საქმე N:ას-280-602-09

ას-280-602-09 14 ივლისი, 2009წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე) _ შ. ქ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე, შეგებებული მოსარჩელე) _ შ. ვ-ძე, წარმომადგენელი გ. წ-ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 21 იანვრის განჩინება

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2004 წლის 1 ნოემბერს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა შ. ქ-ძემ მოპასუხეების: შ. ვ-ძის, ნ. ბ-ძის, ა. ს-ძისა და მ. გ-ძის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა: მოპასუხეებისათვის მის სასარგებლოდ 12 000 აშშ დოლარის დაკისრება, ერთობლივი საქმიანობისათვის შექმნილი კომბინირებული საკვების დამამზადებელი საამქროს მხარეთა შორის რეალურად გაყოფა, ხოლო აღნიშნული ქონების გაყოფის შეუძლებლობის შემთხვევაში _ მისი რეალიზაცია.

სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნულია, რომ 1996 წლის მაისის დასაწყისში შ. ქ-ძე, ნ. ბ-ძე, ა. ს-ძე და მ. გ-ძე შეთანხმდნენ, შეექმნათ კომბინირებული საკვების დამამზადებელი საამქრო. შეთანხმების თანახმად, საამქროს მშენებლობა უნდა დაეფინანსებინა შ. ქ-ძეს. ერთობლივი საქმიანობისათვის საჭირო ტერიტორიის მოძიებისას მათ არჩევანი შეაჩერეს ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ურეხში მცხოვრები შ. ვ-ძის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე, რომელიც ასევე ურეხში მდებარეობს. ურთიერთმოლაპარაკების შედეგად მხარეები შეთანხმდნენ შემდეგზე: ააშენებდნენ კომბინირებული საკვების დამამზადებელ საამქროს, აწარმოებდნენ და რეალიზაციას გაუკეთებდნენ კომბინირებულ საკვებს, საამქროს ასაშენებლად ტერიტორიას გამოყოფდა შ. ვ-ძე მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთიდან, რისი ვალდებულებაც მან, როგორც მოწილემ იკისრა. ამდენად, შ. ვ-ძის მიერ ტერიტორიის გამოყოფა წარმოადგენდა მის შენატანს ერთობლივ საქმიანობაში. ამასთან, იგი ვალდებულებას იღებდა, წარმოებული პროდუქციის რეალიზაცია მოეხდინა მისი ფირმის მეშვეობით. შ. ქ-ძეს, თავის მხრივ, უნდა დაეფინანსებინა საამქროს მშენებლობა, ხოლო მ. გ-ძე, ა. ს-ძე და ნ. ბ-ძე იღებდნენ ვალდებულებას, რომ მონაწილეობას მიიღებდნენ მშენებლობაში, რაც გამოიხატებოდა როგორც ფიზიკურ მუშაობაში, ასევე მუშების მოყვანასა და საამქროსათვის საჭირო დანადგარების მოძებნაში. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ერთობლივი საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლებით პირველ რიგში დაიფარებოდა შ. ქ-ძის მიერ საამქროს მშენებლობაზე გაწეული ხარჯები, რის შემდგომაც მათ თანაბარი უფლება ექნებოდათ ერთობლივი საქმიანობისას შეძენილ ქონებაზე, მათ შორის, საამქროზე.

კომბინირებული საკვების დამამზადებელი საამქროს მშენებლობა დასრულდა 1996 წლის ბოლოს და შ. ქ-ძის მიერ გაწულმა ხარჯებმა შეადგინა 25 000 აშშ დოლარი. 1996-1998 წლებში კომბინირებული საკვების წარმოებისა და რეალიზაციის შედეგად მიღებული შემოსავლებიდან შ. ქ-ძეს აუნაზღაურდა თანხის ნაწილი _ 13 000 აშშ დოლარი, რაც ძირითადად გადახდილი იყო სამშენებლო სამუშაოებზე. დანარჩენი ნაწილი (12 000 აშშ დოლარი), რომელიც მოსარჩელემ გადაიხადა მოწყობილობა-დანადგარების შეძენაში, მისთვის არავის აუნაზღაურებია. 1999 წლიდან შ. ქ-ძე უშუალოდ აღარ მონაწილეობდა საამქროს წარმოებასა და რეალიზაციაში, დანარჩენი პარტნიორების განმარტებით კი, მითითებული პერიოდიდან საამქრო არ იძლეოდა იმ ოდენობის შემოსავალს, რომ მის მიერ გაწეული ხარჯები სრულად დაფარულიყო.

მოსარჩელემ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 932-ე მუხლზე და განმარტა, რომ ერთობლივ საქმიანობაში მონაწილეთა საერთო საკუთრებას შეადგენს ის, რაც შეძენილია საერთო საკუთრებაში არსებული უფლების საფუძველზე. კონკრეტულ შემთხვევაში ასეთს წარმოადგენდა კომინირებული საკვების დამამზადებელი საამქრო, რომელიც აშენებული იყო მონაწილეთა მიერ ერთობლივი საქმიანობის საწარმოებლად. შესაბამისად, იგი მონაწილეთა შორის თანაბრად უნდა განაწილებულიყო.

სარჩელში მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად დასახელებულია სამოქალაქო კოდექსის 940-ე, 991-ე მუხლები (ტომი I, ს.ფ. 3-5).

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 16 ივნისის საოქმო განჩინებით შ. ქ-ძის სარჩელი მოპასუხე მ. გ-ძის მიმართ დატოვებულ იქნა განუხილველად მოსარჩელის მიერ სარჩელის გამოხმობის გამო.

საქალაქო სასამართლოს ამავე სხდომაზე მოსარჩელემ 12 000 აშშ დოლარის მოთხოვნაზე ადრესატად შ. ვ-ძე დაასახელა და მითითებული თანხის მისთვის დაკისრება მოითხოვა.

მოსარჩელის მოსაზრებით, რამდენადაც ტერიტორია, სადაც განთავსებული იყო მოწყობილობა-დანადგარები, იმყოფებოდა შ. ვ-ძის მფლობელობაში, მის მიერ შეძენილი ქონების მითვისება სწორედ ამ უკანასკნელმა განახორციელა. ამდენად, დასტურდებოდა, რომ შ. ვ-ძე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა მოსარჩელის ხარჯზე, რაც სამოქალაქო კოდექსის 991-ე მუხლის შესაბამისად, მისთვის თანხის დაკისრების საფუძველს წარმოადგენდა (ტომი II, ს.ფ. 113-124).

2004 წლის 17 დეკემბერს ბათუმის საქალაქო სასამართლოში შეგებებული სარჩელი წარადგინა შ. ვ-ძემ მოპასუხე შ. ქ-ძის მიმართ. შეგებებული სარჩელის ავტორის საბოლოო მოთხოვნას წარმოადგენდა ერთობლივი საქმიანობის განხორციელების შედეგად მიღებული ქონებიდან _ 57 000 აშშ დოლარიდან მისი წილის _ 15 000 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.

შეგებებული მოსარჩელის განმარტებით, შენობა, რომელზეც შ. ქ-ძე მიუთითებდა, აშენებული იყო დაახლოებით ორმოცი წლის წინ და მის მიშენება-რეკონსტრუქციაზე მოსარჩელეს არანაირი ხარჯი არ გაუღია. ასეთ ვითარებაში მოსარჩელის მტკიცება შენობის მის მიერ აშენების თაობაზე სრულიად უსაფუძვლო იყო. 1996 წელს შ. ვ-ძემ დანარჩენ პარტნიორებთან შეთანხმებით მართლაც გადაწყვიტა, რომ კომბინირებული საკვების წარმოებაში შ. ქ-ძე ჩაება. ისინი ვარაუდობდნენ, რომ აღნიშნულით წარმოების რენტაბელობა მნიშვნელოვნად გაიზრდებოდა.

ურთიერთშეთანხმების შედეგად შ. ვ-ძის წილობრივი მონაწილეობა ერთობლივ საქმიანობაში განისაზღვრა კუთვნილი შენობა-ნაგებობების საწარმოსათვის სარგებლობაში გადაცემით. საქმიანობის წარმართვა თავის გუნდთან ერთად (ნ. ბ-ძე, ა. ს-ძე, მ. გ-ძე), მათ შორის, პროდუქციის რეალიზაცია, იკისრა შ. ქ-ძემ.

შეგებებული მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ მის წარმოებაში მოსარჩელისა და დანარჩენი პარტნიორების შესვლისას არ შეწყვეტილა კომბინირებული საკვების რეალიზაციის მის მიერ დაწყებული პროცესი. შ. ქ-ძემ დაიწყო ერთობლივი საქმიანობიდან ამონაგები თანხების მასთან აკუმულირება. სწორედ ამ თანხებით აწარმოა მან შ. ვ-ძის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე უკვე არსებული შენობა-ნაგებობების რეკონსტრუქცია და მეფრინველეობის ქარხნიდან ჩამოწერილი მოწყობილობა-დანადგარების შეძენა. აღნიშნულზე, როგორც თავად აღიარა, დახარჯა 13 000 და არა 25 000 აშშ დოლარი, როგორც სარჩელში იყო აღნიშნული.

შეგებებული სარჩელის ავტორის მითითებით, შ. ქ-ძემ პარტნიორებისათვის წარდგენილ ანგარიშში დააფიქსირა, რომ ერთობლივი საქმიანობის პერიოდში მასთან მოგროვდა 70 000 აშშ დოლარი, ხოლო დროის ამ პერიოდში გაწეული ხარჯების საერთო ოდენობა არ აღემატებოდა 13 000 აშშ დოლარს. ამასთან, მოსარჩელემ საწყობი და თანხების მოძრაობაზე ზედამხედველობა ჩააბარა თავის დისშვილს _ თ. გ-ძეს, თუმცა აღნიშნა, რომ მაინც პირადად აგებდა პასუხს მთელი საქმიანობის ეკონომიურ წარმატებაზე.

ერთობლივი საქმიანობის მესამე წელს, როდესაც შ. ვ-ძემ მოგებიდან კუთვნილი წილის მიღება მოითხოვა, შ. ქ-ძემ განაცხადა, რომ მოგროვილი თანხა თ. გ-ძეს მთლიანად მოპარეს. თავის მხრივ, თ. გ-ძემ აღნიშნა, რომ ეს ტყუილი იყო, რომ მან თავმოყრილი თანხა მთლიანად გადასცა შ. ქ-ძეს. მათ შორის მომხდარი ურთიერთშელაპარაკების გამო შ. ქ-ძემ ერთობლივი საქმიანობის მთელი ბუღალტერია, ყველა ჩანაწერი, წაიღო სახლში, დაიქირავა მისთვის სასურველი ბუღალტერი (მ. მ-ძე), რომელთან ერთადაც შეადგინა ბალანსი. აღნიშნული ბალანსის სისწორე ხელმოწერით დაადასტურა ყველა პარტნიორმა. რაც შეეხებოდა საამქროს მიშენებასა და მოწყობილობა-დანადგარების შეძენაზე გაწეულ ხარჯებს, მითითებულ დოკუმენტზე ხელი არავინ მოაწერა, რადგან მასში შეტანილი იყო ნედლეულის შესაძენი ხარჯებიც, ხოლო მოწყობილობა-დანადგარების შეძენაზე გაწეული ხარჯები ხელოვნურად იყო გაზრდილი.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, შ. ვ-ძე მიიჩნევდა, რომ ერთობლივი საქმიანობის ხარჯი 13 000 აშშ დოლარს, ხოლო შემოსავალი _ 70 000 აშშ დოლარს შეადგენდა. შესაბამისად, დარჩენილი მოგება 57 000 აშშ დოლარი იყო, საიდანაც მოსარჩელეს მისი კუთვნილი წილის სახით 15 000 აშშ დოლარის გადახდა უნდა დაკისრებოდა (ტომი I, ს.ფ. 36-37, ტომი II, ს.ფ. 113-124).

მოგვიანებით ბათუმის საქალაქო სასამართლოს შეგებებული სარჩელით მიმართა აგრეთვე ნ. ბ-ძემ მოპასუხეების _ შ. ვ-ძისა და შ. ქ-ძის მიმართ, რომელმაც მოითხოვა პირველი მოპასუხისაგან კუთვნილი ნივთების გამოთხოვა, ხოლო მეორისათვის _ მის სასარგებლოდ 32 285 აშშ დოლარის მესამედი თანხის დაკისრება.

შეგებებული მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 1996 წელს შ. ქ-ძესთან, ა. ს-ძესა და მ. გ-ძესთან ერთად დაიწყო კომბინირებული საკვების დამზადებისა და რეალიზაციის საქმიანობა. შ. ვ-ძის წილობრივი მონაწილეობა განისაზღვრა საწარმოსათვის მის საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობების და 30 მსხვილფეხა პირუტყვის სარგებლობაში გადაცემით. მათი საქმიანობა დოკუმენტალურად არ გაფორმებულა. საწარმოში დამონტაჟდა ნ. ბ-ძის კუთვნილი მოწყობილობა-დანადგარების გარკვეული ნაწილი, რომლებიც შემდგომში შ. ვ-ძემ მიითვისა. 1997 წლის აპრილში დაასრულეს საამქროს მშენებლობა და დაიწყეს მუშაობა. შ. ვ-ძემ არ შეასრულა თავისი პირობა და საამქროში საქონელი არ მიიყვანა. საამქრო აწარმოებდა და ყიდდა ქატოს. ქატოს რეალიზაციიდან მიღებული თანხის გადამოწმებისას ნ. ბ-ძემ აღმოაჩინა 17 000 ლარის დანაკლისი. საამქროს მუშაობას ხელმძღვანელობას უწევდა შ. ქ-ძე. შემდგომ პერიოდში იკარგებოდა შემოსავალი, რის გასარკვევადაც შ. ქ-ძემ მიიყვანა აუდიტი. შემოწმების შედეგად აუდიტმა დაადგინა, რომ შემოსავალ-გასავალი სწორად იყო ნაჩვენები და შ. ქ-ძეს უნდა მიეღო 12 000 აშშ დოლარი. დასკვნა ემყარებოდა არასწორ მონაცემებს, მასში ზუსტად არ იყო ნაჩვენები რეალიზებული ქონების ოდენობა, ფასი, პერიოდები, შემოსავალი. ერთობლივი საქმიანობიდან მიღებული მოგება რეალურად შეადგენდა 32 285 აშშ დოლარს (ტომი I, ს.ფ. 128-130, ტომი ტომი II, 113-124).

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილებით შ. ქ-ძის სარჩელი, შ. ვ-ძისა და ნ. ბ-ძის შეგებებული სარჩელები არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილად იქნა მიჩნეული შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1996 წლის მაისის დასაწყისში შ. ქ-ძე, შ. ვ-ძე, ნ. ბ-ძე, ა. ს-ძე და მ. გ-ძე შეთანხმდნენ, შეექმნათ კომბინირებული საკვების დამამზადებელი საამქრო. შეთანხმების შედეგად საამქროს მშენებლობა უნდა დაეფინანსებინა შ. ქ-ძეს. საამქროს მოსაწყობად ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ურეხში ტერიტორია გამოყო შ. ვ-ძემ. ნ. ბ-ძე, ა. ს-ძე და მ. გ-ძე, თავის მხრივ, იღებდნენ ვალდებულებას, რომ მონაწილეობას მიიღებდნენ მშენებლობაში, რაც გამოიხატებოდა როგორც ფიზიკურ მუშაობაში, ასევე მუშების მოყვანასა და საამქროსათვის საჭირო დანადგარების მოძებნაში. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ერთობლივი საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლებით პირველ რიგში დაიფარებოდა შ. ქ-ძის მიერ საამქროს მშენებლობაზე გაწეული ხარჯები, რის შემდეგაც მათ თანაბარი უფლება ექნებოდათ ერთობლივი საქმიანობისას შეძენილ ქონებაზე, მათ შორის, საამქროზე;

კომბინირებული საკვების საამქროს მშენებლობა დასრულდა 1996 წლის ბოლოსათვის. შეთანხმებისამებრ ტერიტორია გამოყო შ. ვ-ძემ, სამშენებლო სამუშაოებში მონაწილეობა მიიღო ნ. ბ-ძემ, ა. ს-ძემ, მ. გ-ძემ;

სამშენებლო სამუშაოების წარმოებასთან ერთად შეძენილი და კომბინირებული საკვების დამამზადებელ საამქროში დამონტაჟდა შემდეგი მოწყობილობა-დანადგარები: 75კვ.ტ სიმძლავრის გენერატორი ს-100 დიზელის ძრავით, რომელიც დროთა განმავლობაში შეიცვალა ახალი ს-100 ფარსიროვანი დიზელის ძრავით; სამი ბუნკერი (თითო სამი ტონა); ვაგონი; ორი ცალი ჯაჭვური ტრანსპორტიორი; ტიტანი; ბალახის საფქვავი; საქონლის ამრევი, გრანულატორი; სამი ელექტროგამანაწილებელი; მოძრავი “შნეკური” ტრანსპორტიორი, ე.წ. “პუშკა”; დიდი “პუშკა”; მარცვლის სამსხვრევი, ორტონიანი ორი ცალი ელევატორი; ჯაჭვური ტრანსპორტიორი; ექვსი დოზატორი; მექანიკური დამცლელი ორმაგი მოქმედების ჯაჭვები ტრანსპორტირებისათვის; საკერავი მანქანა ტომრებისათვის; მოძრავი შნეკური ტრანსპორტიორი. სათადარიგოდ შეძენილ იქნა მარცვლის სამსხვრევი დდმ-2, მექანიკური დამცლელი ორმაგი მოქმედების, ჯაჭვები ტრანსპორტირებისათვის, საკერავი მანქანა ტომრებისათვის, ასევე სხვა დანადგარები;

1996-1998 წლებში კომბინირებული საკვების წარმოებისა და რეალიზაციის შედეგად მიღებულ იქნა შემოსავლები, საიდანაც შ. ქ-ძემ მიიღო 13 000 აშშ დოლარი;

1999 წლიდან მხარეები ვერ შეთანხმდნენ საქმიანობის ერთობლივ გაგრძელებაზე და საამქროს მუშაობა გააჩერეს;

საქმეში არსებული შპს “ექსპერტ-აუდიტის” დასკვნის თანახმად, ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ურეხში განლაგებული მოწყობილობა-დანადგარები ამორტიზებულია, ხოლო მათი ფასი ტოლია ჯართის ფასის.

2007 წლის ბოლოს, სასამართლოს მიერ განმეორებითი ექსპერტიზის დანიშვნისას დადგინდა, რომ ადგილზე მოწყობილობა-დანადგარები აღარ არსებობდა.

ასევე დადგინდა, რომ ერთობლივი საქმიანობით შექმნილი კომბინირებული საამქრო არ იყო რეგისტრირებული საგადასახადო ორგანოში და მათი საქმიანობა წარმოადგენდა უკანონო სამეწარმეო საქმიანობას. მათ არ შეუდგენიათ ხელშეკრულება საქმიანობის თაობაზე და ერთმანეთის უფლებები და ვალდებულებები განსაზღვრეს ზეპირად. საწარმოში არ შეუქმნიათ ბუღალტერია, არ ასახულა რა თანხები დახარჯა შ. ქ-ძემ, რა შეიძინეს საამქროსათვის, რა შემოსავალი მოიტანა საამქრომ თავისი არსებობის მანძილზე, რა თანხები ჰქონდათ მიღებული მეწილეებს. ამ გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები მხარეებს არ წარუდგენიათ. ამასთან, ისინი იძლეოდნენ ურთიერთსაწინააღმდეგო განმარტებებს.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, შ. ქ-ძის მოთხოვნა გამომდინარეობდა სამოქალაქო კოდექსის 991-ე მუხლიდან, რომლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირის ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა სხვა საშუალებითაც, რაც გათვალისწინებულია ამ თავში, მოვალეა დაუბრუნოს მას მიღებული. სასამართლოს განმარტებით, მოთხოვნის დასასაბუთებლად შ. ქ-ძეს უნდა წარედგინა მტკიცებულებები, რომლითაც დადგინდებოდა, რომ მან საამქროს მშენებლობაზე დახარჯა 25 000 აშშ დოლარი, აქედან 13 000 აშშ დოლარი მიიღო და 12 000 აშშ დოლარი მისაღები ჰქონდა. მოსარჩელემ მტკიცებულებები ვერ წარადგინა და თავისი მოთხოვნა დაასაბუთა მხოლოდ ზეპირი განმარტებით, რაც სასამართლომ საკმარის მტკიცებულებად არ მიიჩნია იმისათვის, რომ ევარაუდა შ. ვ-ძის დასახელებული თანხით ან ამ თანხაზე მეტი ან ნაკლები თანხით გამდიდრება.

საქალაქო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია შ. ვ-ძის მოთხოვნაც ერთობლივი საქმიანობიდან მიღებული თანხიდან კუთვნილი წილის _ 15 000 აშშ დოლარის დაბრუნების შესახებ. აღნიშნული მოთხოვნა, თავის მხრივ, გამომდინარეობდა სამოქალაქო კოდექსის 954-ე მუხლიდან, რომლის მიხედვით, თუ სპეციალურად სხვა რამ არ არის დადგენილი, თითოეულ მოწილეს ეკუთვნის თანაბარი წილი. მოცემული მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობა საქალაქო სასამართლომ იმით დაასაბუთა, რომ მოთხოვნის საფუძვლიანობის დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეში არ არსებობდა.

ნ. ბ-ძის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოტივად საქალაქო სასამართლომ მის დაუსაბუთებლობაზე მიუთითა და აღნიშნა, რომ მხარის მიერ ფაქტების ზოგადად აღწერა, არ წარმოადგენდა სარჩელის დასაბუთებას.

ამდენად, იმ მიზეზით, რომ მხარეებმა ვერ მოახერხეს მათ მიერ სარჩელში მოყვანილი ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურება, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ მათი მოთხოვნები არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას (ტომი II, ს.ფ. 127-137).

საქალაქო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შ. ქ-ძემ (წარმომადგენელი ვალერიან გიორგაძე), რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შ. ვ-ძისათვის მის სასარგებლოდ 12 000 აშშ დოლარის დაკისრება.

აპელანტის აზრით, საქმეში არსებული მტკიცებულებები იძლეოდა დასკვნის საფუძველს, რომ კომბინირებული საკვების დამამზადებელი საამქროსათვის შ. ქ-ძის მიერ გაღებული ხარჯი შეადგენდა 25 000 აშშ დოლარს. აქედან, სამშენებლო სამუშაოებს მოხმარდა 13 000 აშშ დოლარი, ხოლო 12 000 აშშ დოლარით შეძენილ იქნა მოწყობილობა-დანადგარების გარკვეული ნაწილი. აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებას ცხადყოფდა სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა, რომლის მიხედვით, საამქროს სარგებლობაში არსებული შენობის სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოებისათვის გაწეულმა ხარჯმა შეადგინა 16 120 ლარი, რომელიც 1996 წელს მოქმედი ვალუტის კურსის შესაბამისად შეადგენდა სწორედ 13 000 აშშ დოლარს. ის გარემოება, რომ საამქროს ფუნქციონირებისათვის საჭირო მოწყობილობა-დანადგარების შეძენა შეთანხმებით შ. ქ-ძეს ევალებოდა, თავად სასამართლომაც დადგენილად მიიჩნია.

გარდა ამისა, ერთ-ერთმა პარტნიორმა ნ. ბ-ძემ 2007 წლის 28 მაისს წარდგენილი შეგებებული სარჩელით დაადასტურა ის ფაქტი, რომ საამქროს მოწყობაში შ. ქ-ძის მიერ გაღებულმა ხარჯმა შეადგინა 32 500 ლარი, რაც იმ დროისათვის არსებული კურსის მიხედვით იყო 25 000 აშშ დოლარი.

აპელანტმა ყურადღება მიაქცია ერთობლივი საქმიანობის კიდევ ერთი მონაწილის _ ა. ს-ძის ახსნა-განმარტებაზე, სადაც ამ უკანასკნელმა აღნიშნა, რომ საამქროს ფუნქციონირებისათვის (როგორც შენობის მოწყობის, ისე დანადგარების შეძენისათვის) საჭირო თანხები შ. ქ-ძემ გაიღო და იგი შეადგენდა 25 000 აშშ დოლარს.

აპელანტმა მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 169-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ მხარე არასაპატიო მიზეზით არ ასრულებს ექსპერტის მითითებებს ან სხვაგვარად ხელს უშლის ექსპერტიზის ჩატარებას, მოწინააღმდეგე მხარის პოზიცია ჩაითვლება დადასტურებულად. მისი აზრით, მოცემულ მუხლზე დაყრდნობით სასამართლოს უნდა მიეჩნია, რომ შ. ქ-ძის მიერ შეძენილი და შ. ვ-ძის მიერ გასხვისებული დანადგარების ღირებულება შეადგენდა 13 000 აშშ დოლარს, რადგან დანადგარების გასხვისებით მოპასუხემ ხელი შეუშალა ექსპერტიზას, შეეფასებინა ისინი (ტომი II, ს.ფ. 142-152).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე შეგებებული სააპელაციო საჩივარი წარადგინა შ. ვ-ძემ, რომელმაც შეგებებულ სარჩელში ჩამოყალიბებული საფუძვლებით მოითხოვა ერთობლივი საქმიანობიდან მიღებული მოგებიდან (57 000 აშშ დოლარი) მისი წილის _ 15 000 აშშ დოლარის შ. ქ-ძისათვის დაკისრება (ტომი II, ს.ფ. 160-162).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 21 იანვრის განჩინებით შ. ქ-ძის სააპელაციო საჩივარი და შ. ვ-ძის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და დადგენილად ცნო ისინი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად. ამავე კოდექსის 931-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს წერილობით ან ზეპირად (1999 წელს მოქმედი რედაქცია).

მხარეთა მიერ ერთობლივი საქმიანობის განხორციელებისათვის საამქროს მშენებლობის დაწყებით, კომბინირებული საკვების რეალიზაციითა და ტერიტორიის გამოყოფით დასტურდებოდა, რომ ისინი შეთანხმდნენ ერთობლივი საქმიანობის განხორციელების შესახებ.

ასევე დგინდებოდა, რომ მხარეებმა 1999 წელს შეწყვიტეს საწარმოს საქმიანობა. შესაბამისად, მათ შეწყვიტეს ერთობლივი საქმიანობის თაობაზე ზეპირი ხელშეკრულება.

სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია შ. ქ-ძის მოთხოვნა შ. ვ-ძის, როგორც უსაფუძვლოდ გამდიდრებულის მიმართ 12 000 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე და აღნიშნულთან დაკავშირებით მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 991-ე მუხლზე. კანონის დასახელებული ნორმის თანახმად, პირი, რომელიც სხვის ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა სხვა საშუალებითაც, გარდა იმისა, რაც გათვალისწინებულია ამ თავში, მოვალეა დაუბრუნოს მას მიღებული. მოცემული მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობა სააპელაციო სასამართლომ იმით დაასაბუთა, რომ საქმეზე დაუდგენელი იყო ფაქტი _ შ. ვ-ძემ დაშალა და გაყიდა თუ არა რაიმე ქონება, რომელიც წარმოადგენდა საამქროში შ. ქ-ძის მიერ შეძენილ ქონებას.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოთხოვნა ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტის შესახებ ასევე არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, რამდენადაც მხარეებმა თავადვე მიუთითეს, რომ 1999 წელს ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება შეწყდა.

საამქროს შემოსავალ-გასავლის თაობაზე საქმეში არსებული ცნობის ასლით, რომელსაც ხელს აწერდნენ შ. ქ-ძე, შ. ვ-ძე, ნ. ბ-ძე და თ. გ-ძე, დგინდებოდა, რომ მთლიანად შემოსავალმა 70 000 აშშ დოლარი შეადგინა. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული ვერ გამოდგებოდა იმის მტკიცებულებად, რომ უშუალოდ შ. ქ-ძემ საამქროს მშენებლობისათვის და მოწყობილობა-დანადგარების შესაძენად 25 000 აშშ დოლარი დახარჯა.

იმის გათვალისწინებით, რომ საქმის განხილვის მომენტისათვის საამქროში მოწყობილობა-დანადგარები აღარ არსებობდა, სააპელაციო სასამართლომ მოთხოვნა საამქროს რეალურად გაყოფისა და წინააღმდეგ შემთხვევაში მისი აუქციონზე რეალიზაციის თაობაზე უსაფუძვლოდ მიიჩნია.

სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლით გათვალისწინებული იყო ხანდაზმულობის 10-წლიანი ვადა. რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსი არ ადგენდა რაიმე კონკრეტულ ვადას უსაფუძვლო გამდიდრებასთან დაკავშირებით სარჩელის აღძვრის შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაზე სწორედ ხანდაზმულობის საერთო ვადა (10 წელი) უნდა გავრცელებულიყო.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან მხარეთა შორის ხელშეკრულება შეწყდა 1999 წელს, ხოლო სარჩელი შ. ქ-ძემ წარადგინა 2004 წელს, მოთხოვნა წილის რეალურად გამოყოფის ნაწილში ხანდაზმული იყო, ხოლო უსაფუძვლო გამდიდრების ნაწილში ასეთად ვერ ჩაითვლებოდა.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, შ. ვ-ძის შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა, რომელიც მდგომარეობდა მოპასუხისათვის ერთობლივი საქმიანობის განხორციელების შედეგად მიღებული მოგებიდან (57 000 აშშ დოლარი) მისი წილის (15 000 აშშ დოლარი) დაკისრებაში, უნდა მოწერიგებულიყო სპეციალური ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმებით _ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავით გათვალისწინებული წესებით. სამოქალაქო კოდექსის 935-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს, შემოსავლები მონაწილეებს შორის ნაწილდება თანაბრად.

რამდენადაც მოცემულ შემთხვევაში შ. ვ-ძემ თავისი წილი განსაზღვრა უძრავი ქონების სარგებლობის უფლების გადაცემით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მისი წილი უნდა განსაზღვრულიყო მის მიერ განხორციელებული შენატანის ოდენობით, თუმცა მოცემულ შემთხვევაში შეუძლებელი იყო იმ ფაქტობრივი გარემოების დადგენა, კონკრეტულად რა ოდენობის იყო შ. ვ-ძის საკუთრება. შესაბამისად, შეუძლებელი იყო მსჯელობა რა ოდენობის წილი ეკუთვნოდა მას. აქედან გამომდინარე, საწარმოდან მიღებული თანხა მხარეთა შორის თანაბარწილად უნდა განაწილებულიყო.

იმის გათვალისწინებით, რომ საქმეზე დასტურდებოდა ერთობლივი საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლის ოდენობა _ 57 000 აშშ დოლარი, სააპელაციო სასამართლომ შ. ვ-ძის ზემომითითებული მოთხოვნა საფუძვლიანად მიიჩნია. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ არსებობდა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის სხვა საფუძველი _ მოთხოვნის ხანდაზმულობა.

შეგებებული სარჩელის ხანდაზმულობასთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა დაეფუძნა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე, 129-ე მუხლებს, ხოლო აღნიშნული ვადის ათვლა დაუკავშირდა ხელშეკრულების შეწყვეტის დროს _ 1999 წელს, რადგან მხარემ მისი უფლების დარღვევის შესახებ სწორედ ხელშეკრულების შეწყვეტის ფაქტით შეიტყო (ტომი II, ს.ფ. 211-225).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შ. ქ-ძემ (წარმომადგენელი ვალერიან გიორგაძე), რომელმაც მოითხოვა მისი სააპელაციო საჩივრის დაუკმაყოფილებლობის ნაწილში მოცემული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შ. ვ-ძისათვის მის სასარგებლოდ 12 000 აშშ დოლარის დაკისრება, შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის აზრით, საქმეში არსებული მტკიცებულებები იძლევა დასკვნის საფუძველს, რომ კომბინირებული საკვების დამამზადებელი საამქროსათვის შ. ქ-ძის მიერ გაღებული ხარჯი შეადგენს 25 000 აშშ დოლარს. აქედან, სამშენებლო სამუშაოებს მოხმარდა 13 000 აშშ დოლარი, ხოლო დანარჩენი თანხით _ 12 000 აშშ დოლარით შეძენილ იქნა მოწყობილობა-დანადგარების გარკვეული ნაწილი. აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებას ცხადყოფს სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა, რომლის მიხედვით, საამქროს სარგებლობაში არსებული შენობის სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოებისათვის გაწეულმა ხარჯმა შეადგინა 16 120 ლარი, რომელიც 1996 წელს მოქმედი ვალუტის კურსის შესაბამისად შეადგენდა სწორედ 13 000 აშშ დოლარს. ის გარემოება, რომ საამქროს ფუნქციონირებისათვის საჭირო მოწყობილობა-დანადგარების შეძენა შეთანხმებით შ. ქ-ძეს ევალებოდა, თავად სასამართლომაც დადგენილად მიიჩნია.

ერთობლივი საქმიანობის კიდევ ერთი მონაწილის _ ა. ს-ძის ახსნა-განმარტებით, საამქროს ფუნქციონირებისათვის (როგორც შენობის მოწყობის, ისე დანადგარების შეძენისათვის) საჭირო თანხები შ. ქ-ძემ გაიღო და იგი შეადგენდა 25 000 აშშ დოლარს.

მტკიცებულებათა სათანადო წესით შეფასების შემთხვევაში სასამართლო გაიზიარებდა საქმეზე დაკითხული ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეების (გარდა შ. ვ-ძისა) განმარტებას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოწყბილობა-დანადგარები არ შეუძენია შ. ვ-ძეს, რადგან მისი ვალდებულება შემოიფარგლებოდა მხოლოდ კომბინირებული საამქროს მშენებლობისათვის ტერიტორიის გამოყოფით. ასეთ ვითარებაში არსებობს საფუძველი დასკვნისათვის, რომ აღნიშნული დანადგარები სწორედ შ. ქ-ძის მიერაა შეძენილი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 169-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ მხარე არასაპატიო მიზეზით არ ასრულებს ექსპერტის მითითებებს ან სხვაგვარად ხელს უშლის ექსპერტიზის ჩატარებას, მოწინააღმდეგე მხარის პოზიცია ჩაითვლება დადასტურებულად. მოცემულ მუხლზე დაყრდნობით სასამართლოს უნდა მიეჩნია, რომ შ. ქ-ძის მიერ შეძენილი და შ. ვ-ძის მიერ გასხვისებული დანადგარების ღირებულება შეადგენდა 12 000 აშშ დოლარს, რადგან დანადგარების გასხვისებით მოპასუხემ ხელი შეუშალა ექსპერტიზას, შეეფასებინა ისინი.

სააპელაციო სასამართლომ, მართალია, უარი უთხრა შ. ვ-ძეს სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე ხანდაზმულობის გამო, მაგრამ იმავდროულად დაადგინა, რომ შ. ვ-ძის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყო, რაც არასწორია. შ. ქ-ძეს ერთობლივი საქმიანობის არც ერთი მონაწილის, მათ შორის, არც შ. ვ-ძის მიმართ, თანხის გადახდის ვალდებულება არ გააჩნია. ამგვარი დასკვნის გამოტანისას სასამართლო დაეყრდნო ცნობას საამქროს შემოსავალ-გასავლის შესახებ, თუმცა ყურადღება არ მიაქცია იმ გარემოებაზე, რომ შ. ვ-ძემ ვერ წარადგინა მითითებული ცნობის დედანი. თავად დოკუმენტის ასლიდან აშკარად შეიმჩნევა განსხვავებული კალიგრაფიით მასში განხორციელებული ჩანამატები, ასევე გაურკვეველი პირის მინაწერი იმის შესახებ, თითქოს შ. ქ-ძემ წაიღო 70 000 აშშ დოლარი. მოცემულ დოკუმენტში არაა საუბარი იმაზე, რომ შ. ქ-ძე იყო პასუხისმგებელი პირი, რომელიც აწარმოებდა პროდუქციიდან შემოსული თანხების აღრიცხვიანობას და შენახვას. ამ უკანასკნელის მიერ თითქოსდა თანხების მითვისების ფაქტზე, როგორც უკვე აღინიშნა, საუბარია დოკუმენტზე განხორციელებულ მინაწერში, რომელიც შეეძლო განეხორციელებინა ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს (ტომი II, ს.ფ. 238-245, 264-275).

საკასაციო სასამართლოს 2009 წლის 14 ივლისის სხდომაზე საკასაციო საჩივრის განხილვისას, მხარეებმა განაცხადეს, რომ შეთანხმდნენ და წარმოადგინეს შემდეგი შინაარსის მორიგების აქტი:

პროცესის მონაწილე მხარეები _ მოსარჩელე შ. ქ-ძე და მოპასუხე შ. ვ-ძე (წარმომადგენელი გ. წ-ძე), შეთანხმდნენ მორიგების შემდეგ პირობებზე:

1. შ. ქ-ძე თანახმაა, რომ შ. ვ-ძისგან მიიღოს 3000 (სამი ათასი) აშშ დოლარი, უარს ამბობს თავის სარჩელზე/საკასაციო საჩივარზე და თანახმაა, რომ საქმის წარმოება შეწყდეს მხარეთა მორიგების გამო;

2. შ. ვ-ძე იღებს ვალდებულებას, რომ ამ მორიგების სასამართლოს მიერ დამტკიცების და კანონიერ ძალაში შესული შესაბამისი განჩინების მისთვის ჩაბარების დღიდან ათი დღის ვადაში, გადაუხადოს შ. ქ-ძეს 3000 (სამი ათასი) აშშ დოლარი.

ამ მორიგების სასამართლოს მიერ დამტკიცების შემდეგ, მხარეებს ურთიერთშორის აღარავითარი პრეტენზიები აღარ ექნებათ.

მხარეებმა მოითხოვეს მორიგების აქტის დამტკიცება და საქმეზე წარმოების შეწყვეტა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მორიგების აქტის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მორიგების აქტი უნდა დამტკიცდეს და საქმეზე წარმოება შეწყდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. ამავე კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო საქმის წარმოებას შეწყვეტს, თუ მხარეები მორიგდებიან.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მორიგების აქტი არ შეიცავს კანონსაწინააღმდეგო დებულებებს, რის გამოც შესაძლებელია მისი დამტკიცება.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მხარეთა მორიგების გამო უნდა გაუქმდეს ამ საქმეზე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, შეწყდეს საქმის წარმოება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 278-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

I. დაკმაყოფილდეს მხარეთა შუამდგომლობა და დამტკიცდეს მორიგება მხარეთა შორის შემდეგი პირობებით:

II. მხარეთა შორის მორიგების დამტკიცების გამო, გაუქმდეს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, შეწყდეს საქმის წარმოება.

III. მხარეებს განემარტოთ, რომ სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება. მორიგების პირობების შეუსრულებლობის შემთხვევაში მოხდება გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულება.

V. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.