ას-30-367-09 23 ივლისი, 2009 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე)

თეიმურაზ თოდრია (მომხსენებელი), როზა ნადირიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ შპს “ს-ა” (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს “ვ-ა” (მოსარჩელე)

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

გასაჩივრებული სასამართლო განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 25 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2007 წლის 21 თებერვალს შპს “ვ-ას” დირექტორმა გ. ნ-მა შპს “ს-ის” მიმართ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს და მოპასუხისათვის უსაფუძვლოდ გამდიდრების შედეგად მიღებული თანხის _ 301 532 ლარის დაკისრება მოითხოვა. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2006 წლის 14 სექტემბერს შპს “ვ-ასა” და მოპასუხეს შორის სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულება გაფორმდა, რომლის ძალითაც საწარმომ გრაფიკის შესამაბისად შპს “ს-თვის” 2006 წლის 29 დეკემბრამდე, 4 108 822 ლარის ღირებულების სალიანდაგო ზედნაშენი მასალის მიწოდების ვალდებულება იკისრა. ხელშეკრულების თანახმად, ვალდებულების შეუსრულებლობა საგარანტიო თანხის დაუბრუნებლობას იწვევდა. მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოსა და რუსეთს შორის არსებული დაძაბული ვითარების გამო, შპს “ვ-ას” პარტნიორმა მათთან ხელშეკრულება გაწყვიტა და ამ მიზეზით ვალდებულების შესრულება შეფერხდა. საქართველოს სავაჭრო პალატამ დაადასტურა, რომ მხარეთათვის აღნიშნული გარემოება ფორს-მაჟორულად ითვლებოდა. აღნიშნულის მიუხედავად, მოპასუხემ ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით წარდგენილი გარანტიის ნაწილი სს “............ ბანკიდან” გამოითხოვა, რაც უკანონო იყო, რადგანაც ხელშეკრულების მიხედვით, ხელშემკვრელი რომელიმე მხარის მიერ ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობა არ გამოიწვევდა საჯარიმო სანქციების გამოყენებას და ხელშეკრულების შესრულების გარანტიის დაუბრუნებლობას, თუ ხელშეკრულების შესრულების შეფერხება ან ვალდებულებების შეუსრულებლობა ფორსმაჟორული გარემოების შედეგი იყო. მოსარჩელის აზრით, შპს “ს-ა” უსაფუძვლოდ გამდიდრდა.

მოსარჩელე შპს “ვ-ამ” მოითხოვა მოპასუხისათვის შპს “ს-თვის” 301 532 ლარის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 2 სექტემბრის გადაწყვეტილებით შპს “ვ-ას” სარჩელი დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება შპს “ს-ამ” გაასაჩივრა სააპელაციო წესით, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 25 სექტემბრის განჩინებით შპს “ს-ის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 2 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მიუთითა, რომ მოსარჩელე შპს „ვ-ას“ მოპასუხე შპს „ს-თვის“ უნდა მიეწოდებინა სალიანდაგო ზედნაშენი მასალა – 4 108 822 ლარად ღირებული, წიწვოვანი ჯიშის ხის 86 218 ცალი (პირველი ტიპის – 61 767 ცალი, მეორე ტიპის – 24 451 ცალი) განძელი; შპს „ვ-ას“ საქონლის მიწოდება უნდა დაეწყო 2006 წლის 4 ოქტომბრიდან, ამასთან, საქონლის ნახევარი უნდა მიეწოდებინა 2006 წლის 15 ნოემბრამდე, ხოლო მეორე ნახევარი _ 2006 წლის 29 დეკემბრამდე. შეთანხმების საგანს წარმოადგენდა შპს „ს-თვის“ რუსული წარმოების წიწვოვანი ჯიშის ხის განძელის მიწოდება; მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ხელშეკრულების შესრულების საბანკო გარანტია (ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 5%) უპირობოდ იქნებოდა გამოყენებული შპს „ვ-ას“ მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში. მხარეები დამატებით შეთანხმდნენ პირგასამტეხლოზეც. შპს „ს-ამ“ შპს „ვ-ას“ გადაურიცხა ავანსის სახით 2 054 411 ლარი; შპს „ვ-ამ“ წარუდგინა შპს „ს-ას“ 205 441 ლარისა და 2 054 411 ლარის საბანკო გარანტიები; მოსარჩელემ მოპასუხეს მიაწოდა სულ 171 458 ლარის ღირებულების საქონელი; მიწოდება განხორციელდა 2006 წლის 18 დეკემბერს, 28 დეკემბერსა და 2007 წლის 27 იანვარს; 2007 წლის 30 იანვარს მოპასუხე შპს „ს-ამ“ ხელშეკრულების შესრულების საბანკო გარანტიიდან გაითხოვა 201 852 ლარი, ხოლო ავანსის საბანკო გარანტიიდან – 1 982 633 ლარი; შპს „ვ-ამ“ დააკმაყოფილა გარანტიის რეგრესული მოთხოვნა; 2006 წლის 1 ოქტომბრიდან ხელშეკრულების მოქმედების მთელი ვადის განმავლობაში რუსეთსა და საქართველოს შორის სარკინიგზო მიმოსვლა იყო შეწყვეტილი.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო ის გარემოება, რომ ორ ქვეყანას შორის გამწვავებული ვითარების გამო შპს „ვ-ა“ აღმოჩნდა ვალდებულების შესრულების ფაქტობრივი შეუძლებლობის წინაშე. ასეთ შემთხვევაში კი მოვალე არ აგებს პასუხს, რადგან ამგვარი ვითარების დაძლევა ვალდებული პირის შესაძლებლობებს სცილდება.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხის მიერ მითითებული ის გარემოება, რომ შპს „ვ-ამ“ ბოლოს 2007 წლის იანვარში განახორციელა მიწოდება, ნიშნავს ფორს-მაჟორული სიტუაციის შემდეგ სახელშეკრულებო ვალდებულების აღიარებას და ვერ აბათილებს იმ გარემოებას, რომ ხელშეკრულებით დათქმულ ვადაში შპს „ვ-თვის“ შეუძლებელი იყო ვალდებულების შესრულება.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, შემდეგზე: ვინაიდან შპს „ვ-ამ“ ვალდებულება დაარღია მისგან დამოუკიდებელი გარემოების _ ფორსმაჟორული ვითარების გამო, მოპასუხის მხრიდან არამართლზომიერად განხორციელდა თანხის გამოთხოვა მოსარჩელის საგარანტიო ანგარიშიდან.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ შპს “ს-ამ” სათანადო სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიიღო 301 532 ლარი.

სააპელაციო პალატის განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა შპს “ს-ამ”. კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელზე უარის თქმა.

კასატორმა მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 399-ე მუხლის I ნაწილი.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არ იხელმძღვანელა შპს “ვ-ასა” და შპს “ს-ის” შორის დადებული ხელშეკრულების 22.3 პუნქტით. კასატორმა მიუთითა, რომ შპს “ვ-ამ” ვალდებულება არაჯეროვნად შეასრულა, რის გამოც შპს “ს-ამ” ისარგებლა ხელშეკრულების ბოლო მუხლით მინიჭებული უფლებით და ჩამოაჭრა მისაწოდებლად დარჩენილი თანხის 5%. ხელშეკრულების ამავე მუხლით შპს “ვ-ა” ვალდებული იყო გადაეხადა შპს “ს-თვის” ვალდებულების შეუსრულებლობის ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის შესასრულებელი ვალდებულების 0,1%, რამაც ჯამში შეადგინა 262 202 ლარი. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტის დარღვევით არასწორად გამოიყენა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმები, კერძოდ, 976-ე მუხლი და უსამართლოდ დააკისრა შპს “ს-ას” ვალდებულება, დაებრუნებინა შპს “ვ-თვის” 301 532 ლარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივარი, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს “ვ-ას” და შპს “ს-თვის” უნდა მიეწოდებინა სალიანდაგო ზედნაშენი მასალა _ 4 108 822 ლარად ღირებული წიწვოვანი ჯიშის ხის 86218 ცალი განძელი.

შპს “ვ-ას” საქონლის მიწოდება უნდა დაეწყო 2006 წლის 4 ოქტომბრიდან. საქონელი უნდა მიეწოდებინა 2006 წლის 15 ნოემბრამდე, ხოლო მეორე ნახევარი - 2006 წლის 29 დეკემბრამდე.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია, რომ, მხარეთა შეთანხმების თანახმად, ხელშეკრულების საბანკო გარანტია (ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 5%) უპირობოდ იქნება გამოყენებული შპს “ვ-ას” მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისათვის. მხარეების დამატებით შეთანხმდნენ პირგასამტეხლოზეც.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია, რომ შპს “ს-ამ” შპს “ვ-ას” გადაურიცხა ავანსის სახით 2 0554 411 ლარი.

შპს “ვ-ამ” წარუდგინა შპს “ს-ას” 205441 ლარისა და 2054411 ლარის საბანკო გარანტიები.

სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია, რომ შპს “ვ-ამ” შპს “ს-ას” მიაწოდა სულ 171 458 ლარის ღირებულების საქონელი, მიწოდება განხორციელდა 2006 წლის 18 დეკემბერს და 2007 წლის 27 იანვარს. 2007 წლის 30 იანვარს შპს “ს-ამ” ხელშეკრულების საბანკო საგარანტო თანხიდან მიიღო 201852 ლარი, ხოლო ავანსის საბანკო გარანტიიდან _ 1 982 633 ლარი. შპს “ვ-ამ” დააკმაყოფილა გარანტის რეგრესული მოთხოვნა.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია, რომ 2006 წლის 1 ოქტომბრიდან ხელშეკრულების მთელი ვადის განმავლობაში რუსეთისა და საქართველოს შორის სარკინიგზო მიმოსვლა იყო შეწყვეტილი. საქმეში წარმოდგენილი, საქართველოს სავაჭრო-სამრეწველო პალატის 2006 წლის 21 დეკემბრის წერილის თანახმად, 2006 წლის ოქტომბრის დასაწყისიდან რუსეთის ფედერაციის ხელისუფლების გადაწყვეტილების საფუძველზე შეიზღუდა რუსეთიდან საქართველოში საზღვაო, საჰაერო, საავტომობილო და სარკინიგზო მიმოსვლა, ხოლო ამავე ორგანიზაციის 2006 წლის 27 დეკემბრის წერილის თანახმად, დასტურდება რუსეთ-საქართველოს შორის საზღვაო, საჰაერო, სახმელეთო ტრანსპორტის მოძრაობის შეჩერების ფაქტი 2006 წლის ოქტომბრის დასაწყისიდან.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ფორს-მაჟორი, ანუ დაუძლეველი ძალა შეუძლებელს ხდის ვალდებულების ჯეროვნად შესრულებას, ამდენად, ფორს-მაჟორული სიტუაცია ნიშნავს მხარეთა დამოუკიდებლად, ობიექტურად არსებულ ისეთ გარემოებებს, რომელთა არსებობა გამორიცხავს მოვალის ბრალს.

საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების 22.3 პუნქტის თანახმად ფორს-მაჟორული გარემოებების დადგომის შემთხვევაში ხელშეკრულების ხელშემკვრელმა მხარემ, რომლისთვისაც შეუძლებელი ხდება ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, დაუყოვნებლივ უნდა აცნობოს წერილობით ასეთი გარემოებებისა და მათი გამომწვევი მიზეზების შესახებ.

საკასაციო საჩივარში ასევე აღნიშნულია, რომ შპს “ვ-ას” მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობა არ იყო გამოწვეული ფორს-მაჟორული გარემოებების შედეგად, რადგან პირველი მიწოდება ვადის დარღვევით, მაგრამ მაინც განახორციელა 2006 წლის 18 დეკემბერს და შემდგომ ამავე წლის 28 დეკემერს.

აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კასატორის მიერ მითითებული მოსაზრებები არ გამორიცხავს ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში დაუძლეველი ძალის (ფორს-მაჟორული გარემოებების) არსებობის ფაქტს და დაუძლეველი ძალის შედეგად შპს “ვ-ას” მიერ ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობას.

დაუძლეველი ძალის შეფასების დროს მნიშვნელობა ენიჭება კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობას თუ რამდენად შეუძლებელი იყო მხარის ნებისაგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო დაუძლეველი ძალის გამომწვევი მიზეზების თავიდან აცილება.

კასატორის მიერ არ დასტურდება ხელშეკრულების შესრულების პერიოდში დაუძლეველი ძალის არ არსებობის ფაქტი, რაც უნდა შეეფასებინა და არ შეაფასა ან არასათანადოთ შეაფასა სააპელაციო სასამართლომ.

ამრიგად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, დაუძლეველი ძალის არსებობის ფაქტი გამორიცხავს ვალდებულების ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას შესრულბის შესაძლებლობას.

იმ შემთხვევაშიც, თუ მიწოდება განხორციელდა ვადის გადაცილებით დაუძლეველი ძალის არსებობის გამო, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 402-ე მუხლის თანახმად, მოვალეს პასუხისმგებლობა არ ეკისრება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ შპს “ვ-ას” შეეძლო მოეთხოვა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული “სხვა საფუძვლის გამო” შპს “ს-ის” მიერ უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების დაბრუნება.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მიერ არ არის წარმოდგენილი დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. კონკრეტულ შემთხვევაში დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება და სამართლებრივ-მატერიალური ნორმის არასწორად გამოყენება ან განმარტება.

ამდენად, საქმეში არ მოიპოვება ისეთი მტკიცებულებები, რომლებიც, საქართველოს საქმოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, გამორიცხავდა სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილების საფუძველი, რადგან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ მითითებული კანონი არ დარღვეულა. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს “ს-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 25 სექტემბრის განჩინება;

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.