№ას-400-648-08 2 დეკემბერი, 2008წ.

თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლალი ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნუნუ კვანტალიანი

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი (მოპასუხე) _ მ. გ-შვილი (წარმომადგენელი დ. გ-ა)

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოსარჩელეები) _ ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „.... №12-14-ის“ წევრები: გ. ბ.აძე, თ. ყ-ანი, რ. ჯ-ავა, თ. ა-იძე, ლ. გ-იძე, ბ. ც-იძე, გ. ბ-იძე, ზ. ჯ-შვილი, დ. ს-შვილი, ზ. ა-შვილი, მ. ბ-აძე, ნ. რ-აძე, ნ. კ-აკი, გ. მ-შვილი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2005 წლის 5 ოქტომბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა თ.ყ-მა მოპასუხე მ. გ-შვილის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის თბილისში, ..... ქ. №12-14-ში მდებარე №2 ბინის შესასვლელი კარის გასაღების გადმოცემის დავალება და მისთვის აღნიშნულ ბინაში შესვლის აკრძალვა.

სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნულია, რომ ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის პრეფექტურის 1991 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დაფუძნდა ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „..... შესახვევი №12-14“, რომლის მიზანს წარმოადგენდა ამხანაგობის წევრებისათვის 16 ბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა. თითოეული წევრის შესატანი განისაზღვრა 40 000 აშშ დოლარით. 1992 წელს ამხანაგობაში გაწევრიანდა რ. ღ., ხოლო ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ მის ნაცვლად ამხანაგობის წევრად მიღებულ იქნა მ. გ. ამხანაგობის წევრისათვის განსაზღვრული შესატანი 40 000 აშშ დოლარი არც რ. ღ-ს და არც მ. გ-ს არ გადაუხდიათ. მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა 2000 წელს დასრულდა, თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის 2000 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებით კი დამტკიცდა სახლის ექსპლუატაციაში მიღების აქტი. ამის მიუხედავად, რიგი მიზეზების გამო სახლი დღემდე საჯარო რეესტრში არ არის რეგისტრირებული. ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „........... №12-14-ის“ წევრთა საერთო კრების 2004 წლის 17 აგვისტოს გადაწყვეტილებით მ. გ. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესატანი თანხის გადაუხდელობის გამო გაირიცხა ამხანაგობის წევრობიდან. მ. გ-ის ამხანაგობის წევრობიდან გარიცხვის შემდეგ ამხანაგობის ცალკეული წევრების ინდივიდუალური ნების გამოხატვით მიღებულ იქნა გადაწყვეტილებები გარიცხული წევრისათვის განკუთვნილი №2 ბინის ამხანაგობის თავმჯდომარე თ. ყ-თვის გადაცემის შესახებ. ამხანაგობის წევრის ამხანაგობიდან გარიცხვა, ბინის (სხვა ქონების) გადანაწილება სამოქალაქო კოდექსის 930-940-ე მუხლების თანახმად ამხანაგობის წევრთა კომპეტენციაა. კონკრეტულ შემთხვევაში ამხანაგობის წევრთა აღნიშნული უფლება აღიარებულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებით და თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის წერილით. მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად მოსარჩელე სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე მიუთითა (ტომი 1, ს.ფ. 1-2).

2005 წლის 23 დეკემბერს იმავე სასამართლოში წარდგენილი დაზუსტებული სასარჩელო განცხადებით თ. ყ-მა დამატებით მოითხოვა: მოპასუხის მიერ თბილისში, ..... ქ. №12-14-ში მდებარე №2 ბინის პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანა, აგრეთვე აღნიშნული ბინიდან მ. გ-ის გამოსახლება. მისი განმარტებით, სასარჩელო მოთხოვნის გადიდება იმით იყო განპირობებული, რომ მოპასუხე სადავო ბინაში აწარმოებდა გადაკეთებებს და სარემონტო სამუშაოებს (ტომი 1, ს.ფ. 49).

საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 2 ოქტომბრის სხდომაზე მოსარჩელის წარმომადგენელმა საბოლოოდ მოითხოვა: მ. გ-ის მიერ თბილისში, ..... ქ. №12-14-ში მდებარე №2 ბინის პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანა, აღნიშნული ბინის მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა და მისი მოსარჩელისათვის პირვანდელ მდგომარეობაში გადაცემა (ტომი 1, ს.ფ. 88-91).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილებით თ. ყ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის პრეფექტურის 1991 წლის 27 ნოემბრის №1521 განკარგულებით ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „.......“ შეიქმნა მრავალსართულიანი ამხანაგური ბინის აშენების მიზნით. აღნიშნული მიზნის მიღწევა დასტურდება ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის გამგეობის 2000 წლის 22 ნოემბრის №11.8.142 გადაწყვეტილებით, რომლითაც დამტკიცდა ....... №12-14-ში მაღლივი კორპუსის ექსპლუატაციაში მიღების აქტი და გამგეობის 2000 წლის 22 ნოემბრის №10.11.144 გადაწყვეტილებით, რომლითაც ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობის წევრებს დაუმტკიცდათ ბინები, მათ შორის, მ. გ-ს ბინა №2.

ზემომითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საქალაქო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მიზნის მიღწევის შედეგად ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება მხარეთა შორის შეწყდა და მათი შემდგომი ურთიერთობა უნდა მოწესრიგებულიყო ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობის მარეგულირებელი ნორმებით (სამოქალაქო კოდექსის 208-232-ე მუხლებით).

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობის მარეგულირებელი ნორმები ბინის მესაკუთრის გარიცხვას ამხანაგობიდან არ ითვალისწინებს, რის გამოც მ. გ-ის ამხანაგობიდან გარიცხვის შესახებ ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „......12-14-ის“ გადაწყვეტილება და მის საფუძველზე ამხანაგობის ცალკეულ წევრთა გადაწყვეტილებები გარიცხული წევრის ბინის თ. ყ-თვის გადაცემის თაობაზე ვერ მიიჩნეოდა სადავო ბინაზე მ. გ-ის მფლობელობის შეწყვეტის საფუძვლად. აქედან გამომდინარე, თ. ყ-ს სამოქალაქო კოდექსის 159-160-ე მუხლების თანახმად ვერ წარმოეშობოდა უფლება გამოეთხოვა უძრავი ნივთი მ. გ-ის მფლობელობიდან (ტომი 1, ს.ფ. 107-110).

საქალაქო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. ყ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

აპელანტმა არასწორად მიიჩნია სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ ინდივიდუალურ მენაშენეთა სახლში ბინების განაწილებაზე კომპეტენტური ორგანო ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის გამგეობა იყო და არა თავად ამხანაგობა. რამდენადაც ინდივიდუალურ მენაშენეთა სახლი ამ უკანასკნელთა საკუთრებას წარმოადგენდა, მისი განკარგვაც მხოლოდ ამხანაგობის (და არა რაიონის გამგეობის) კომპეტენცია შეიძლებოდა ყოფილიყო. აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად აპელანტი მიუთითებდა ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „...... №12-14-სა“ და მ. გ-ს შორის არსებულ დავასთან დაკავშირებით თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2005 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სწორედ ამხანაგობის კრება (და არა რაიონის გამგეობა) იყო უფლებამოსილი, გადაეწყვიტა ამხანაგობიდან მისი წევრის გასვლისა და გასული მონაწილის წილის გადანაწილების საკითხი. დასახელებული გადაწყვეტილებით ამხანაგობის წევრობიდან გარიცხვის შესახებ მხარეთა შორის დავა დასრულებულია და მიჩნეულია, რომ ამხანაგობა, მ. გ-ის ამხანაგობიდან გარიცხვისას, მოქმედებდა მისი კომპეტენციის ფარგლებში. ამის მიუხედავად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამომტანმა სასამართლომ კვლავ იმსჯელა მითითებულ საკითხზე, თუმცა სასამართლო პროცესზე მასზე მსჯელობა არ ყოფილა. უფრო მეტიც, გადაწყვეტილებაში სასამართლომ ამხანაგობის უფლებებზე საქმეში მისი მონაწილეობის გარეშე იმსჯელა.

აპელანტის განმარტებით, მისი სასარჩელო მოთხოვნა იმაში მდგომარეობდა, რომ ამხანაგობის წევრებს შორის ჩამოყალიბდა სახელშეკრულებო ურთიერთობა, მოპასუხემ ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება არ შეასრულა და ამხანაგობამ იგი გარიცხა წევრობიდან, რაც სამოქალაქო კოდექსის 352-ე, 405-ე და 938-ე მუხლის თანახმად ხელშეკრულებიდან გასვლის ტოლფასი იყო იმ თავისებურებით, რომ ხელშეკრულებიდან ერთი წევრის გასვლა არ იწვევს ხელშეკრულების შეწყვეტას (სამოქალაქო კოდექსის 938-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მეორე წინადადება).

აპელანტის მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 208-232-ე მუხლებს მოცემულ დავასთან არანაირი კავშირი არ ჰქონდა. დასახელებული ნორმები, როგორც წესი, მესაკუთრეთა შორის სახლით სარგებლობის წესს განსაზღვრავდა. კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელე მოპასუხეს საკუთრების წარმოშობის საფუძველში, უფრო ზუსტად, ასეთი საფუძვლის არარსებობაში ედავებოდა. სასამართლომ ანალოგიით არასწორად გამოიყენა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის მომწესრიგებელი ნორმები, რადგან კოოპერატივის ბინებზე საკუთრება პრივატიზაციის საფუძველზე წარმოიშვა, მოცემულ შემთხვევაში კი მას ხელშეკრულება ედო საფუძვლად. საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის მომწესრიგებელი ნორმები სპეციალურ ნორმებს წარმოადგენდა, რომლებიც ანალოგიით არ გამოიყენებოდა. ამასთან, აღნიშნული ნორმები საბინაო კოდექსთან ერთად ძალადაკარგულად იყო გამოცხადებული. (ტომი 1, ს.ფ. 114-116).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 14 სექტემბრის საოქმო განჩინებით არასათანადო მოსარჩელე თ.ყ. შეიცვალა სათანადო მოსარჩელით _ ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „..... შესახვევი №12-14-ის“ წევრებით: გ. ბ-ით, თ. ყ-ით, რ. ჯ-თი, თ. ა-ით, ლ.გ-ით, ბ. ც-ით, გ. ბ-ით, ზ. ჯ-ით, დ. ს-ით, ზ.ა-ით, ნ. დ-თ, მ. ბ-ით, ნ.რ-ით, ნ. კ-ით, გ.მ-ით (ტომი 2, ს.ფ. 140-144).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 30 იანვრის საოქმო განჩინებით ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „..... №12-14-ის“ წევრის ნ. დ-ის სარჩელის ნაწილში საქმის წარმოება შეწყდა ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელზე უარის თქმის გამო (ტომი 2, ს.ფ. 311-319).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილებით ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „..... №12-14-ის“ წევრების: გ. ბ-ის, თ. ყ-ის, რ. ჯ-ას, თ. ა-ის, ლ. გ-ის, ბ. ც-ის, გ. ბ-ის, ზ. ჯ-ის, დ. ს-ის, ზ. ა-ის, მ. ბ-ის, ნ. რ-ის, ნ. კ-ის, გ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ ..... №12-14-ის“ წევრების: გ. ბ-ის, თ. ყ-ის, რ. ჯ-ას, თ. ა-ის, ლ. გ-ის, ბ. ც-ის, გ. ბ-ის, ზ. ჯ-ის, დ. ს-ის, ზ. ა-ის, მ. ბ-ის, ნ. რ-ის, ნ. კ-ის, გ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მ. გ-ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა თბილისში, ...... შესახვევის №12-14-ში მდებარე №2 ბინა და იგი გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „..... II შესახვევი №12-14-ის“ წევრებს: გ. ბ-ეს, თ. ყ-ს, რ. ჯ-ას, თ. ა-ეს, ლ. G-ეს, ბ. ც-ეს, გ. ბ-ეს, ზ. ჯ-ს, დ. ს-ს, ზ. ა-ს, მ. ბ-ს, ნ. რ-ს, ნ. კ-ს, გ. მ-ს.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილად იქნა მიჩნეული შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის პრეფექტურის 1991 წლის 27 ნოემბრის განკარგულებით შეიქმნა ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „...... II შესახვევი №12-14“; ამხანაგობის გარდაცვლილი წევრის რ. ღ-ის ნაცვლად ამხანაგობის წევრად მიღებულ იქნა მ. გ-შვილი; ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის გამგეობის 2000 წლის 22 ნოემბრის №11.8.142 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა ქ. თბილისში, ...... შესახვევის №12/14-ში მაღლივი კორპუსის ექსპლუატაციაში მიღების აქტი, ხოლო გამგეობის 2000 წლის 22 ნოემბრის №10.11.144 გადაწყვეტილებით ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობის წევრებს დაუმტკიცდათ ბინები, მათ შორის, მ. გ-ს _ ბინა №2; ამხანაგობის ცალკეულ წევრთა საკუთრება მათთვის გამოყოფილ ბინებზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ არის; ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „....... შესახვევი №12-14-ის“ წევრთა 2004 წლის 17 აგვისტოს საერთო კრების გადაწყვეტილებით მ. გ. გარიცხულ იქნა ამხანაგობის წევრობიდან შესატანის გადაუხდელობის გამო; ამხანაგობის თავმჯდომარე თ. ყ-ს დაევალა მ. გ-ის მესაკუთრეთა სიიდან ამორიცხვა და ბინა №2-ის ამხანაგობის წევრთა საერთო საკუთრებაში აღრიცხვა; მ. გ-ს ერთობლივ საქმიანობაში (ამხანაგობაში) ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესატანი არ განუხორციელებია.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 208-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, მრავალბინიან სახლებში არსებობს საკუთრების უფლება ბინაზე (ბინის საკუთრება) და შენობის იმ ნაწილზე, რომელიც არ გამოიყენება ბინად (არასაცხოვრებელი ფართის საკუთრება). ამავე კოდექსის 210-ე მუხლით, ბინაზე ინდივიდუალური საკუთრების უფლების შეძენის ან შეწყვეტისათვის აუცილებელია სანოტარო წესით დამოწმებული გარიგება და მისი რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. კანონის დასახელებულ დებულებათა შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ კანონმდებელმა აღნიშნული ნორმებით გათვალისწინებული ურთიერთობის სუბიექტის განსაზღვრის მაკვალიფიცირებელ გარემოებად მიიჩნია სათანადო წესით რეგისტრირებული ინდივიდუალური საკუთრების უფლების ობიექტის არსებობა, რომლის მიხედვით დადგინდება თითოეული მესაკუთრის წილი არასაცხოვრებელ ფართზე.

იმის გათვალისწინებით, რომ მოცემულ შემთხვევაში საცხოვრებელი კორპუსის ცალკეულ ბინებზე საჯარო რეესტრში ამხანაგობის წევრთა ინდივიდუალური საკუთრების უფლება რეგისტრირებული არ იყო, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ამხანაგობის წევრთა შორის ურთიერთობათა დასარეგულირებლად სამოქალაქო კოდექსის 208-ე-232-ე მუხლები ვერ გამოიყენებოდა.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ბინის მესაკუთრენი არ უნდა ყოფილიყვნენ გამიჯნული მომავალი მესაკუთრეებისგან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ იქნა გაზიარებული. ის, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა სამოქალაქო კოდექსის 1512-ე მუხლს ეყრდნობოდა, რომლითაც 1997 წლის 25 ნოემბრიდან გაუქმებულად ჩაითვალა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივები და მათ უფლებამონაცვლეებად მიჩნეულ იქნა ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობები, არ ქმნიდა ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობების მიმართ სამოქალაქო კოდექსის 208-ე-232-ე მუხლების გამოყენების სამართლებრივ საფუძველს, რამდენადაც ზემომითითებული ნორმით განისაზღვრა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების და არა ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობების უფლებამონაცვლეობის საკითხი.

საქმეზე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „...... შესახვევი №12-14-ის“ წევრთა შორის ურთიერთობა გრძელდებოდა 1997 წლის 25 ნოემბრის (ახალი სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შევლის) შემდგომაც. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო სამართალურთიერთობა თავისი არსით წარმოადგენდა ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებას. სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლის მიხედვით, ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს, ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით იურიდიული პირის შეუქმნელად. ამავე კოდექსის 932-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მონაწილეებმა უნდა შეიტანონ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესატანები. რამდენადაც მ. გ-ს ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სავალდებულო შესატანი არ განუხორციელებია, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მას არ წარმოშობია ამხანაგობის მიმართ სადავო ბინის მოთხოვნის უფლება, ხოლო ამხანაგობას _ მ. გ-თვის ბინის გადაცემის ვალდებულება.

სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ მიზნის მიღწევის გამო, დავის განხილვის დროისათვის, შეწყვეტილ იქნა მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა, ვინაიდან ამხანაგობის მიერ საერთო მიზნის მიღწევა არ წარმოადგენდა საკმარის საფუძველს ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების შეწყვეტისათვის. სამოქალაქო კოდექსის 940-ე მუხლი, რომელიც ხელშეკრულების შეწყვეტის წესს განსაზღვრავდა, ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტას უკავშირებდა შეუსრულებელი გარიგებების დასრულებას და დარჩენილი ქონების მონაწილეთა შორის განაწილებას, რა დროსაც დაფარული უნდა ყოფილიყო ერთობლივი საქმიანობის შედეგად წარმოშობილი ვალები.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეში არსებულ მასალებზე დაყრდნობით, დადგენილად მიიჩნია, რომ ამხანაგობის წევრებს (მოსარჩელეები) თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 21 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით შპს „მ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრათ 90624 ლარის, შპს „მ-ის“ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 2718 ლარის და ადვოკატის მომსახურების თანხის _ 400 ლარის გადახდა. აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე 2007 წლის სექტემბრიდან მიმდინარეობდა სააღსრულებო წარმოება. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „....... შესახვევი №12-14-ის“ წევრებს ერთობლივი საქმიანობა შეწყვეტილი არ ჰქონდათ.

მ. გ-ის ამხანაგობის წევრად მიღებით მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობილად მიჩნევის პირობებში, ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „...... შესახვევი №12-14-ის“ 2004 წლის 17 აგვისტოს საერთო კრების გადაწყვეტილებით მ. გ-ის ამხანაგობიდან გარიცხვა სამართლებრივი თვალსაზრისით ნიშნავდა მასთან ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების შეწყვეტას, რაც სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის შესაბამისად, მართლზომიერ ქმედებას წარმოადგენდა, ვინაიდან დადგენილი იყო, რომ მ. გ-მა დაარღვია ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სავალდებულო შესატანის გადახდის ვალდებულება.

სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება). კანონის აღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიიჩნია, რომ ამხანაგობას გააჩნდა მ. გ-გან სადავო ბინის გამოთხოვის უფლება.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა იმ გარემოებაზეც, რომ მ. გ-ს მასთან ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ამხანაგობის ნების გამოვლენა (ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „...... ესახვევი №12-14-ის“ წევრთა 2004 წლის 17 აგვისტოს საერთო კრების გადაწყვეტილება) სადავოდ არ გაუხდია და რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2006 წლის 4 ოქტომბრის განჩინებით მ. გ-ს უარი ეთქვა საკასაციო საჩივრის განსახილველად მიღებაზე იმ საფუძვლით, რომ იგი ამხანაგობის წევრს არ წარმოადგენდა.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. გ-ს არ გააჩნდა ამხანაგობის წევრთა საერთო სარგებლობაში არსებული ქონების ფლობის რაიმე სამართლებრივი საფუძველი და სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლის შესაბამისად, იგი ვერ იქნებოდა მიჩნეული ნივთის კეთილსინდისიერ მფლობელად (ტომი 2, ს.ფ. 327-340).

მითითებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. გ-მა (წარმომადგენელი დ. გ.), რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მ. გ-ს ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სავალდებულო შესატანის გადახდის ვალდებულება არ შეუსრულებია, რამდენადაც საქმის მასალების ერთობლიობაში შეფასება ამგვარი დაკვნის გამოტანის საფუძველს არ იძლეოდა. ამხანაგობის ერთ-ერთმა წევრმა ნ. დ. დაადასტურა, რომ მ. გ-ის ნაცვლად ამხანაგობის თავმჯდომარეს გადასცა 10 000 აშშ დოლარი. აღნიშნული თანხა ნ. დ-ის შენატანი ვერ იქნებოდა იმ მიზეზით, რომ მან ბინა გარანტიით მიიღო და შესაბამისად თანხის გადახდის ვალდებულება არ გააჩნდა. კასატორის არგუმენტაციას შენატანის განხორციელების შესახებ ის გარემოებაც ამყარებდა, რომ მ. გ. ამხანაგობის წევრად სწორედ ამხანაგობის ნების გამოვლენის საფუძველზე იქნა მიღებული, იგი საბურთალოს რაიონის გამგეობის გადაწყვეტილებაშიც ამხანაგობის წევრად ფიგურირებდა. შესატანის გადახდის ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, სრულიად ბუნებრივია, რომ მ. გ-ს ამხანაგობის წევრად არავინ მიიღებდა.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ მოდავე მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი არასწორად გაანაწილა. ის გარემოება, რომ მ. გ-ს ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სავალდებულო შესატანის გადახდის ვალდებულება არ შეუსრულებია, მოსარჩელეს უნდა დაედასტურებინა, რადგან მან მ. გ. ამხანაგობაში თავისი ნებით გააწევრიანა. აღნიშნულის შემდგომ მოპასუხეს სადავო ბინაზე მფლობელობა მართლზომიერად წარმოეშვა.

კასატორის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 932-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, შესატანის შეტანის ვალდებულება ამხანაგობაში გაწევრიანების ძირითად პირობას წარმოადგენს, რის გარეშეც მ. გ. ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „...... შესახვევი №12-14-ში“ ვერ გაწევრიანდებოდა. ამხანაგობის წევრების მიერ მ. გ-ის წინააღმდეგ მიმართულ ქმედებებს ერთადერთი მიზანი გააჩნდა, რაც ამხანაგობის თავმჯდომარის მიერ ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების ანაზღაურებას უკავშირდებოდა. სხვაგვარად, გაუგებარია ამხანაგობის ამჟამინდელი წევრების მიერ გაკეთებული განცხადებები, კერძოდ, ისინი თანხმანი არიან რომ მ. გ-ის ამხანაგობიდან გარიცხვის სანაცვლოდ ბინა თ. ყ-ს გადაეცეს.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა მ. გ-ის ამხანაგობიდან გარიცხვას და აღნიშნული გარემოება არასწორად გაუთანაბრა ამ უკანასკნელთან ხელშეკრულების შეწყვეტას. სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილი ზოგადი ხასიათის ნორმას წარმოადგენს, რომელიც ერთ-ერთი მხარის მიერ ხელშეკრულებიდან გასვლის წესს განსაზღვრავს და იგი არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს იმ ურთიერთობაში, რომელიც სპეციალური ნორმებითაა მოწესრიგებული.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, კასატორი სადავოდ ხდის ამხანაგობის ყველა წევრისათვის სასამართლო უწყების ჩაბარებასა და მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი წესით მათ მიწვევას საქმის განხილვაში მონაწილეობის მისაღებად, რაც მოცემული დავის საპროცესო ნორმების დარღვევით გადაწყვეტაზე მიუთითებს (ტომი 2, ს.ფ. 366-374).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 18 თებერვლის განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეზე დადგენილი უდავო ფაქტობრივი გარემოებებია:

ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის პრეფექტურის 1991 წლის 27 ნოემბრის განკარგულებით შეიქმნა ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „….. შესახვევი 12/14“;

1998 წელს ამხანაგობის წევრად მიღებულ იქნა მ. გ-შვილი;

ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის გამგეობის 2000 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დამტკიცდა ქ. თბილისში, …….. შესახვევი №12/14-ში მაღლივი კორპუსის ექსპლუატაციაში მიღების აქტი, ხოლო გამგეობის 2000 წლის 22 ნოემბრის №10.11.144 გადაწყვეტილებით ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობის წევრებს დაუმტკიცდათ ბინები, მათ შორის, მ. გ-ს _ ბინა №2;

ამხანაგობის წევრების საკუთრება მათთვის გამოყოფილ ბინებზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ არის;

ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „…… შესახვევი 12/14-ის“ წევრთა საერთო კრების 2004 წლის 17 აგვისტოს გადაწყვეტილებით მ. გ. გაირიცხა ამხანაგობის წევრობიდან შესატანის გადაუხდელობის გამო. ამხანაგობის თავმჯდომარეს დაევალა მ. გ-ის მესაკუთრეთა სიიდან ამორიცხვა და ბინა №2-ის ამხანაგობის წევრთა საერთო საკუთრებაში აღრიცხვა.

საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მოცემულ სამართალურთიერთობის მიმართ ერთობლივი საქმიანობის მარეგულირებელი ნორმების გამოყენების შესახებ. სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაასაბუთა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „…….. შესახვევი 12/14-ის“ წევრთა შორის ურთიერთობა თავისი არსით წარმოადგენს ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებას, რომელსაც აწესრიგებს სამოქალაქო კოდექსის ოცდამეხუთე თავი. სააპელაციო სასამართლომ სწორად შეაფასა, რომ ამ შემთხვევაში ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრებს შორის ურთიერთობათა მომწესრიგებელი ნორმები (სამოქალაქო კოდექსის 208-232-ე მუხლები ადრინდელი რედაქციით) ვერ იქნება გამოყენებული, რამდენადაც საცხოვრებელი კორპუსის ცალკეულ ბინებზე საჯარო რეესტრში ამხანაგობის წევრთა საკუთრების უფლება რეგისტრირებული არ არის. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული დასაბუთების გამაქარწყლებელ არგუმენტებს საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს.

საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ მ. გ-ს ერთობლივ საქმიანობაში (ამხანაგობაში) ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესატანი არ განუხორციელებია და თავისი, როგორც ამხანაგობის წევრის ვალდებულება არ შეუსრულებია. ამასთან დაკავშირებით კასატორს წარმოყენებული არა აქვს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. მ. გ-მა ვერ წარადგინა წერილობითი მტკიცებულება მის მიერ თანხის დაფარვის შესახებ. გარდა ამისა, მ. გ-ს არ მიუმართავს სხვა სახის მტკიცებულებებით, მაგალითად, მოწმეთა ჩვენებების გზით და სხვა, აღნიშნული ფაქტის დადასტურებისა და თავისი წილი მტკიცების ტვირთის დასაბუთებისთვის. ამასთან დაკავშირებით კასატორი ვერ უთითებს, თუ რა მტკიცებულება არ გამოიკვლია სააპელაციო სასამართლომ ან მისი რომელი შუამდგომლობა არ დააკმაყოფილა. კასატორი აღნიშნავს მხოლოდ იმას, რომ მ. გ-ის მიერ თანხის გადახდას ადასტურებს ამხანაგობის სხვა წევრი ნ. დ. რომელმაც 10.000 აშშ დოლარი გადასცა ამხანაგობის თავმჯდომარე თ. ყ-ს, და ასევე იმას, რომ რ. ღ-ს თავის დროზე გადახდილი ჰქონდა 180.000 რუსული რუბლი, რომლის უფლებამონაცვლეც მ. გ. კასატორის აღნიშნული მსჯელობა არ წარმოადგენს დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას. საქმის მასალებში არ მოიპოვება ნ. დ-ის აღნიშნული განმარტება, კასატორი ვერ ადასტურებს, რომ ნ. დ-მ ნამდვილად გადასცა ამხანაგობის თავმჯდომარეს მ. გ-ის ნაცვლად რაიმე თანხა. კასატორი ვერც იმას ადასტურებს, რომ რ. ღ-ს შეტანილი ჰქონდა თანხა და რომ მ. გ. რ. ღ-ის მემკვიდრეა.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს კასატორის მსჯელობას, რომ მტკიცების ტვირთი თანხის შეტანასთან დაკავშირებით აწევს ამხანაგობას და არა მას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოცემულ შემთხვევაში საკითხი ეხება ამხანაგობის წევრის მიერ განხორციელებული მოქმედების დადასტურებას (შენატანის შეტანა), რომლის არსებობაც მან უნდა დაადასტუროს. ამასთან, მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში კასატორი ასევე ვერ ადასტურებს, რომ მასა და ამხანაგობას შორის არსებობდა შეთანხმება ამხანაგობაში მხოლოდ შენატანის განხორციელების შემდეგ გაწევრიანების შესახებ და რომ მოცემულ ამხანაგობაში წევრად მიღება შენატანის შემდგომში შესრულების პირობით არ დაიშვებოდა.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს კასატორის მსჯელობას, რომ ამხანაგობიდან გარიცხვას არ იცნობს სამოქალაქო კოდექსი და ამხანაგობიდან გარიცხვა არ დაიშვება. სამოქალაქო კოდექსის ნორმები საერთო საქმიანობის ხელშეკრულების შესახებ ამხანაგობიდან გარიცხვის საკითხზე მართლაც არ შეიცავს მითითებას, მათ შორის, არც კრძალავს მას. ეს სრულიად ბუნებრივია, რამდენადაც მოცემული ურთიერთობა სახელშეკრულებო ურთიერთობაა და მისი ყოვლისმომცველი მოწესრიგება მხოლოდ კონკრეტული ხელშეკრულების მომწესრიგებელი სამოქალაქო კოდექსის კერძო ნაწილის ნორმებით არ შემოიფარგლება. სააპელაციო სასამართლომ სწორად განმარტა, რომ ამხანაგობიდან გარიცხვა მოცემულ შემთხვევაში უთანაბრდება ხელშეკრულების შეწყვეტას ამხანაგობის წევრთან, რაც წარმოშობს სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით განსაზღვრულ შედეგებს. ამხანაგობაში შენატანის განუხორციელებლობა კი წარმოადგენს იმ მართლზომიერ საფუძველს, რომლის გამოც ამხანაგობის წევრთან საერთო საქმიანობის ხელშეკრულების შეწყვეტა ამხანაგობას შეუძლია.

კასატორი ასევე აქცენტს აკეთებს იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოში ამხანაგობის ყველა წევრს არ ჩაბარებია უწყება და ისინი კანონით დადგენილი წესით არ იყვნენ მიწვეული საქმის განხილვაში, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია. საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება კასატორს აღნიშნულთან მიმართებაში. მოცემულ შემთხვევაში კასატორი ითხოვს გადაწყვეტილების გაუქმებას იმ მოტივით, რომ მისი მოწინააღმდეგე მხარე არ იყო მიწვეული კანონით დადგენილი წესით სასამართლო სხდომაზე. კასატორი, იმავდროულად, ვერ მიუთითებს, ამით რა უფლება შეელახა მას და როგორ დაირღვა მისი ინტერესები. 394-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით გადაწყვეტილების გაუქმება შეიძლება მოითხოვოს მხარემ, რომლის უფლებაც სასამართლო სხდომაზე მოუწვევლობით შეილახა და რომელსაც სასამართლო განხილვაზე ხელმისაწვდომობა დაერღვა. ამასთან, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 18 თებერვლის სხდომაზე ამხანაგობის წევრები კანონით დადგენილი წესით იყვნენ მიწვეულნი.

რაც შეეხება ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის გამგეობის 2000 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებას, რომლითაც ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობის წევრებს დაუმტკიცდათ ბინები, რომელზეც კასატორი მიუთითებს, მისი არსებობა არ ართმევს ამხანაგობას უფლებას, შეწყვიტოს ამხანაგობის ხელშეკრულება ამ გადაწყვეტილებაში მითითებულ რომელიმე წევრთან.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს და უცვლელად ტოვებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

მ. გ-შვილის (წარმომადგენელი დ. გ-ა) საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილება;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. გოგიშვილი

მოსამართლეები: ლ. ლაზარაშვილი

ნ. კვანტალიანი