¹ას-361-680-09 13 ოქტომბერი, 2009წ.

თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი (მოპასუხე) _ თ. კ-ძე (წარმომადგენელი ფ. ც-ძე)

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ მ. ქ-ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2002 წლის 7 ოქტომბერს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა მ. ქ-ძემ მოპასუხე თ. კ-ძის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ 3020 აშშ დოლარისა და 60 ლარის (მათ შორის: ძირი თანხა _ 1 400 აშშ დოლარი, საპროცენტო დანამატი _ 840 აშშ დოლარი, ზიანის თანხა _ 780 აშშ დოლარი, დამატებითი ხარჯები _ 60 ლარი) დაკისრება.

სარჩელში აღნიშნულია, რომ 1999 წლის ოქტომბერში საცხოვრებელი ფართის შეძენის მიზნით მ. ქ-ძემ მოპასუხეს გადაუხადა 1400 აშშ დოლარი. შეთანხმების თანახმად, დამატებით 2500 აშშ დოლარის გადახდის შემდგომ თ. კ-ძეს მისთვის უნდა გადაეცა ბინა. მიუხედავად ამისა, მოსარჩელეს არ მიეცა შესაძლებლობა, მოპასუხის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით შეესრულებინა ვალდებულება, რადგან ამ უკანასკნელმა შეგნებულად დააბრკოლა იგი და ოჯახით წავიდა რუსეთში. დიდი ხნის განმავლობაში მ. ქ-ძისათვის უცნობი იყო მოპასუხის მისამართი, რის გამოც მასთან დადებულმა პირობითმა გარიგებამ ინტერესი დაკარგა. სატელეფონო საუბრებში თ. კ-ძე პირდებოდა, რომ თანხას დაუბრუნებდა უკან. მოგვიანებით მ. ქ-ძემ დაადგინა, რომ მოპასუხეს იმავე ბინაზე თანხა სხვა პირებისგანაც ჰქონდა აღებული.

მოსარჩელის მითითებით, ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2002 წლის 29 მარტის განჩინებით სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით ზემოაღნიშნულ ბინას დაედო ყადაღა, რის შესახებაც თ. კ-ძეს შეტყობინება გაეგზავნა ფაქტობრივი ადგილსამყოფელის მიხედვით, კერძოდ, ქ. ვოლჟსკში, ... ქ. ¹38/27-ში. მასვე გაეგზავნა ოფერტი 2002 წლის 1 იანვრიდან 1400 აშშ დოლარის 10%-იან დანამატზე, რაც არ უარუყვია. მოპასუხის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობით მ. ქ-ძეს მიადგა ქონებრივი ზიანი, იგი იძულებული გახდა 2001 წლის 25 მაისიდან ექირავა ბინა ყოველთვიურად 60 აშშ დოლარის საფასურად, რამაც სარჩელის წარდგენის დროისათვის შეადგინა 780 აშშ დოლარი (ტომი I, ს.ფ. 2-3).

საქალაქო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოსარჩელემ საბოლოოდ მოითხოვა თ. კ-ძისაგან 3020 აშშ დოლარის ანაზღაურება (ტომი I, ს.ფ. 24-25).

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2002 წლის 26 დეკემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით მ. ქ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მის სასარგებლოდ დაეკისრა 3020 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა (ტომი I, ს.ფ. 26).

საქალაქო სასამართლოს დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაზე 2007 წლის 22 ნოემბერს საჩივარი შეიტანა თ. კ-ძემ, რომელმაც მოითხოვა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის არსებითად განხილვა.

საჩივრის ავტორმა აღნიშნა, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების თაობაზე შეიტყო რუსეთიდან საქართველოში ჩამოსვლის შემდეგ, როდესაც აღმოაჩინა, რომ კუთვნილი სახლი გაყიდული იყო. საჯარო რეესტრის მეშვეობით მისთვის ცნობილი გახდა, რომ სახლის რეალიზაცია განხორციელდა აუქციონზე მ. ქ-ძის სასარგებლოდ მისთვის თანხის დაკისრების გამო. აღნიშნული საკითხის სრულყოფილად გამორკვევის მიზნით თ. კ-ძემ ხელზე მიიღო ყველა ის მასალა, რაც საფუძვლად დაედო დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანას, მათ შორის, უშუალოდ მითითებული გადაწყვეტილება. მათი გაცნობიდან 10 დღის ვადაში კი მან დაუსწრებელი გადაწყვეტილება საჩივრით გაასაჩივრა.

საჩივრის ავტორის მოსაზრებით, არ არსებობდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობები: ა. სარჩელი და თანდართული დოკუმენტები უნდა ჩაჰბარებოდა თ. კ-ძეს, რასაც ადგილი არ ჰქონია. აღნიშნულის გამო, მან ვერ გამოიყენა შესაგებლის წარდგენის პროცესუალური უფლება; ბ. მოპასუხე სასამართლო პროცესზე არ ყოფილა მიწვეული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით. იგი 1998 წლიდან წარმოადგენდა რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეს, ცხოვრობდა ვოლგოგრადის ოლქის ქალაქ ვოლჟსკში, ... ქ.¹1 სახლში, 212-ე ოთახში, რაც ცნობილი იყო როგორც სასამართლოსთვის, ისე _ მოსარჩელისთვის. მიუხედავად ამისა, მოპასუხისთვის განკუთვნილი სასამართლო უწყება გაიგზავნა სრულიად სხვა მისამართზე (ტომი II, ს.ფ. 1).

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 21 მარტის განჩინებით თ. კ-ძის საჩივარი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის განახლების შესახებ არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ამავე სასამართლოს 2002 წლის 26 დეკემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება (ტომი II, ს.ფ. 35-36).

ზემოაღნიშნული განჩინება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. კ-ძემ (წარმომადგენელი ფ. ც-ძე), რომელმაც მოითხოვა როგორც საქალაქო სასამართლოს 2002 წლის 26 დეკემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების, ისე მისი უცვლელად დატოვების შესახებ სასამართლოს 2008 წლის 21 მარტის განჩინების გაუქმება და საქმის არსებითად განხილვა (ტომი II, ს.ფ. 38-45).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 8 ივლისის განჩინებით ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2002 წლის 26 დეკემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება გაუქმდა, ამავე განჩინებით დადგინდა საქმის არსებითად განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის დაბრუნება.

საქმეზე დგინდებოდა, რომ მოპასუხეს სასამართლოს კურიერის მეშვეობით გაეგზავნა უწყება, რომელიც შეიცავდა მითითებას მთავარი სხდომის დღისა და გამოუცხადებლობის სამართლებრივი შედეგების თაობაზე, უწყება ჩაჰბარდა ადრესატის ძმას _ ნ. კ-ძეს 2002 წლის 24 დეკემბერს.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ როგორც სასამართლოსთვის, ისე მოსარჩელისთვის ცნობილი იყო რუსეთის რესპუბლიკაში თ. კ-ძის საცხოვრებელი ადგილის შესახებ. ამასთან, საქმეზე დგინდებოდა, რომ ნ. კ-ძე არ წარმოადგენდა თ. კ-ძის ოჯახის წევრს, იგი ცხოვრობდა ქუთაისში, ... ქ. ¹17-ში.

იმის გათვალისწინებით, რომ მოცემულ საქმეზე სარჩელის გზავნილისა და 2002 წლის 26 დეკემბრის მთავარი სხდომის დღის თაობაზე უწყების მოპასუხის საცხოვრებელ მისამართზე გაგზავნისა და მის მიერ გზავნილის მიღების დასტური საქმეში არ მოიპოვებოდა, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 233-ე მუხლის “ა” და “გ” ქვეპუნქტების თანახმად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა კანონშეუსაბამო იყო.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, იმ დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე მუხლის თანახმად, უწყება ჩაბარებულად ითვლებოდა, თუ იგი ჩაბარდებოდა ერთ-ერთ მათგანს, მხარეს ან წარმომადგენელს ან ამ კოდექსის 74-ე მუხლით გათვალისწინებულ სუბიექტს. აქედან გამომდინარე, თანაცხოვრება ოჯახის წევრთან იყო ის განმსაზღვრელი კრიტერიუმი, რა დროსაც კანონმდებელი უწყების თანამცხოვრები ოჯახის წევრისათვის ჩაბარების პირობებში, მას ჩაბარებულად მიიჩნევდა. ასეთს მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონდა (ტომი II, ს.ფ. 100-107).

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მ. ქ-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თ. კ-ძეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, საქმეზე არ დასტურდებოდა მ. ქ-ძის მიერ თ. კ-ძისათვის ბინის შეძენის მიზნით 1400 აშშ დოლარის გადახდა, მოსარჩელის მოთხოვნა ემყარებოდა მხოლოდ მის ახსნა-განმარტებას, რასაც მოპასუხის წარმომადგენელი ადასტურებდა ნაწილობრივ, კერძოდ, თ. კ-ძის მიერ მ. ქ-ძისაგან ბინის შეძენის მიზნით 400 აშშ დოლარის მიღების ნაწილში.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია მ. ქ-ძის მიერ მოპასუხისათვის 400 აშშ დოლარის გადაცემის ფაქტი, რაც იმით დაასაბუთა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება (აღიარება), რომელზედაც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს სასამართლო გადაწყვეტილებას.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის წარმომადგენლის განმარტება იმასთან დაკავშირებით, რომ მის მიერ მიღებული 400 აშშ დოლარი იყო ბეს თანხა, რომლის დაბრუნების ვალდებულებაც არ გააჩნდა. სასამართლოს მოსაზრებით, რამდენადაც მხარეებს შორის ბინის შეძენის შესახებ გარიგება შედგა ზეპირი ფორმით, ანუ დადგენილი ფორმის დაუცველად, შესაბამისად, ხელშეკრულება ბინის ყიდვა-გაყიდვის შესახებ ძალაში არ შესულა, ისევე როგორც ბეს თანხის გადაცემაზე შეთანხმება.

ზემოაღნიშნულის საფუძველზე საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის დადებული გარიგების ბათილობის გამო, თ. კ-ძეს უნდა დაკისრებოდა მოსარჩელის სასარგებლოდ ბინის საფასურის სახით მიღებული 400 აშშ დოლარის დაბრუნება.

რაც შეეხებოდა მოთხოვნას 1400 აშშ დოლარის 10%-იანი დანამატის ანაზღაურების შესახებ, საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლით მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება, მაგრამ მ. ქ-ძემ ვერ დაადასტურა მოპასუხის მიერ ვალდებულების დარღვევის ფაქტი და მისი ბრალეულობა ვალდებულების დარღვევაში. ამასთან, მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია არც ერთი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ მას 2001 წლის 25 მაისიდან ნაქირავები ჰქონდა ბინა, რისთვისაც თვეში იხდიდა 60 აშშ დოლარს (სულ 780 აშშ დოლარი), არ წარუდგენია არც იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მის მიერ გაღებულ იქნა ხარჯი 60 ლარის ოდენობით, მოპასუხესთან მიმოწერის და ქონების დაყადაღებისათვის. შესაბამისად, ამ ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო (ტომი II, ს.ფ. 142-143).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ქ-ძემ, რომელმაც მოითხოვა აღნიშნულ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

აპელანტის მითითებით, სასამართლომ არასწორად შეაფასა მტკიცებულებები, არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, რამაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება განაპირობა. სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება არ მისცა თ. კ-ძის სახელზე გაგზავნილ ოფერტს დეპეშის სახით, რომლითაც მოპასუხეს ეცნობა, რომ 1400 აშშ დოლარის დაუბრუნებლობის შემთხვევაში მას უნდა გადაეხადა ამ თანხის 10 პროცენტი. სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოპასუხის შუამდგომლობები მოწმეთა დაკითხვისა და მტკიცებულებათა მიღების შესახებ იმ მიზეზით, რომ მხარეს ისინი თავის დროზე არ დაუყენებია. სინამდვილეში მის მიერ დასახელებული მოწმეების დაკითხვის აუცილებლობა წარმოიშვა საქმის განხილვის პროცესში. მ. ქ-ძის მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენდა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლი, რამდენადაც მოპასუხე მის მიერ გადაცემული თანხით უსაფუძვლოდ გამდიდრდა. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ კანონის მითითებული ნორმა არ გამოიყენა (ტომი II, ს.ფ. 148-157).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილებით გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება მ. ქ-ძის სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება: მ. ქ-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თ. კ-ძეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა დამატებით 1 252 აშშ დოლარისა და აპელანტის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 83 ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ თ. კ-ძესა და მ. ქ-ძეს შორის არსებობდა ზეპირი გარიგება ბინის ნასყიდობის თაობაზე. აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებას ადასტურებდნენ და სადავოდ არ ხდიდნენ მხარეები. მ. ქ-ძის განმარტებით, მოპასუხეს ბეს სახით მან გადასცა 1400 აშშ დოლარი, ხოლო მოპასუხის განმარტებით, თანხა, რომელიც მან მოსარჩელისაგან ბეს სახით მიიღო 400 აშშ დოლარს შეადგენდა.

სამოქალაქო კოდექსის 323-ე მუხლის, ამავე კოდექსის 327-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოდავე მხარეებს შორის დადებული ზეპირი გარიგება ბეს ხელშეკრულების თაობაზე ბათილი იყო, რის გამოც მათ შორის ურთიერთობის მოსაწერიგებლად უნდა გამოყენებულიყო უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმები, სახელდობრ სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტი. კანონის დასახელებული ნორმის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია ვითომ კრედიტორს მოსთხოვოს მისი უკან დაბრუნება.

საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასებით სააპელაციო სასამართლომ სარწმუნოდ მიიჩნია მოსარჩელის განმარტება და დადასტურებულად ჩათვალა ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოპასუხისათვის ბეს სახით გადაცემული თანხა 1400 აშშ დოლარს შეადგენდა. აღნიშნული გარემოების დამადასტურებლად სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა მ. ქ-ძის მიწერილობაზე თ. კ-ძისადმი, რომლითაც პირობის შეუსრულებლობის შემთხვევაში მ. ქ-ძე მოპასუხეს ძირითად თანხაზე 10%-იანი დანამატის გადახდას ავალდებულებდა. აღნიშნული შეტყობინების ადრესატისათვის ჩაბარება (2002 წლის 27 მარტს) დასტურდებოდა ფოსტის მუშაკის სათანადო ბეჭდით დამოწმებული ქვითრით. ამასთან, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მას მართლაც არ მისვლია მოსარჩელის მითითებული წინადადება, რაც მას საშუალებას მისცემდა, ეპასუხა ამ წინადადებაზე, დაედასტურებინა ან უარეყო მასში დაფიქსირებულ მოთხოვნათა მართლზომიერება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 331-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ ოფერენტმა აქცეპტისათვის განსაზღვრა ვადა, მაშინ აქცეპტი შეიძლება განხორციელდეს მხოლოდ ამ ვადაში. პალატამ განმარტა, რომ ოფერენტის მიერ აქცეპტის მიღების ვადის განსაზღვრა ცალმხრივი გარიგებაა და მის მიმართ სრულად გამოიყენება გარიგების ნამდვილობის პირობები. სამოქალაქო კოდექსის 51-ე მუხლში კანონმდებელი აკეთებს დათქმას, თუ როდის შეიძლება ცალმხრივი ნების გამოვლენა ნამდვილად იქნეს მიჩნეული, კერძოდ, ნების გამოვლენა, რომელიც მოითხოვს მეორე მხარის მიერ მის მიღებას, ნამდვილად ჩაითვლება იმ მომენტიდან, როცა იგი მეორე მხარეს მიუვა, ნების გამოვლენა არ ჩაითვლება ნამდვილად, თუUმეორე მხარე წინასწარ ან მაშინვე განაცხადებს უარს. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში თ. კ-ძეს მოსარჩელის მიერ გამოვლენილ და მასთან მისულ ნებაზე უარი არ განუცხადებია.

იმის გათვალისწინებით, რომ 1400 აშშ დოლარიდან პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია მხოლოდ 400 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის გადაცემის ფაქტი და სარჩელი ნაწილობრივ დააკმაყოფილა (რაც არ გასაჩივრებულა მოპასუხის მიერ), სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს უნდა დაბრუნებოდა დამატებით 1000 აშშ დოლარი და 1400 აშშ დოლარის პროცენტი ექვს თვეზე გაანგარიშებით, რადგან მოსარჩელის წინადადება მოპასუხეს მიუვიდა 2002 წლის 27 მარტს, ხოლო მ. ქ-ძემ სარჩელი სასამართლოში წარადგინა 2002 წლის ოქტომბერში, ანუ ექვსი თვის შემდგომ. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 404-ე მუხლზე და განმარტა, რომ კრედიტორს უფლება აქვს, მოითხოვოს ვადის გადაცილებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. სასამართლოს მითითებით, 2002 წლისათვის მოქმედი ნორმის თანახმად პროცენტის თანხა გონივრულ შესაბამისობაში უნდა ყოფილიყო ბანკთაშორის აუქციონზე დადგენილ საპროცენტო განაკვეთის ზღვრულ ოდენობასთან (ანუ 1400 აშშ დოლარის 3%-ი 6 თვეზე გაანგარიშებით), რის შესაბამისადაც აღნიშნული თანხა შეადგენდა 252 აშშ დოლარს (ტომი II, ს.ფ. 198-205).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. კ-ძემ (წარმომადგენელი ფ. ც-ძე), რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის რედაქცია უძრავი ნივთის ნასყიდობისთვის იმპერატიულად მოითხოვდა რთულ წერილობით ფორმას და ბეს, როგორც წინარე ხელშეკრულების შესახებ მხარეთა შეთანხმებაც ანალოგიური ფორმით უნდა დადებულიყო. ასეთს მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია, შესაბამისად, ბათილი იყო არსებული შეთანხმება სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის საფუძველზე. ამის გამო არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ თ. კ-ძისათვის გადაცემული 1400 აშშ დოლარი წარმოადგენდა ბეს თანხას.

კასატორის მტკიცებით, მას მ. ქ-ძისაგან არანაირი შეტყობინება არ მიუღია, რის გამოც აღნიშნულ შეტყობინებაზე დაყრდნობით მოპასუხისათვის 1400 აშშ დოლარის გადაცემის ფაქტის დადგენა უსაფუძვლოა.

კასატორისათვის გაურკვეველია, მ. ქ-ძის მიერ მოპასუხისათვის შეტყობინების გაგზავნა რატომ მიიჩნია სასამართლომ ოფერტად, ხოლო თ. კ-ძის დუმილი _ თანხმობის გამოხატვად, მაშინ როდესაც მათ შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულად არ იქნა მიჩნეული. ამასთან, მოპასუხისათვის შეტყობინების მიღება დადასტურებული უნდა ყოფილიყო ამ უკანასკნელის ხელმოწერით, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლიდან გამომდინარე ჩაითვლებოდა ვალდებულების აღიარებად, თუმცა ასეთს მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. თ. კ-ძემ ყოველგვარი წერილობითი დოკუმენტის გარეშე აღიარა 400 აშშ დოლარის მიღების ფაქტი, თუმცა მოსარჩელემ მოპასუხისათვის გადაცემული თანხის ოდენობა შეგნებულად გაზარდა, რასაც სააპელაციო სასამართლო არასწორად დაეთანხმა (ტომი II, ს.ფ. 210-218).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდე ქსის 394-ე მუხლის ე¹ მუხლის საფუძველზე გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

საქმეზე დადგენილი უდავო ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ მ. ქ-ძესა და თ. კ-ძეს შორის არსებობდა ზეპირი გარიგება ბინის ნასყიდობის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა, რომ ამ გარიგების საფუძველზე მ. ქ-ძემ ბეს სახით თ. კ-ძეს გადასცა 1400 აშშ დოლარი. აღნიშნული გარემოების დამადასტურებლად სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ერთადერთ მტკიცებულებაზე _ მ. ქ-ძის წერილზე თ. კ-ძისადმი, რომელსაც იმავდროულად სამართლებრივი შეფასება მისცა, როგორც ოფერტს. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა დაუსაბუთებელია.

საქმეში წარმოდგენილია მ. ქ-ძის მიერ თ. კ-ძის სახელზე გაგზავნილი შემდეგი შინაარსის წერილი-შეტყობინება: “დიდი ხანია მზად ვარ, გადავიხადო ბინის ღირებულების დარჩენილი თანხა, რაც არ მოხერხდა თქვენი მიზეზით. თუ პირველ აპრილამდე კვლავ არ ისურვებთ პირობის შესრულებას, ჩემს მიერ 1999 წლის 22 ოქტომბერს გადმოცემული ბინის საფასურის თანხას _ 1400 დოლარს დააბრუნებთ ა/წ პირველი იანვრიდან ყოველთვიურად ათპროცენტიანი დანამატით.” შეტყობინება გაგზავნილია მისამართზე: ქ. ქუთაისი, ... მეორე შესახვევი 76/66 (ტ.1, ს.ფ.7). საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნული წერილი არ წარმოადგენს მ. ქ-ძის, როგორც კრედიტორის მიერ თ. კ-ძისათვის, როგორც მოვალისათვის 1400 აშშ დოლარის გადაცემის ფაქტის დამადასტურებელ მტკიცებულებას. ამ შემთხვევაში სადავო თანხის ოდენობას ასახელებს კრედიტორი, რომელიც თავადვე ითხოვს ამ თანხას, ხოლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე თანახმად საკმარის მტკიცებულებას წარმოადგენს ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის მხოლოდ იმ მხარის მიერ აღიარება, რომელზეც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებსა თუ შესაგებელს. ამდენად, მ. ქ-ძის მიერ თავისი მოთხოვნის დამყარება მის მიერვე გაგზავნილ შეტყობინებაში დასახელებული თანხის ოდენობის სარწმუნოდ მიჩნევის გარემოებაზე, რასაც ამ შემთხვევაში არ აღიარებს მოწინააღმდეგე მხარე, ვერ ჩაითვლება საკმარის მტკიცებულებად, რომელიც სასამართლომ შეიძლება ერთადერთ ფაქტობრივ საფუძვლად დაუდოს გადაწყვეტლებას.

დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობაც ზემოაღნიშნული წერილის თ. კ-ძის მიერ ჩაბარების შესახებ. საქმეში წარმოადგენილია მტკიცებულებები, რომ აღნიშნულ პერიოდში თ. კ-ძე იყო რუსეთის ფედერაციის მოქალაქე და ცხოვრობდა რუსეთის ფედერაციაში, ქალაქ ვოლჟსკში. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოარკვია, მოხდა თუ არა აღნიშნული შეტყობინების ჩაბარება კონკრეტულად თ. კ-ძისთვის.

საკასაციო სასამართლო ასევე დაუსაბუთებლად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ ზემოაღნიშნული წერილის სამართლებრივ შეფასებას ოფერტად. სამოქალაქო კოდექსის 329-ე მუხლის თანახმად, ოფერტი წარმოადგენს ხელშეკრულების დადების შესახებ წინადადებას, შეთავაზებას. სააპელაციო სასამართლომ არ დაასაბუთა, რომელი ხელშეკრულების დადების შეთავაზებას მოწმობდა აღნიშნული შეტყობინება, რატომ უნდა მიჩნეულიყო ამ შემთხვევაში აქცეპტი განხორციელებულად, თუკი მეორე მხარე არ უპასუხებდა მასზე. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია მხარეთა შორის დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ზეპირი ხელშეკრულება ბათილ გარიგებად, მაგრამ არ იმსჯელა, ე.წ. ოფერტი წარმოადგენდა აღნიშნული ბათილი ხელშეკრულების გარკვეული ახალი პირობის დადგენის შეთავაზებას, თუ მისგან დამოუკიდებელი ხელშეკრულების დადების შეთავაზებას და ამის გათვალისწინებითაც იყო თუ არა ნამდვილი.

სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელხალი განხილვისას სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს საქმის მასალები და მათი ერთობლიობაში შეფასების საფუძველზე გამოიტანოს დასაბუთებული გადაწყვეტილება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.