საქმე N:ას-290-612-09

ას-290-612-09 28 ივლისი, 2009წ.

თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლალი ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნუნუ კვანტალიანი

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი (მოპასუხე) _ რ. ე-ა, წარმომადგენელი გ. მ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ .. .. ბიურო, წარმომადგენლები: ვ. ხ-ი, მ. მ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2005 წლის 8 ივლისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა .. .. ბიურომ მოპასუხე რ. ე-ს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა “ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ” კანონის 22-ე მუხლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების სახით 3750 ლარის დაკისრება.

სასარჩელო განცხადებიდან და მასზე თანდართული მასალებიდან ირკვევა, რომ 2001 წლის 21 სექტემბერს, დაახლოებით 11.00 საათზე, რ. ე-ა, რომელიც მინდობილობით მართავდა ჯ. ბ-ის კუთვნილ, “ვაზ-2107” მარკის ... ავტომანქანას, შეეჯახა ფეხით მოსიარულე ლ. რ-ს, რომელიც მიყენებული დაზიანების შედეგად გარდაიცვალა;

ავტომობილს ტექნიკური დათვალიერება გავლილი არ ჰქონდა და იგი სავალდებულო წესით დაზღვეული არ ყოფილა.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ, რამდენადაც ავტოსაგზაო შემთხვევა მოხდა დაუზღვეველი ავტოტრანსპორტით, “ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ” კანონის 22-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, .. .. ბიუროში წარდგენილ იქნა დაზარალებულის (გარდაცვლილ ლ. რ-ის მეუღლის) განცხადება ზიანის ანაზღაურების შესახებ. .. .. ბიურომ განიხილა წარდგენილი საბუთები და აანაზღაურა ზიანი ამავე კანონის მე-11 მუხლით გათვალისწინებული ოდენობით _ 3750 ლარით.

“ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ” კანონის მე-3 მუხლის თანახმად, ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელი ვალდებულია, დააზღვიოს თავისი სამოქალაქო პასუხისმგებლობა მის მფლობელობაში არსებულ ავტოტრანსპორტზე. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხემ დაარღვია აღნიშნული კანონის მე-3 მუხლის მოთხოვნები, ვინაიდან მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, სავალდებულო წესით არ დააზღვია სამოქალაქო პასუხისმგებლობა მის კუთვნილებაში არსებულ სატრანსპორტო საშუალებაზე და უკანონო ქმედებით ზიანი მიაყენა .. .. ბიუროს. შესაბამისად, “ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ” 22-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, ბიურო უფლებამოსილი იყო, პასუხისმგებელი პირის დადგენის შემთხვევაში გაცემული თანხის რეგრესული მოთხოვნა წაეყენებინა უშუალოდ ზიანის მიმყენებელი პასუხისმგებელი პირის, კონკრეტულ შემთხვევაში რ. ე-სათვის (ტომი I, ს.ფ. 1-3).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 4 ნოემბრის გადაწყვეტილებით .. .. ბიუროს სარჩელი დაკმაყოფილდა, რ. ე-ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ზიანის ანაზღაურება 3750 ლარის ოდენობით.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ 2001 წლის 21 სექტემბერს რ. ე- მინდობილობით მართავდა ჯ. ბ-ის კუთვნილ ავტომანქანას; ავტომანქანა დაზღვეული არ ყოფილა “ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხიმსგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ” კანონის მე-3 მუხლის შესაბამისად; .. .. ბიურომ დაზარალებულ ლ. რ-ს 2002 წლის 25 ოქტომბერს აუნაზღაურა საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანი 3750 ლარის ოდენობით.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა “ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ” კანონის მე-3, მე-11, 22-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ მფლობელი ვალდებულია, დააზღვიოს თავისი სამოქალაქო პასუხისმგებლობა მის მფლობელობაში არსებულ ყოველ ავტომოტოტრანსპორტზე. მფლობელს, რომელიც არ დააზღვევს თავის სამოქალაქო პასუხისმგებლობას, ეკისრება სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება; დაზარალებულს სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანისათვის სიკვდილის შემთხვევაში უნაზღაურდება ზიანი 100 პროცენტის ოდენობით, სადაზღვევო თანხის სიდიდე არ შეიძლება იყოს 3750 ლარზე ნაკლები; .. .. ბიუროდან ხორციელდება იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც გამოწვეულია დაუზღვეველი ავტოტრანსპორტით და პასუხისმგებელი პირის დადგენის შემთხვევაში ბიურო უფლებამოსილია, რეგრესული მოთხოვნა წაუყენოს უშუალოდ ზიანის მიმყენებელს.

გარდა ამისა, საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, ზიანის ანაზღაურების მოვალეობა ეკისრება სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს. სატრანსპორტო საშუალების მფლობელად არ ჩაითვლება პირი, რომელიც მართავდა სატრანსპორტო საშუალებას მფლობელის ნებართვის გარეშე ან შრომითი ურთიერთობის საფუძველზე, ან თუ ეს სატრანსპორტო საშუალება მას გადაცემული ჰქონდა მფლობელისაგან.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით საქალაქო სასამართლომ დაასკვნა, რომ დაზარალებულს ზიანი უნდა ანაზღაურებოდა .. .. ბიუროდან, რომელსაც უფლება გააჩნდა, რეგრესული მოთხოვნა წაეყენებინა ავტომანქანის მფლობელისათვის. საქმეზე დგინდებოდა, რომ ავტომანქანის მფლობელი იყო რ. ე-ა, რომელიც ავტომანქანას მართავდა მინდობილობით და რომლის შეჯახების შედეგად გარდაიცვალა ლ. რ-ი. ამდენად, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რ. ე-ა პასუხისმგებელი იყო 3750 ლარის ანაზღაურებაზე (ტომი I, ს.ფ. 32).

საქალაქო სასამართლოს მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რ. ე-მ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

აპელანტი განმარტავდა, რომ “ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელი არის პირი, რომლის საკუთრებაშია ავტომოტოტრანსპორტი ან მართლზომიერად განაგებს მას. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, მინდობილობა მას ანიჭებდა მხოლოდ მართვის უფლებას. მოპასუხის მიმართ დასახელებული კანონის გამოყენება არაკანონიერი იყო, ვინაიდან იგი ავტომანქანის არც მესაკუთრეს და არც მფლობელს არ წარმოადგენდა.

აპელანტი არასწორად მიიჩნევდა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ .. .. ბიუროს გააჩნდა ზიანის მიმყენებლისაგან რეგრესის წესით თანხის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება. მისი აზრით, აღნიშნული დასკვნის გამოტანისას საქალაქო სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია იმ გარემოებას, რომ “ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ” კანონის შესაბამისად, სადაზღვევო ორგანიზაცია დაზარალებულს არ აუნაზღაურებს მიყენებულ ზიანს, თუ იგი გამოწვეულია თვით დაზარალებულის განზრახი ქმედებით (მუხლი 10). ამასთან, დაზარალებული ვალდებულია, წარუდგინოს მზღვეველს მისთვის ცნობილი ყველა არსებითი ინფორმაცია, რომელიც ზიანის მიყენებას და მფლობელის ბრალეულობას ეხება (მუხლი 13). საქართველოს სავალდებულო დაზღვევის ფონდის დებულების მე-11 მუხლის შესაბამისად, დაზარალებულის წარმომადგენელმა უნდა წარადგინოს დაუზღვეველი შემთხვევის გამო პასუხისმგებელი პირის მიმართ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი. სადავო შემთხვევაში კი გამომძიებლის 2001 წლის 10 ოქტომბრის დადგენილების თანახმად რ. ე-ს მიმართ არ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არარსებობის გამო (ტომი I, ს.ფ. 36-39).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 19 დეკემბრის განჩინებით რ. ე-ს სააპელაციო საჩივარი საქმის მასალებთან ერთად განსჯადობით განსახილველად გადაეცა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე, საჯარო სამართლის იურიდიული პირი _ .. .. ბიურო, მოპასუხე ფიზიკური პირისაგან, რ. ე-საგან, ითხოვდა თანხის ანაზღაურებას “ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ” კანონის 22-ე მუხლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე, რომლის თანახმად, პასუხისმგებელი პირის დადგენის შემთხვევაში ბიურო უფლებამოსილია, გაცემული თანხის რეგრესული მოთხოვნა წაუყენოს უშუალოდ ზიანის მიმყენებელ პასუხისმგებელ პირს. სატრანსპორტო საშუალების ექსპლოატაციის შედეგად დამდგარი ზიანის ანაზღაურების საკითხი რეგულირდება სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლით. ანუ, მოცემულ შემთხვევაში ადგილი აქვს სატრანსპორტო საშუალების ექსპლოატაციის შედეგად დამდგარი ზიანის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის მიერ გადახდილი თანხის რეგრესის წესით დაკისრების მოთხოვნას, რაც არსებითად სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით უნდა დარეგულირდეს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით განსაზღვრული ადმინისტრაციული დავის საგანი, რომელიც აღნიშნული მუხლის თანახმად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით განხილვას ექვემდებარებოდა, სახეზე არ იყო, დავის საგანი გამომდინარეობდა სამოქალაქო სამართლის კანონმდებლობიდან, რის გამოც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის შესაბამისად საქმე განსახილველად გადაეცა უფლებამოსილ სასამართლოს _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას (ტომი I, ს.ფ. 62-65).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილებით რ. ე-ს სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 4 ნოემბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება: .. .. ბიუროს სარჩელი დაკმაყოფილდა; რ. ე-ს .. .. ბიუროს სასარგებლოდ დაეკისრა ზიანის ანაზღაურება 3 750 ლარის ოდენობით.

საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2001 წლის 21 სექტემბერს დაახლოებით 11.00 საათზე ქეთევან წამებულის გამზირზე, მეტრო “300 არაგველის” წინ ავტომობილი “ვაზ-2107” მარკის ავტომანქანა, სახელმწიფო ნომრით ..., დაეჯახა ფეხით მოსიარულე ლ. რ-ს, რომელიც მიღებული დაზიანებების შედეგად შემთხვევის ადგილზე გარდაიცვალა;

ავტომანქანა გაფორმებული იყო ჯ. ბ-ზე და მას მინდობილობით მართავდა მოპასუხე რ. ე-ა;

ავტომანქანა იყო დაუზღვეველი და მას გავლილი არ ჰქონდა ტექნიკური დათვალიერება;

თბილისის საგამოძიებო სამმართველოს განყოფილების გამომძიებლის 2001 წლის 10 ოქტომბრის დადგენილებით რ. ე-ს მიმართ არ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე მის ქმედებაში მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არარსებობის გამო;

.. .. ბიურომ 2002 წლის 25 ოქტომბერს დაზარალებულის მეუღლეს ლ. რ-ს აუნაზღაურა საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანი 3750 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის წარმომადგენლის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ რ. ე-ა არ უნდა მიჩნეულიყო მოცემული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის მონაწილე ავტომანქანის მფლობელად, რადგან იგი ავტომობილს მართავდა უბრალო მინდობილობის საფუძველზე, რომელსაც შეიძლებოდა ვადაც ჰქონოდა გასული, მით უფრო, რომ მინდობილობა საქმეში წარდგენილი არ იყო. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა თავად რ. ე-ს მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მიცემულ ახსნა-განმარტებაზე, სადაც ეს უკანასკნელი ადასტურებდა, რომ საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის დროს ავტომანქანას მართავდა მინდობილობით, რომელიც გაფორმებული ჰქონდა ბ-ისგან ერთ წლის და ექვსი თვის ვადით. მოცემული ფაქტი დასტურდებოდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს საგამოძიებო დეპარტამენტის თბილისის საგამოძიებო სამმართველოს ცნობითაც, რომელიც საქმეში დაცული იყო.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა რ. ე-ს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ .. .. ბიურომ დაზარალებულის წარმომადგენელს სადაზღვევო თანხა გადაუხადა კანონის დარღვევით, რადგან ბიუროში წარდგენილი არ ყოფილა სათანადო დოკუმენტები, რომლითაც დადასტურდებოდა საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად ლ. რ-ის გარდაცვალების ფაქტი. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ლ. რ-ის გარდაცვალების მოწმობაში მითითებული არ იყო სიკვდილის მიზეზი (რადგან გვამი არ გაკვეთილა), თუმცა ის გარემოება, რომ ეს უკანასკნელი 2001 წლის 21 სექტემბერს ნამდვილად რ. ე-ს მართვის ქვეშ მყოფი ავტომანქანის დაჯახების შედეგად გარდაიცვალა, დასტურდებოდა თბილისის საგამოძიებო სამმართველოს განყოფილების გამომძიებელ დ. ძ-ს 2001 წლის 10 ოქტომბრის დადგენილებით. ამ დოკუმენტის მიხედვით, ლ. რ-ის გვამის სასამართლო-სამედიცინო გამოკვლევით დადგენილია, რომ მისი სიკვდილის მიზეზია ქალა-ტვინის ბლაგვი ტრავმა, ქალა სარქველისა და ფუძის ძვლების მრავალფრაგმენტოვანი მოტეხილობა, რომლებიც მიყენებულია რაიმე მკვრივი ბლაგვი საგნის მოქმედებით. ტრასოლოგიური გამოკვლევით დადგენილია, რომ ავტომობილს “ვაზ-2107” სახელმწიფო ნომრით ... დაზიანებული აქვს ძრავის სახურავის მარჯვენა ნაწილი და საქარე მინის მარჯვენა ნაწილი, რომლებიც წარმოქმნილია რაიმე, მასზე უფრო რბილი საფარის მქონე სხეულთან ურთიერთქმედებით, როგორიც შეიძლება იყოს ადამიანის სხეულიც.

ზემომითითებული მტკიცებულებების გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადასტურებულად მიიჩნია ის გარემოება, რომ ლ. რ-ის სიკვდილის მიზეზი გახდა საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა.

სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმებისას სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა “ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ” კანონის მე-3 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელი ვალდებულია, დააზღვიოს თავისი სამოქალაქო პასუხისმგებლობა მის მფლობელობაში არსებულ ყოველ ავტომოტოტრანსპორტზე. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, რ. ე-მ სწორედ კანონის მითითებული ნორმა დაარღვია, რითაც ზიანი მიაყენა .. .. ბიუროს, რომელმაც ამავე კანონის 22-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე რ. ე-ს მფლობელობაში არსებული დაუზღვეველი ავტომოტოტრანსპორტით გამოწვეული ზიანი აუნაზღაურა ლ. რ-ის მეუღლეს მითითებული კანონის მე-11 მუხლით დადგენილი ოდენობით. ამასთან, მოცემული კანონის 22-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, პასუხისმგებელი პირის დადგენის შემთხვევაში ბიურო უფლებამოსილია გაცემული თანხის რეგრესული მოთხოვნა წაუყენოს უშუალოდ ზიანის მიმყენებელ პასუხისმგებელ პირს.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ზემოაღნიშნული კანონის 22-ე მუხლი ითვალისწინებს დაზარალებულის ინტერესების დაცვას, როდესაც ზიანი გამოწვეულია დაუზღვეველი ავტომოტოტრანსპორტით. ასეთ შემთხვევაში დაზარალებულს ზიანი აუნაზღაურდება სახელმწიფო .. .. ბიუროდან, რომელსაც უფლება აქვს, რეგრესული მოთხოვნა წაუყენოს უშუალოდ ზიანის მიმყენებელ პასუხისმგებელ პირს (ავტომანქანის მფლობელს). სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, კონკრეტულ შემთხვევაში ასეთ პირს წარმოადგენდა მოპასუხე რ. ე-ა, რომელსაც მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა 3750 ლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება.

მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმებას ექვემდებარებოდა, რამდენადაც მოცემული საქმის განხილვა პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოხდა განსჯადობის წესების დარღვევით ანუ საქმე სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განხილვის ნაცვლად განხილულ იქნა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ა” პუნქტიდან გამომდინარე, თავისი შინაარსით უთანაბრდებოდა არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ საქმის განხილვას (ტომი II, ს.ფ. 21-26).

დასახელებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა რ. ე-მ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები შემდეგში მდგომარეობს:

“ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელია ნებისმიერი პირი, რომლის საკუთრებაშია ავტომოტოტრანსპორტი ან მართლზომიერად განაგებს მას. სადავო არ არის, რომ რ. ე-ა არ წარმოადგენდა ავტომოტოტრანსპორტის მესაკუთრეს. აქედან გამომდინარე, მტკიცებას საჭიროებდა ის გარემოება, რომ ეს უკანასკნელი მართლზომიერად განაგებდა ავტომანქანას. მოპასუხის მხრიდან ავტომანქანის მართლზომიერად ფლობის დასადასტურებლად სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა მის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მიცემულ ახსნა-განმარტებაზე, რომ იგი საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის დროს ავტომანქანას მართავდა მინდობილობით, რომელიც გაფორმებული ჰქონდა ერთი წლისა და ექვსი თვის ვადით. სინამდვილეში რ. ე-მ განმარტა, რომ ბ-ისაგან გაფორმებული ჰქონდა მინდობილობა ექვსი თვის ან ერთი წლის ვადით, რომელიც გენერალური არ იყო, რაც აბსოლუტურად განსხვავდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული ჩვენების შინაარსიდან. ასეთ ვითარებაში სრულიად ლოგიკურად ჩნდება კითხვები: სადავო შემთხვევაში რა სახის მინდობილობა იყო სახეზე, აძლევდა თუ არა ეს მინდობილობა რ. ე-ს ავტომანქანის განკარგვის უფლებას, შეეძლო თუ არა მოპასუხეს აღნიშნული ავტომანქანა გაეტარებინა ტექნიკურ დათვალიერებაზე, რომლის გარეშეც მას ვერ დააზღვევდა, ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს მინდობილობას ხომ არ ჰქონდა გასული მოქმედების ვადა. დასახელებულ კითხვებზე სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება პასუხებს არ შეიცავს. რ. ე-ს განმარტებით, მინდობილობით მას ავტომანქანის ტექნიკურ დათვალიერებაზე გატარება არ შეეძლო, შესაბამისად, არც მისი დაზღვევის უფლება ჰქონდა, იგი მხოლოდ ავტომანქანის მართვის უფლებას იძლეოდა.

კასატორი მიუთითებს “ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ” კანონის მე-10 მუხლზე, რომლის თანახმად, სადაზღვევო ორგანიზაცია დაზარალებულს არ აუნაზღაურებს მიყენებულ ზიანს, თუ იგი გამოწვეულია თვით დაზარალებულის განზრახი ქმედებით. აღნიშნული კანონის მე-13 მუხლის მიხედვით, დაზარალებული ვალდებულია წარუდგინოს მზღვეველს მისთვის ცნობილი ყველა ის არსებითი ინფორმაცია, რომელიც ეხება ზიანის მიყენებასა და მფლობელის ბრალეულობას. ამავე კანონის 22-ე მუხლის მე-7 პუნქტის შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურებისათვის დაზარალებულმა ან დაზარალებულის წარმომადგენელმა ბიუროში უნდა წარადგინოს დოკუმენტები, რომლებიც განისაზღვრება ბიუროს დებულებით. .. .. ბიუროს დებულების მე-11 მუხლში კი აღნიშნულია, რომ დაზარალებულის წარმომადგენელმა უნდა წარადგინოს დოკუმენტები განცხადების სახით და მას უნდა დაერთოს: ა. გარდაცვალების მოწმობა საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად მიღებული დაზიანების გამო; ბ. დაუზღვეველი ტრანსპორტით გამოწვეული შემთხვევის გამო პასუხისმგებელი პირის მიმართ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი.

კასატორის აზრით, სადავო შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ უგულებელყოფილია ზემოთ დასახელებული კანონისა და დებულების მოთხოვნები. საქმეში არ არსებობს გარდაცვალების მოწმობა, რომელიც დაასაბუთებს საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად მიღებული დაზიანების გამო დაზარალებულის გარდაცვალებას. უფრო მეტიც, წარმოდგენილი გარდაცვალების მოწმობით ლ. რ-ის სიკვდილის მიზეზი დაუდგენელია. ამ მიზეზის დასადგენად გამომძიებელ დ. ძაგანიას 2001 წლის 10 ოქტომბრის დადგენილებაში ასახულ ფაქტებზე მითითება არადამაჯერებელია. გარდა ამისა, არ არსებობს მოპასუხის მიმართ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენი. პირიქით, არსებობს სისხლის სამართლის საქმის აღძვრაზე უარის თქმის შესახებ გამომძიებლის დადგენილება რ. ე-ს ქმედებაში მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არარსებობის გამო.

კასატორის მითითებით, .. .. ბიურომ, ნაცვლად იმისა, რომ დაწვრილებით განეხილა წარდგენილი საბუთები, საეჭვო საკითხების გადასაწყვეტად დამატებით გამოეთხოვა შესაბამისი დაწესებულებიდან საჭირო ცნობები და დოკუმენტები, დაზარალებულის წარმომადგენელს უკანონოდ აუნაზღაურა ზიანი 3750 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, მოსარჩელეს არ გააჩნია კანონდარღვევით გაცემული თანხის რ. ე-საგან რეგრესული მოთხოვნის უფლება (ტომი II, ს.ფ. 31-40).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მსჯელობას, რომ იგი არ წარმოადგენს “ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელს. აღნიშნული კანონის მე-2 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელია ნებისმიერი პირი, რომლის საკუთრებაშია ავტომოტოტრანსპორტი ან მართლზომიერად განაგებს მას. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ სადავო შემთხვევაში რ. ე-ა წარმოადგენდა ავტომანქანის მართლზომიერ მფლობელს, კერძოდ, იგი ავტომანქანას მართავდა მინდობილობის საფუძველზე, ხოლო კასატორს ამასთან დაკავშირებით არ აქვს წამოყენებული დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. იგი ვერ ადასტურებს, რომ მინდობილობას ვადა ჰქონდა გასული და ვერც საქმეში არსებულ რომელიმე მასალაზე მიუთითებს, რომელიც სააპელაციო სასამართლომ ამასთან დაკავშირებით არ გამოიკვლია და რის საფუძველზეც სხვაგვარი ფაქტობრივი გარემოება დადგინდებოდა.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს კასატორის მსჯელობას, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდება საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად ლ. რ-ის გარდაცვალება. ამასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ ლ. რ-ის გარდაცვალება რ. ე-ს მართვის ქვეშ მყოფი ავტომანქანის დაჯახების შედეგად სრულად დასტურდება საქმის მასალებით, კერძოდ, თბილისის საგამოძიებო სამმართველოს განყოფილების გამომძიებლის 2001 წლის 10 ოქტომბრის დადგენილებით.

მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს რ. ე-სათვის სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი.

სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოშობილია “ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ” საქართველოს კანონის საფუძველზე, მოსარჩელე .. .. ბიურო აღნიშნული კანონის 22-ე მუხლის მე-3 პუნქტიდან გამომდინარე ითხოვს გაცემული თანხის რეგრესული წესით ანაზღაურებას რ. ე-სგან, როგორც ამ ნორმით გათვალისწინებული “უშუალოდ ზიანის მიმყენებელი პასუხისმგებელი პირისგან”. მოცემული კანონის დაცვის ობიექტია სამოქალაქო პასუხისმგებლობის ცალკეული შემთხვევა _ ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობა, ანუ იმგვარი პასუხისმგებლობა, რომელიც შესაძლებელია დადგეს, თუკი, საერთოდ, ასეთ შემთხვევაში სამოქალაქო პასუხისმგებლობა დგება.

“ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელთა სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ” საქართველოს კანონი ცალკე გამოყოფს, ერთი მხრივ, დაზღვეული და, მეორე მხრივ, დაუზღვეველი, დაუდგენელი და გატაცებული ტრანსპორტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შემთხვევებს. პირველ შემთხვევაში დაზარალებულს ზიანს უნაზღაურებს სადაზღვევო ორგანიზაცია, რომელიც, თავის მხრივ, უფლებამოსილია, შემდგომ მოთხოვნა რეგრესის წესით წაუყენოს ზიანის მიმყენებელ ავტომოტოტრანსპორტის მფლობელს (მუხ.17). მეორე შემთხვევაში დაზარალებულს ზიანს უნაზღაურებს .. .. ბიურო, რომელიც, თავის მხრივ, ასევე უფლებამოსილია, გაცემული თანხის რეგრესული მოთხოვნა წაუყენოს ზიანის მიმყენებელ პასუხისმგებელ პირს (მუხ.22).

ზემოაღნიშნული კანონი და მის საფუძველზე საქართველოს პრეზიდენტის 2001 წლის 9 აგვისტოს ბრძანებულებით დამტკიცებული “საჯარო სამართლის იურიდიული პირის _ საქართველოს სავალდებულო დაზღვევის ფონდის დებულება” საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საკითხთან მიმართებით ყურადღებას აქცევს როგორც დაზარალებულის, ისე _ მფლობელის ბრალეულობას. დაზარალებულს არ უნაზღაურდება როგორც დაზღვეული, ისე დაუზღვეველი ავტომანქანით მიყენებული ზიანი, თუკი ზიანი გამოწვეულია თავად დაზარალებულის განზრახი ქმედებით ან დაუძლეველი ძალის მოქმედებით (კანონის მე-10 მუხლი, დებულების 11.5 მუხლი). რაც შეეხება მფლობელის ბრალს, აღნიშნულ საკითხს კანონი აწესრიგებს მხოლოდ დაზღვეული ავტომანქანის მფლობელის შემთხვევაში, კერძოდ, რეგრესის წესით ზიანის ანაზღაურების პასუხისმგებლობას მფლობელს მხოლოდ შემდეგ შემთხვევებში აკისრებს: ზიანის განზრახ მიყენებისას, ალკოჰოლური, ტოქსიკური ან ნარკოტიკული სიმთვრალის მდგომარეობაში ავტომოტოტრანსპორტის მართვისას, მართვის უფლების არქონისას (მუხ.17). ბიუროს მიერ დაუზღვეველი ავტომანქანის მფლობელისათვის რეგრესის წესით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის წაყენების შემთხვევასთან მიმართებით კანონი ასეთ სპეციალურ რეგულირებას არ შეიცავს, თუმცა არც რაიმე იმპერატიულ მითითებას იძლევა, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის წაყენებისას მფლობელის ბრალის საკითხს ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა არ აქვს. ამასთან, ამ უკანასკნელ შემთხვევაში კანონი საუბრობს მოთხოვნის წაყენებაზე მხოლოდ “პასუხისმგებელი პირისადმი”. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამასთან დაკავშირებით კანონის ნორმებს ავსებს სამოქალაქო კოდექსის ნორმები ზიანის ანაზღაურების დროს პირის პასუხისმგებლობის შესახებ და რომ ამ შემთხვევაში მფლობელს შეიძლება რეგრესული ანაზღაურების მოთხოვნა წაეყენოს მხოლოდ სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობების არსებობისას.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება რ. ე-ს, როგორც მფლობელის რეგრესული წესით ზიანის ანაზღაურებაზე სამოქალაქოსამართლებრივი თვალსაზრისით პასუხისმგებელ პირად მიჩნევის ნაწილში დაუსაბუთებელია. ამასთან, ამ საკითხზე საქმე არ საჭიროებს ფაქტობრივი გარემოებების დამატებით დადგენას, რის გამოც საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თავად გამოიტანოს გადაწყვეტილება.

დადგენილია, რომ მოცემულ შემთხვევაში რ. ე-ს მიერ ავტო-სატრანსპორტო შემთხვევა დადგა დაუზღვეველი ავტოტრანსპორტით.

ასევე დადგენილია, რომ თბილისის საგამოძიებო სამმართველოს გამომძიებლის 2001 წლის 10 ოქტომბრის დადგენილებით მძღოლ რ. ე-ს მიმართ არ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე მის ქმედებაში მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არარსებობის გამო. დადგენილების მიხედვით, შემთხვევის დადგომისას ავტომობილის საჭით მართვის მექანიზმი და სამუხრუჭე სისტემა ტექნიკურად გამართულ მდგომარეობაში იყო, ავტოტექნიკური გამოკვლევით დგინდებოდა, რომ მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში მძღოლ რ. ე-ს განკარგულებაში არსებული მანძილისა და დროის სიმცირის გამო ეს უკანასკნელი ფეხით მოსიარულზე დაჯახების თავიდან აცილებას ვერ შეძლებდა და მას საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების შესახებ კანონი არ დაურღვევია. ამავე დადგენილების მიხედვით, ავტოსატრანსპორტო შემთხვევა თავად დაზარალებულის მიერ გამოწვეულია მოძრაობის უსაფრთხოების წესების დარღვევით, კერძოდ, მან წინ გადაურბინა ავტომობილს იმდენად სწრაფად და მოულოდნელად, რომ ავტომობილმა ვერ მოასწრო დამუხრუჭება.

ამდენად, თბილისის საგამოძიებო სამმართველოს გამომძიებლის 2001 წლის 10 ოქტომბრის დადგენილების საფუძველზე დგინდება, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, ერთი მხრივ, საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის დადგომაში რ. ე-ს არ მიუძღვის ბრალი, ხოლო დაზარალებული მოქმედებდა უხეში გაუფრთხილებლობით. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევაში, ბრალის არქონის გამო, არ არსებობს პირისათვის სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაკისრების სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საერთო საფუძველი. ამ შემთხვევაში არც აღნიშნული კოდექსის 999-ე მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის პირობებია სახეზე, რამდენადაც მოცემული ნორმა არ ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურებას ისეთ შემთხვევაში, როდესაც სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი ახორციელებდა სატრანსპორტო საშუალების მართლზომიერ ექსპლუატაციას ანუ მის მიერ არ იყო დარღვეული ექსპლოატაციის წესები. მომეტებული საფრთხის წყაროდან მიყენებული ზიანის ანაზღაურება სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს ეკისრება იმ შემთხვევაში, როდესაც ზიანი წარმოიშობა იმ მიზეზის გამო, რის გამოც აღნიშნული მომეტებული საფრთხის წყაროდ მიიჩნევა, ანუ შედეგი, ყოველგვარი გარე ფაქტორების ზემოქმედების გარეშე, უშუალო კავშირში უნდა იყოს საფრთხის მომეტების გამომწვევ მიზეზთან. აღნიშნული სპეციალური ნორმა, რომელიც მომეტებული საფრთხის წყაროს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას ითვალისწინებს, გამოიყენება იმ შემთხვევაში, როდესაც ზიანი გამოწვეულია ნივთის იმ თვისებებით, რის გამოც ის მომეტებული საფრთხის წყაროს განეკუთვნება, თუ ზიანი გამოწვეულია თუნდაც ნივთის ექსპლუატაციის დროს, მაგრამ არა მომეტებული საფრთხის წყაროს თვისებებიდან გამომდინარე, არამედ დაზარალებულის ბრალით, მაშინ პასუხისმგებლობის დაკისრება საერთო საფუძვლებით ხდება.

როგორც უკვე აღინიშნა, სამოქალაქო კოდექსით ზიანის ანაზღაურების დაკისრების შემადგენლობა მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ არის, კერძოდ, არ არსებობს ზიანის მიმყენებლის ბრალი ზიანის დადგომაში, რის გამოც სსიპ საქართველოს .. .. ბიუროს სარჩელი არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

რ. ე-ს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილება და საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

.. .. ბიუროს სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

.. .. ბიუროს დაეკისროს რ. ე-ს მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 300 ლარი;

საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.