ას-288-545-08 19 სექტემბერი, 2008 წ.
ქ. თბილისი
სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების
საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე)
მოსამართლეები:
ნუნუ კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლალი ლაზარაშვილისხდომის მდივანი – ე.ხ-იძე
კასატორი _ მ. ლ-აძე, თ., თ. და დ. თ-შვილები
წარმომადგენელი _ გ. ს-ძე
მოწინააღმდეგე მხარე _ 1. ნ. თ-შვილი
2. რ. ო-ანი (ნ.თ-შვილის უფლებამონაცვლე ბინიდან გამოსახლების მოთხოვნის ნაწილში)
წარმომადგენელი _ თ.გ-შვილი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 17 იანვრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
დავის საგანი _ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, სავალდებულო წილის გამოყოფა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ნ. თ-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ლ-აძის მიმართ, სამოქალაქო კოდექსის 170-ე და 172-ე მუხლების საფუძველზე, ქ.თბილისში, ......... ქ.¹34-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 1995 წლის 17 თებერვლის ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის მიხედვით, მოსარჩელე არის ქ.თბილისში, ....... ქ. ¹34-ში მდებარე 540 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობის მესაკუთრე. აღნიშნული საცხოვრებელი სახლის მე-2 სართულზე არსებულ ¹13, ¹15 და ¹17 ოთახებს უკანონოდ ფლობს და სარგებლობს მ. ლ-აძე, რითაც ხელს უშლის ნ. თ-შვილს საკუთრების უფლების განხორციელებაში.
მ. ლ-აძემ, თ., თ. და დ. თ-შვილებმა ასევე სარჩელით მიმართეს სასამართლოს ნ. თ-შვილის წინააღმდეგ და მოითხოვეს სამოქალაქო კოდექსის 1307-ე, 1324-ე, 13361-ე, 1371-1374-ე მუხლების, 1421-ე მუხლის პირველი, მეორე და მესამე ნაწილების, 1424-ე, 1427-ე, 1430-1431-ე, 1433-ე, 1435-ე, 1454-ე, 1456-1457-ე, 1459-ე, 1462-ე, 1464-ე, 1469-ე, 1481-ე, 1502-ე მუხლების საფუძველზე ვ. თ-შვილის კანონისმიერ მემკვიდრეებად ცნობა, ასევე ქ.თბილისში, ........ ქ.¹34-ში მდებარე მისი დანაშთი მიწის ნაკვეთიდან და შენობა-ნაგებობებიდან მათ ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული საცხოვრებელი სახლის მე-2 სართულზე განლაგებული ¹13, ¹15 და ¹17 საცხოვრებელი ფართის სავალდებულო წილის სახით გამოყოფა შემდეგ გარემოებათა გამო: თ. თ-შვილი არის მამკვიდრებელ ვ. თ-შვილის შვილი, მ. ლ-აძე _ მამკვიდრებლის შვილის, აწ გარდაცვლილი ა. თ-შვილის მეუღლე, ხოლო თ. და დ. თ-შვილები _ მ. ლ-აძისა და ა. თ-შვილის შვილები. მოსარჩელეები წლების განმავლობაში ცხოვრობენ სადავო სახლში და ფაქტობრივად ფლობენ ვ. თ-შვილის სამკვიდროში შემავალი სახლის ნაწილს. ა. თ-შვილი გარდაიცვალა სამკვიდროს გახსნის შემდეგ, სამკვიდროს მიღებამდე. ამდენად, მემკვიდრეობითი ტრანსმისიით მოსარჩელეებზე გადადის ა.თ-შვილის სავალდებულო წილის მიღების უფლება.
ნ. თ-შვილმა სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: მამკვიდრებელი ვ. თ-შვილი გარდაიცვალა 1984 წლის 7 თებერვალს, რა დროსაც გაიხსნა მისი სამკვიდრო. ამდენად, სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს იმ დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, რომლის 547-ე მუხლის შესაბამისად ვ.თ-შვილის კანონისმიერი მემკვიდრეებიდან არასრულწლოვანი ან შრომისუუნარო არც ერთი არ იყო, ამდენად, მათ სავალდებულო წილის მიღების უფლება არ გააჩნდათ. აღსანიშნავია, რომ ვ.თ-შვილს ჰყავდა კანონისმიერი კიდევ ერთი მემკვიდრე _ დ. თ-შვილი, რის გამოც სავალდებულო წილის მიღების უფლების არსებობის შემთხვევაში მოსარჩელეთა წილი იქნებოდა არა 1/6, არამედ ქონების 1/8. ამასთან, თ. თ-შვილი წლების განმავლობაში სადავო სახლში არ ცხოვრობს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნ. თ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ქ.თბილისში, ვაზიანის ქ.¹34-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის მე-2 სართულზე არსებული ¹13, ¹15 და ¹17 ოთახები გამოთხოვილ იქნა მ. ლ-აძის, თეა და დ. თ-შვილების მფლობელობიდან და მოპასუხეები ხსენებული ფართიდან გამოსახლდნენ, მ. ლ-აძის, თ., თ. და დ. თ-შვილების სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც ამ უკანასკნელებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 17 იანვრის განჩინებით მ. ლ-აძის, თ., თ. და დ. თ-შვილების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მამკვიდრებელი _ ვ. თ-შვილი გარდაიცვალა 1984 წლის 7 თებერვალს. მას გარდაცვალების შემდეგ დარჩა პირველი რიგის მემკვიდრეები _ მეუღლე მარიამ თ-შვილი, რომელიც 1996 წელს გარდაიცვალა, შვილები _ ა. თ-შვილი, რომელიც 1985 წლის 10 მაისს გარდაიცვალა, თ. და დ. თ-შვილები. ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის უფლების საფუძველზე 1995 წლის 7 თებერვალს ნ. თ-შვილმა მიიღო სადავო სამკვიდრო ქონება _ ქ.თბილისში, ........ ქ.¹34-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი და საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღრიცხა თავის სახელზე. ვ. თ-შვილის კანონით მემკვიდრეები არ ყოფილან არასრულწლოვანი, შრომიისუუნარო ან მამკვიდრებლის რჩენაზე მყოფი პირები. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 1320-ე მუხლის საფუძველზე, ვ.თ-შვილის სამკვიდროს გახსნის დროდ მართებულად ჩათვალა 1984 წლის 7 თებერვალი და, ამავე კოდექსის 1507-ე მუხლის მეორე და მესამე ნაწილების თანახმად, სადავო ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად სწორად გამოიყენა 1964 წლის რედაქციის სამოქალაქო სამართლის კოდექსი, ვინაიდან მიუთითა, რომ მოსარჩელე მხარეს არ სურს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით დავის გადაწყვეტა. პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება, რომ თ. და ა. თ-შვილებს, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 547-ე მუხლის მიხედვით, სავალდებულო წილის მიღების უფლება არ გააჩნდათ, შესაბამისად, გარდაცვლილი ა. თ-შვილის მემკვიდრეებზე ვ.თ-შვილის სამკვიდროდან სავალდებულო წილის მიღების უფლება ვერ გადავიდოდა. სააპელაციო პალატის მითითებით, დასაბუთებულია გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნ. თ-შვილის სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე, 172-ე მუხლებით და ჩათვალა, რომ სადავო სახლის ¹13, 14 და 15 ოთახები გამოთხოვილ უნდა იქნას მ. ლ-აძის, თე., თ. და დ. თ-შვილების მფლობელობიდან, რადგან მოპასუხეები სადავო უძრავ ნივთს ფლობენ ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე და მართლზომიერ მფლობელებად მიჩნეული ვერ იქნებიან.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მ. ლ-აძემ, თ., თ. და დ. თ-შვილებმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ნ. თ-შვილმა მამკვიდრებელ ვ. თ-შვილის სამკვიდრო ნოტარიუსის მიერ 1995 წლის 7 თებერვალს გაცემული ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის საფუძველზე მიიღო და თავისი მოტივაცია სწორედ აღნიშნულ სამკვიდრო მოწმობას დააფუძნა, თუმცა სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 106-ე მუხლების მოთხოვნები, როდესაც დასახელებული მტკიცებულება საერთოდ არ გამოიკვლია და პრეიუდიციული ძალა მიანიჭა მას. სასამართლომ იხელმძღვანელა რა 1964 წლის რედაქციის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, არ გაითვალისწინა, რომ მითითებული კოდექსი ნოტარიუსის მიერ ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის გაცემას დასაშვებად მიიჩნევდა სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის მანძილზე და აღნიშნული ვადის გაშვების შემთხვევაში უნდა მომხდარიყო მისი სასამართლო წესით აღდგენა. სააპელაციო და საქალაქო სასამართლოებმა ყურადღება არ მიაქციეს მოცემული დავის არსს. ფაქტობრივად, გასარკვევი იყო სადავო ქონებაზე კასატორთა, როგორც კანონისმიერ მემკვიდრეთა და ნ.თ-შვილის, როგორც ანდერძისმიერი მემკვიდრის, თანასაკუთრების საკითხი, საჭირო იყო იდეალური თანასაკუთრებიდან რეალური წილის დაანგარიშება და გამოყოფა, ასევე მხარეთა თანასაკუთრების წარმოშობის საფუძვლების შესწავლა. პალატამ არ იმსჯელა სააპელაციო საჩივარში მითითებულ გარემოებაზე, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში დავის საგანი არასრულად იქნა მითითებული. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებას საფუძვლად დაუდო 1995 წლის 7 თებერვალს ნოტარიუსის მიერ ნ.თ-შვილის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობა ვ. თ-შვილის დანაშთი ქონების მიღების თაობაზე, თუმცა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 106-ე მუხლის დარღვევით, არ გამოიკვლია აღნიშნული მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა.
საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 19 სექტემბრის სხდომაზე საქმის განხილვისას სასამართლოს განჩინებით კასატორების შუამდგომლობის საფუძველზე სადავო ბინიდან გამოსახლების ნაწილში მოსარჩელე ნ. თ-შვილის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა რ. ო-ანი.P
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო შემდეგი გარემოებები: მამკვიდრებელი _ ვ. თ-შვილი გარდაიცვალა 1984 წლის 7 თებერვალს. მას გარდაცვალების შემდეგ დარჩა პირველი რიგის მემკვიდრეები _ მეუღლე მარიამ თ-შვილი, რომელიც 1996 წელს გარდაიცვალა, შვილები _ ა. თ-შვილი, რომელიც 1985 წლის 10 მაისს გარდაიცვალა, თ. და დ. თ-შვილები. ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის უფლების საფუძველზე 1995 წლის 7 თებერვალს ნ. თ-შვილმა მიიღო სადავო სამკვიდრო ქონება _ ქ.თბილისში, ........... ქ.¹34-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი და საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღრიცხა თავის სახელზე. ვ. თ-შვილის კანონით მემკვიდრეები არ ყოფილან არასრულწლოვანი, შრომისუუნარო ან მამკვიდრებლის რჩენაზე მყოფი პირები.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ლ-აძის, თ., თ. და დ. თ-შვილების საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.
საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და საკასაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად ვერ ჩაითვლება, კერძოდ:
კასატორი სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას უკანონოდ მიიჩნევს იმ საფუძვლით, რომ სასამართლომ სრულად არ იმსჯელა მ. ლ-აძის, თ., თ. და დ. თ-შვილების სასარჩელო მოთხოვნაზე, ვინაიდან მოთხოვნის არსს წარმოადგენდა კასატორთა, როგორც კანონისმიერი მემკვიდრეებისა და ნ. თ-შვილის, როგორც ანდერძისმიერი მემკვიდრის, თანასაკუთრების დადგენა.
სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სსკ-ის მე-3-4 მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (სსკ-ის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა. ამდენად, სასამართლო, სამოქალაქო საქმის განხილვისას შებოჭილია მხარეთა მოთხოვნებით და მას არა აქვს უფლება, იმსჯელოს იმ საკითხებზე, რაც სარჩელით არ არის განსაზღვრული. მოცემულ შემთხვევაში მ. ლ-აძის, თ., თ. და დ. თ-შვილების სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა ვ. თ-შვილის კანონისმიერ მემკვიდრედ ცნობა და სავალდებულო წილის გამოყოფა, შესაბამისად, სასამართლომ დავა განიხილა სწორედ მოსარჩელეთა მოთხოვნის ფარგლებში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მიზანშეუწონელია კასატორის მოსაზრების გაზიარება, რომ სასამართლოს უნდა ემსჯელა სადავო ნივთზე მხარეთა თანასაკუთრების უფლებაზე.
ასევე უსაფუძვლოა კასატორის პრეტენზია, რომ სასამართლომ კანონდარღვევით (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 106-ე მუხლები) არ იმსჯელა ნ.თ-შვილის სახელზე გაცემული ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობის კანონიერებაზე. აღნიშნული მტკიცებულების საეჭვოობა კასატორს კანონით დადგენილი წესით სადავოდ არ გაუხდია, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ, სამართალწარმოების შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, სავსებით სწორად არ შეამოწმა მითითებული მტკიცებულების საფუძველზე ნ.თ-შვილის უფლების დადგენის სისწორე.
საკასაციო სასამართლო კასატორის არგუმენტის საწინააღმდეგოდ სრულიად ეთანხმება სააპელაციო პალატის სამართლებრივ შეფასებას სავალდებულო წილზე უფლების მოპოვების საკითხში და მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მესამე ნაწილზე დაყრდნობით სწორად იქნა გამოყენებული საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 547-ე მუხლი. იმის გათვალისწინებით, რომ ვ.თ-შვილის სამკვიდრო გაიხსნა 1984 წლის 7 თებერვალს, სამკვიდროსთან დაკავშირებული დავა უნდა შეფასდეს იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, რომლის 547-ე მუხლით სავალდებულო წილის მიღების უფლება გააჩნიათ სამკვიდროს დამტოვებლის არასრულწლოვან ან არაშრომისუნარიან შვილებს (მათ შორის შვილობილებს), აგრეთვე, გარდაცვლილის არაშრომისუნარიან მეუღლეს, მშობლებს (მშვილებლებს) და მის რჩენაზე მყოფ სხვა მემკვიდრეებს. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ ვ.თ-შვილის სამკვიდროსთან მიმართებით ამ კატეგორიის მემკვიდრეებს წარმოადგენდნენ.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შეამოწმა რა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ასკვნის, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება კანონიერია და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
მ. ლ-აძის, თ., თ. და დ. თ-შვილების საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 17 იანვრის განჩინება დარჩეს უცვლელი.
სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.
საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
