ას-421-735-09 20 ოქტომბერი, 2009წ.

თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლალი ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნუნუ კვანტალიანი

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი) _ ინდმეწარმე გ. შ-ა

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე) _ შპს “შ.”

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, ქირის დაკისრება (სარჩელში), გაწეული ხარჯების ანაზღაურება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2007 წლის 6 ივნისს რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა შპს “შ-მ” მოპასუხე ინდმეწარმე გ. შ-ას მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა: ა. რუსთავში, ..... ქ. ¹30-ში მდებარე შპს “შ-ს” საკუთრებაში არსებული არასაცხოვრებელი ფართის გამოთხოვა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან; ბ. მოპასუხისათვის ქირავნობის ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში ამავე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირის _ 120 ლარის, აგრეთვე 2006 წლის 1 ივლისიდან სარჩელის აღძვრამდე პერიოდში მიუღებელი შემოსავლის _ 1 440 ლარის(ყოველთვიურად 120 ლარის გათვალისწინებით), მთლიანობაში 2 880 ლარის დაკისრება.

სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნულია, რომ 2005 წლის 1 ივლისს შპს “შ-ა” და ინდმეწარმე გ. შ-ას შორის საცხოვრებელი სადგომის დაქირავების მიზნით დაიდო ხელშეკრულება. დაკავებული არასაცხოვრებელი ფართის ოდენობა შეადგენდა 24კვ.მ-ს. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა ერთი წლით, ხოლო ქირის ოდენობა _ 120 ლარით განისაზღვრა.

მოსარჩელის მითითებით, გ. შ-ამ ხელშეკრულების პირობები დაარღვია, კერძოდ, 2006 წლის 1 ივლისამდე ქირა არ გადაიხადა. აღნიშნულის გამო ხელშეკრულება აღარ გაგრძელებულა.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ იგი, როგორც მესაკუთრე, მოკლებული იყო ქონებით სარგებლობის შესაძლებლობას, რამდენადაც გაქირავებული ფართი მოპასუხის მფლობელობაში იმყოფებოდა, რომელიც მას კუთვნილი ქონებით სარგებლობის შესაძლებლობას არ აძლევდა. შპს “შ-ს” არაერთ სიტყვიერ მიმართვას ფართის გამოთავისუფლების თაობაზე მოპასუხის მხრიდან არანაირი რეაგირება არ მოჰყოლია. 2007 წლის 30 მაისს მოსარჩელემ გ. შ-ას სახელზე დაზღვეული წერილი გააგზავნა და ფართის გამოთავისუფლებისა და მიღება-ჩაბარების აქტის შესადგენად მოპასუხეს სამი დღის ვადა მისცა, რაზეც კატეგორიული უარი მიიღო (ს.ფ. 3-4).

მოპასუხე გ. შ-ამ სარჩელი არ ცნო და იმავე სასამართლოში შეგებებული სარჩელი წარადგინა მოპასუხე შპს “შ-ს” მიმართ. შეგებებულმა მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისაგან სადავო ფართზე მის მიერ სამშენებლო სამუშაოებისათვის გაწეული დანახარჯის _ 5 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება.

შეგებებულმა მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მოპასუხესთან შეთანხმებით დაკავებულ ტერიტორიაზე ააგო კაპიტალური ნაგებობა. სამშენებლო სამუშაოების დასრულების შემდგომ, როდესაც უნდა მომხდარიყო ნაგებობის სამართლებრივი რეგისტრაცია და შესაბამისად ლიცენზიის მოპოვება ვალუტის გადამცვლელი საქმიანობის განხორციელების შესახებ, შპს “შ-მ” მისთვის გაუგებარი მიზეზების გამო ხელშეკრულების გაგრძელებაზე უარი განუცხადა. სამშენებლო სამუშაოებისათვის გაწეული დანახარჯი შეადგენდა 5000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს, რაც ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა. მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად შეგებებულ სარჩელში მიეთითა სამოქალაქო კოდექსის 545-ე, 973-ე მუხლები (29-30).

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 3 სექტემბრის გადაწყვეტილებით შპს “შ-ს” სარჩელი დაკმაყოფილდა: რუსთავში, .... ქ. ¹30-ში მდებარე უძრავი ქონება გამოთხოვილ იქნა ინდმეწარმე გ. შ-ას მფლობელობიდან და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა შპს “შ-ს”, მოპასუხეს დაეკისრა ინდმეწარმე გ. შ-ას სასარგებლოდ 2 880 ლარის გადახდა; ასევე დაკმაყოფილდა ინდმეწარმე გ. შ-ას შეგებებული სარჩელი: შპს “შ-ს” მის სასარგებლოდ დაეკისრა 5 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა; თანხების დაკისრების ნაწილში განხორციელდა ზემომითითებული მოთხოვნების გაქვითვა და საბოლოოდ შპს “შ-ს” ინდმეწარმე გ. შ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა 5 120 ლარის ანაზღაურება.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2005 წლის 1 ივლისს შპს “შ-ა” და ინდმეწარმე გ. შ-ას შორის დაიდო წერილობითი ხელშეკრულება რუსთავში, ..... ქ.¹30-ში მდებარე 24კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართის ქირავნობის შესახებ; ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა ერთი წელი, 2006 წლის 1 ივლისამდე, ამასთან, ხელშეკრულება შეიცავდა დათქმას, რომ ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ იგი გაგრძელებულად ჩაითვლებოდა, თუ რომელიმე მხარე მის მოქმედებას არ შეაჩერებდა; ხელშეკრულებით ქირის ოდენობად განისაზღვრა თვეში 120 ლარი; შპს “შ-მ” მოპასუხეს ფართის გამოთავისუფლების თაობაზე მიმართა 2007 წლის 20 მაისს; სადავო ქონება საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრში ირიცხება შპს “შ-ს” სახელზე, ხოლო ქონებას ფაქტობრივად ფლობს ინდმეწარმე გ. შ-ა.

საქალაქო სასამართლოს მიერ საქმეზე ასევე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ინდმეწარმე გ. შ-ას სადავო ფართი ესაჭიროებოდა ვალუტის გადამცვლელი პუნქტის მოსაწყობად, აღნიშნულზე მხარეთა შორის არსებობდა შეთანხმება. იმის გამო, რომ ვალუტის გადამცვლელ პუნქტს უნდა დაეკმაყოფილებინა ეროვნული ბანკის შესაბამისი ნორმატიული აქტით დადგენილი მოთხოვნები, ნივთზე გაწეულ იქნა აუცილებელი ხარჯები, კერძოდ: შედგა შენობის პროექტი, განხორციელდა შენობის რეკონსტრუქცია, შენობა შემოწმდა სეისმომედეგობაზე, ობიექტის დაცვის მიზნით შესაბამისი ხელშეკრულება გაფორმდა დაცვის პოლიციის განყოფილებასთან, მატერიალურ ფასეულობათა შენახვის თაობაზე ხელშეკრულება დაიდო ასევე საბანკო დაწესებულებასთან, ფართი აღიჭურვა ტელეფონით, საგანგაშო ღილაკით და ტყვიაგაუმტარი მინით.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, ასევე სამოქალაქო კოდექსის 172-ე, 531-ე და 411-ე მუხლებიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობდა შპს “შ-ს” სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, რაც შემდეგნაირად დაასაბუთა:

მოსარჩელე წარმოადგენდა ნივთის მესაკუთრეს, მოპასუხე ფლობდა ამ ნივთს და არ გააჩნდა მისი ფლობის უფლება, შესაბამისად, ნივთი გამოთხოვილი უნდა ყოფილიყო მოპასუხის მფლობელობიდან. აღნიშნული დასკვნის გამოტანისას მხედველობაში იქნა მიღებული ის ფაქტობრივი გარემოებაც, რომ ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, მისი მოქმედების ვადა გაგრძელდა 2007 წლის 20 მაისამდე, შპს “შ-ს” მიერ მოპასუხისათვის ფართის გამოთავისუფლების შესახებ მოთხოვნის წარდგენამდე.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხემ ვერ წარადგინა მტკიცებულებები მის მიერ დადგენილ დროსა და დადგენილი ოდენობით მოსარჩელისათვის ქირის გადახდის ან მათ შორის სხვა გარიგების არსებობის თაობაზე, რომელიც შეცვლიდა ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ქირის გადასახადის წესს, რისი გათვალისწინებითაც მოთხოვნა ქირავნობის თანხისა და მის შედეგად მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების შესახებ ასევე უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

ინდმეწარმე გ. შ-ას შეგებებულ სარჩელთან მიმართებით საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 532-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, გამქირავებელი მოვალეა გადასცეს დამქირავებელს გაქირავებული ნივთი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისათვის ვარგის მდგომარეობაში და ქირავნობის მთელი დროის განმავლობაში შეინარჩუნოს ნივთის ეს მდგომარეობა. მოცემულ შემთხვევაში დგინდებოდა, რომ მხარეებს შორის გარიგების დადებისას არსებობდა მათ შორის შეთანხმება, რომ აღნიშნული ფართი დამქირავებელს ესაჭიროებოდა ვალუტის გადამცვლელი პუნქტის მოსაწყობად. მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო ის გარემოება, რომ მის მიერ გაქირავებული ნივთი არ აკმაყოფილებდა მსგავსი ტიპის ობიექტისათვის კანონით დადგენილ მოთხოვნებს.

სამოქალაქო კოდექსის 545-ე მუხლის შესაბამისად, გამქირავებელი ვალდებულია დამქირავებელს აუნაზღაუროს ნივთზე გაწეული აუცილებელი ხარჯები. აქედან გამომდინარე, გადაუდებელი აუცილებლობით გამოწვეული კაპიტალური რემონტის ჩატარებისას ხარჯების გაწევა დამქირავებელს არ ეკისრებოდა.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, რამდენადაც გ. შ-ას მიერ ნივთზე გაწეული რემონტი აუცილებლობით იყო გამოწვეული, მას უნდა ანაზღაურებოდა აღნიშნული ხარჯები.

რაც შეეხებოდა ხარჯების ოდენობას, სასამართლომ მიიჩნია, რომ შეგებებული მოსარჩელის მიერ მითითებული ოდენობა (5 000 აშშ დოლარი) გონივრული იყო, რადგან ნივთს ჩაუტარდა კაპიტალური რემონტი, იგი აღიჭურვა ყველა იმ მოწყობილობით, რაც აუცილებელია ვალუტის გადამცვლელი პუნქტის მოსაწყობად. ამდენად, შეგებებული მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილება სწორედ მითითებული თანხის ფარგლებში უნდა მომხდარიყო, რაც გადაწყვეტილების გამოტანის დროისათვის არსებული კურსის გათვალისწინებით შეადგენდა 8 000 ლარს.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო ვითარება, როდესაც არსებობდა სამოქალაქო კოდექსის 442-ე მუხლით გათვალისწინებული ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის შესაძლებლობა. სამოქალაქო კოდექსის 444-ე მუხლის მიხედვით, თუ გასაქვითი მოთხოვნები მთლიანად ვერ ფარავენ ერთმანეთს, იქვითება მხოლოდ ის, რომლის მოცულობაც ნაკლებია მეორე მოთხოვნის მოცულობაზე. აქედან გამომდინარე, ვინაიდან მოსარჩელის მოთხოვნა ნაკლები იყო შეგებებული სარჩელით წარდგენილ მოთხოვნაზე, დადგინდა მოთხოვნების გაქვითვა, რის შედეგადაც მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა 5 120 ლარის გადახდა (ს.ფ. 74-77).

დასახელებული გადაწყვეტილება შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “შ-მ”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება.

აპელანტის მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 548-ე მუხლიდან გამომდინარე, მიმდინარე რემონტის ჩატარება, ჩვეულებრივ, ევალებოდა დამქირავებელს, რომელსაც ფართის გადაკეთების ან რეკონსტრუქციის საკითხები გამქირავებელთან შეთანხმებული არ ჰქონია, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დამქირავებელი მოვალე იყო, ეს სამუშაოები შეესრულებინა საკუთარი ხარჯით.

აპელანტის მითითებით, ის გარემოება, რომ გამქირავებელს არ ეკისრებოდა დამქირავებლის მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება, ქირავნობის ხელშეკრულებიდანაც დგინდებოდა, სადაც მკაფიოდ იყო განსაზღვრული დამქირავებლის ვალდებულება _ გადაეცა დამქირავებლისათვის არასაცხოვრებელი ფართი ობიექტების გასახსნელად. ამდენად, ხელშეკრულების მიხედვით გამქირავებელს არ აუღია ვალდებულება გაწეული ხარჯების ანაზღაურების შესახებ. ამასთან, საგულისხმოა, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს არ წარუდგენია სამუშაოთა წარმოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები (ს.ფ. 82-85).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით შპს “შ-ს” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ინდმეწარმე გ. შ-ას შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებისა და თანხებთან მიმართებით ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის ნაწილში, აღნიშნულ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ინდმეწარმე გ. შ-ას შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ 2005 წლის 1 ივლისს შპს “შ-სა” და ინდმეწარმე გ. შ-ას შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება არასაცხოვრებელი ფართის დროებით სარგებლობაში გადაცემის თაობაზე. ხელშეკრულების თანახმად, შპს “შ-მ” იკისრა ვალდებულება გადაეცა დამქირავებლისათვის 24კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი სხვადასხვა ობიექტების გასახსნელად. ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 2005 წლის 1 ივლისიდან 2006 წლის 1 ივლისამდე პერიოდი. ქირის ოდენობა მხარეთა შეთანხმებით შეადგენდა თვეში 120 ლარს.

საპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 581-ე მუხლიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულების მიმართ უნდა გამოყენებულიყო ქირავნობის ხელშეკრულების წესები, რის შესაბამისადაც მიუთითა აღნიშნული კოდექსის 545-ე მუხლზე. კანონის დასახელებული ნორმის მიხედვით, გამქირავებელი ვალდებულია დამქირავებელს აუნაზღაუროს ნივთზე გაწეული აუცილებელი ხარჯები. სასამართლოს განმარტებით, მითითებული ნორმის შინაარსის ანალიზი ცხადყოფდა, რომ აუცილებელ ხარჯებად ითვლებოდა დამქირავებლის მიერ გაწეული ის ხარჯები, რომელიც საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე აუცილებლად იქნებოდა მიჩნეული. ამდენად, გამქირავებელი ვალდებული იყო აენაზღაურებინა დამქირავებლის მიერ გაღებული არა ყველა ხარჯი, არამედ მხოლოდ ის ხარჯები, რაც დაკავშირებული იქნებოდა ნივთის სათანადო მდგომარეობაში მოსაყვანად.

სამოქალაქო კოდექსის 532-ე მუხლის თანახმად, გამქირავებელი მოვალეა გადასცეს დამქირავებელს გაქირავებული ნივთი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისათვის ვარგის მდგომარეობაში და ქირავნობის მთელი დროის განმავლობაში შეინარჩუნოს ნივთის ეს მდგომარეობა. ამავე კოდექსის 535-ე მუხლის შესაბამისად, გაქირავებული ნივთი ნივთობრივად უნაკლოა, თუ მას აქვს დათქმული თვისებები. თუ ეს თვისებები არ არის დათქმული, მაშინ გაქირავებული ნივთი მიიჩნევა უნაკლოდ, თუ იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქმიანობისათვის ან ჩვეულებრივი გამიყენებისათვის.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეზე არ დასტურდებოდა გ. შ-ას მიერ დასახელებული გარემოებები, რომ ხელშეკრულების დადების მიზანი იყო სავალუტო საქმიანობის განხორციელება, გადაცემული ფართი არ აკმაყოფილებდა აღნიშნული საქმიანობისათვის დადგენილ პირობებს, რის გამოც გამქირავებელთან ზეპირი შეთანხმებით მოახდინა ძველი ფარდულის დაშლა და ახალი კაპიტალური ნაგებობის აგება. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებით დგინდებოდა, რომ გამქირავებელმა დამქირავებელს დროებით სარგებლობაში გადასცა 24კვ.მ ფართი სხვადასხვა ობიექტების გასახსნელად. ამრიგად, შეგებებული სარჩელის ავტორი ვერ ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ გამქირავებელმა მას გადასცა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისათვის უვარგისი ნივთი, რისთვისაც მის მიერ გაწეულ იქნა აუცილებელი ხარჯები.

რაც შეეხებოდა გ. შ-ას მიერ მითითებულ გარემოებებს იმის შესახებ, რომ მან შენობა აღჭურვა სიგნალიზაციით, ტყვიაგაუმტარი მინით, რკინის კარით, დადგა ტელეფონი და სხვა, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული წარმოადგენდა არა ნივთისათვის აუცილებელ, არამედ დამქირავებლისათვის მიზანშეწონილ და საჭირო ხარჯებს ვალუტის გადამცვლელი ობიექტის მოწყობისა თუ უსაფრთხოების Yთვალსაზრისით, რომლისთვისაც გაწეული ხარჯების ანაზღაურება გამქირავებელს არ ეკისრებოდა. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 546-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, დამქირავებელი უფლებამოსილი იყო დაეტოვებინა ის, რითაც მან გაქირავებული ნივთი აღჭურვა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ინდმეწარმე გ. შ-ას შეგებებული სარჩელი არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას (ს.ფ. 127-133).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ინდმეწარმე გ. შ-ამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შპს “შ-ს” სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორი მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტზე, რომლის შესაბამისად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ სასამართლომ საქმე განიხილა ერთ-ერთი მხარის დაუსწრებლად, რომელსაც არ მიუღია შეტყობინება კანონით დადგენილი წესით ან მისი კანონიერი წარმომადგენლის გარეშე, თუ ასეთი წარმომადგენლობა კანონით იყო გათვალისწინებული. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა შპს “შ-ს” წარმომადგენელ ვ. კ-ის მონაწილეობით, რომლის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების დამადასტურებლად სასამართლომ მხედველობაში მიიღო ადვოკატის ორდერი. თუმცა აღნიშნული ორდერით არ დგინდებოდა შპს “შ-ს” ნება წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მინიჭებასთან დაკავშირებით.

კასატორის მითითებით, დავის მიმდინარეობისას შპს “შ-მ” არ უარყო, რომ იჯარის ხელშეკრულების საგნის მდგომარეობა არ შეესაბამებოდა ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილ სტანდარტს ვალუტის გადამცვლელი საქმიანობის განსახორციელებლად. ამასთან, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ინდმეწარმე გ. შ-ამ ჩაატარა რეკონსტრუქცია ეროვნული ბანკის სტანდარტამდე მისაახლოებლად, რაშიც პრაქტიკულად ახალი ნაგებობის აგება იგულისხმება.

კასატორისათვის გაუგებარია, რატომ არ გამოიყენა სასამართლომ სადავო სამართალურთიერთობის მიმართ სამოქალაქო კოდექსის 545-ე მუხლი და რატომ არ მიიჩნია მოპასუხის მიერ გაღებული ხარჯი აუცილებელ ხარჯად, მაშინ როდესაც, სამოქალაქო კოდექსის 532-ე მუხლის თანახმად, გამქირავებელი მოვალეა დამქირავებელს ნივთი გადასცეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისათვის ვარგის მდგომარეობაში. ის გარემოება, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ საქმიანობას ნამდვილად წარმოადგენდა ვალუტის გადამცვლელი საქმიანობა, საქმის მასალებით დგინდებოდა. რაც შეეხებოდა გაწეული ხარჯის ოდენობას, საქმეში არსებული აუდიტის შეფასების თანახმად მოპასუხის მიერ დაკავებული შენობა შეფასებულია 8000 ლარად, რაც შეადგენდა მოპასუხის მიერ გაწეული ხარჯის ოდენობას _ 5000 აშშ დოლარს (ს.ფ. 143-151).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ ინდმეწარმე გ. შ-ას საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გამოტანილია საქმის გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასების, სადავო ურთიერთობისათვის კანონის სწორი შეფარდების საფუძველზე, რის გამოც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილება ექვემდებარება უცვლელად დატოვებას.

მოცემულ შემთხვევაში კასატორი ითხოვს იჯარით გადაცემულ ნივთზე გაწეული აუცილებელი ხარჯის ანაზღაურებას.

სააპელაციო სასამართლომ სადავო ურთიერთობაზე სწორად გაავრცელა ქირავნობის ხელშეკრულების მარეგულირებელი ნორმები სამოქალაქო კოდექსის 581-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, რომლის მიხედვით, იჯარის ხელშეკრულების თავით გაუთვალისწინებელი საკითხების გადასაწყვეტად გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების წესები.

სამოქალაქო კოდექსის 545-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, გამქირავებელი ვალდებულია, დამქირავებელს აუნაზღაუროს ნივთზე გაწეული აუცილებელი ხარჯები.

აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, აუცილებელ ხარჯად ითვლება დამქირავებლის მიერ გაღებული არა ყველა, არამედ _ მხოლოდ ისეთი ხარჯი, რომლის გაწევაც ნივთის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისათვის ვარგის მდგომარეობაში მოსაყვანად არის აუცილებელი. ამავე კოდექსის 532-ე მუხლი გაქირავებული ნივთის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისათვის ვარგის მდგომარეობაში გადაცემის ვალდებულებას აკისრებს გამქირავებელს. კოდექსის 535-ე მუხლის შესაბამისად, გაქირავებული ნივთი ნივთობრივად უნაკლოა, თუ მას აქვს დათქმული თვისებები. თუ ეს თვისებები არ არის დათქმული, მაშინ გაქირავებული ნივთი მიიჩნევა უნაკლოდ, თუ იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქმიანობისათვის ან ჩვეულებრივი გამოყენებისათვის.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, გამქირავებლის მიერ ნივთზე გაწეული ხარჯების აუცილებლად მიჩნევის საფუძველი და ამ ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება იმ შემთხვევაში არსებობს, როდესაც სახეზეა ნივთის ხელშეკრულებით სარგებლობისათვის არავარგის მდგომარეობაში არსებობა, ანუ ისეთი ვითარება, როდესაც ნივთის მდგომარეობა არ იძლევა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიზნის განხორციელების შესაძლებლობას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

მოცემულ შემთხვევაში კასატორი (მოიჯარე) ვერ ადასტურებს და არც საქმის მასალებით დგინდება ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელემ (მეიჯარემ) მას გადასცა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისათვის უვარგისი ნივთი და აღნიშნულის გამო მოიჯარემ გასწია აუცილებელი ხარჯი ნივთის ხელშეკრულებით დათქმული მიზნით გამოსაყენებლად, კერძოდ, ვალუტის გადამცვლელი პუნქტის მოსაწყობად. მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების თანახმად, გამქირავებელმა დამქირავებელს დროებით სარგებლობაში გადასცა 24კვ.მ ფართი სხვადასხვა ობიექტების გასახსნელად. ხელშეკრულებაში რაიმე კონკრეტული დათქმა ფართის ვალუტის გადამცვლელი პუნქტის მოწყობის მიზნით გადაცემის შესახებ არ არის. საგულისხმოა, რომ ხელშეკრულებით მოიჯარეს ფართი სწორედ იმ მიზნით გადაეცა, რომ მასზე სასურველი ობიექტის მოწყობა შემდგომში თავად განეხორციელებინა, რაც არ ნიშნავს, რომ ამ ობიექტის მოიჯარისათვის სასურველი დანიშნულებით გამოყენებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება მეიჯარის ვალდებულებას წარმოადგენს.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები იმის შესახებ, რომ მან შენობა აღჭურვა სიგნალიზაციით, ტყვიაგაუმტარი მინით, რკინის კარით, დადგა ტელეფონი და ა.შ., რაც აუცილებელი იყო ამ შენობაში ვალუტის გადამცვლელი პუნქტის ფუნქციონირებისათვის, ნივთისათვის გაწეულ აუცილებელ ხარჯად ვერ მიიჩნევა. შესაბამისად, ასეთი ხარჯების ანაზღაურებაზე მას მართებულად უთხრა უარი სააპელაციო სასამართლომ.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს კასატორის მსჯელობას, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა ერთ-ერთი მხარის დაუსწრებლად, ვინაიდან შპს “შ-ს” წარმომადგენლ ვ. კ-ეს არ გააჩნდა სრულყოფილი წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია. სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 18 აპრილის სხდომაზე, რა დროსაც სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე გამოიტანა გადაწყვეტილება, საქმის განხილვა გაგრძელდა მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის სტადიიდან. სასამართლოს დასახელებულ სხდომაზე შპს “შ-ს” წარმოადგენდა ადვოკატი დ. ბ-ე (ს.ფ. 121-124, 116-117), რომელსაც გააჩნდა სათანადოდ გაფორმებული წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება. ამ შემთხვევაში წარმომადგენელ დ. ბ-ეს წინა სასამართლო სხდომების წარმართვის მართლზომიერება სადავოდ არ გაუხდია და დაეთანხმა წარმომადგენელ ვ. კ-ის მიერ განხორციელებულ საპროცესო მოქმედებებს. ამასთან, კასატორი სადავოდ ხდის არა თავისი, არამედ მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების ხარვეზით საქმის განხილვას, ხოლო აღნიშნულმა რამდენად განაპირობა მისი უფლებების დარღვევა და როგორ იმოქმედა საქმის შედეგზე, ვერ ასაბუთებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს და უცვლელად ტოვებს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ინდმეწარმე გ. შ-ას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.