ას-344-663-09 22 სექტემბერი, 2009 წ.

¹ ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

სხდომის მდივანი _ ლ.სანიკიძე

კასატორი _ შპს „საქართველოს რკინიგზა“ (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ ნ.მ-შვილი, ნ.წ-ური

მოწინააღმდეგე მხარე _ გ. ა-შვილი, ა. ნ-ძე (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 22 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ ხელშეკრულების შეწყვეტა, თანხის დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. ა-შვილმა და ა. ნ-ძემ სარჩელი აღძრეს სასამართლოში შპს „საქართველოს რკინიგზის“ მიმართ ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტისა და წინასწარ გადახდილი ქირის უკან დაბრუნების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 1992 წელს მოსარჩელეებსა და საქართველოს რკინიგზის მუშათა მომარაგების სავაჭრო საწარმოო გაერთიანებას შორის დაიდო ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლითაც გამქირავებელმა, მოპასუხემ ვალდებულება იკისრა, მოსარჩელეებისათვის სარგებლობის უფლებით გადაეცა მის ბალანსზე რიცხული წყნეთის და-შვენებელი სახლის ბინები 10 წლის ვადით, დამქირავებლებს კი უნდა გადაეხადათ შეთანხმებით გათვალისწინებული ქირა. მოსარჩელეებს ნება დაერთოთ, ჩაეტარებინათ ბინებისათვის როგორც მიმდინარე, ისე კაპიტალური რემონტი, რომლის ღირებულებაც ჩაეთვლებოდა ბინის ქირაში. მოსარჩელეებმა ოთახებს ჩაუტარეს კაპიტალური რემონტი, კეთილმოაწყვეს ავეჯით და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირა გადაიხადეს წინასწარ. მიუხედავად ამისა, მოსარჩელეებს ოთახებით სარგებლობის საშუალება მიეცათ მხოლოდ ორი წლის განმავლობაში, 1994 წლის დასაწყისამდე. ამის შემდეგ ბინები დაიკავეს დევნილებმა. რადგან დამქირავებლებმა, მათგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო, ვერ შეძლეს ბინებით სარგებლობა, ბინის ქირა კი გადახდილი ჰქონდათ სრულად, გამქირავებლის უფლებამონაცვლე შპს „საქართველოს რკინიგზის“ ფილიალის თბილისის მე-4 სამოქალაქო ნაგებობათა დისტანციამ 2002 წელს განაახლა ქირავნობის ხელშეკრულება და ქირავნობის ვადა გაგრძელდა 8 წლით, ხოლო მოსარჩელეების მიერ უკვე გადახდილი ქირა დამატებით განისაზღვრა თვეში 54 ლარის, წელიწადში 648 ლარის ოდენობით. მოპასუხემ დაარღვია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, სამოქალაქო კოდექსის 533-ე, 534-ე მუხლების მოთხოვნები და ვერ უზრუნველყო დამქირავებლებისათვის უნაკლო ქირავნობის საგნის გადაცემა. ამდენად, ქირავნობის ხელშეკრულება უნდა შეწყდეს და 8 წლის ქირის საფასური თითოეულისათვის – 5184 ლარი დაუბრუნდეთ მოსარჩელეებს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: გამქირავებელმა ხელშეკრულება შეასრულა, მოსარჩელეებს სარგებლობაში გადასცა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ოთახები უფლებრივად და ნივთობრივად უნაკლო და მოსარჩელეებმა ამ ოთახებით შეუზღუდავად ისარგებლეს 1994 წლამდე, ხოლო 1994 წელს, მოპასუხისაგან, დამოუკიდებელი მიზეზების გამო, ამ ბინებში შეიჭრნენ აფხაზეთიდან დევნილები, რაშიც მოპასუხეს ბრალი არ მიუძღვის. 2002 წლის 17 აგვისტოს მხარეებს შორის 8 წლის ვადით დაიდო ახალი ხელშეკრულება, რომლის პირველი პუნქტის თანახმად, ბინა დაკავებული აქვთ აფხაზეთიდან დევნილებს, რაზეც მოსარჩელეებს პრეტენზია არ განუცხადებიათ. შესაბამისად, მათთვის ცნობილი იყო ქირავნობის საგნის უფლებრივი ნაკლის თაობაზე. ამდენად, მოპასუხეს ქირავნობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არ დაურღვევია. რაც შეეხება მოსარჩელეთა მიერ წინასწარ გადახდილი თანხების ოდენობის განსაზღვრას, საქმეში წარმოდგენილია მხოლოდ ა. ნ-ძის მიერ 108 000 და 2370 მანეთის გადახდის დამადასტურებელი ქვითარი, გ. ა-შვილის მიერ ქირის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი კი არაა წარმოდგენილი. 1993 წელს ქვეყანაში განხორციელდა ფულად-საკრედიტო რეფორმა და საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 მარტის ¹246 დადგენილებით “საქართველოს ტერიტორიაზე მიმოქცევაში საქართველოს ეროვნული ბანკის კუპონების გამოშვების შესახებ” ეროვნულმა ბანკმა მიმოქცევაში გამოუშვა კუპონი და თანაფარდობა კუპონსა და მანეთს შორის განისაზღვრა ერთი-ერთზე, შემდგომ საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1995 წლის 16 სექტემბრის ¹363 ბრძანებით ახალ ეროვნულ ვალუტად გამოცხადდა ლარი და კუპონის ლარზე გადაცვლის კურსი განისაზღვრა შეფარდებით 1000000 კუპონი 1 ლართან, ამრიგად, ა.ნ-ძის მიერ გადახდილი 108 000 მანეთი ერთი ლარიც კი არ გამოდის, მოსარჩელე კი მოითხოვს 5184 ლარის უკან დაბრუნებას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 22 იანვრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა, გ. ა-შვილისა და ა. ნ-ძის სარჩელები დაკმაყოფილდა, შეწყდა მოსარჩელეებსა და შპს “საქართველოს რკინიგზას” შორის 2002 წლის 17 აგვისტოს წყნეთის და-შვენებელი სახლის მე-7 კორპუსში მდებარე ¹40 და ¹42 ბინებზე დადებული ქირავნობის ხელშეკრულება და შპს “საქართველოს რკინიგზას” თითოეული მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 5184 ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 1992 წლის 20 ივლისს ა. ნ-ძესა და საქართველოს რკინიგზის მუშათა მომარაგების სავაჭრო საწარმოო გაერთიანებას შორის დაიდო ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლითაც მოპასუხემ იკისრა ვალდებულება, გადაეცა მოსარჩელისათვის გამქირავებლის ბალანსზე რიცხული წყნეთის და-შვენებელი სახლის მე-7 კორპუსში მდებარე ¹42 ბინა, რომელიც დამქირავებელს ხელშეკრულების ხელმოწერის დროისათვის დაკავებული ჰქონდა. ბინის ქირა განისაზღვრა თვეში 9 000 მანეთით. დამქირავებელი ვალდებული იყო, ჩაეტარებინა ბინისათვის კაპიტალური რემონტი გამქირავებელთან შეთანხმებული ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით, შესრულებული სამუშაოების ღირებულება კი ჩაითვლებოდა ბინის ქირაში. 1992 წლის 20 სექტემბერს საქართველოს რკინიგზის მუშათა მომარაგების სავაჭრო საწარმოო გაერთიანებასა და გ. ა-შვილს შორის დაიდო ანალოგიური შინაარსის ხელშეკრულება წყნეთის და-შვენებელი სახლის მე-7 კორპუსში მდებარე ¹40 ბინაზე. მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის გარემოება, რომ მოსარჩელეებმა ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული ბინებით ისარგებლეს 1994 წლამდე, სანამ ბინებს იძულებით გადაადგილებული პირები დაიკავებდნენ. 2002 წლის 17 აგვისტოს მოსარჩელეებსა და შპს „საქართველოს რკინიგზის“ ფილიალ თბილისის მე-4 სამოქალაქო ნაგებობათა დისტანციას შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლითაც 1992 წელს დადებული ქირავნობის ხელშეკრულების ვადა გაგრძელდა 8 წლით, რადგან მოსარჩელეებმა ვერ შესძლეს გადაცემული ბინებით სარგებლობა 8 წლის განმავლობაში ბინების დევნილთა მიერ დაკავების გამო, 10 წლის ქირა კი უკვე გადახდილი ჰქონდათ. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული რვაწლიანი ვადის ათვლა უნდა დაწყებულიყო დამქირავებლის მიერ ბინების დაკავების შემდეგ. პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოებში მოპასუხეებმა დაადასტურეს მხარეთა შორის 2002 წლის 17 აგვისტოს დადებული ხელშეკრულების ნამდვილობა და კანონიერება. აღნიშნული ხელშეკრულების მე-2 მუხლით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მოქირავნეების მიერ 10 წლის ქირა გადახდილი იყო. ბინის ქირა განისაზღვრა თვეში 54 ლარით, წელიწადში 648 ლარის ოდენობით. ხელშეკრულების მე-2 პუნქტის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ მხარეთა შორის დადებული თავდაპირველი გარიგებიდან გამომდინარე, გაფორმდა ახალი ქირავნობის ხელშეკრულება და დამქირავებელს 8 წლის ქირა _ 5184 ლარი ჩაეთვალა წინასწარ გადახდილად. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 541-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში დამქირავებელი ნივთის ფლობას ვერ ახორციელებს მასში იძულებით გადაადგილებულ პირთა განთავსების გამო, შესაბამისად, შექმნილი სიტუაციიდან გამომდინარე, მას ხელშეკრულების მიმართ არანაირი ინტერესი არ გააჩნია. პალატის მოსაზრებით, ხსენებული ნორმიდან გამომდინარე, მოსარჩელეები უფლებამოსილები არიან, უარი განაცხადონ ხელშეკრულებაზე. სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის საფუძველზე პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში 2002 წლის 17 აგვისტოს ხელშეკრულების მე-2 პუნქტით შპს „საქართველოს რკინიგზის“ განმარტების თანახმად, დამქირავებელთა მიერ გადახდილი ქირა წელიწადში 648 ლარის ეკვივალენტია, რაც 8 წლის განმავლობაში 5184 ლარს შეადგენს. შესაბამისად, შპს „საქართველოს რკინიგზას“ წარმოეშვა სადავო თანხის უკან დაბრუნების ვალდებულება.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს “საქართველოს რკინიგზამ” გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, სრულყოფილად და ობიექტურად არ გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები, არასწორად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმები, რის შედეგად გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად დასაბუთებული არ არის. სასამართლომ დავის გადაწყვეტის დროს სამართლებრივად არ შეაფასა ის გარემოება, რომ 1992 წელს დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელეები (დამქირავებლები) შეუზღუდავად სარგებლობდნენ საიჯარო ქონებით 1994 წლამდე. მოსარჩელეები იმთავითვე აღიარებდნენ, რომ 1992 წლიდან ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე გამქირავებელმა სამოქალაქო კოდექსის 531-ე მუხლის თანახმად, დროულად გადასცა მათ ქირავნობის საგანი და ადასტურებდნენ, რომ 1994 წლამდე შეუზღუდავად ფლობდნენ მას. ამდენად, შპს “საქართველოს რკინიგზას” სამოქალაქო კანონმდებლობის ნორმები არ დაურღვევია. კეთილსინდისიერად და დროულად შეასრულა გამქირავებლის მოვალეობა, ხელშეკრულების დადებისთანავე, 1992 წელს, დროულად გადასცა დამქირავებლებს ქირავნობის საგანი და მათი უფლებები არც შემდგომ შეულახავს. 1994 წელს მათ მიერ დაქირავებულ ბინებს დაეუფლნენ იძულებით გადააადგილებული პირები, რაშიც შპს “საქართველოს რკინიგზას”, როგორც გამქირავებელს, ბრალი არ მიუძღვის. სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 541-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის საფუძველზე, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია. სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 575-ე მუხლი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. მოსარჩელეებს, როგორც დამქირავებლებს, გააჩნიათ დაქირავებულ ნივთზე მესაკუთრის ტოლფასი უფლება და, როგორც მართლზომიერ მფლობელებს, სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის საფუძველზე, შეეძლოთ არამართლზომერი მფლობელებისგან – იძულებით გადაადგილებული პირებისგან მოეთხოვათ უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა, რაც მათ არ განუხორციელებიათ. სასამართლომ ასევე არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლი და არ გაურკვევია, თუ რატომ არ მოახდინეს მოსარჩელეებმა უკანონო ხელყოფისაგან ქირავნობის საგნის დაცვა. სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითა მხარეებს შორის 2002 წლის 17 აგვისტოს დადებულ ხელშეკრულებაზე, მაგრამ სამართლებრივად არ შეაფასა საქმისათვის უმნიშვნელოვანესი გარემოება, რომ 2002 წლის 17 აგვისტოს ხელშეკრულების დადების დროს მოსარჩელეებისათვის ცნობილი იყო იძულებით გადაადგილებულ პირთა მიერ ქირავნობის ნივთით კვლავაც უკანონო ფლობის თაობაზე და აღნიშნულზე პრეტენზია არ განუცხადებიათ. რაც შეეხება სასამართლოს მიერ მითითებულ იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელეებს წინასწარ ჰქონდათ გადახდილი 10 წლის ქირა, სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანის დროს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნა დაარღვია, ყოველმხრივ სრულად და ობიექტურად არ გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები. საქმეში წარმოდგენილია მხოლოდ ა.ნ-ძის მიერ 1993 წლის იანვარში გადახდილი ¹26, ¹27 ქვითრები სულ 110,370 მანეთზე. სასამართლოს არ გამოუკვლევია ის გარემოება, რომ 1992 წლის 20 ივლისის ქირავნობის ხელშეკრულების მე-2 პუნქტის თანახმად, წყნეთის და-შვენებელი სახლის ბინის ქირა თვეში შეადგენდა 9000 მანეთს, ა.ნ-ძეს სულ გადახდილი აქვს დაახლოებით წელიწადისა და ერთი თვის ქირა, ხოლო გ.ა-შვილის მიერ ქირის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეში წარმოდგენილი არ არის.

მოცემულ საქმეზე დადგენილია და კასატორს სადავოდ არ გაუხდია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 1992 წლის 20 ივლისს ა. ნ-ძესა და საქართველოს რკინიგზის მუშათა მომარაგების სავაჭრო საწარმოო გაერთიანებას შორის დაიდო ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლითაც მოპასუხემ იკისრა ვალდებულება, გადაეცა მოსარჩელისათვის გამქირავებლის ბალანსზე რიცხული წყნეთის და-შვენებელი სახლის მე-7 კორპუსში მდებარე ¹42 ბინა, რომელიც დამქირავებელს ხელშეკრულების ხელმოწერის დროისათვის დაკავებული ჰქონდა. ბინის ქირა განისაზღვრა თვეში 9 000 მანეთით. დამქირავებელი ვალდებული იყო, ჩაეტარებინა ბინისათვის კაპიტალური რემონტი გამქირავებელთან შეთანხმებული ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით, შესრულებული სამუშაოების ღირებულება კი ჩაითვლებოდა ბინის ქირაში. 1992 წლის 20 სექტემბერს საქართველოს რკინიგზის მუშათა მომარაგების სავაჭრო საწარმოო გაერთიანებასა და გ. ა-შვილს შორის დაიდო ანალოგიური შინაარსის ხელშეკრულება წყნეთის და-შვენებელი სახლის მე-7 კორპუსში მდებარე ¹40 ბინაზე. მოსარჩელეებმა ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული ბინებით ისარგებლეს 1994 წლამდე, სანამ ბინებს იძულებით გადაადგილებული პირები დაიკავებდნენ. 2002 წლის 17 აგვისტოს მოსარჩელეებსა და შპს „საქართველოს რკინიგზის“ ფილიალ თბილისის მე-4 სამოქალაქო ნაგებობათა დისტანციას შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლითაც 1992 წელს დადებული ქირავნობის ხელშეკრულების ვადა გაგრძელდა 8 წლით, რადგან მოსარჩელეებმა ვერ შესძლეს გადაცემული ბინებით სარგებლობა 8 წლის განმავლობაში ბინების დევნილთა მიერ დაკავების გამო, 10 წლის ქირა კი უკვე გადახდილი ჰქონდათ. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული რვაწლიანი ვადის ათვლა უნდა დაწყებულიყო დამქირავებლის მიერ ბინების დაკავების შემდეგ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს “საქართველოს რკინიგზის” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტების თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული საფუძვლები მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს.

სამართლებრივ საფუძველსაა მოკლებული კასატორის მსჯელობა, რომ სააპელაციო პალატამ სათანადოდ არ შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებანი და არ გაითვალისწინა, რომ შპს “საქართველოს რკინიგზამ”, ქირავნობის ხელშეკრულების თანახმად, გადასცა მოსარჩელეებს ქირავნობის საგანი, რასაც ა.ნ-ძე და გ.ა-შვილი 1994 წლამდე შეუზღუდავად ფლობდნენ. 1994 წელს, კასატორის ყოველგვარი ბრალეულობის გარეშე, სადავო ოთახებში თვითნებურად შეიჭრნენ იძულებით გადაადგილებული პირები, რომლებიც აგრძელებდნენ ფართით სარგებლობას. 2002 წლის 17 აგვისტოს კი მხარეთა შორის ხელმეორედ გაფორმდა ქირავნობის ხელშეკრულება და აღნიშნული ფაქტის მიუხედავად, მოსარჩელეები ახალი ქირავნობის გარიგების დადებას მაინც დასთანხმდნენ.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება მართებულად დააფუძნა სამოქალაქო კოდექსის 541-ე მუხლს, რომლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, თუ დაქირავებული ნივთი მთლიანად ან ნაწილობრივ გადაეცემა დამქირავებელს დაგვიანებით, ან, თუ შემდგომში მას წაერთვა სარგებლობის უფლება, მაშინ დამქირავებელს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე იმ ვადის დაცვის გარეშე, რაც გათვალისწინებულია ხელშეკრულების მოშლისათვის. უარი ხელშეკრულებაზე დაიშვება მხოლოდ მაშინ, თუ გამქირავებელი დამქირავებლის მიერ განსაზღვრულ ვადაში არ აღკვეთს სარგებლობისათვის ხელშემშლელ გარემოებებს. ვადის განსაზღვრა არ არის საჭირო, თუ იმ გარემოებათა შედეგად, რომლებიც ხელშეკრულებაზე უარის თქმის საფუძველს იძლევიან, დამქირავებელმა დაკარგა ინტერესი ამ ხელშეკრულებისადმი. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარეობს, რომ გამქირავებელი ვალდებულია, მხარეთა მიერ შეთანხმებულ დროს გადასცეს დამქირავებელს ქირავნობის საგანი და ქირავნობის ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში უზრუნველყოს დამქირავებლის მიერ მისი შეუზღუდავად ფლობა და სარგებლობა. წინააღმდეგ შემთხვევაში დამქირავებელი უფლებამოსილია, შეთანხმებულ ვადაზე ადრე უარი თქვას ქირავნობის ხელშეკრულებაზე და, გამქირავებლის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო ქირავნობის მიმართ ინტერესის დაკარგვის საფუძველზე, აღარ განუსაზღვროს გამქირავებელს ვადა ვალდებულების შესასრულებლად.

განსახილველ შემთხვევაში შპს “საქართველოს რკინიგზა” მიუთითებს, რომ მან მხარეთა შორის 1992 წელს დადებული ქირავნობის ხელშეკრულების პირობა შეასრულა და გ.ა-შვილსა და ა.ნ-ძეს გადასცა ქირავნობის საგანი _ სადავო ოთახები, თუმცა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და არც მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ 2002 წლის 17 აგვისტოს ახალი ქირავნობის ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ მოსარჩელეებს გარიგებით გათვალისწინებული უძრავი ნივთი არ გადასცემიათ, რადგან იქ იძულებით გადაადგილებული პირები აგრძელებდნენ ცხოვრებას.

ამდენად, შპს “საქართველოს რკინიგზამ” დამქირავებელთა მიერ ქირავნობის ხელშეკრულების ფარგლებში სადავო ფართის დაუბრკოლებლივ ფლობა და სარგებლობა ვერ უზრუნველყო, რის გამოც გ.ა-შვილისა და ა.ნ-ძის მიერ ქირავნობის ხელშეკრულების მიმართ ინტერესის დაკარგვა სავსებით გამართლებულია და მათი მოთხოვნა გარიგების ვადამდე შეწყვეტის თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით კანონიერად დაკმაყოფილდა.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ ასევე სწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის მიხედვით, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება). მითითებული კანონის დანაწესი ადგენს, რომ მხარის მიერ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში გარიგებაზე უარის თქმისას მხარეებს უნდა დაუბრუნდეთ ყველაფერი, რაც მათ გარიგების შესრულების მიზნით ერთმანეთს გასდაცეს.

ამდენად, დასაბუთებულია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა, რომ დამქირავებელთა ინიციატივით ქირავნობის ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტის მართლზომიერად მიჩნევის პირობებში გ.ა-შვილისა და ა.ნ-ძეს უნდა დაუბრუნდეთ 2002 წლის 17 აგვისტოს ხელშეკრულების შესასრულებლად მათ მიერ ქირის სახით წინასწარ გადახდილი 5184 ლარი (8 წლის განმავლობაში ყოველწლიურად ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 648 ლარი).

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო პალატამ საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოება დაადგინა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, კერძოდ, კასატორი სადავოდ ხდის ა.ნ-ძისა და გ.ა-შვილის მიერ სადავო ქირის წინასწარ სრულად გადახდის ფაქტს და მიუთითებს, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილია მხოლოდ ა.ნ-ძის მიერ 1993 წლის იანვარში გადახდილი ¹26, ¹27 ქვითრები, სულ _ 110,370 მანეთზე, რაც დაახლოებით წელიწადისა და ერთი თვის ქირას შეადგენს, ხოლო გ.ა-შვილის მიერ ქირის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეში არ მოიპოვება.

სააპელაციო სასამართლომ ზემოხსენებული სადავო გარემოება დაადგინა საქმეში მტკიცებულების სახით წარმოდგენილი მხარეთა შორის 2002 წლის 17 აგვისტოს ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის მე-2 პუნქტის თანახმად “დამქირავებელმა ბინით ისარგებლა მხოლოდ 2 წელი, ქირა კი გადახდილი აქვს 10 წლის,” დაქირავებული ბინის ქირა განისაზღვრა წელიწადში 684 ლარით, “რაც დამქირავებელს გადახდილი აქვს წინა _ 10 წლის ვადით გაფორმებული ხელშეკრულებით”.

ნიშანდობლივია, რომ აღნიშნული ხელშეკრულების ნამდვილობა კასატორს არც ერთი ინსტანციის სასამართლოში სადავოდ არ მიუჩნევია, მეტიც, სააპელაციო პალატამ სავსებით მართებულად მიუთითა საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 23 მაისის სხდომის ოქმში დაფიქსირებულ შპს “საქართველოს რკინიგზის” წარმომადგენლის განმარტებაზე, რომ მხარეთა შორის არსებული ქირავნობის ხელშეკრულება კანონიერია და მის საფუძველზე მხარეების გარკვეული უფლებები წარმოიშვა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ა.ნ-ძისა და გ.ა-შვილის მიერ ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირის გადახდის ფაქტის უარსაყოფად კასატორმა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერ წარადგინა.

ასევე ვერ იქნება გაზიარებული კასატორის მითითება სამოქალაქო კოდექსის 575-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, დამქირავებელს უფლება აქვს დაიცვას თავისი მფლობელობა ყოველი დამრღვევისაგან, მათ შორის, მესაკუთრისგანაც. კანონის მითითებული დანაწესი დამქირავებელს უფლებას ანიჭებს, ქირავნობის ხელშეკრულების ფარგლებში დაუბრკოლებლად ფლობდეს ქირავნობის საგანს და არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ აღნიშნული მფლობელობის ხელშეშლა. ამდენად, დასახელებული მუხლი ეხება ისეთ შემთხვევას, როდესაც დამქირავებელს ქირავნობის საგანი ხელშეკრულების შესაბამისად გადაცემული აქვს. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც ზემოთ აღინიშნა, გ.ა-შვილსა და ა.ნ-ძეს მხარეთა შორის 2002 წლის 17 აგვისტოს ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო ფართი არ გადასცემიათ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, დაუსაბუთებელია კასატორის მოსაზრება, რომ მოსარჩელეებს დასახელებული ნორმით მათთვის მინიჭებული უფლების რეალიზება არ მოუხდენიათ.

ამდენად, მოსარჩელეებმა კანონიერად თქვეს უარი ქირავნობის ხელშეკრულებაზე და მოითხოვეს ქირის სახით წინასწარ გადახდილი თანხის დაბრუნება, რაც სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სწორად დააკმაყოფილა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

შპს “საქართველოს რკინიგზის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 22 იანვრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.