოდა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი (137-ე მუხლი) ითვალისწინებს წარდგენილი საბუთის სიყალბის დადასტურების წესს, შესაბამისად, საბუთი ყალბად სწორედ ამ გზით შეიძლება იქნას მიჩნეული. რაც შეეხება შრომისუუნარობის საკითხს, აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების 35-ე პუნქტის თანახმად, ზიანის ანაზღაურების უფლებით სარგებლობენ შრომისუუნარო პირები, რომლებიც იმყოფებიან გარდაცვლილის კმაყოფაზე ან მისი გარდაცვალების დღისათვის უფლება ჰქონდათ მისგან მიეღოთ სარჩო, შვილი, რომელიც მისი გარდაცვალების შემდეგ დაიბადა, აგრეთვე, ერთ-ერთი მშობელი ან ოჯახის სხვა წევრი, თუ ის არსად მუშაობს და ეწევა გარდაცვლილის შვილების, ძმების, დების ან შვილიშვილების აღზრდას 18 წლის ასაკის მიღწევამდე, პირები, რომელთა შესანახად გარდაცვლილი იხდიდა ან ვალდებული იყო, გადაეხადა ალიმენტი. შრომისუუნაროებად ითვლებიან: არასრულწლოვანი პირები 18 წლის ასაკამდე (სტუდენტები სასწავლებლის დამთავრებამდე, მაგრამ არა უმეტეს 23 წლის ასაკისა) ან უფრო მეტი ხნის, თუ ისინი დაინვალიდნენ 18 წლის ასაკამდე, 65 წელს გადაცილებული მამაკაცები და 60 წელს გადაცილებული ქალები. გარდაცვლილის მეუღლე ზიანის ანაზღაურების უფლებით სარგებლობს, მიუხედავად იმისა, მუშაობს თუ არა იგი. დასახელებული ნორმის სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ გარდაცვლილის მეუღლეს ზიანის ანაზღაურების უფლება გააჩნია იმის მიუხედავად, მუშაობს და შრომისუნარიანია თუ არა იგი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს, რადგანაც საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს მიზეზობრივი კავშირი უ. ს.-სათვის მიყენებულ საწარმოო ტრავმასა და მის გარდაცვალებას შორის. აღნიშნული საკითხის გამორკვევისას სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დანაწესების (მე-4, 102-ე მუხლები) შესაბამისად უნდა განსაზღვროს მტკიცების ტვირთი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

რ. ა.-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 15 იანვრის გადაწყვეტილება რ. ა.-სათვის, მარჩენალის გარდაცვალების გამო, სარჩოს დანიშვნის შესახებ ბრძანების კანონშეუსაბამოდ აღიარების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება რ. ა.-სათვის უსაფუძვლოდ დარიცხული და გაცემული თანხების მოსარჩელის სასარგებლოდ ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში დარჩეს უცვლელი;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება