ას-36-390-07 12 სექტემბერი, 2007 წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე),

თეიმურაზ თოდრია (მომხსენებელი), როზა ნადირიანი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ნ. ც-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. ჯ-ე (მოპასუხე)

დავის საგანი _ მამობის დადგენა და ალიმენტის დაკისრება

გასაჩივრებული სასამართლო გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 3 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ნ. ც-მა სარჩელით მიმართა სასამართლოს ზ. ჯ-ის მიმართ, სადაც მიუთითა, რომ 1994 წლიდან ინტიმური ურთიერთობა ჰქონდა მოპასუხესთან. იგი დაორსულდა და ... წელს გააჩინა შვილი – ხ. ც-ი. ამის შემდეგ მოპასუხე პერიოდულად მიდიოდა მათთან ოჯახში, ბავშვს შვილად თვლიდა. 2003 წელს მოპასუხე დაქორწინდა სხვა ქალზე. ვინაიდან მოპასუხემ არ შეასრულა თავისი დაპირება, ოფიციალურად არ აღიარა თავი ბავშვის მამად და არ დაეხმარა მათ მატერიალურად, ნ. ც-მა სარჩელით მოითხოვა ზ. ჯ-ე ცნობილ იქნეს მისი ქალიშვილის – ხ. ც-ს მამად.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ იგი დიდი ხანია იცნობს მოსარჩელეს, მასთან აქვს მეგობრული ურთიერთობა, მაგრამ არა ინტიმური. რამდენჯერმე ესტუმრა მოსარჩელეს სახლში, მაგრამ არა ისე, როგორც ბავშვის მამა. ამასთან, არც ის ახსოვს, ვინ, როდის და რა ვითარებაში გადაუღო მას ფოტოსურათები. იგი არ აღიარებს ბავშვის მამობას და არც ალიმენტის გადახდას აპირებს.

ყვარლის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ნ. ც-ს სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მცირეწლოვანი ხ. ც-ს მამად დადგენილ იქნა ზ. ჯ-ე. მოპასუხეს ასევე დაეკისრა ალიმენტის გადახდა ყოველთვიურად 20 ლარის ოდენობით ხ. ც-ს სასარგებლოდ მის სრულწლოვანებამდე.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ჯ-მ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 18 თებერვლის განჩინებით ზ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ყვარლის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ რაიონულმა სასამართლომ სწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და მათ მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 18 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ჯ-მ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2006 წლის 2 მარტის განჩინებით ზ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 18 თებერვლის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 3 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ზ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ყვარლის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ნ. ც-ს სარჩელს უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, არ დაადგინა აღნიშნული ნორმით გათვალიწინებული იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტები, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ბავშვის დაბადებამდე ბავშვის დედისა და მოპასუხის ერთად ცხოვრების, საერთო მეურნეობის წარმოების, ბავშვის დაბადების შემდეგ ბავშვის ერთად აღზრდის, რჩენისა და მოპასუხის მიერ მამობის აღიარების ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეში წარმოდგენილი არ არის.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ც-მა და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელმაც არსებითად იმოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, კერძოდ, არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1190 მუხლის მესამე ნაწილის შემადგენლობა და არ დაადგინა ამ ნორმით გათვალისწინებული მნიშვნელოვანი ფაქტები, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლის შემოწმება შეუძლებელია. კასატორის მოსაზრებით, დარღვეულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის მოთხოვნა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2007 წლის 22 იანვრის განჩინებით ნ. ც-ს საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად, მოწინააღმდეგე მხარეს განესაზღვრა 20 დღის ვადა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებთან დაკავშირებით მოსაზრებების წარმოსადგენად.

კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე ზ. ჯ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხზე საკასაციო სასამართლოში თავისი მოსაზრება არ წარმოუდგენია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა - კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ნ. ც-ს საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად, ძალაში უნდა დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 3 ნოემბრის გადაწყვეტილება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მიერ არ არის წარმოდგენილი დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. კონკრეტულ შემთხვევაში დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება და სამართლებრივ-მატერიალური ნორმის არასწორად გამოყენება ან განმარტება.

მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოპასუხე ზ. ჯ-ე ხშირად მიდიოდა ნ. ც-ს ოჯახში, სადაც რჩებოდა ღამეც, ეთამაშებოდა ბავშვს, რომელიც მოპასუხეს ეძახდა მამას. აღნიშნული გარემოებები სასამართლომ დადასტურებულად ჩათვალა მოწმეთა ჩვენებებით და საქმეში წარმოდგენილი ფოტოსურათების საფუძველზე.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას იმასთან დაკავშირებით, რომ ზემოაღანიშნულ გარემოებებს არ ითვალისწინებს 1190.3. მუხლის შემადგენლობა და არ არის საკმარისი საფუძველი მამობის დადგენისათვის.

განსახილველი ნორმის თანახმად, მამობის დადგენისას სასამართლო მხედველობაში იღებს ბავშვის მამისა და დედის ცხოვრებისა და საერთო მეურნეობის წარმოებას ბავშვის დაბადებამდე ან ბავშვის ერთად აღზრდას, ან რჩენას, ანდა დამამტკიცებელ საბუთს, რომელიც სავსებით ადასტურებს მოპასუხის მიერ მამობის აღიარებას.

მამობის დადგენისთვის აუცილებელია არა მარტო ბავშვის დედისა და მამად საცნობი პირის ერთად ცხოვრებისა და საერთო მეურნეობის წარმოების არსებობა ბავშვის დაბადებამდე, არამედ ბავშვის ერთად აღზრდის და რჩენის ფაქტი, ანდა დამამტკიცებელი საბუთი, რომელიც სავსებით ადასტურებს მოპასუხის მიერ მამობის აღიარებას. მითითებული ნორმის თანახმად, მამობის დადგენისთვის არ არის აუცილებელი, მოცემული მუხლის დისპოზიციით განსაზღვრული ზემოთ ჩამოთვლილი ყველა პირობის არსებობა, მაგრამ ერთ-ერთი მათგანი მაინც უნდა არსებობდეს.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და აღნიშნულს საკასაციო პალატაც იზირებს, რომ ბავშვის დაბადებამდე ბავშვის დედისა და მოპასუხის ერთად ცხოვრებისა და საერთო მეურნეობის წარმოების შესახებ საქმეში სათანადო მტკიცებულებები არ მოიპოვება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნულის დასადგენად აუცილებელია ისეთი გარემოებების არსებობის დადასტურება, რომლების უკავშირდება საოჯახო ურთიერთობებს, კერძოდ, ცხოვრება ერთ საცხოვრებელ სახლში, ერთად კვება, ერთმანეთისადმი ზრუნვა, ერთობლივი სარგებლობისთვის ქონების შეძენა, ე.ი. ისეთი მოქმედებების განხორციელება, რაც უკავშირდება ოჯახის შექმნის მიზანს. კონკრეტულ შემთხვევაში, ზემოაღნიშნული გარემოებების არსებობა საქმეზე დადასტურებული არ არის და უფრო მეტიც, საქმის მასალებით დადატურებულია, რომ მოსარჩელე და მოპასუხე არც ბავშვის დაბადებამდე და არც მის შემდეგ ერთად არ ცხოვრობდნენ და საერთო მეურნეობას არ ეწეოდნენ.

ასევე, მამად ცნობისთვის აუცილებელია დადგინდეს ფაქტები, რომლებიც ადასტურებენ ბავშვის ერთად აღზრდისა და რჩენის ფაქტს. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება არც ერთი ზემოაღნიშნული გარემოება. კასატორი საკასაციო საჩივარში უთითებს, რომ მოპასუხე ზრუნავდა ბავშვზე, ეხმარებოდა მას მატერიალურად და მორალურად და ასეთ დახმარებას ჰქონდა სისტემატური ხასიათი. საკასაციო საჩივარში მითითებულია, რომ აღნიშნული გარემოებები დასტურდება მოწმეთა ჩვენებებით.

არ შეიძლება აღზრდაში ან რჩენაში ვიგულისხმოთ პერიოდული ზრუნვის გამოჩენა. მით უფრო, ამ გარემოების დადგენისათვის არ შეიძლება დავეყრდნოთ ზოგადი ხასიათის ახსნა-განმარტებებს. შვილის აღზრდაში მონაწილეობა არა ეპიზოდურ, არამედ სისტემატური ხასიათის კონკრეტულ მოქმედებებს გულისხმობს, რომლებიც ადასტურებენ საოჯახო ურთიერთობების არსებობას და არა მეგობრული კეთილგანწყობის ფაქტს. მოცემულ შემთვევაში არც მოწმეთა ჩვენებით და არც საქმეში არსებული სხვა მასალებით არ დგინდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1190.3 მუხლით გათვალიწინებული მამობის დადგენისთვის აუცილებელი მოთხოვნების არსებობა.

2002 წლის 31 ივლისს საქართველო გახდა მონაწილე 1975 წლის 15 ოქტომბრის “ქორწინების გარეშე დაბადებულ ბავშვთა სამართლებრივი სტატუსის შესახებ” ევროპული კონვენციისა. მითითებული კონვენციის მე-5 მუხლის თანახმად, მამობის დადგენასთან დაკავშირებულ მოქმედებაში მეცნიერული მტკიცებულებანი, რომლებსაც ძალუძთ ხელი შეუწყონ მამობის დადგენას ან უარყოფას, იქნება დაშვებული.

კონკრეტულ შემთხვევაში საკასაციო საჩივრის ავტორი აპელირებს იმის შესახებ, რომ მას სააპელაციო სასამართლომ უმოტივაციოდ უთხრა უარი გენეტიკური ექსპერტიზის ჩატარებაზე და არ მისცა მას სამართლებრივი შეფასება.

აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1190.3 მუხლის თანახმად, დადგენილია ის რეკვიზიტები, რომელთა გამოკვლევაც აუცილებელია მამობის დადგენისათვის. ამასთან, საკმარისია ერთ-ერთი პირობის არსებობა და აუცილებელი არ არის, რომ არსებობდეს მოცემული მუხლის დისპოზიციით განსაზღვრული ყველა პირობა. მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ, თუ მამობის დადგენისათვის მითითებული ნორმით განსაზღვრული ერთ-ერთი პირობის არსებობის დასადასტურებლად არ არის საკმარისი მტკიცებულებები, სასამართლომ შეიძლება დააკმაყოფილოს მხარის შუამდგომლობა და დანიშნოს კონკრეტულ შემთხვევაში, გენეტიკური ექსპერტიზა, რაც სასამართლოს მისცემს სრული და ობიექტური წარმოდგენის შექმნის შესაძლებლობას.

ამასთან ერთად, საკასაციო პალატა აღნიშნულთან დაკავშირებით ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, შესაბამისად, მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად უთხრა უარი გენეტიკური ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე, რამდენადაც მოცემული საკითხი სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის სრული დაცვით, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 280.2. მუხლის თანახმად, ახალი ფაქტები და ახალი მტკიცებულებები, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარმოედგინა I-ლი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია არ მიიღოს, როგორც დაგვიანებით წარმოდგენილი, თუ მათი განხილვა ხელს შეუშლის სააპელაციო სასამართლოში საქმის დროულად განხილვას და მხარემ ეს მასალები I-ლი ინსტანციის სასამართლოს არასაპატიო მიზეზით არ წარუდგინა. კონკრეტულ შემთხვევაში, აღნიშნულთან დაკავშირებით კასატორ ნ. ც-ს საკასაციო პრეტენზია სრულიად დაუსაბუთებელია, რამდენადაც მის მიერ არ არის დასაბუთებული, თუ რა ხელშემშლელი გარემოებები არსებობდა, რის გამოც ამ უკანასკნელის მიერ I-ლი ინსტანციის სასამართლოში არ იქნა აღძრული შუამდგომლობა გენეტიკური ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი, ვინაიდან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ნ. ც-ს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 3 ნოემბრის გადაწყვეტილება;

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.