ას-418-768-07 17 დეკემბერი, 2007 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხელ გოგიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნუნუ კვანტალიანი, მარიამ ცისკაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ მ. ქ-ი

კასატორის წარმომადგენელი _ მ. პ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ გ. ფ-ი

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 16 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო დუშეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და საქმის წარმოების განახლება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ქ-მა სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა დუშეთის სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის განყოფილების მიერ 2003 წლის 20 მაისს გაცემული მაშო ქ-ს გარდაცვალების მოწმობის ბათილად ცნობა, ამავე განყოფილების სააქტო ჩანაწერში ცვლილების შეტანა და მ. ქ-ს გარდაცვალების თარიღად 2000 წლის 14 იანვრის დაფიქსირება, 1992 წლის 24 აპრილის ანდერძისა და 2003 წლის 20 მაისის სამემკვიდრეო უფლების მოწმობის ბათილად ცნობა, დედის დანაშთ ქონებაზე კანონისმიერ მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა.

დუშეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მ. ქ-ს, როგორც კანონისმიერ მემკვიდრეს, დედის _ მ. ქ-ს დანაშთი ქონებიდან მიეკუთვნა სავალდებულო წილი მთელი ქონების ¼1/4-ის ოდენობით, შესაბამისად, ამ ნაწილში 2003 წლის 20 მაისის სამემკვიდრეო მოწმობა ბათილად იქნა ცნობილი. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ი. ა-მა სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში. გადაწყვეტილება ასევე გაასაჩივრა მ. ქ-მა, რომელმაც შეამცირა მოთხოვნა და უარი განაცხადა გარდაცვალების მოწმობის ბათილად ცნობის ნაწილში გადაწყვეტილების გასაჩივრებაზე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 14 ივლისის განჩინებით ი. ა-სა და მ. ქ-ს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელი დარჩა.

საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით ნაწილობრივ, მ. ქ-სათვის სავალდებულო წილის მიკუთვნების ნაწილში, გაასაჩივრა ი. ა-ს წარმომადგენელმა მ. ს-მ და მოითხოვა ამ ნაწილში განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელზე უარის თქმა. საკასაციო პალატამ ი. ა-ს წარმომადგენელ მ. ს-ის საკასაციო საჩივარი არ დააკმაყოფილა, უცვლელად დატოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 14 ივლისის განჩინება.

დუშეთის რაიონულ სასამართლოს 2006 წლის 27 მარტს განცხადებით მიმართა გ. ფ-მა. განცხადების ავტორი ითხოვდა დუშეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 12 იანვრის განჩინების გაბათილებას და საქმის წარმოების განახლებას. გ. ფ-ს მითითებით, 2003 წლის 29 მაისს ი. ა-სა და მას შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. ნასყიდობის საგანი გამყიდველს შეძენილი ჰქონდა სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, რომელიც ნოტარიუსმა 2003 წლის 20 მაისს გასცა. ამასთან,A2004 წლის 12 იანვრის განჩინების შესახებ გ. ფ-სათვის ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც მან ი. ა-ს ოჯახის წევრებისაგან შეიტყო, რომ იგი ჩაბმული იყო საქმეში მესამე პირად, მ. ქ-ს სარჩელის გამო, ი. ა-ს მიმართ ქონების გამოყოფის შესახებ.

დუშეთის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 30 მაისის განჩინებით გ. ფ-ს განცხადება უსაფუძვლობის გამო არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული განჩინება სააპელაციო სასამართლოში გაასაჩივრა გ. ფ-მა. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ 2007 წლის 16 თებერვლის განჩინებით საჩივარი დააკმაყოფილა, 2006 წლის 30 მაისის განჩინება გააუქმა და საქმე ხელახლა განსახილველად რაიონულ სასამართლოს დაუბრუნა.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გ. ფ-ი საქმის განხილვისას მხარედ უნდა მოწვეულიყო, ვინაიდან საქმეზე გამოტანილი გადაწყვეტილება მისთვის გარკვეული უფლება-მოვალეობების წარმოშობას იწვევდა. პალატის განმარტებით, ფ-ს შეიძლება არ მისცემოდა შეძენილი უძრავი ქონების საკუთარ სახელზე აღრიცხვის საშუალება. პალატამ ფ-ს საქმის განხილვაში ჩართვის აუცილებლობა დადასტურებულად მიიჩნია იქიდან გამომდინარეც, რომ იგი, როგორც მესამე პირი, ჩაბმული იყო პროცესში, სადაც განიხილებოდა მ. ქ-ს სარჩელი ი.ა-ს მიმართ ქონების ნატურით გაყოფის თაობაზე.

სააპელაციო პალატამ, მტკიცებულებათა არარსებობის გამო, არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითება გ. ფ-ს მიერ სასამართლოსთვის მიმართვის ერთთვიანი ვადა გაშვებასთან დაკავშირებით. პალატის განმარტებით, აღნიშნული ფაქტის დასამტკიცებლად არ შეიძლება გამოდგეს მოწმის ჩვენება, რადგან გარემოება, რომელიც შეიძლება დადასტურებული იყოს ერთი სახის მტკიცებულებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებით.

სააპელაციო პალატის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლო თავის განჩინებაში მსჯელობდა ისეთ საკითხებზე, რომელიც არა გადაწყვეტილების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის საფუძველს, არამედ მისი დაუშვებლად ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა. განცხადება კი, სასამართლოს განჩინებით, დასაშვებად იყო ცნობილი და წარმოებაში იყო მიღებული.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის საფუძვლად საქმის განხილვაში გ. ფ-ს მხარედ არმოწვევის ფაქტი მიიჩნია.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ქ-ს წარმომადგენელმა მ. პ-მა. კასატორმა 2007 წლის 16 თებერვლის განჩინება უკანონოდ მიიჩნია და მისი გაუქმება მოითხოვა. თავისი მოთხოვნის საფუძვლად მან შემდეგ ფაქტობრივ-სამართლებრივ გარემოებებზე მიუთითა:

1. დადგენილია, რომ მხარეთა შორის დავის დაწყებისას სადავო ქონება ირიცხებოდა ი. ა-ს სახელზე და არ იყო დაყადაღებული, არც დატვირთული რაიმე უფლებით, რაც იმას ნიშნავს, რომ ნივთი უფლებრივად უნაკლო იყო, შესაბამისად, სასამართლოს არ გააჩნდა, არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი (პროცესუალური) საფუძველი საქმეში გ. ფ-ს მხარედ ან მესამე პირად ჩაბმის შესახებ;

2. მ. ქ-ი – ი. ა-ს დავის გადაწყვეტისას გ. ფ-ი მოპასუხე ვერ იქნებოდა, რადგან დავის საგანი იყო მ. ქ-ს გარდაცვალების მოწმობის, მისი ანდერძისა და სამემკვიდრეო მოწმობის ბათილად ცნობა, ასევე მ. ქ-ს სამკვიდრო ქონებაზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა, რაზედაც ვერც ერთ შემთხვევაში ვერ აგებდა პასუხს გ.ფ-ი იმ უბრალო მიზეზის გამო, რომ იგი არ იყო, არც მემკვიდრე და არც ამ ქონების მესაკუთრე;

3. ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებით გ. ფ-ს არ წარმოშობია რაიმე უფლება, გარდა იმ უფლებისა, რომ ეს ხელშეკრულება დაერეგისტრირებინა საჯარო რეესტრში და გამხდარიყო ამ ქონების მესაკუთრე. კასატორის მოსაზრებით, აღნიშნულ დავას გ.ფ-სათვის არ წაურთმევია საჯარო რეესტრისთვის მიმართვის უფლება, მით უმეტეს, რომ „უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედების შემდეგ, 2006 წლის 1 მარტიდან, მას უფლება ჰქონდა, თავისუფლად დაერეგისტრირებინა ნასყიდობის ხელშეკრულება საჯარო რეესტრში, რადგან სადავო ქონებაზე სასამართლოს სარეგისტრაციო წარმოება არ შეუჩერებია, ხოლო მ. ქ-მა სასამართლოს მიერ მიკუთვნებული ქონება საჯარო რეესტრში მის სახელზე 2006 წლის 27 ოქტომბერს აღრიცხა;

4. კასატორი ასევე მიიჩნევს, რომ განმცხადებლის მოთხოვნა უპერსპექტივოცაა, რადგან გ. ფ-სა და ი. ა-ს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობა მ. ქ-ს დედის ქონებაზე მემკვიდრედ ცნობისა და სავალდებულო წილის მოთხოვნის უფლებას ვერ წაართმევს;

5. რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ გ. ფ-ი მესამე პირად არის ჩაბმული მ. ქ-სა და ი. ა-ს დავაში ქონების ნატურით გაყოფის თაობაზე, კასატორის მითითებით, არც ამ ნაწილში არ უნდა იქნეს გაზიარებული სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, ვინაიდან დადგენილია და სადავოდ არავინ ხდის იმ ფაქტს, რომ დღეის მდგომარეობით სადავო ბინაში ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ცხოვრობს და აღნიშნულ ქონებას ფლობს გ. ფ-ი, შესაბამისად, მ. ქ-სთვის რეალური წილის გამოყოფით აუცილებლად შეიზღუდება მისი (თუნდაც არამართლზომიერი) მფლობელობა, რითაც მას გარკვეული უფლება-მოვალეობები შეიძლება წარმოეშვას ი. ა-ს მიმართ, რომელმაც მას ეს ნივთი მფლობელობაში გადასცა, მაგრამ ეს გარემოება არავითარ შემთხვევაში არ შეიძლება გახდეს დუშეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის საფუძველი;

6. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი, ხოლო, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი. კასატორს მიაჩნია, რომ, სსკ-ის 422-ე მუხლის პიველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა გ. ფ-ს, როგორც დაინტერესებული პირის სტატუსი, რის გამოც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 16 თებერვლის განჩინება არ არის საკმარისად დასაბუთებული, რაც, ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და გ.ფ-სთვის განცხადების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნია, რომ მ. ქ-ს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება დაინტერესებული მხარის განცხადებით შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუ ერთ-ერთი მხარე ან, თუ მას კანონიერი წარმომდგენელი სჭირდება, ასეთი წარმომადგენელი არ იყო მოწვეული საქმის განხილვაში.

ამავე მუხლის მიხედვით, განცხადება გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შესახებ შეიძლება შეიტანონ მხარეებმა, რომლებიც არ იყვნენ მოწვეული საქმის განხილვაში, მაგრამ გადაწყვეტილება ეხება მის უფლებებსა და კანონით გათვალისწინებულ ინტერესებს. ეს არის პირი, რომელიც არ მონაწილეობდა საქმეში, როგორც მხარე, მაგრამ კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაში განსაზღვრულია მისი უფლებები და მოვალეობები ერთ-ერთი მხარის მიმართ.

სასამართლო კონკრეტული დავის განხილვისას, სასარჩელო მოთხოვნიდან გამომდინარე, განსაზღვრავს მოპასუხის სათანადოობას და მხოლოდ იმ პირის მიმართ შეუძლია მიიღოს გადაწყვეტილება, რომელიც კანონით დადგენილი წესით მონაწილეობდა საქმის განხილვაში და მიეცა კანონით გათვალისწინებული ფორმით მისი უფლებების დაცვის შესაძლებლობა.

ბათილია გადაწყვეტილება, რომელიც უშუალოდ ეხება იმ პირის უფლებებს, რომელიც კანონით დადგენილი წესით არ იყო მოწვეული საქმის განხილვაში.

დუშეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილებით მ. ქ-ს სარჩელი დაკმაყოფილდა, მ. ქ-ს, როგორც კანონისმიერ მემკვიდრეს, დედის _ მ. ქ-ს დანაშთი უძრავი ქონებიდან მიეკუთვნა სავალდებულო წილი, მთელი ქონების 1/4-ის ოდენობით. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლო იხალავდა დავას კანონით მემკვიდრესა და ანდერძით მემკვიდრეს შორის. დავის შინაარსიდან და მოთხოვნებიდან გამომდინარე, არ არსებობდა გ. ფ-ს მხარედ მოწვევის საფუძველი.

იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლოსათვის ცნობილი იქნებოდა, რომ სადავო ნივთი გასხვისებული იყო და სარჩელის დაკმაყოფილება, შესაბამისად, ნივთის შემძენის კანონიერ ინტერესებს შეეხებოდა, სასამართლოს კანონით გათვალისწინებული ფორმით უნდა მიეღო ზომები მისი ინტერესების დასაცავად.

სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის იმჟამად მოქმედი რედაქციით, უძრავი ქონების შესაძენად აუცილებელი იყო სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში;

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის მიხედვით, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია;

გ. ფ-ს უფლება სადავო ნივთზე ძალას იძენდა საჯარო რეესტრში მისი რეგისტრაციის შემდეგ;

გ. ფ-ი დუშეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილების მიღებისას არ წარმოადგენდა სადავო ნივთის მესაკუთრეს და, შესაბამისად, არ არსებობდა მისი პროცესზე მოწვევის იურიდიული საფუძველი;

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

მ. ქ-ს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 16 თებერვლის განჩინება;

გ. ფ-ს განცხადება დუშეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს;

გ. ფ-ს დაეკისროს მ. ქ-სათვის მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 343 ლარის ანაზღაურება;

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება;