ას-341-660-09 28 ივლისი, 2009წ.

თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლალი ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნუნუ კვანტალიანი

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი (მოპასუხე) _ თ. კ-ე, წარმომადგენელი რ. მ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ ზ. ნ-ი, წარმომადგენელი ლ. ლ-ა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 28 იანვრის განჩინება

დავის საგანი _ კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2007 წლის 21 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა ზ. ნ-მა მოპასუხეების: თ. კ-ის, თ. ნ-ისა და თ. გ-ს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე თბილისში, ... ქ. ¹11-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის “ლიტ “ბ”-ში განთავსებული 18.90 კვ.მ ოთახისა და 7 კვ.მ სამზარეულოს მესაკუთრედ ცნობა.

სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნულია, რომ თბილისში, ... ქ. ¹11-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი წარმოადგენს სამი თანამესაკუთრის _ თ. კ-ის, თ. ნ-ისა და თ. გ-ს საკუთრებას. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ზ. ნ-ი ცნობილ იქნა თბილისში, ... ქ. ¹11-ში არსებული სახლთმფლობელობის პირველი სართულის “ლიტ “ბ”-ში განთავსებული ერთი ოთახის (ფართით 18.90 კვ.მ) და სამზარეულოს (ფართით 7 კვ.მ) მართლზომიერ მფლობელად. ნ. ნ-ის (თ. ნ-ის შვილი) განცხადების საფუძველზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 19 ივლისის განჩინებით ბათილად იქნა ცნობილი ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003 წლის დასახელებული გადაწყვეტილება და განახლდა საქმის წარმოება ზ. ნ-ის სარჩელის საფუძველზე. ამავე სასამართლოს 2006 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ზ. ნ-ის სარჩელი მის მიერ დაკავებული ოთახების მართლზომიერ მფლობელად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. მიუხედავად ამისა, სასამართლო სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარეს სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ ზ. ნ-ი ... წლიდან _ დაბადებიდან ამ დრომდე ფლობს და რეგისტრირებულია ... ქ. ¹11-ში მდებარე სადავო ფართში, იხდის კომუნალურ გადასახადებს, არასდროს მიუტოვებია მითითებულ მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე მისი მოთხოვნა სადავო საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ დაკმაყოფილებას ექვემდებარებოდა (ტომი I, ს.ფ. 1-3).

2008 წლის 3 აპრილს იმავე სასამართლოში წარდგენილი დაზუსტებული სარჩელით ზ. ნ-მა მოითხოვა ზემომითითებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა მისი საბაზრო ღირებულების _ 12 000 ლარის 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ (ტომი I, ს.ფ. 55).

შემდგომ სარჩელის კვლავ დაზუსტების შედეგად მოსარჩელემ საბოლოოდ მოითხოვა 2 500 ლარის გადახდის სანაცვლოდ სადავო საცხოვრებელ სადგომსა და შესაბამის მიწის ნაკვეთზე მესაკუთრედ ცნობა (ტომი I, ს.ფ. 77, 107-112).

საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 2 მაისის მოსამზადებელ სხდომაზე ზ. ნ-მა სარჩელი გაიხმო თ. ნ-ისა და თ. გ-ს მიმართ, რაც იმით დაასაბუთა, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ობიექტი უშუალოდ თ. კ-ის წილში შედიოდა (ტომი I, ს.ფ. 81-83).

მოპასუხე თ. კ-ემ წარდგენილ შესაგებელში სარჩელი არ ცნო და იმავდროულად მოსარჩელესთან მორიგების მისაღწევად მოითხოვა თბილისში, გლდანის მე-... მ/რ-ის მე-... კორპუსში მდებარე ¹13 ბინის (რომელიც წარმოადგენდა ... ფონდის მიერ თ. კ-ის ფართზე გაცემულ უძრავ ქონებას, რომლითაც სარგებლობდა ზ. ნ-ი) გადაცემის სანაცვლოდ ... ქ. ¹11-ში არსებული ფართის გათავისუფლება, ხოლო ასეთი მორიგების მიუღწევლობის შემთხვევაში _ სადავო ფართის 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ გლდანში არსებული ბინის გათავისუფლება (ტომი I, ს.ფ. 87-89).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 13 მაისის განჩინებით თ. კ-ის შესაგებელი მიჩნეულ იქნა შინაარსობრივად შეგებებულ სარჩელად და დაუდგინდა ხარვეზი, კერძოდ, თ. კ-ს დაევალა მოთხოვნის დაზუსტება და სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრის წარმოდგენა (ტომი I, ს.ფ. 90-91).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 28 მაისის განჩინებით თ. კ-ის შეგებებულ სარჩელს, დადგენილ ვადაში ხარვეზის შეუვსებლობის გამო, უარი ეთქვა წარმოებაში მიღებაზე (ტომი I, ს.ფ. 99-100).

ამავე სასამართლოს 2008 წლის 4 ივლისის მთავარ სხდომაზე თ. კ-მ (წარმომადგენელი ლ. თ-ე) განაცხადა, რომ იგი თანახმა იყო, “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად ზ. ნ-სათვის (მოსარგებლისათვის) გადაეხადა სადავო ბინის საბაზრო ღირებულების 75% _ 7 500 ლარი, სარგებლობის უფლების დათმობის სანაცვლოდ (ტომი I, ს.ფ. 117-120).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებით ზ. ნ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ზ. ნ-ს თ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2 500 ლარის გადახდა, იგი ცნობილ იქნა თბილისში, ... ქ. ¹11-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის თ. კ-ის კუთვნილი 5/9 ნაწილიდან ლიტ “ბ”-ს ¹2 ოთახის (18.9 კვ.მ), ¹3 სამზარეულოს (7 კვ.მ) და მასზე დამაგრებული 25.9 კვ.მ ფართობის მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ.

საქალაქო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილად იქნა ცნობილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

თბილისში, ... ქ. ¹11-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი წარმოადგენს თ. კ-ის, თ. ნ-ისა და თ. გ-ს საერთო საკუთრებას;

თ. კ-ის კუთვნილი 5/9 წილიდან 18.90კვ.მ ოთახი ¹2 და მის წინ მდებარე 7კვ.მ სამზარეულო ¹3 დაკავებული აქვს მოსარჩელეს და მის ოჯახს;

ზ. ნ-ი 1977 წლის 14 სექტემბრიდან რეგისტრირებულია ... ქ. ¹11-ში, 1990 წლიდან არის სს “.. ..” აბონენტი. ამასთან, თავად თ. კ-ის განმარტებით დგინდებოდა, რომ მოსარჩელე ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა სადავო ბინაში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს;

სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 10 000 ლარს.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის პირველი მუხლის “ა” ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტის მიხედვით, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია (რაც ამავე კანონის მე-11 მუხლის თანახმად, გულისხმობს “საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის, პირადობის/ბინადრობის მოწმობისა და საქართველოს მოქალაქის პასპორტის გაცემის წესის შესახებ” 1996 წლის 27 ივნისის კანონის მიღებამდე არსებული წესით საცხოვრებელ ფართში რეგისტრაციას/ჩაწერას) და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა).

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგება, რაც დასტურდებოდა სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციით და კომუნალური გადასახადების გადახდით.

საქალაქო სასამართლომ ასევე მიუთითა ზემოთ დასახელებული კანონის მე-2 მუხლის მე-3, მე-6 პუნქტებზე, რომელთა თანახმად, თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, მესაკუთრეს უფლება აქვს, მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა მხოლოდ მოსარგებლისთვის (ან თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლისთვის) დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის შემთხვევაში; თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისთვის ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე, მოსარგებლეს უფლება აქვს, მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ თ. კ-ს შეგებებული სარჩელი მოსარგებლისათვის საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ მისი მფლობელობის შეწყვეტის მოთხოვნით არ აღუძრავს. სასამართლო განხილვის დამთავრების შემდეგ, მხარეთა პაექრობის დროს მან გააკეთა განცხადება, რომ თანახმა იყო, თავად გადაეხადა მოსარჩელისათვის მის მიერ წარდგენილი აუდიტის დასკვნის შესაბამისად საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 75%. საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მართალია, “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლი ადგენს მესაკუთრის უპირატეს უფლებას, მოითხოვოს მოსარგებლის მფლობელობის შეწყვეტა საცხოვრებელ სადგომზე, მაგრამ დავის არსებობის შემთხვევაში ამ უფლების რეალიზების პროცესუალურ საშუალებას წარმოადგენს სარჩელი, განსახილველ შემთხვევაში _ შეგებებული სარჩელი, რაც შეიძლება გამხდარიყო მოსარგებლის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი. მესაკუთრის მხოლოდ ზეპირსიტყვიერი განცხადება, რომ თანახმა იყო, მოსარგებლისათვის მომავალში გადაეხადა სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%, ვერ გახდებოდა მოსარგებლის სარჩელის უარყოფის საფუძველი.

რაც შეეხებოდა სარჩელის მოთხოვნას საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემასთან ერთად შესაბამის მიწის ნაკვეთზე მოსარგებლის საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე, საქალაქო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის, 150-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებიდან გამომდინარე აღნიშნული მოთხოვნა საფუძვლიანად მიიჩნია და განმარტა, რომ მიწის ნაკვეთსა და შენობა-ნაგებობას შორის ურთიერთკავშირის გამო საკუთრების უფლება პროპორციულად ვრცელდება შენობისათვის განკუთვნილ მიწის ნაკვეთზეც, რაც არაა დამოკიდებული ურთიერთობის მონაწილეებზე. შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა სადგომზე დამაგრებულ მიწაზე _ 25.90კვ.მ მისი საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით ასევე დაკმაყოფილდა (ტომი I, ს.ფ. 123-128).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. კ-მ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-3 მუხლის საფუძველზე მისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 75%-ის _ 7 500 ლარის გადახდის დაკისრებისა და სადავო უძრავ ქონებაზე ზ. ნ-ის საკუთრების უფლების გაუქმების შესახებ.

აპელანტის განმარტებით, 1982 წლიდან ზ. ნ-ს სადავო საცხოვრებელი ფართი თ. კ-ის თანხმობით გადაეცა დროებით სარგებლობაში. მხარეთა შორის რაიმე გარიგებას სადგომით სარგებლობის დათმობაზე ადგილი არ ჰქონია, შესაბამისად, ზ. ნ-ი არ წარმოადგენდა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეს.

აპელანტის მითითებით, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ადგილი ჰქონდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგებას, რაც დასტურდებოდა სადავო საცხოვრებელ სადგომში ზ. ნ-ის რეგისტრაციით და კომუნალური გადასახადების გადახდით, თუმცა სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მესაკუთრე, რომელიც უპირატესი უფლებით სარგებლობს, თანახმა იყო საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ მოსარგებლეს შეწყვეტოდა ნივთის მფლობელობა (ტომი I, ს.ფ. 140-147).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 28 იანვრის განჩინებით თ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილება.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ურთიერთობაზე ვრცელდება “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონი, კერძოდ, აღნიშნული კანონის 1.1 მუხლის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარგებლეა პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, ან ადმინისტრაციული აქტით. ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დადასტურდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა).

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ზემოაღნიშნული ნორმების თანახმად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები მიუთითებდნენ იმაზე, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობა რეგულირდებოდა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტისა და მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტით დადგენილი წესით.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, ვინაიდან იგი მზად იყო მოსარჩელისათვის გადაეხადა ზემოხსენებული კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 75%.

აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, მესაკუთრეს უფლება აქვს, მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა მხოლოდ მოსარგებლისათვის (ან თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლისათვის) დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის შემთხვევაში. აღნიშნული დანაწესით, მოსარგებლის მიერ მოთხოვნის ნებაყოფლობით დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში მესაკუთრეს ეძლევა თავისი მოთხოვნის სასარჩელო წესით რეალიზაციის უფლება. ამდენად, დასახელებული კანონი ზღუდავს მხოლოდ მოსარგებლის მატერიალურ-სამართლებრივი და არა პროცესუალურ-სამართლებრივი უფლების გამოყენებას. მატერიალურ-სამართლებრივი შეზღუდვა იმაში გამოიხატება, რომ მოსარგებლეს უფლება აქვს, მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ დაკავებულ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისათვის მითითებული კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე (“საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტი). მხარეთა შორის დავის შემთხვევაში აღნიშნული დანაწესი ექვემდებარება იძულებით აღსრულებას, რომლის სამართლებრივ წინაპირობას წარმოადგენს სარჩელი, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარგებლეს ყოველთვის აქვს უფლება, აღძრას სარჩელი და მოითხოვოს კანონით მინიჭებული უფლების განხორციელება, მიუხედავად იმისა, მესაკუთრეს აღძრული აქვს თუ არა მის წინააღმდეგ სარჩელი აღნიშნული კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნით.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრეს არა აქვს აღძრული სარჩელი მოსარგებლის წინააღმდეგ, როდესაც ეს უკანასკნელი სასარჩელო წესით დაობს თავისი უფლების თაობაზე, მხოლოდ მესაკუთრის ახსნა-განმარტებები ზემოაღნიშნული კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდის მზადყოფნის შესახებ, არ შეიძლება გახდეს მოსარგებლის სარჩელის დაუკმაყოფილებლობის საფუძველი, რადგან აღნიშნული შემთხვევა (მესაკუთრის მიერ კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული უფლების იძულებითი წესით რეალიზაციის მოთხოვნით სარჩელის არარსებობა) მიუთითებს მესაკუთრის მიერ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული უფლების იძულებით გამოყენებაზე უარის თქმაზე, რაც იწვევს ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტით მოსარგებლისათვის მინიჭებული უფლების რეალიზაციის შესაძლებლობას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ თ. კ-ის სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ ქმნიდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე, 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემადგენლობას და შესაბამისად გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს (ტომი II, ს.ფ. 27-37).

სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. კ-მ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის 2.3 მუხლი. სააპელაციო სასამართლომ თ. კ-ის შეთავაზება, რომ ზ. ნ-ს დაკავებული ფართის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ შეწყვეტოდა სადავო ფართის მფლობელობა, არ მიიჩნია სამართლებრივი ძალის მქონედ, ვინაიდან ასეთი ნების გამოხატვა მოპასუხემ თითქოსდა განახორციელა არა შეგებებული სარჩელით, არამედ _ სასამართლო სხდომაზე, რაც სხდომის ოქმში დაფიქსირდა. ამასთან დაკავშირებით სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ თ. კ-მ თავისი ნება გამოხატა 2008 წლის 22 მაისის სასამართლო სხდომაზე. საგულისხმოა, რომ არც “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონი და არც სამოქალაქო კოდექსი არ ითვალისწინებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრის ვალდებულებას, მხოლოდ შეგებებული სარჩელით გამოხატოს თავისი ნება და მოსარგებლეს შესთავაზოს, შეწყვიტოს მფლობელობა დაკავებული სადგომის ღირებულების ნაწილის გადახდის სანაცვლოდ. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა აღნიშნული კანონი და მიიჩნია, რომ თ. კ-მ არ გამოიყენა თავისი უფლება და სათანადო წესით არ დააყენა თავისი მოთხოვნა სასამართლოს წინაშე.

ამდენად, კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამართლის ნორმები, რაც კანონის არასწორად განმარტებაში გამოიხატა და რამაც არსებითად იმოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე (ტომი II, ს.ფ. 42-50).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოშობილია “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის საფუძველზე. აღნიშნული გარემოება მხარეთა შორის სადავო არ არის.

ასევე დადგენილია, რომ სარჩელი აღძრულია საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის მიერ, ხოლო მესაკუთრეს შეგებებული სარჩელი არ აქვს.

“საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, მხარეთა შორის საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგების არსებობის შემთხვევაში მესაკუთრეს უფლება აქვს, მოითხოვოს მოსარგებლის მფლობელობის შეწყვეტა დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდით. თავის მხრივ, კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს კომპენსაციის გადახდაზე, მოსარგებლესაც აქვს უფლება, მოითხოვოს საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ. ამასთან, თუკი მესაკუთრეს და მოსარგებლეს ერთდროულად აქვთ სურვილი, განახორციელონ კანონით მათთვის მინიჭებული ზემოაღნიშნული უფლებები, ამავე კანონის მე-2 მუხლიდან გამომდინარე, უპირატესობა ენიჭება მესაკუთრის ნებას, რაც იმას ნიშნავს, რომ ორივე მოთხოვნის არსებობის პირობებში დაკმაყოფილდება მესაკუთრის მოთხოვნა. აღნიშნული წარმოადგენს მესაკუთრის მატერიალურსამართლებრივი უფლების უპირატესობას მოსარგებლის უფლებასთან შედარებით.

სადავოდ ქცეული მატერიალური უფლებების რეალიზაცია შესაძლებელია სასამართლოსადმი სარჩელით ან შეგებებული სარჩელით მიმართვის მეშვეობით საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით. სასამართლო საქმის განხილვისას ხელმძღვანელობს მკაცრად განსაზღვრული საპროცესო წესებით და შებოჭილია მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებით.

“საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონით გათვალისწინებული სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე მხარეებს აქვთ უფლება, მოსარგებლესა და მესაკუთრეს შორის შეთანხმების მიღწევის საკითხი ნებაყოფლობით სასამართლოს გარეშე მოაწესრიგონ. როდესაც ეს სამართალურთიერთობა სასამართლო წესით ხდება სადავო, ზემოაღნიშნულ მატერიალურსამართლებრივ უფლებათა კონკურენციის საკითხი განიხილება მხოლოდ ორივე მხარის _ როგორც მესაკუთრის, ისე _ მოსარგებლის შესაბამისი საპროცესოსამართლებრივი მოთხოვნების _ სარჩელისა და შეგებებული სარჩელის არსებობის პირობებში. შესაბამისად, თუკი სარჩელი აღძრულია მოსარგებლის მიერ, მაშინ მესაკუთრის შემხვედრი მოთხოვნის _ შეგებებული სარჩელის არსებობა აუცილებელია, რათა სასამართლოს მიეცეს საპროცესო შესაძლებლობა, განიხილოს მესაკუთრის მატერიალურსამართლებრივი უფლებრივი უპირატესობის საკითხი.

ამდენად, თუკი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონით გათვალისწინებული სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე მხარები მიმართავენ სასამართლოს, ასეთ შემთხვევაში მხარეთა უფლებების დაცვის მექანიზმი ამოქმედდება საპროცესო კანონმდებლობის საფუძველზე, რაც გულისხმობს სასამართლოს მიერ მხოლოდ იმ მოთხოვნების განხილვისა და დაკმაყოფილების შესაძლებლობის ქონას, რაც მხარეთა მიერ წარდგენილია შესაბამისი საპროცესო ფორმის დაცვით.

მოცემულ შემთხვევაში მესაკუთრე თ. კ-ს არ გამოუყენებია “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონით მინიჭებული თავისი უპირატესი ძალის მქონე მოთხოვნის საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი ფორმით (სარჩელი, შეგებებული სარჩელი) წარდგენის შესაძლებლობა. ასეთად ვერ ჩაითვლება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მთავარ სხდომაზე, პაექრობის სტადიაზე, სიტყვიერი განცხადება მოსარგებლისათვის აღნიშნული კანონით დადგენილი 75%-იანი კომპენსაციის გადახდის მზადყოფნის შესახებ. აღნიშნული არ ნიშნავდა სარჩელის ან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 188-ე მუხლის დაცვით შეგებებული სარჩელის ფორმით მოთხოვნის წარდგენას. ამასთან, თავად მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონით მოწესრიგება და მისი გარკვეულობა მხარეებს შორის მოცემულ შემთხვევაში სადავო არ არის.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ არის გამოტანილი კანონის არასწორი განმარტების საფუძველზე.

ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად საკასაციო სასამართლო უცვლელად ტოვებს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:A

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

თ. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 28 იანვრის განჩინება;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.