საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

¹ას-323-578-08 15 ოქტომბერი, 2008 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე)

თეიმურაზ თოდრია (მომხსენებელი), როზა ნადირიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ სსიპ “სოციალური სუბსიდიების სააგენტო” (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ს. გ-აძე (მოპასუხეები)

_ სს “ტ-ი”

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული სასამართლო გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

სსიპ „საქართველოს სოციალური დაზღვევის ერთიანმა სახელმწიფო ფონდმა“ ტყიბულის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი აღძრა ს. გ-აძისა და სს „ტ-ის“ წინააღმდეგ და მოითხოვა ს. გ-აძისათვის, მარჩენლის გარდაცვალების გამო, სარჩოს დანიშვნის შესახებ სს „ტ-ის“ ბრძანების ბათილად ცნობა და ამ ბრძანების საფუძველზე სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მოთხოვნილი სარჩოს თანხის ფონდის ანგარიშზე აღდგენა.

ტყიბულის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ს. გ-აძემ და მისმა წარმომადგენელმა ნ. ბ-ძემ და მოითხოვეს მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილებით ს. გ-აძისა და მისი წარმომადგენლის - ნ. ბ-ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ტყიბულის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილება სს “ტ-ის” 2002 წლის 11 ოქტომბრის ¹180 ბრძანების ს. გ-აძისათვის მარჩენლის გარდაცვალების გამო, ზიანის ანაზღაურების სარჩოს დანიშვნის შესახებ უკანონოდ ცნობის, ს. გ-აძისათვის სსიპ “საქრთველოს სოც.დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის” სასარგებლოდ უსაფუძვლოდ დარიცხული და მიუღებული თანხების ანაზღაურებისა და ს. გ-აძისათვის სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. სარჩელი სს “ტ-ის” 2002 წლის 11 ოქტომბრის ბრძანების ¹180 ს. გ-აძისათვის, მარჩენლის გარდაცვალების გამო ზიანის ანაზღაურების სარჩოს დანიშვნის შესახებ უკანონოდ ცნობისა და ს. გ-აძისათვის სსიპ “საქართველოს სოც.დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის” სასარგებლოდ უსაფუძვლოდ დარიცხული და მიღებული თანხების ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები იმის თაობაზე, რომ ს. გ-აძის მეუღლე ჟორა გვეტაძემ 1964 წელს მიიღო საწარმოო ტრავმა და სს „ტ-ი“ მისი ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანს უნაზღაურებდა ყოველთვიური სარჩოს სახით. 2002 წლის 1 აპრილს ჟორა გვეტაძე გარდაიცვალა.

სს „ტ-ის“ 2002 წლის 11 ოქტომბრის ¹180 ბრძანებით, მირუშა გვეტაძეს დაენიშნა სარჩო მეუღლის გარდაცვალების გამო.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს არგუმენტი იმასთან დაკავშირებით, რომ აპელანტისათვის სარჩოს დასანიშნად აუცილებელი იყო მიზეზობრივი კავშირის არსებობა დამდგარ შედეგს, მარჩენლის გარდაცვალებასა და საწარმოო ტრავმას შორის.

სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ აპელანტისათვის ყოველთვიური სარჩოს დანიშვნის თაობაზე სს „ტ-ის“ ბრძანების კანონიერების შემოწმებისას რაიონულმა სასამართლომ შეცდომით გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე და 992-ე მუხლები და მცდარად მიიჩნია, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 დთებერვლის ¹48 ბრძანებულება კოლიზიური იყო აღნიშნულ ნორმებთან მიმართებით.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ რაიონულმა სასამართლომ შეცდომით აღიარა კანონსაწინააღმდეგოდ სს „ტ-ის“ გადაწყვეტილება, სირუმა გვეტაძისათვის, მარჩენლის გარდაცვალების გამო, ზიანის ანაზღაურების სახით სარჩოს დანიშვნის თაობაზე.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მიღებული თანხის დაბრუნების შესახებ გადაწყვეტილების გამოტანისას, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა არა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლით, არამედ სპეციალური აქტით: 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების 61-ე მუხლით, რომლის თანახმადაც ზიანის ანაზღაურებისათვის გაცემული თანხები შეიძლება ამოღებულ იქნეს უკან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ თანხების გაანგარიშება მოხდა წინასწარ გამიზნული ყალბი საბუთების საფუძველზე; ანგარიშში შეცდომის გაპარვის ან მონაცემთა დამალვის შემთხვევაში, რამაც გავლენა იქონია ზიანის თანხის ოდენობაზე.

სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ ს. გ-აძისათვის თანხის დაბრუნების დავალდებულების საფუძვლები არ არსებობდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა სსიპ “სოციალური სუბსიდიების სააგენტომ”. კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე, 992-ე და 976-ე მუხლები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივარს და თვლის, რომ სსიპ “სოციალური სუბსიდიების სააგენტოს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ს. გ-აძის მეუღლე ჟორა გვეტაძემ 1964 წელს მიიღო საწარმოო ტრავმა და სს “ტ-ის” მიერ ხდებოდა მისი ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურება ყოველთვიური სარჩოს სახით. 2002 წლის 1 აპრილს ჟ. გ-ძე გარდაიცვალა. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სს “ტ-ის” ადმინისტრაციამ არ დაადგინა მიზეზობრივი კავშირი საწარმოში მიღებულ ტრავმასა და გარდაცვალების მიზეზს შორის. მიუხედავად ამისა, 2002 წლის 11 ოქტომბრის ¹180 ბრძანებით, ს. გ-აძეს დაუნიშნა სარჩო მეუღლის გარდაცვალების გამო.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით. სასამართლომ განმარტა, რომ აღნიშნული შემთხვევისათვის ბრძანებულება არ ითვალისწინებდა მიზეზობრივ კავშირს.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას და განმარტავს, რომ იმ დროს მოქმედი საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით გათვალისწინებული ნორმების სწორი განმარტებისათვის აუცილებელია მივმართოთ ამავე ბრძანებულების პირველ პუნქტს, რომლითაც განსაზღვრულია აღნიშნული ნორმატიული აქტის რეგულირების სფერო, კერძოდ, “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების პირველი პუნქტის თანახმად, ეს წესი აწესრიგებს საქართველოს ტერიტორიაზე განთავსებულ საწარმოებში, დაწესებულებებში, ორგანიზაციებში, მიუხედავად მათი საკუთრებისა და ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმისა, დასაქმებულ მუშაკთა შრომით მოვალეობის შესრულებისას საწარმოო ტრავმით, პროფესიული დავადებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივ საფუძველს.

ამდენად, განსახილველი ბრძანებულების პირველი პუნქტი ითვლისწინებს დელიქტიდან წარმოშობილ სამართალურთიერთობის სამართლებრივ მექანიზმებს, რისთვისაც დამახასიათებელია დელიქტური ვალდებულებების ყველა ნიშან-თვისება.

ამ შემთხვევაში უნდა განიმარტოს რა თავისებურებები ახასიათებს ამ ნორმით მომწესრიგებელ ურთიერთობას, რაც მიგვითითებს საწარმოში მუშაკის მიერ მიღებული ზიანსა და მისი სიკვდილს შორის მიზეზობრივ კავშირის არსებობაზე.

“შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულება განსაზღვრავს, რომ დამქირავებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ზიანი შეიძლება მიადგეს არა მარტო მუშაკს, არამედ ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემთხვევაში მის კმაყოფაზე მყოფ პირებსაც, კერძოდ, ზიანის ანაზღაურების ზოგადი წესი განსაზღვრულია ამავე ბრძანებულების მე-2 პუნქტში, რომელიც ითვალისწინებს ზიანისათვის მატერიალური პასუხიმგებლობის დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს, კერძოდ, განსახილველი ნორმის თანახმად, დამქირავებელი მატერიალურად პასუხისმგებელია მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანისათვის, აგრეთვე, იმ საწარმოო ტრავმისათვის, რომელიც მოხდა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას ორგანიზაციის ტერიტორიაზე ან მის ფარგლებს გარეთ, აგრეთვე, სამუშაოზე ან სამუშაოს შემდეგ მგზავრობისას, დამქირავებლის მიერ გამოყოფილი ტრანსპორტით.

ამავე ბრძანებულების მე-4 პუნქტის პირველ წინადადების თანახმად, დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში ზიანის მიმყენებელმა სარჩოს დაწესებით უნდა აუნაზღაუროს ზიანი იმ პირებს, რომელთა რჩენაც დაზარალებულს ევალებოდა.

განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების წესი მოიცავს ყველა იმ სამართლებრივ ელემენტს, რაც გათვალისწინებულია ამავე ბრძანებულების პირველი და მე-2 პუნქტით.

როგორც განსახილველი ბრძანებულების მე-2 პუნქტი, ასევე მე-4 პუნქტის ითვალისწინებს სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებას ზიანის მიმყენებელისათვის იმ მართლსაწინააღმდეგო ქმედებისათვის, რომლითაც ხელყოფილ იქნა მუშაკის როგორც ჯანმრთელობა, ასევე სიცოცხლე. აღნიშნული ნორმა ითვალისწინებს უფლებააღდგენით ფუნქციას. განსახილველ ნორმაში მოშველიებული ფრაზა “უნდა აუნაზღაუროს ზიანი იმ პირებს, რომელთა რჩენაც დაზარალებულს ევალებოდა” გულისხმობს პირებს, რომლებიც წარმოადგენენ დამქირავებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების მსხვერპლს, ანუ პირებს, რომლებსაც დამქირავებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით მიადგათ ზიანი (რაც გამოიხატა მარჩენლის გარდაცვალებაში).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შესაძლებელია დავასკვნათ: განსახილველი ნორმა, რომელიც განსაზღვრას პასუხისმგებლობისა და მისი დაკისრების ზოგად წესს, ითვალისწინებს დელიქტურ პასუხისმგებლობას, რომელიც დგება ზიანის მიყენების შედეგად, ამდენად დელიქტური პასუხისმგებლობა, როგორც იურიდიული პასუხისმგებლობის ერთერთი სახე, წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილ ვალდებულებას, რომლის სტრუქტურულ ელემენტს წარმოადგენს მიზეზშედეგობრივი კავშირი; მართლსაწინააღმდეგო ქმედება კონკრეტულ შემთხვევაში გამოიხატა დამქირავებლის მიერ ვალდებულების დარღვევაში.

კონკრეტულ შემთხვევაში განსახილველი ბრძანებულებით გათვალისწინებული პირები, რომლებიც იმყოფებოდნენ გარდაცვლილის კმაყოფაზე, წარმოადგენენ იმ პირებს, ვისაც ზიანი მიადგა მათი მარჩენლის გარდაცვალებით, დამქირავებლის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედების შედეგად.

ამრიგად, პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნეს მიზეზშედეგობრივი კავშირი დამქირავებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის (დაზარალებულის გარდაცვალება).

აღნიშნული შენიშვნების გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს ფაქტობრივი გარემოებები დაზარალებულის გარდაცვალებასა და დამქირავებლის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედებით მიყენებული ტრავმის შორის მიზეზობრივი კავშირის შესახებ და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორი არ უთითებს ს. გ-აძის მიერ მიღებული თანხის უკან დაბრუნების საფუძველზე, ამდენად, ამ ნაწილში არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძვლები.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია ( შედავება).

საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მიერ არ არის წარმოდგენილი ს. გ-აძის მიერ მიღებული თანხის უკან დაბრუნების ნაწილში დასაბუთებული პრეტენზია. კონკრეტულ შემთხვევაში დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება და სამართლებრივ-მატერიალური ნორმის არასწორად გამოყენება ან განმარტება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

სსიპ “სოციალური სუბსიდიების სააგენტოს” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილება სს “ტ-ის 2002 წლის 11 ოქტომბრის ¹180 ბრძანების ს. გ-აძისათვის მარჩენალის გარდაცვალების გამო ზიანის ანაზღაურების სარჩოს დანიშვნის შესახებ უკანონოდ ცნობის არ დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას; დანარჩენ ნაწილში ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად;

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.