ას-282-604-09 8 ივნისი, 2009 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ქუთაისის ჰუმანიტარული და სამართლის ინსტიტუტი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ქუთაისის მე-9 საჯარო სკოლა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 30 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ქუთაისის მე-9 საჯარო სკოლის დირექტორმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ჰუმანიტარული და სამართლის ინსტიტუტის მიმართ, მესამე პირების _ საქართველოს მეცნიერებისა და განათლების სამინისტროსა და ქ.ქუთაისის მერიის მონაწილეობით, რომლითაც მოითხოვა უკანონო მფლობელობიდან სკოლის უძრავი ქონების შემადგენელი ნაწილის გამოთხოვა შემდეგი საფუძვლებით: ქ.ქუთაისის გამგეობის 1992 წლის 6 ნოემბრის ¹19.36.1148 გადაწყვეტილებით მოპასუხეს ნება დაერთო, მე-9 საჯარო სკოლის შრომით სასწავლო სახელოსნოზე ეწარმოებინა დაშენებითი სამუშაოები არსებულ პროექტში სათანადო ცვლილებების გათვალისწინებით. მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, საჯარო სკოლებს უსასყიდლო უზუფრუქტის წესით გადაეცათ სკოლის უძრავი ქონება, თუმცა მოსარჩელემ აღნიშნული სახელშეკრულებო ურთიერთობა ვერ განახორციელა სკოლაში ინსტიტუტის არსებობის გამო. მე-9 საჯარო სკოლის დირექციამ არაერთხელ უშედეგოდ მიმართა შესაბამის ორგანოებს. სადავო დაშენება უკანონოა, იგი სკოლის გეგმა-ნახაზში (პროექტში) არ დაფიქსირებულა და ქალაქის მთავარ არქიტექტორთანაც არ შეთანხმებულა, ასევე არ არსებობდა ხელშეკრულების არანაირი ფორმა სკოლასა და ინსტიტუტს შორის ან შესაბამის ორგანოებს შორის, რომლითაც უნდა განსაზღვრულიყო მხარეთა უფლებები და ვალდებულებები. სადავო დაშენებით ილახება «ზოგადი განათლების შესახებ” საქართველოს კანონის 36.2 მუხლითა და სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლით გათვალისწინებული მოსარჩელის უფლებები. ამასთან, მე-9 საჯარო სკოლის შენობა-ნაგებობანი წარმოადგენდა საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს ბალანსზე რიცხულ უძრავ ქონებას. აქედან გამომდინარე, ნებისმიერი მშენებლობა ნებადართული და შეთანხმებული უნდა ყოფილიყო სამინისტროსთან.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს 2007 წლის 21 თებერვლის .¹01-15-10\2764 წერილით დასტურდება, რომ ქუთაისის ჰუმანიტარული და სამართლის ინსტიტუტი მე-9 საჯარო სკოლის შენობაში სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე არ განთავსებულა. 1992 წლის 15 სექტემბერს სამინისტრომ მოპასუხის სახელზე გასცა ¹01.17.08\1423 ინსტიტუტის საქმიანობის ლიცენზია, ამდენად, ინსტიტუტის სადავო შენობაში განთავსება შეთანხმებული იყო განათლების სამინისტროსთან. სკოლის დირექტორის 1997 წლის 1 აგვისტოს ¹677 წერილით ირკვევა, რომ ინსტიტუტსა და სკოლას საერთო დერეფანი, გასასვლელი და სხვა სახის კომუნიკაციები გააჩნია, რაც ეკუთვნის ინსტიტუტს, ხოლო 2005 წლის 16 მაისის ¹187 წერილით სკოლის დირექტორი მიმართავს რა ქ.ქუთაისის საქალაქო საბჭოს, თანხმობას გამოხატავს, რომ მოპასუხემ გაიფორმოს მის მიერ აშენებული შენობა საკუთრებაში. აღსანიშნავია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლი მოქმედებს მხოლოდ მესაკუთრესთან მიმართებაში, საქმეში კი არ მოიპოვება არავითარი დოკუმენტი, რომლითაც სადავო ქონებაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლება დადასტურებოდა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ქუთაისის მე-9 საჯარო სკოლის ყოფილი შრომით სასწავლო შენობაზე დაშენებული ფართი გამოთხოვილ იქნა მოპასუხის მფლობელობიდან, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 30 იანვრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი: ქ.ქუთაისში, ... ქუჩა ¹51-ის, ასევე ... ქუჩის მე-2 შესახვევის ¹5-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის მესაკუთრეა სახელმწიფო, ხოლო უზუფრუქტუარი იმავე ქონებაზე _ სსიპ ქუთაისის მე-9 საჯარო სკოლა. საქმეში წარმოდგენილი 2009 წლის 29 იანვრით დათარიღებული ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ გაცემული ცნობის თანახმად ზემოაღნიშნულ მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური ინვენტარიზაციით 1938 წლიდან აღრიცხულია განათლების განყოფილების მე-9 საშუალო სკოლის სახელზე. ჰუმანიტარული და სამართლის ინსტიტუტის მიერ წარდგენილი 1992 წლის 25 ოქტომბრის იჯარის ხელშეკრულების მიხედვით, რომელიც გაფორმებულია ქ.ქუთაისის განათლების განყოფილების მე-9 საშუალო სკოლა-გიმნაზიის დირექტორსა და ჰუმანიტარული და სამართლის ინსტიტუტის რექტორს შორის, სადავო ფართზე დაიდო საიჯარო ხელშეკრულება 20 წლის ვადით და საიჯარო ქირის ოდენობად განისაზღვრა წელიწადში 25000 მანეთი. ხელშეკრულების დადებიდან 10 დღის ვადაში, ქ.ქუთაისის გამგეობის გადაწყვეტილებით, ქ.ქუთაისის ჰუმანიტარულ და სამართლის ინსტიტუტს ნება დაერთო, განათლების განყოფილების მე-9 საშუალო სკოლის შრომით სასწავლო სახელოსნოზე ეწარმოებინა დაშენებითი სამუშაოები არსებულ პროექტში სათანადო ცვლილებების გათვალისწინებით, რომელიც შეთანხმებული იქნებოდა ქალაქის მთავარ არქიტექტორთან. 1996 წელს სადავო ფართზე გაფორმდა ერთწლიანი იჯარის სამმხრივი ხელშეკრულება სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ქუთაისის სამმართველოს, მე-9 საშუალო სკოლა-გიმნაზიის დირექტორსა და ჰუმანიტარული და სამართლის ინსტიტუტს შორის. საიჯარო ვადის გასვლის შემდეგ მხარეებს ან სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ქუთაისის სამმართველოს შორის რაიმე სამართლებრივი ურთიერთობა არ ყოფილა. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტი, რომ 1992 წლის 25 ოქტომბრის ხელშეკრულების პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტით ინსტიტუტმა სადავო შენობაზე საკუთრების უფლება მოიპოვა. სასამართლოს მოსაზრებით, ხელშეკრულების მითითებული პუნქტის შესაბამისად, სკოლა-გიმნაზიის დირექტორი და ინსტიტუტის რექტორი მართლაც შეთანხმდნენ, რომ ინსტიტუტს დაეშენებინა ეზოში მდებარე სათავსებზე შემდგომი საკუთრების უფლების მინიჭებით. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების გადაცემისა და მინიჭებისათვის მხოლოდ წერილობითი შეთანხმება საკმარისი არ არის და უფლების გადაცემა ერთი პირის მიერ მეორის მიმართ ნამდვილი უფლების საფუძველზე უნდა განხორციელდეს, ამგვარი უფლებამოსილება კი სკოლა-გიმნაზიის დირექტორს არ გააჩნდა, ვინაიდან სკოლა მხოლოდ სარგებლობდა და ბალანსზე ფლობდა სადავო შენობას. ამდენად, პალატამ ჩათვალა, რომ ჰუმანიტარულ და სამართლის ინსტიტუტს არ გააჩნია სადავო შენობის დაკავების სამართლებრივი საფუძველი. სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ სკოლის სასწავლო სახელოსნოზე მხოლოდ დაშენებითი სამუშაოების წარმოება არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს შენობის მართლზომიერი ფლობის საფუძვლად. სასამართლოს მითითებით, საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ ნივთის მართლზომიერი ფლობისა და დაკავების უფლება ჰუმანიტარულმა და სამართლის ინსტიტუტმა თავდაპირველად 1992 წლიდან მოსარჩელესთან გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე მოიპოვა, ხოლო შემდგომ, 1996 წელს ეს უფლება მესაკუთრესა და ბალანსთმფლობელთან დადებული ახალი სამმხრივი ერთწლიანი იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე შეიძინა. პალატამ მიიჩნია, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, აპელანტმა ვერ დაადასტურა, რომ აღნიშნული სამართლებრივი ურთიერთობა მხარეთა შორის კვლავაც გრძელდება. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 50-ე მუხლით და მუთითა, რომ მოსარჩელეს სკოლის შენობა გადაეცა უვადო და უსასყიდლო ხელშეკრულების საფუძველზე, იგი სკოლის შენობისა და მიწის იმ ფართის მართლზომიერი მფლობელია, რომლის განუყოფელ ნაწილსაც სადავო შენობა წარმოადგენს და გააჩნია სამოქალაქო კოდექსის 161-ე მუხლით გათვალისწინებული უფლება-მოვალეობანი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ქუთაისის ჰუმანიტარულმა და სამართლის ინსტიტუტმა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ მე-9 საჯარო სკოლა არ იყო სადავო შენობის მესაკუთრე, შესაბამისად, განსახილველი სარჩელის აღძვრის უფლება არ გააჩნდა. სასამართლოს არ შეუფასებია საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და ყურადღების მიღმა დარჩა ის გარემოება, რომ ქუთაისის მერის 1992 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ქუთაისის ჰუმანიტარულ და სამართლის ინსტიტუტს ნება დართო, აეშენებინა მეორე სართული, რისი მშენებლობისა და მოწყობის ხარჯი კასატორმა გასწია. დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა, რომ სადავო ინსტიტუტის სკოლის ტერიტორიაზე განთავსების სამართლებრივი საფუძველი არც განათლების სამინისტროში მოიპოვება. ფაქტობრივად, განათლების სამინისტროს წერილით დასტურდება, რომ ინსტიტუტი სადავო ფართს კანონიერად ფლობს. საქმეში წარმოდგენილია მხარეთა შორის 1992 წლის 25 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულება, რომლითაც სკოლამ ინსტიტუტს გამოუყო ფართი 20 წლის ვადით. აღნიშნული ხელშეკრულება სასამართლომ არასწორად მიიჩნია სადავო ფართზე გაფორმებულ ხელშეკრულებად, ისევე, როგორც არასწორია ამ ნაწილში 1996 წლის სამმხრივი ხელშეკრულება 280 კვ.მ-ზე. მითითებული გარიგება ეხება უშუალოდ სკოლის ფართს და ინსტიტუტის ხარჯებით მეორე სართულად დაშენებულ, კასატორის კუთვნილ შენობასთან კავშირი არა აქვს. სააპელაციო პალატამ არასწორად გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ სახელოსნოზე დაშენებითი სამუშაოების წარმოება არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას მართლზომიერი ფლობის საფუძვლად, მაშინ, როდესაც საქმეში არის ქ.ქუთაისის გამგეობის 1992 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილება ინსტიტუტისათვის დაშენების ნებართვის შესახებ. სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული განჩინებით უკანონოდ ჩამოართვა კასატორს კუთვნილი, მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული ფართი და უსაფუძვლოდ გაამდიდრა მოწინააღმდეგე მხარე, რაც მან თავად აღიარა სამოქალაქო კოდექსის 161-ე მუხლზე მითითებისას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2009 წლის 2 აპრილის განჩინებით ქუთაისის ჰუმანიტარული და სამართლის ინსტიტუტის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ქუთაისის ჰუმანიტარული და სამართლის ინსტიტუტის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერება. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

კასატორი ვერ ასაბუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ქუთაისის ჰუმანიტარულ და სამართლის ინსტიტუტს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2009 წლის 17 მარტს ავთანდილ ბუსხრიკიძის მიერ გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ქუთაისის ჰუმანიტარული და სამართლის ინსტიტუტის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

კასატორ ქუთაისის ჰუმანიტარულ და სამართლის ინტიტუტს დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟი _ 210 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.