ას-389-740-07 15 ოქტომბერი, 2007 წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

ნუნუ კვანტალიანი (მომხსენებელი), მ. ცისკაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ლ. ჩ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ საქართველოს ... სამინისტრო, .. .. (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 20 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საკუთრების რესტიტუცია

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ. ჩ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე ქ.თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის გამგეობის მიმართ საკუთრების რესტიტუციის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელე არის მ. მ-ის ძე ჩ-სა და თ. ვ-ის ასული ჩ-ს შვილი, ასევე მ. ი-ს ძე ჩ-სა და ლ. კ-ს ასული ჩ-ს შვილიშვილი. 1924 წლის სანოტარო აქტით დადასტურებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით მოსარჩელის ბებიის საკუთრებაში გადავიდა ქ.თბილისში, ... ქ.¹7-ში მდებარე მიწა და სახლი. 1937 წელს მ. ი-ს ძე ჩ-ს კუთვნილი ქონება ჩამოართვეს, დააპატიმრეს და გადაასახლეს უზბეკეთში, სადაც იგი 1938 წელს გარდაიცვალა, ხოლო სამკვიდრო მიიღო მოსარჩელის მამამ. მ. ი-ს ძე ჩ-ე რეაბილიტირებულ იქნა და ცნობილია პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად. მოსარჩელის მამის გარდაცვალების შემდეგ მისი მემკვიდრეა ლ.ჩ-ე, რომელიც ფაქტობრივად შეუდგა ბაბუის კუთვნილი ქონების ფლობას. სადავო ქონების მ.ჩ-ს ქონება ჩამოერთვა კომპენსაციის გადახდისა და აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროების გარეშე. სადავო უძრავი ნივთის სახელმწიფოს მფლობელობაში გადასვლით მას ქონებაზე საკუთრების უფლება არ შეუძენია და ამდენად, სახელმწიფომ იგი მესამე პირებზე უკანონოდ გაასხვისა. მოსარჩელემ დააზუსტა თავისი მოთხოვნა და მოითხოვა სადავო ქონების იმ ნაწილის კომპენსაციის მიღება, რომელიც გასხვისებულია და დანარჩენი ქონების ნატურით გადაცემა.

საქმეში სათანადო მოპასუხედ ჩაება ... და ... სამინისტროები, რომლებმაც სარჩელი არ ცნეს უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის მოტივით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 8 ივლისის განჩინებით საქმე განსჯადობით გადაეცა ამავე სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, რომლის 2006 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილებით ლ. ჩ-ს სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ლ. ჩ-მა გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 20 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ლ. ჩ-ს მამის _ მ. მ-ის ძე ჩ-ს მშობლები იყვნენ მ. ი-ს ძე ჩ-ე და ლ. კ-ს ასული ჩ-ე. მოსარჩელის ბაბუა ცხოვრობდა ქ.თბილისში, ... (ამჟამად ...) ქ.¹7-ში. იგი 1937 წელს დააპატიმრეს 10 წლით, პირადი ქონების კონფისკაციით და გადასახლებულ იქნა უზბეკეთში, სადაც 1938 წელს გარდაიცვალა. საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმმა 1989 წლის 16 იანვრის ბრძანებით მ.ჩ-ე რეაბილიტირებულად ცნო, ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით კი იგი აღიარებულ იქნა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად. სადავო უძრავი ქონება 1924 წლის 28 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შეიძინა ლუბა კ-ს ასულმა ჩ-მა, იგი არასოდეს არ ყოფილა აღრიცხული მიხეილ ი-ს ძე ჩ-ს სახელზე, 1940 წელს კი ჩაირიცხა კომუნალურ ფონდში. მოცემული მომენტისათვის სადავო უძრავი ნივთი რეგისტრირებულია 22 ფიზიკური პირის, ხოლო მისი 25/675 სახელმწიფოს საკუთრებად. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთება, კერძოდ, სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება, რეპრესიის განხორციელების პერიოდში, 1937 წელს, სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენდა თუ არა რეპრესირებული მ. ი-ს ძე ჩ-ს პირად ქონებას და ჩამოერთვა თუ არა იგი კონფისკაციის გზით, ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 172-ე და 312-ე მუხლებიდან გამომდინარე, მ. ჩ-ს მემკვიდრის მოთხოვნა ქონების დაბრუნების შესახებ უსაფუძვლოა. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 1923 წლის რედაქციის მე-2, 44-ე მუხლებით, 1927 წლის ცვლილებებით, ასევე 1964 წლის რედაქციის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 146-147-ე, 75-ე მუხლებით და ლ.ჩ-ს სარჩელი ხანდაზმულად ჩათვალა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ლ. ჩ-ს წარმომადგენლებმა ა. ბ-მ და ი. ყ-მა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტები. სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა იძულებითი გასაბჭოების პერიოდში მიღებული უკანონო აქტებით, რომლებიც წინააღმდეგობაშია საქართველოს 1921 წლის კონსტიტუციის 114-ე მუხლთან, საქართველოს 1995 წლის კონსტიტუციის 21-ე მუხლთან, 1991 წლის 9 აპრილის საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტთან, ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის პირველი ოქმის პირველ მუხლთან, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლისა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსთან. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლი, ასევე დროში მოქმედებისა და ხანდაზმულობის საკითხების მომწესრიგებელი ნორმები. გასაჩივრებული განჩინება დისკრიმინაციულია, ვინაიდან ანალოგიური დავების განხილვისას სასამართლომ სხვა პირთა სარჩელები დააკმაყოფილა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ შემთხვევაში ლ. ჩ-ს სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს საკუთრების რესტიტუცია. სარჩელზე მოპასუხეებს წარმოადგენენ საქართველოს ... სამინისტრო და .. ... ლ. ჩ-ს განმარტებით, იგი არის მ. მ-ის ძე ჩ-სა და თ. ვ-ის ასული ჩ-ს შვილი, ასევე მ. ი-ს ძე ჩ-სა და ლ. კ-ს ასული ჩ-ს შვილიშვილი. 1924 წელს ნასყიდობის ხელშეკრულებით მოსარჩელის ბებიის საკუთრებაში გადავიდა ქ.თბილისში, ... ქ.¹7-ში მდებარე მიწა და სახლი. 1937 წელს მ. ი-ს ძე ჩ-ს კუთვნილი ქონება ჩამოართვეს, დააპატიმრეს და გადაასახლეს უზბეკეთში, სადაც იგი 1938 წელს გარდაიცვალა. მ. ი-ს ძე ჩ-ე რეაბილიტირებულ იქნა და ცნობილია პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად, თუმცა მისი ქონებრივი უფლებები არ აღდგენილა. მ. ჩ-ს მემკვიდრეა ლ. ჩ-ე, რომელიც ფაქტობრივად შეუდგა ბაბუის კუთვნილი ქონების ფლობას. სადავო ქონება მ. ჩ-ს ჩამოერთვა კომპენსაციის გადახდისა და აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროების გარეშე.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ ლ. ჩ-ს სადავოდ ქცეული უფლება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის შესაბამისად, ამ კანონმდებლობით დადგენილი წესით განსახილველ საქმეთა რიგს არ მიეკუთვნება და იგი განხილულ და გადაწყვეტილ უნდა იქნეს ადმინისტრაციული საქმეების განხილვისა და გადაწყვეტის საპროცესო წესებით.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით რეგლამენტირებულია სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეები. აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილი უფრო კონკრეტულად განსაზღვრავს ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველ საქმეთა კატეგორიებს, კერძოდ, ადგენს, თუ რა შეიძლება წარმოადგენდეს სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს, ანუ, რომელი საქმეები შეიძლება იქნეს განხილული ადმინისტრაციული იურისდიქციის სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ფარგლებში. ლ. ჩ-ე უკანონოდ მიიჩნევს სადავო უძრავი ნივთის სახელმწიფოს მფლობელობაში გადასვლას, ვინაიდან სახელმწიფოს სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლება არ შეუძენია და სახელმწიფომ იგი მესამე პირებზე არაკანონიერად გაასხვისა, შესაბამისად, ლ. ჩ-ე უკანონოდ მიიჩნევს სახელმწიფოს ქმედებას და აქედან გამომდინარე, ითხოვს სახელმწიფოსაგან ფულად კომპენსაციას, რაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მეორე მუხლის მეორე ნაწილის “გ” პუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული დავის საგანს წარმოადგენს. გასაჩივრებული განჩინება კი გამოტანილია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის ნორმებზე დაყრდნობით.

ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლი, ასევე საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 და 26-ე მუხლებით დადგენილი განსჯადობის წესები, ვინაიდან ლ. ჩ-ს სასარჩელო განცხადებასთან დაკავშირებული საქმე ექვემდებარებოდა განხილვას ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით.

აღნიშნულით სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის შესაბამისად, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს.

“საერთო სასამართლოების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-20 მუხლით დადგენილია საოლქო სასამართლოს კოლეგიებისა და პალატების შექმნის, მოსამართლის სხვა სასამართლო კოლეგიაში ან პალატაში საქმის განხილვაში მონაწილეობის წესი. მოცემულ შემთხვევაში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ აღნიშნული წესის დარღვევით განიხილა არაგანსჯადი საქმე, რითაც საქმე განხილულ იქნა სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ. აღნიშნული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, კანონის დარღვევით მიღებული განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ლ. ჩ-ს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 20 მარტის განჩინება და საქმე გადაეცეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას განსახილველად.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.