¹ას-356-675-09 13 ოქტომბერი, 2009წ.

თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი (მოპასუხე) _ თ. ა-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ მ. ა-შვილი

თანამოპასუხე _ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თელავის სარეგისტრაციო სამსახური

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 12 თებერვლის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა, საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2007 წლის 14 დეკემბერს თელავის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა მ. ა-შვილმა მოპასუხეების _ თ. ა-შვილისა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თელავის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ. მოსარჩელის საბოლოო მოთხოვნას წარმოადგენდა მამის _ ო. ა-შვილის დანაშთი ქონების _ თელავში, ... ქ.¹9-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 2/4 წილის 1/2 ნაწილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა, აგრეთვე მოპასუხე თ. ა-შვილისათვის აღნიშნული ქონებით სარგებლობის ხელშეშლის აკრძალვა.

სასარჩელო განცხადებიდან ირკვევა, რომ მოდავე მხარეები არიან დედმამიშვილები. მათი მამა ო. ა-შვილი გარდაიცვალა 1989 წელს, ხოლო დედა _ 1985 წელს. თელავში, ... ქ. ¹9-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი ირიცხება ო. ა-შვილისა და თ. ა-შვილის სახელზე წილთა 2/4-2/4 თანაფარდობით.

მოსარჩელის მითითებით, მართალია, ცხოვრობს თბილისში, მაგრამ მეუღლესთან და შვილებთან ერთად ხშირად ჩადიოდა მამისეულ სახლში, სადაც გააჩნია კუთვნილი ოთახი და ნივთები. აქედან გამომდინარე, იგი, როგორც პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე, დაუფლებულია მამის დანაშთ ქონებას. 2007 წლის ზაფხულში მასა და თ. ა-შვილს შორის წარმოიშვა უთანხმოება, კერძოდ, ძმამ აუკრძალა ქონებით სარგებლობა. რამდენადაც კანონით გარდაცვლილი მამკვიდრებლის შვილები თანაბარი წილის უფლებით სარგებლობენ, მ. ა-შვილის მოსაზრებით, მისი სარჩელი დასაკმაყოფილებელია. მოსარჩელემ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე, 1307-ე, 1336-ე და 1421-ე მუხლებზე (ტომი I, ს.ფ. 2-6, 45-46).

მოპასუხე თ. ა-შვილმა სარჩელი არ ცნო და წარდგენილ შესაგებელში განმარტა, რომ ჯერ კიდევ ო. ა-შვილის სიცოცხლეში თელავის საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1977 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილებით მას ნება დაერთო, მამის კუთვნილ საცხოვრებელ სახლზე დაემატებინა ოთახები და მიეშენებინა დამხმარე სათავსები. აღნიშნულის შედეგად საცხოვრებელი ბინა თანაბარწილად აღირიცხა ო. ა-შვილისა და მის სახელზე. მამის გარდაცვალების შემდეგ იგი მთლიანად დაეუფლა როგორც კუთვნილ ფართს, ისე _ მამის სამკვიდროს.

მოპასუხის განმარტებით, მ. ა-შვილს მშობლების სამკვიდროდან მემკვიდრეობა არ მიუღია კანონით დადგენილი წესით. იგი მამის გარდაცვალების შემდეგ ოჯახში ჩადიოდა სტუმრად. მის სახელზე მშობლებს არც ანდერძი შეუდგენიათ. აქედან გამომდინარე, არსებული ვითარება არ იძლეოდა მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს მიღებულად მიჩნევის საფუძველს (ტომი I, ს.ფ. 30, 48-51).

თელავის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილებით მ. ა-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა: მოსარჩელე ცნობილ იქნა მამის _ ო. ა-შვილის დანაშთი ქონების _ თელავში, ... ქ. ¹9-ში მდებარე მთელი სახლის 2/4 წილის 1/2 ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ; თ. ა-შვილს აეკრძალა მოსარჩელის მიმართ ზემომითითებული ქონებით სარგებლობის ხელშეშლა (ტომი I, ს.ფ. 59-60).

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. ა-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი I, ს.ფ. 69-85).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 28 მაისის განჩინებით თ. ა-შვილის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თელავის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილება, საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს (ტომი I, ს.ფ. 128-131).

თელავის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მ. ა-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონულმა სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მ. ა-შვილისა და თ. ა-შვილის მამა ო. ა-შვილი გარდაიცვალა 1989 წლის 7 სექტემბერს; მამის გარდაცვალებამდე და გარდაცვალების შემდეგაც თ. ა-შვილი ცხოვრობდა თელავში, ... ქ. ¹9-ში მდებარე სახლში; მ. ა-შვილი მამის სიცოცხლეში და გარდაცვალების შემდეგაც ცხოვრობდა და ცხოვრობს თბილისში, იგი პერიოდულად სტუმრად ჩადიოდა თელავში.

რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მამის დაკრძალვაზე ყოფნა და დროდადრო სტუმრად ჩასვლა ნიშნავს სამკვიდროს ფაქტობრივ დაუფლებას, რადგან მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა და სასამართლოს ვერ წარუდგინა რაიმე მტკიცებულება, რითაც დადასტურდებოდა, რომ იგი დაეუფლა მამის დანაშთ ქონებას.

იმის გათვალისწინებით, რომ მამკვიდრებელი ო. ა-შვილი გარდაიცვალა 1989 წელს, რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო სამართალურთიერთობა ექვემდებარებოდა 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით მოწესრიგებას.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 540-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდროს დამტოვებლის გარდაცვალების დღე ითვლება სამკვიდროს გახსნის დროდ. ამავე კოდექსის 556-ე მუხლის მიხედვით, იმისათვის, რომ სამკვიდრო მემკვიდრისა გახდეს, მან უნდა მიიღოს იგი. არ შეიძლება სამკვიდროს მიღება რაიმე პირობების წამოყენებით. სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, აგრეთვე როდესაც იგი სანო.ო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში სამკვიდროს გახსნის ადგილას შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ. სამკვიდროს მიღების ვადა არის ექვსი თვე სამკვიდროს გახსნის დღიდან.

რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა აგრეთვე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-103-ე მუხლებზე, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებს, ხოლო მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები.

რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. ა-შვილმა ვერ დაამტკიცა გარემოებანი, რომელსაც იგი ამყარებდა თავის სასარჩელო მოთხოვნას მამის _ ო. ა-შვილის დანაშთი ქონებიდან წილის გამოყოფის თაობაზე, რის გამოც სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო (ტომი I, ს.ფ. 161-162).

რაიონული სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ა-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

აპელანტის მითითებით, რაიონულმა სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია იმ გარემოებას, რომ მოწმეთა ჩვენებებით ცალსახად დასტურდებოდა მ. ა-შვილის მიერ სამკვიდროს მიღების ფაქტი. ამ შემთხვევაში საუბარი იყო არამარტო მოსარჩელის, არამედ მოწინააღმდეგე მხარის შუამდგომლობით დაკითხულ მოწმეებზეც. სამკვიდრო ქონების დაუფლებაში გამოიხატებოდა ის, რომ მ. ა-შვილმა მამის სამკვიდროდან მიიიღო თანხა, სხვადასხვა სამკაული, პერიოდულად ჩადიოდა ამ უკანასკნელის სახელზე რიცხულ სახლში. აპელანტის აზრით, დასახელებული ფაქტობრივი გარემოებების უგულებელყოფა რაიონული სასამართლოს მიერ დავის საპროცესო კანონმდებლობის დარღვევით განხილვას ასაბუთებდა, რის შესაბამისადაც არსებობდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების წინაპირობები (ტომი I, ს.ფ. 173-182).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 12 თებერვლის გადაწყვეტილებით მ. ა-შვილის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თელავის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება: მ. ა-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოსარჩელე, როგორც ო. ა-შვილის მემკვიდრე, ცნობილ იქნა ო. ა-შვილის სამკვიდრო ქონების _ თელავში, ... ქ. ¹9-ში მდებარე 1/4 წილის მესაკუთრედ, თ. ა-შვილს აეკრძალა მ. ა-შვილის მიმართ აღნიშნული ქონებით სარგებლობაში ხელშეშლა.

სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ სათანადო მტკიცებულებებზე დაყრდნობით ვერ დაასაბუთა მამის დანატოვარი სამკვიდროს დაუფლების ფაქტი. მისი მოსაზრებით, რაიონულ სასამართლოს აღნიშნულ სადავო გარემოებასთან დაკავშირებით შეფასება უნდა მიეცა საქმეზე დაკითხული მოწმეების ახსნა-განმარტებებისთვის, ვინაიდან სამკვიდროს დაუფლების შესახებ ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას მოწმეთა ახსნა-განმარტებები წარმოადგენს მნიშვნელოვან მტკიცებულებას, მით უფრო მოცემულ შემთხვევაში, რადგან დაპირისპირებულ მხარეთა მიერ მიწვეულმა მოწმეებმა არსებითად ერთი და იგივე შინაარსის განმარტებები მისცეს სასამართლოს.

სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოპასუხე თ. ა-შვილი, როგორც ო. ა-შვილის კანონისმიერი მემკვიდრე, ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა სამკვიდროში შემავალ სადავო საცხოვრებელ სახლს და ამ გზით მიიღო მამის დანატოვარი სამკვიდრო.

საქმეზე სადავოს წარმოადგენდა მოსარჩელე მ. ა-შვილის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მ. ა-შვილი მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში დაეუფლა სამკვიდროში შემავალი ქონების ნაწილს. აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე დაყრდნობით მიუთითა შემდეგ მტკიცებულებებზე: ა. მოსარჩელე მ. ა-შვილის ახსნა-განმარტება; ბ. მოსარჩელე მ. ა-შვილის მიერ მიწვეული მოწმეების _ ლ. მ-ავასა და თ. ო-შვილის ჩვენებები; დ. მოპასუხე თ. ა-შვილის მიერ მიწვეული მოწმეების _ ლ. კ-შვილისა და მ. კ-ძის ჩვენებები. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, დასმულ კითხვაზე: მამის დანაშთი ქონებიდან, სამკვიდროდან გადაეცა თუ არა რაიმე მოსარჩელეს, მოწმეების ლ. კ-შვილისა და მ. კ-ძის ჩვენებებით დგინდებოდა, რომ მ. ა-შვილი მამის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის ვადაში დაეუფლა მამკვიდრებლის სამკვიდროში შემავალი ქონების ნაწილს ფულადი თანხის სახით.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საქმეზე დადგენილი ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი კვალიფიკაცია იძლეოდა საფუძველს სარჩელის დასაკმაყოფილებლად, კერძოდ, სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლის თანახმად, იმისათვის, რომ სამკვიდრო მემკვიდრისა გახდეს, მან უნდა მიიღოს იგი. სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას.

რამდენადაც მოსარჩელემ სამკვიდროში შემავალი ქონების ნაწილის დაუფლებით გამოავლინა ნება სამკვიდროს მიღების თაობაზე, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლის და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პლენუმის 1994 წლის 6 ივლისის დადგენილების (რომელსაც იმ დროს არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის მიმართ გააჩნდა ნორმატიული ხასიათი) საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო.

მოწმეთა განმარტებიდან გამომდინარე, რომ მოსარჩელეს გადაეცა მამის დანატოვარი ქონება (დანაზოგი ფული), სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიიჩნია, რომ მემკვიდრეები გადაცემულ თანხას განიხილავდნენ სამკვიდრო მასაში შემავალ ქონებად. ამასთან, სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებასაც, რომ მოწმეების განმარტებით, მამკვიდრებლის დანაშთი დანაზოგი ფული მოსარჩელეს მოპასუხის მიერ გადაეცა “ცხოვრების” მოსაწყობად, რაც თავისთავად მიანიშნებდა მის რაოდენობასა და მნიშვნელობაზე (ტომი II, ს.ფ. 32-40).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ა-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეფუძნება მოწმეთა ჩვენებებს თ. ა-შვილის მიერ მამის დაკრძალვის შემდეგ მ. ა-შვილისათვის ფულადი თანხის გადაცემის შესახებ, თუმცა მოწმეები არაფერს ამბობენ იმ გარემოებაზე, თუ რა რაოდენობის და ვისი კუთვნილი თანხა გადასცა მოპასუხემ მოსარჩელეს. მოწმეთა ჩვენებებით არ დასტურდება, რომ მ. ა-შვილმა ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიიღო მამის _ ო. ა-შვილის დანაშთი ქონება.

კასატორის მითითებით, მ. ა-შვილმა გათხოვებისას მშობლებისაგან მზითევის სახით მიიღო ქონება, რაც მას ეკუთვნოდა, როგორც შვილს. აქედან გამომდინარე, მამის გარდაცვალების მომენტისათვის _ 1989 წლის მდგომარეობით მოსარჩელეს სამკვიდროს სახით არანაირი ნივთი აღარ მიუღია. შესაბამისად, სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა მ. ა-შვილის მოთხოვნა ო. ა-შვილის დანაშთი სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობის გზით მიღების შესახებ (ტომი II, ს.ფ. 44-51).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გამოტანილია საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არასრულყოფილი დადგენის საფუძველზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რაც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

საქმეზე სადავო არ არის, რომ მამკვიდრებელი ო. ა-შვილი გარდაიცვალა 1989 წლის 7 სექტემბერს. მოპასუხე თ. ა-შვილი, როგორც ო. ა-შვილის კანონისმიერი მემკვიდრე, ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებულია სამკვიდროში შემავალ საცხოვრებელ სახლს და ამ გზით მიღებული აქვს მამის დანატოვარი სამკვიდრო. მოსარჩელე მ. ა-შვილმა მამის დანაშთ უძრავ ქონებაზე მემკვიდრედ ცნობის მოთხოვნით სარჩელი აღძრა 2007 წლის 14 დეკემბერს.

სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელე მ. ა-შვილი ფაქტობრივად დაუფლებულია მამის სამკვიდროს ფულადი თანხის მიღების გზით. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული გარემოება დასტურდება მოწმეების _ ლ. მ-ავას, თ. ო-შვილის, ლ. კ-შვილის, მ. კ-ძის ჩვენებების საფუძველზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა საკმარისად არ არის დასაბუთებული. მოწმეების _ ლ. მ-ავას, თ. ო-შვილის ჩვენებებში საერთოდ არ არის საუბარი მ. ა-შვილის მიერ ფულადი თანხის მიღებაზე, ხოლო მოწმეები ლ. კ-შვილი და მ. კ-ძე მხოლოდ ზოგადად საუბრობენ, რომ ძმამ _ თ. ა-შვილმა დას _ მ. ა-შვილს მისცა გარკვეული თანხა მამის გარდაცვალების შემდეგ. სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალების ერთობლიობაში შეფასების საფუძველზე უნდა გამოარკვიოს, აღნიშნული თანხის გადაცემა წარმოადგენდა მ. ა-შვილის მიერ თავისი დამოუკიდებელი ნების გამოვლენის გზით სამკვიდროს მიღების ვადაში სამკვიდროს დაუფლებას, თუ ამ შემთხვევაში, ფაქტობრივად, ადგილი ჰქონდა ძმის კეთილი ნების გამოვლენის შედეგად დის დასაჩუქრებას. ასევე საყურადღებოა, რომ სასარჩელო განცხადებაში მოსარჩელე სარჩელის საფუძვლად არ მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ სამკვიდრო მიიღო ფულადი თანხის დაუფლების გზით, იგი მხოლოდ აღნიშნავდა მიმისეულ სახლში ხშირად ჩასვლისა და იქ ნივთების ქონის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელხალი განხილვისას სრულყოფილად უნდა გამოარკვიოს მ. ა-შვილის მიერ სამკვიდროს მიღების საკითხი და გამოიტანოს დასაბუთებული გადაწყვეტილება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 12 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.