¹ას-347-599-08 20 ნოემბერი, 2008 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე),

თეიმურაზ თოდრია (მომხსენებელი), როზა ნადირიანი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ბ. ქ-იძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ჯ. რ-შვილი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 13 თებერვლის განჩინება

დავის საგანი – თანხის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ჯ. რ-შვილმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში სარჩელი აღძრა მოპასუხე ბ. ქ-იძის მიმართ და მიუთითა, რომ ქ. თბილისში, ........ გამზირის ¹74-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მონაცემებით, საკუთრების უფლებით ეკუთვნის ოთხ ფიზიკურ პირს: ნათელა გაიხარაშვილს (33,90 კვ.მ), ბ. ქ-იძეს (64,50 კვ.მ), ტ. ხ-შვილს (36,80 კვ.მ) და ქ. ჩ-შვილს (67,80 კვ.მ).

აღნიშნულ სახლზე, ამჟამად ბ. ქ-იძის საკუთრებაში არსებულ 64,50 კვ.მ-ზე, სარგებლობის უფლება ჯერ კიდევ გასული საუკუნის დასაწყისში შეიძინეს მოსარჩელის წინაპრებმა და ამ ფართში ცხოვრობდნენ. 1950 წლიდან ამ ბინაში ცხოვრობდა მოსარჩელე ჯ. რ-შვილი დედასთან, ლ. ჟ-თან ერთად, რომელიც ამავე ბინაში გარდაიცვალა 2000 წელს.

მოსარჩელის მითითებით, დედის გარდაცვალების შემდეგ იგი მართლზომიერად აგრძელებდა ბინის ფლობას. ის გარემოება, რომ სახლის იმდროინდელ მესაკუთრესა და მის ოჯახს შორის ურთიერთობა შეესაბამებოდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებულ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის დათმობის შესახებ გარიგებას, დადგენილია ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 5 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. გადაწყვეტილების გამოტანის დროისათვის ამ ფართობის მესაკუთრე იყო ქ. ჩ-შვილი, რომელმაც ვერ მიაღწია რა მოსარჩელისა და დედამისის გამოსახლებას მათ მიერ დაკავებული ფართიდან, 2003 წლის 21 აგვისტოს ფართობი მიჰყიდა მოპასუხე ბ. ქ-იძეს, რის საფუძველზეც, საჯარო რეესტრის ჩანაწერებით, მოსარჩელის მიერ დაკავებულ უძრავ ნივთზე რეგისტრირებულია მოპასუხის საკუთრების უფლება.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მას, როგორც მოსარგებლეს, უფლება ჰქონდა, გამხდარიყო მის მიერ დაკავებული სადგომის მესაკუთრე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტის შინაარსიდან გამომდინარე. მესაკუთრე უარს აცხადებდა მისთვის, როგორც მოსარგებლისათვის, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების – 40 000 აშშ დოლარის 75%-ის გადახდაზე, შესაბამისად, იგი უფლებამოსილი იყო, მის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების _ 40 000 აშშ დოლარის 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ მოეთხოვა საკუთრების უფლების გადაცემა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა ბ. ქ-იძისათვის 10.000 აშშ დოლარის დაკისრება და მის მიერ დაკავებული, ქ. თბილისში, .......... გამზ. 74-ში მდებარე ლიტ. „ა“ ნაგებობაზე _¹24, ¹25, ¹26 და ¹27 საცხოვრებელ ოთახებსა და დამხმარე სათავსებზე საკუთრების უფლების გადაცემა, საჯარო რეესტრის დავალდებულება, შესაბამისი ცვლილებების შეტანა საჯარო რეესტრის ჩანაწერებში, ალტერნატიული მოთხოვნის სახით კი – ბ. ქ-იძისათვის მის სასარგებლოდ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის დაკისრება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ იგი არის დასახელებული საცხოვრებელი სადგომის კეთილსინდისიერი შემძენი, მან ბინა შეიძინა ქ. ჩ-შვილისგან, რომელიც, თავის მხრივ, რეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ; მოსარჩელესთან არასდროს ყოფილა სახელშეკრულებო ურთიერთობაში, მასთან გარიგება არ დაუდია და არც რაიმე ვალდებულება ჰქონია. მას ქ. ჩ-შვილმა განუმარტა, რომ სადავო ბინაში მოსარჩელე და მისი აწ გარდაცვლილი დედა, ლ. ჟ-ი, მდგმურის სახით მართლაც ცხოვრობდნენ აღნიშნულ სახლში წლების განმავლობაში, იხდიდნენ ბინის ქირას, ხოლო მას შემდეგ, რაც ოჯახმა შეწყვიტა ქირის გადახდა, მესაკუთრე იძულებული გახდა, მიემართა სასამართლოსთვის.

ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 5 ივლისის გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით მოპასუხემ განმარტა, რომ დავის საგანს არ წარმოადგენდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების დადგენა და სასამართლოს არ მიუღია გადაწყვეტილება ჯ. რ-შვილისა და დედამისის მოსარგებლედ აღიარების თაობაზე.

მოპასუხის მოსაზრებით, ჯ. რ-შვილი არ უნდა ჩათვლილიყო მოსარგებლედ და მასზე არ უნდა გავრცელებულიყო დასახელებული კანონით დადგენილი უფლებები, ვინაიდან მას საცხოვრებელ სადგომზე უფლება მოპოვებული ჰქონდა ქირავნობის საფუძველზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილებით ჯ. რ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხე ბ. ქ-იძისთვის 14900 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, მოსარჩელე ჯ. რ-შვილი ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, ........ გამზ. ¹74-ში მდებარე საცხოვრებელი სადგომის, კერძოდ, ლიტ „ა“ ნაგებობის ¹24, ¹25, ¹26 და ¹27 ოთახების (სათავსების) მესაკუთრედ.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა ბ. ქ-იძემ. აპელანტმა სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მოსარჩელისათვის სადავო ბინის მესაკუთრედ ცნობაზე უარის თქმა, მის მიერ სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის _ 44700 ლარის გადახდის სანაცვლოდ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 13 თებერვლის განჩინებით ბ. ქ-იძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო, რომ ქ.თბილისში, ........ გამზირის 74-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მონაცემებით, საკუთრების უფლებით ეკუთვნის ოთხ ფიზიკურ პირს: ნ. გ-შვილს (33,90 კვ.მ.), ბ. ქ-იძეს (64,50 კვ.მ). ტ. ხ-შვილს 936,80 კვ.მ.) და ქ. ჩ-შვილს (67,80 კვ.მ.) ბ. ქ-იძის საკუთრებაში არსებულ საცხოვრებელ სადგომზე, კერძოდ, ლიტ. „ა“ ნაგებობის ¹24, ¹25, ¹26 და ¹27 ოთახებზე, საერთო ფართით 64,39 კვ.მ, მოსარჩელე ჯ. რ-შვილს მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2007 წლის 14 ივნისის საინჟინრო-ტექნიკური და სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ჯ. რ-შვილის მიერ დაკავებული, ქ. თბილისში, ........ გამზ. ¹74-ში მდებარე საცხოვრებელი სადგომის - ლიტ. „ა“ ნაგებობის ¹24, ¹25, ¹26 და ¹27 ოთახების, საერთო ფართით 64,39 კვ.მ, საბაზრო ფასი შეადგენს 59600 ლარს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 5 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლზე მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ჯ. რ-შვილს ზემოაღნიშნულ საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით და წარმოადგენს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹–ლი მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით და მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტით გათვალისწინებულ მოსარგებლეს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი შეფასება მისცა დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და სწორად გამოიყენა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტი, რომლის თანახმად, თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისათვის ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე, მოსარგებლეს უფლება აქვს, მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ, დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოპასუხე ბ. ქ-იძეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით არ მოუთხოვია მოსარგებლე ჯ. რ-შვილისათვის საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტა შესაბამისი ანაზღაურების გადახდის სანაცვლოდ. პირიქით, მოპასუხე ბ. ქ-იძესა და მოსარჩელე ჯ. რ-შვილს შორის არსებულ ურთიერთობას არ განიხილავდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მესაკუთრისა და მოსარგებლის ურთიერთობად და, შესაბამისად, მოითხოვდა ჯ. რ-შვილის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ბ. ქ-იძემ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია კანონი, რადგან იგი მზად იყო მოსარჩელისათვის გადაეხადა აღნიშნული კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%.

კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მოსარჩელე და მისი ოჯახი სადავო ფართს ფლობდნენ მდგმურის უფლებით, ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე, რაც დადასტურებულია კანონიერ ძალაში შესული ქ. თბილისის 26 კომისრის რაიონის მე-3 უბნის სახალხო სასამართლოს 1954 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილებითა და ამ გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელის ბებიის _ თ. ჟ-ის საკასაციო საჩივრით.

კასატორმა მიუთითა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-5 პუნქტზე, რომლის თანახმად, თუ მოსარგებლეს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მოპოვებული აქვს ქირავნობის საფუძველზე, ის არ ჩაითვლება ამ კანონის 1¹-ლი¹ მუხლის “ა” ქვეპუნქტით განსაზღვრულ მოსარგებლედ და მასზე არ ვრცელდება ამ კანონით დადგენილი უფლებები.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ ჯ. რ-შვილს მოსარგებლის სტატუსი მიანიჭა კანონიერ ძალაში შესული 2000 წლის 5 ივლისის გადაწყვეტილების საფუძველზე, რომლითაც აღნიშნული გარემოება არ დასტურდება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივარი, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ქ. თბილისში, ........ გამზირის 74-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი, საჯარო რეესტრის მონაცემებით, საკუთრების უფლებით ეკუთვნის ოთხ ფიზიკურ პირს: ნ. გ-შვილს (33,90 კვ.მ.), ბ. ქ-იძეს (64,50 კვ.მ.), ტარიელ ხარატიშვილს (36,80 კვ.მ.) და ქ. ჩ-შვილს (67,80).

სააპელაციო სასამართლომ 2007 წლის 14 ივნისის საინჟინრო-ტექნიკური და სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ დაკავებული ფართის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 59600 ლარს.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 5 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების თანახმად, ჯ. რ-შვილს მფლობელობა მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით და წარმოადგენს “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის 1¹-ლი მუხლის “ა” ქვეპუნქტით და მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტით გათვალისწინებულ მოსარგებლეს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, არ საჭიროებს დამტკიცებას.

ამ ფაქტების პრეიუდიციულ მნიშვნელობას განსაზღვრავს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელიც გამოტანილია იმავე მხარეების მიმართ. აღნიშნულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას.

ამდენად, განსახილველი ნორმის თანახმად, ფაქტების პრეიუდიციული მნიშვნელობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება არა მარტო იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები (კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ), არამედ ამ გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოების შინაარსს (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება). აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასების შინაარსი, რომლის საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება, ვლინდება გადაწყვეტილების არა სარეზოლუციო, არამედ სამოტივაციო ნაწილიდან (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილი).

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორი ვერ უთითებს ისეთ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლითაც დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ პრეიუდიციული მნიშვნელობის ფაქტების შეფასების არამართებულობა, რაც დადგენილია თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 5 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ ზემოაღნიშნული, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილად მიიჩნია, რომ ჯ. რ-შვილს სადავო საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით და წარმოადგენს “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეს.

ამრიგად, თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 5 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება წარმოადგენდა მესაკუთრის (რომლის უფლებამონაცვლეს წარმოადგენს კასატორი) სარჩელის არდაკმაყოფილების საფუძველს.

აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს სწორად მიანიჭა პრეიუდიციული მნიშვნელობა.

ამრიგად, კასატორი ვერ ადასტურებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე და 266-ე მუხლების დარღვევას, რამაც გამოიწვია არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში ამ ურთიერთობის სწორი გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა შორის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ სამართალურთიერთობას. ურთიერთობა, რომელიც წარმოშობილია “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონიდან. ზუსტად ამ ფაქტორის გათვალისწინებით, ბ. ქ-იძე, რომელიც წარმოადგენს ქ. ჩ-შვილის უფლებამონაცვლეს, შეეძლო, ამ კანონით გათვალისწინებული მატერიალურ-სამართლებრივი უფლების რეალიზაციისათვის მიემართა სასამართლოსათვის სარჩელით, მითუმეტეს იმ ფაქტორის გათვალისწინებით, რომ მის წინააღმდეგ ჯ. რ-შვილს უკვე ჰქონდა აღძრული სარჩელი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტის საფუძველზე.

აღნიშნული კანონი ითვალისწინებს ურთიერთობის სპეციალურ მოწესრიგებას. განსახილველი კანონით მოცემულია ისეთი სამართლებრივ- მარეგულირებელი მექანიზმები, რომელთა განხორციელება (მხარეთა დავის არსებობის შემთხვევაში) შესაძლებელია სახელმწიფო იძულებითი აპარატის გამოყენებით, ანუ თუ მხარეებს არ სურთ საქმე მორიგებით დაამთავრონ, სასამართლოს შეუძლია ამ კანონით გათვალისწინებული ფაქტობრივი გარემოებების არსებობის შემთხვევაში, მიიღოს გადაწყვეტილება კანონით მოცემული ურთიერთდათმობის სამართლებრივი მექანიზმის იძულებითი აღსრულების თაობაზე.

აღნიშნული მიუთითებს იმ შემთხვევაზე, როდესაც მესაკუთრეს ან მოსარგებლეს არ შეუძლია მიაღწიოს განსახილველი კანონით გათვალისწინებული წესების დაცვით მორიგებას, კონკრეტულ შემთხვევაში, მესაკუთრეს შეეძლო (ჰქონდა უფლება) სასამართლო წესით მოეთხოვა თავისი უფლების იძულებითი აღსრულება სარჩელის (შეგებებული სარჩელის) სასამართლოში შეტანის გზით.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ბ. ქ-იძეს არათუ შეგებებული სარჩელი, არამედ სარჩელიც არ აღუძრავს თავისი უფლების იძულებითი წესით განხორციელების შესახებ სააპელაციო სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.

აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია კანონი, რადგან იგი მზად იყო მოსარჩელისათვის გადაეხადა ზემოხსენებული კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%.

ამასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნული კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, მესაკუთრეს უფლება აქვს, მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა, მხოლოდ მოსარგებლისათვის (ან თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლისათვის) დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის შემთხვევაში.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ აღნიშნული დანაწესით, მოსარგებლის მიერ ნებაყოფლობით მოთხოვნის არდაკმაყოფილების შემთხვევაში, მესაკუთრეს ეძლევა უფლება, თავისი მოთხოვნის სასარჩელო წესით რეალიზაციაზე, რაც არ გამოუყენებია ბ. ქ-იძეს.

ამდენად, აღნიშნული კანონი ზღუდავს მხოლოდ მოსარგებლის მატერიალურ-სამართლებრივი და არა პროცესუალურ-სამართლებრივი უფლების გამოყენებას. მატერიალურ-სამართლებრივი შეზღუდვა გამოიხატება იმაში, რომ მოსარგებლეს უფლება აქვს, მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა, მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისათვის განსახილველი კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე (“საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტი). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის დავის შემთხვევაში, აღნიშნული დანაწესი ექვემდებარება იძულებით აღსრულებას, რომლის სამართლებრივ წინაპირობას წარმოადგენს სარჩელი, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ, კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარგებლეს ყოველთვის აქვს უფლება აღძრას სარჩელი და მოითხოვოს კანონით მინიჭებული უფლების დაკმაყოფილება, მიუხედავად იმისა, მესაკუთრეს აღძრული აქვს თუ არა მის წინააღმდეგ სარჩელი აღნიშნული კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნით.

ამრიგად, ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ იმ შემთხვევაში თუ მესაკუთრეს არა აქვს აღძრული სარჩელი მოსარგებლის წინააღმდეგ, როდესაც ეს უკანასკნელი სასარჩელო წესით დაობს თავისი უფლების თაობაზე, მხოლოდ მესაკუთრის ახსნა-განმარტებები განსახილველი კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდის მზადყოფნის შესახებ, არ შეიძლება გახდეს მოსარგებლის სარჩელის არდაკმაყოფილების საფუძველი, რადგან აღნიშნული შემთხვევა (მესაკუთრის მიერ კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული უფლების იძულებითი წესით რეალიზაციის მოთხოვნის სარჩელის არარსებობის შემთხვევაში) მიუთითებს მესაკუთრის მიერ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული უფლების იძულებით გამოყენებაზე უარის თქმაზე, რაც, თავისთავად, იწვევს ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტით მოსარგებლისვის მინიჭებული უფლების რეალიზაციის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ დასძენს, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მხარეებს შორის დადგენილია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ ჯ. რ-შვილი წარმოადგენს მოსარგებლეს და მათ შორის წარმოშობილი ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონით. აღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით, ბ. ქ-იძეს, როგორც სადავო საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეს, შეეძლო თავდაპირველ სარჩელთან ერთად აღეძრა შეგებებული სარჩელი თავისი უფლების რეალიზაციის მიზნით, რაც მან არ გააკეთა.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ ქ. თბილისის 26 კომისრის რაიონული სასამართლოს 1954 წლის გადაწყვეტილებით, რომლითაც განისაზღვრა მოსარჩელის მდგმურის სტატუსი, მიუთითებს “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-5 პუნქტის საფუძველზე.

ამასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ტერმინები: “მდგმური”, “დამქირავებელი”, “მოსარგებლე” ზოგადად უთითებს ნივთით სარგებლობაზე, მაგრამ იურიდიული კვლევის საგანს ამ შემთხვევაში წარმოადგენს ის სამართლებრივი წინაპირობები, რომლებიც განსაზღვრავს ამ ტერმინთა მნიშვნელობას. “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს.

აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, ამ კანონმა მოაწესრიგა ურთიერთობა, რომელიც, ფაქტობრივად, არსებობდა საზოგადოებაში და ამ ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად განსაზღვრა ტერმინთა მნიშვნელობა, კერძოდ, “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის 1¹-ლი მუხლის თანახმად, კანონში გამოყენებულ იმ ტერმინებს აქვს მნიშვნელობა, რომელიც გამოიყენება ამ კანონის მიზნებისათვის. კონკრეტულ შემთხვევაში ტერმინი “მოსარგებლის” განმარტება დაუშვებელია იმ კონტექსტის გათვალისწინების გარეშე, რაც მოცემულია “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის 1¹-ლი მუხლის “ა” ქვეპუნქტში. აღნიშნული ნორმა მოიცავს იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლებიც მიუთითებს ამ კანონის მიზნებისათვის გამოყენებულ ტერმინ “მოსარგებლეს”, რასაც არ იცნობდა ამ კანონის გამოცემამდე (1998 წლის 25 ივნისი) მოქმედი კანონმდებლობა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, ქ. თბილისის 26 კომისრის რაიონული სასამართლოს 1954 წლის გადაწყვეტილებაში მითითებული ტერმინი “მდგმური” არ შეიძლება გახდეს იმ ფაქტობრივი გარემოებების გამომრიცხავი ელემენტი, რომლებიც გათვალისწინებულია ტერმინში “მოსარგებლე” “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის 1¹-ლი მუხლის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად.

ამასთან ერთად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის მიერ არ არის წარმოდგენილი დასაბუთებული პრეტენზია. კონკრეტულ შემთხვევაში დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება და სამართლებრივ-მატერიალური ნორმის არასწორად გამოყენება ან განმარტება.

საკასაციო პალატა ასევე არ იზიარებს კასატორის მოთხოვნას საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ. კასატორი უთითებს, რომ მის მიერ აღძრულია სარჩელი ჯ. რ-შვილის წინააღმდეგ, შესაბამისი კომპენსაციის გადახდით, ამ უკანასკნელის სადავო ფართიდან გამოსახლების შესახებ.

ამასთან მიმართებაში საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო ვალდებულია, შეაჩეროს საქმის წარმოება თუ საქმის განხილვა შეუძლებელია სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო, სისხლის ან ადმინისტრაციული წესით.

კონკრეტულ შემთხვევაში საკასაციო პალატა ამოწმებს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერებას. საკასაციო ინსტანციის იურისდიქციის თავისებურებიდან გამომდინარე, განსახილველი პროცესუალური ნორმის თანახმად, “საქმის განხილვის შეუძლებლობაში” იგულისხმება, უპირველეს ყოვლისა, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების შეუძლებლობა. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ის ფაქტი, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ აღძრა მესაკუთრემ სარჩელი, შეუძლებელს არ ხდის საკასაციო პალატის მიერ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმებას და აქედან გამომდინარე, იმ მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობის შემოწმებას, რაც დაადგინა სააპელაციო სასამართლომ კანონის იმ ნორმის საფუძველზე, რომელიც მას უნდა გამოეყენებინა.

ამდენად, საქმეში არ მოიპოვება ისეთი მტკიცებულებები, რომლებიც, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, გამორიცხავდა სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი, რადგან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს თუ მითითებული კანონი არ დარღვეულა. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ბ. ქ-იძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 13 თებერვლის განჩინება;

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.