ას-372-691-09 17 დეკემბერი, 2009 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

თეიმურაზ თოდრია (მომხსენებელი), როზა ნადირიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ თ. პ.-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები _ მ. ხ.-ი, დ. და ი. მ.-ები

დავის საგანი – ბინიდან გამოსახლება

გასაჩივრებული სასამართლო გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თ. პ.-მ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების – მ. ხ.-ის, დ. და ი. მ.-ების მიმართ ბინიდან გამოსახლების შესახებ.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ ქ.თბილისში, ...-ის, ¹6-ში მდებარე სახლთმფლობელობის 1\7 ნაწილი 1975 წელს შეიძინა მოსარჩელემ და იმ წელსვე დაარეგისტრირა ტექინვენტარიზაციის ბიუროში. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეები სარგებლობენ მისი საკუთრებით და უფლებას არ აძლევენ, იცხოვროს ბინაში.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ, ქ.თბილისში, ...-ის, ¹6-ში მდებარე სახლის სადავო 1\7 ნაწილი 1975 წლის 27 აგვისტოს იყიდა ა. მ.-მ ვაჟიშვილის – ი. მ.-სთვის, რომელიც იმ დროისთვის იმყოფებოდა სამხედრო სავალდებულო სამსახურში, რის გამოც მის სახელზე ვერ დარეგისტრირდა და გაფორმდა თ. მ.-ის სახელზე. მ. ხ.-ი და ი. მ.-ი არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1979 წლიდან. ერთად ცხოვრების პერიოდში შეეძინათ ორი შვილი; დ. და ი. მ.-ები. 1982 წლიდან ერთად ცხოვრობდნენ სადავო ბინაში, ხოლო 1992 წელს ი. მ.-ის სახლიდან წასვლის შემდეგ მოპასუხეები აგრძელებენ ცხოვრებას ზემოაღნიშნულ მისამართზე. ქ.თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1992 წლის 30 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მ. ხ.-ი ორ შვილთან – დ. და ი. მ.-ებთან ერთად ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, ...-ის, ¹6-ში მდებარე 22.28 კვ.მ ბინის ფართზე უფლებამოპოვებულად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 4 აპრილის გადაწყვეტილებით თ. პ.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ქ.თბილისში, ...-ის ¹6-ში მდებარე ბინიდან გამოსახლდნენ მოპასუხეები: მ. ხ.-ი, ი. მ.-ი, დ. მ.-ი და ბინა გამონთავისუფლებული დაუბრუნდა მესაკუთრე თ. პ.-ს.

აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანეს მ. ხ.-მ, ი. და დ. მ.-ებმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მ. ხ.-ის, ი. და დ. მ.-ების სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა.

აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა თ. პ.-მ. მან მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 1975 წლის 27 აგვისტოს ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების საფუძველზე თ. პ.-მ შეიძინა ქ.თბილისში, ...-ის ¹6-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობების 1\7 ნაწილი და დაარეგისტრირა იმ დროს არსებული ტექინვენტარიზაციის ბიუროში, შემდგომ მიწის მართვის დეპარტამენტში, ამჟამად, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში.

სასამართლომ უგულებელყო სამოქალაქო კოდექსის 321-ე მუხლი, რომლის თანახმად რეესტრის ჩანაწერებზე ვრცელდება უტყუარობისა და სიზუსტის პრეზუმფცია, ვიდრე არ დამტკიცებდა მათი უზუსტობა. ამასთან, კონკრეტულ შემთხვევაში, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება კანონის დაცვით შედგენილად და არ არსებობს მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ თბილისში, ...-ის ¹6-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობების 1\7 შეიძინა ა. მ.-მ ი. მ.-საგან.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივარი, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ 1975 წლის 27 აგვისტოს ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების საფუძველზე თბილისში, ...-ის ¹6-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და სახლთმფლობელობის 1\7 ნაწილის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია თ. პ.-ი.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია, რომ კანონიერ ძალაში შესული ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1992 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მ. ხ.-ი ორ შვილთან დ. და ი. მ.-ებთან ერთად ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, ...-ის ¹6-ში მდებარე 22,28 კვ.მ ბინაზე უფლებამოპოვებულად.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მითითებული გადაწყვეტილებით მ. ხ.-მ ორ შვილთან ერთად მუდმივად მოიპოვა უფლება სადავო ფართით სარგებლობისა, რასაც ითვალისწინებდა იმ დროს მოქმედი “საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი”.

საკასაციო საჩივრის ანალიზის საფუძველზე შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ კასატორი ითხოვს თავისი მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე და 172-ე მუხლების საფუძველზე, რადგან მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს საკუთრების შებოჭვის ისეთ საფუძვლებს, რაც სასამართლო გადაწყვეტილებით წარსულში რეგულირდებოდა.

ამასთან მიმართებაში უნდა აღინიშნოს, რომ სამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც წარმოიშვა იმ დროს მოქმედი “საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის” საფუძველზე, რაც ითვალისწინებდა (მაგალითად, განქორწინების შემთხვევაში) ბინის გაყოფას და ფართის გამოყოფას (ფართზე უფლების მოპოვებას), გადაწყვეტილია და დასრულებულია იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობა (ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1992 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით).

ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ იმჟამად მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლი, ამ კოდექსის ამოქმედებამდე მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსისა (1964 წლის რედაქციის) და “საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსისაგან” (1983 წლის რედაქციით) საკუთრების განსხვავებულ ინსტიტუტს იცნობს. საკუთრებას, როგორც სამართლებრივი წესრიგით შექმნილი ფასეულობას, გააჩნია განსხვავებული შინაარსი და ფარგლები რასაც არ იცნობდა იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობა. ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია საკუთრების სოციალური ფუნქცია, რომელიც გარკვეულ წილად განსაზღვრავს საკუთრების შინაარსსა და მისი სოციალურ ბოჭვას, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველ ნაწილში მითითებულია, რომ “მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით.. . . “

აღნიშნული დანაწესი ითვალსწინებს საკუთრების კანონისმიერი და სახელშეკრულებო ბოჭვას, მაგრამ მას გააჩნია თავისი ფარგლები, კერძოდ, არ შეიძლება, რომ საკუთრების ბოჭვამ, მისი შეზღუდვამ მოსპოს საკუთრება. საკუთრების სუბსტანცია, რომელშიც იგულისხმება საკუთრების ინსტიტუტით გათვალისწინებული შინაარსის რეალიზაცია, უნდა შენარჩუნდეს, ე.ი. კერძო საკუთრების შეზღუდვა არ უნდა ნიშნავდეს საკუთრების უფლების რეალიზაციის მოსპობას, მაგრამ, ამასთან ერთად უნდა გავითვალისწინოდ, რომ იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობა უგულებელყოფდა კერძო ინტერესებს და, მაშასადამე, არ ითვალისწინებდა არც საკუთრების თავისუფლებისა და არც მისი სოციალური ბოჭვის სამართლებრივი წესრიგით შექმნილ ფასეულობას, რაც განსაზღვრულია მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით.

უნდა აღინიშნოს, რომ მოქედი სამოქალაქო კოდექსის გავრცელება იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოშობილია და დასრულებულია ამ კოდექსის ამოქმედებამდე მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე დაუშვებელია თუ სხვა რამეს არ ითვალისწინებს კანონი (ნამდვილი უკუძალა).

ამდენად, მოქმედი სამაოქალაქო კოდექსის საკუთრების თავისუფლების (170-ე და 172-ე მუხლები) პრინციპის გავრცელება ამ კოდექსის ამოქმედებამდე მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე საკუთრების შეზღუდვის შესახებ დადგენილი ფაქტის მიმართ და მისი კანონიერების (ე.ი. საკუთრების ბოჭვის) ხელახლა განხილვა დღეს მოქედი კანონმდებლობით განსაზღვრული საკუთრების სოციალური ფუნქციის გათვალისწინებით და, შესაბამისად, საკუთრების უფლების პრიორიტეტებზე ყურადღების გამახვილება სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია. როგორი შედეგიც არ უნდა დგებოდეს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მისი შეცვლა დასაშვებია მხოლოდ კანონით პირდაპირ მითითებულ შემთხვევებში (სსსკ-ის 265-ე, 421-ე მუხლები).

იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშვნენ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე, მაგრამ არსებობას აგრძელებენ, მისი მოქმედების პერიოდში გამოიყენება ძალადაკარგული ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ, ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლი).

როგორც უკვე აღინიშნა, კონკრეტულ შემთხვევაში არსებობს ურთიერთობა, რომელიც წარმოიშვა და დასრულდა იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე და ამჟამად არ იხილება სხვის საკუთრებაში შესახლების (უფლებამოპოვების) უფლებასთან დაკავშირებული საკითხები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1992 წლის 30 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მ. ხ.-ი ორ შვილთან – დ. და ი. მ.-ებთან ერთად ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, ...-ის ¹6-ში მდებარე 22,28 კვ.მ ბინაზე უფლებამოპოვებულად, რომლითაც შეიზღუდა მესაკუთრის უფლება იმ დროს მოქედი კანონმდებლობის საფუძველზე, რაც მიუთითებს ამ პირთა მიერ ნივთის მართლზომიერ ფლობაზე. ამდენად, არ შეიძლება ჩამოერთვას სადავო ნივთის ფლობის უფლება იმ პირებს, რომლებმაც ეს უფლება მოიპოვეს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებებზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში.

აღნიშნული დანაწესის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ შეუზღუდავად ცნო მოპასუხეები შენობა-ნაგებობის 1/7 ნაწილზე, ხოლო მოპასუხეები თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1992 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ცნობილი არიან უფლებამოპოვებულად მხოლოდ 22,28 კვ.მ ბინაზე.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ არც სასამართლო ოქმებში და არც სასამართლო გადაწყვეტილებებში თ. პ.-ი არ ამახვილებს ყურადღებას იმაზე, რომ მის საკუთრებაში არსებული 1/7 ფართის ნაწილი არ წარმოადგენს 22,28 კვ.მ, ხოლო მოპასუხეებს დაკავებული აქვთ 22,28 კვ.მ-ზე მეტი, რაც მას უნდა დაედასტურებინა კონკრეტული მტკიცებულებებით.

არ შეიძლება ასევე გაზიარებულ იქნეს კასატორის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოუკვლევია საკითხი იმის შესახებ, თუ რამდენად დაკავებული აქვს მოპასუხეს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ფართი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ როგორც სარჩელში, ასევე საქმეში არსებულ ახსნა-განმარტებებში კასატორი (მოსარჩელე) უთითებს იმაზე, რომ მოპასუხე მხარეს დაკავებული აქვს მის (მოსარჩელის) საკუთრებაში არსებული ფართი.

კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1992 წლის 30 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება არ აღსრულებულა, რადგან არც საჯარო რეესტრში და არც ტექინვენტარიზაციის ბიუროში მოპასუხეები არ დარეგისტრირებულან, როგორც შეუზღუდავად მოსარგეებლეები. საკასაციო პალატა არ იზიარებს აღნიშნულ მოსაზრებას და დამატებით განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება აღსრულდა, რაზედაც მიუთითებს მოპასუხეების სადავო ფართის სარგებლობის ფაქტი. ზუსტად ეს ფაქტი წარმოადგენს მოსარჩელის მოთხოვნის ერთ-ერთ საფუძველს.

ამასთან ერთად საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ დროს მოქმედი “საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის” (1983 წლის რედაქციით) საფუძველზე შესახლება გულისხმობდა არა ტექ.ბიუროში რეგისტრაციას, არამედ ჩაწერის აუცილებელი პირობების დაცვას, მაგრამ გამონაკლის შემთხვევაში შესაძლებელი იყო სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე ჩაწერის გარეშე პირის შესახლება და შესახლებულ ფართზე უფლების ცნობა.

ამდენად, საქმეში არ მოიპოვება ისეთი მტკიცებულებები, რომლებიც, საქართველოს საქმოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, გამორიცხავდა სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი, რადგან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ მითითებული კანონი არ დარღვეულა. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

თ. პ.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილება;

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.