საქმე N:ას-424-668-08

ას-424-668-08 1 ივლისი, 2008 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

ლალი ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნუნუ კვანტალიანი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – .. .. საზოგადოება,

წარმომადგენელი გ. ტ-ე (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)

მოწინააღმდეგე მხარე – ს. ჩ-ა (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელის მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება- თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი - შრომითი ხელშეკრულების მოშლის უკანონოდ ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურისა და მორალური ზიანის ანაზღაურება (სარჩელში), თანხის დაბრუნება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2006 წლის 13 იანვარს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა ს. ჩ-მ მოპასუხე .. .. საზოგადოების მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის უკანონოდ ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურისა და მორალური ზიანის ანაზღაურება.

სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნულია, რომ 2002 წლის 13 სექტემბერს ს. ჩ-სა და .. .. საზოგადოებას შორის დაიდო შრომის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების პირველი პარაგრაფის პირველი პუნქტის თანახმად, აღნიშნული ხელშეკრულების ამოწურვის ვადად სავარაუდოდ 2003 წლის 30 სექტემბერი განისაზღვრა. აღნიშნული ვადის გასვლის შემდეგ არც ერთ მხარეს არ მოუთხოვია ხელშეკრულების შეწყვეტა. 2003 წლის 18 დეკემბერს .. .. საზოგადოებამ ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების მოქმედების ვადა 2005 წლის 31 დეკემბრამდე გააგრძელა. მოსარჩელის მითითებით, 2003 წლის 30 სექტემბერს შრომის ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგ შრომითი ხელშეკრულება, საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის მე-18 მუხლის „ბ“ პუნქტისა და 31-ე მუხლის თანახმად, უვადო რეჟიმში გადავიდა.

2005 წლის 14 დეკემბერს ს. ჩ-ს წინასწარ ეცნობა 2005 წლის 31 დეკემბერს ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის თაობაზე. ამასთან, მოპასუხე საზოგადოებამ აღნიშნულ წერილში გამოხატა მზადყოფნა დარჩენილი შვებულების 10 დღისა და დეკრეტის ანაზღაურების თაობაზე. მოპასუხემ მოსარჩელისაგან მოითხოვა მითითებული წერილის ჩაბარების დადასტურება, აღნიშნული წერილი წარმოადგენდა სასამართლოს გარეშე მორიგების შემოთავაზებას მოსარჩელის მიერ შემდგომი დასაქმების უფლებაზე ნებაყოფლობით უარის თქმის მიზნით.

ზემოაღწერილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ .. .. მხრიდან მასთან დადებული შრომის ხელშეკრულება უკანონოდ შეწყდა შემდეგი სამართლებრივი გარემოებების გამო:

მხარეებს შორის შრომის ხელშეკრულება დაიდო 2002 წლის 13 სექტემბერს, სავარაუდოდ 2003 წლის 30 სექტემბრამდე. წერილობითი ხელშეკრულება გაგრძელდა 2003 წლის 18 დეკემბრამდე. 2003 წლის 30 სექტემბრიდან 2003 წლის 18 დეკემბრამდე შრომითი ურთიერთობა მიმდინარეობდა უწყვეტად. შრომის კანონთა კოდექსის 31-ე მუხლის თანახმად კი, ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, თუ შრომითი ურთიერთობა ფაქტობრივად გრძელდება და მხარეები არ ითხოვენ მის შეწყვეტას, ხელშეკრულება ჩაითვლება გაგრძელებულად განუსაზღვრელი ვადით. ხელშეკრულების გაგრძელების დოკუმენტს ვერ მიენიჭება უპირატესობა შრომის კანონთა კოდექსის 31-ე მუხლთან მიმართებაში, ვინაიდან აღნიშნული შეთანხმება ეწინააღმდეგება კანონით დადგენილ წესს და ლახავს დაქირავებულის ინტერესს, შესაბამისად, აღნიშნული შეთანხმება ბათილია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლისა და შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის თანახმად;

2002 წლის 13 სექტემბერს დადებული ხელშეკრულება უწყვეტად მოქმედებდა 2005 წლის 31 დეკემბრამდე. მოსარჩელის მითითებით, აღნიშნული ხელშეკრულება ვადიან ხელშეკრულებად ვერ ჩაითვლება, ვინაიდან, შრომის კანონთა კოდექსის მე-18 მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, 3 წელზე მეტი ვადით დადებული ხელშეკრულება ავტომატურად უვადო ხელშეკრულების რეჟიმში გადადის;

ის გარემოება, რომ მოპასუხე ორგანიზაცია მის მიერ გამოგზავნილ ყველა წერილზე მიღების დადასტურებას ითხოვდა, მოსარჩელის მითითებით, ხელშეკრულების მოშლას წარმოადგენს, ვინაიდან დაქირავებულისათვის ვადიანი ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შესახებ ინფორმაციის შეტყობინების ინსტიტუტს შრომის სამართალი არ იცნობს. ვადის ამოწურვა შრომის კანონთა კოდექსის 30-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია და ის რაიმე დამატებით შეტყობინებას არ საჭიროებს;

საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის 43-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დაუშვებელია შვებულების დროს მუშაკის სამსახურიდან დათხოვნა, მოსარჩელის მითითებით კი იგი 2005 წლის 14 დეკემბერს დეკრეტულ შვებულებაში იმყოფებოდა;

მუშაკთა რიცხოვნების ან შტატების შემცირების შემთხვევაშიც კი მოსარჩელეს სამუშაოზე დარჩენის უპირატესი უფლება ჰქონდა, ვინაიდან შრომის კანონთა კოდექსის 36-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, თანაბარი პირობების სამუშაოზე დარჩენის უპირატესობა გააჩნიათ ქალებს, რომელთაც ჰყავთ 3 წლამდე ასაკის ბავშვი. მოსარჩელეს კი უკვე სარჩელის შეტანის დღისათვის ორი სამ წლამდე ასაკის ბავშვი ჰყავდა. გარდა ამისა, სარჩელის შეტანის დღემდე დარჩენილ დასაქმებულ თანამშრომელთაგან პროექტში მუშაობის ყველაზე ხანგრძლივი სტაჟი გააჩნდა საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის 36-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, უპირატესი დარჩენის უფლება გააჩნია იმ პირს, რომელსაც ამ ორგანიზაციაში მუშაობის უფრო ხანგრძლივი სტაჟი აქვს;

მოპასუხის მზადყოფნა მოსარჩელისათვის შვებულების შემდგომი დღეების ანაზღაურების თაობაზე, წარმოადგენს მოპასუხის მხრიდან იმ ფაქტის კიდევ ერთხელ აღიარებას, რომ ს. ჩ-ს მოპასუხე ორგანიზაციაში დასაქმების უფლება გააჩნდა, ვინაიდან, მოსარჩელის აზრით, შრომის კანონთა კოდექსის 159-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დეკრეტული შვებულების ანაზღაურების უფლება მხოლოდ მომუშავე ქალს აქვს;

მოსარჩელის აზრით, .. .. საზოგადოების 2005 წლის 14 დეკემბრის წერილი ადმინისტრაციის ინიციატივით შრომის ხელშეკრულების მოშლას წარმოადგენდა, თუმცა, მოპასუხე ორგანიზაციამ დოკუმენტის შენიღბვა სცადა, რათა მოსარჩელეს აღნიშნული დოკუმენტის გასაჩივრების ერთთვიანი ვადა გაეშვა. .. .. საზოგადოების მიერ ხელშეკრულების მოშლით მის მიმართ განხორციელდა აშკარა დისკრიმინაცია, ვინაიდან შრომის კანონთა კოდექსის 164-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, დაუშვებელია ორსული ქალებისა და იმ ქალების, რომელთაც 3 წლამდე ასაკის ბავშვები ჰყავთ, ადმინისტრაციის ინიციატივით დათხოვნა;

ზემოაღწერილი დისკრიმინაციული ქმედებით მოსარჩელეს მორალური ზიანი მიადგა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა .. .. ორგანიზაციის მიერ ხელშეკრულების მოშლის უკანონოდ მიჩნევა, სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება, სასამართლო ხარჯების - 1350 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და მორალური ზიანის ანაზღაურება კერძოდ, ქმედების ფორმისა და დისკრიმინაციული ხასიათისათვის 7500 ლარი, ხოლო საქმიანი რეპუტაციის შელახვისათვის – 7500 ლარი (ს.ფ.5-14).

2006 წლის 27 აპრილს იმავე სასამართლოში შეგებებული სარჩელი .. .. საზოგადოებამ, რომელმაც მოითხოვა მის მიერ ს. ჩ-სათვის შეცდომით და სათანადო ვალდებულების გარეშე გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება და წარმომადგენლისათვის გადახდილი ჰონორარის ანაზღაურება. მოპასუხემ მიუთითა, რომ .. .. საზოგადოებამ ს. ჩ-ს გადაუხადა დეკრეტული შვებულების საზღაური 70+56 დღისათვის, საიდანაც ს. ჩ-ს ეკუთვნოდა თანხა მხოლოდ ხელშეკრულების ვადის ამოწურვამდე – 76 დღის, დარჩენილი თანხა – 1532 ევრო კი შეცდომით იქნა გადახდილი, რის გამოც სამოქალაქო კოდექსის 385-ე მუხლის თანახმად, მოსარჩელეს იგი უკან უნდა დაებრუნებინა (ს.ფ. 87-92).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილებით ს. ჩ-ს სარჩელი და .. .. საზოგადოების შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ ვინაიდან მუშაკსა და ადმინისტრაციას შორის შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადა სამ წელზე მეტ ხანს გრძელდებოდა, ხელშეკრულება ავტომატურად უვადო რეჟიმში გადავიდა. სასამართლოს მოსაზრებით, შრომის კანონთა კოდექსის მე-18 მუხლის ამგვარი განმარტება არ გამომდინარეობს შრომითსამართლებრივი კანონმდებლობიდან. სასამართლომ ს. ჩ-სა და .. .. საზოგადოებას შორის თავდაპირველ ხელშეკრულებაში სხვადასხვა დროს შეტანილი ცვლილებები, მათ შორის, ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გაგრძელებისა თუ შრომის ანაზღაურების შესახებ, ახალ პირობებად მიიჩნია. შესაბამისად ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად მიიჩნია ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გასვლა და არა ხელშეკრულების მოშლა ადმინისტრაციის ინიციატივით.

რაც შეეხებოდა .. .. ორგანიზაციის შეგებებული სარჩელის მოთხოვნებს, კოლეგიამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და მიუთითა, რომ შესრულებულის უკან დაბრუნების მოთხოვნა გამორიცხულია, თუ შესრულება შეესაბამება ზნეობრივ მოვალეობებს, ასევე, თუ მიმღებს შეეძლო ევარაუდა, რომ შემსრულებელს სურდა გადაცემა, მიუხედავად იმისა, არსებობს თუ არა უკან დაბრუნების მოთხოვნის პირობები. საქალაქო სასამართლოს აზრით, მოცემულ შემთხვევაში ს. ჩ-ს შეეძლო ევარაუდა, რომ, მიუხედავად შრომითი ხელშეკრულების ვადის ამოწურვისა, ადმინისტრაციას სურდა მისთვის თანხის სრულად გადახდა. შესაბამისად, სასამართლომ შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა დაუსაბუთებლად მიიჩნია და არ დააკმაყოფილა ( ს.ფ.112-118).

საქალაქო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ს.ჩ-მ (წარმომადგენელი დ.კ-ი), რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ს.ფ.121-125).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 22 ნოემბრის განჩინებით ს. ჩ-ს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილება (ს.ფ.159-171).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ს.ჩ-მ (წარმომადგენელი დ.კ-ი), რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ს.ფ.178-197; 211-213).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2007 წლის 26 ივნისის განჩინებით ს. ჩ-ს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 22 ნოემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს (ს.ფ. 263-275).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ს.ჩ-ს სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილება ს. ჩ-ს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ს. ჩ-ს სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, არაკანონიერად იქნა აღიარებული .. .. საზოგადოების მიერ ს. ჩ-სთან შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა და ს. ჩ-ა აღდგენილ იქნა .. .. საზოგადოებაში „...“ პროექტის თანამშრომლად, მასვე აუნაზღაურდა იძულებით გაცდენილი დროის ხელფასი შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის დღიდან – 2005 წლის 31 დეკემბრიდან; ს. ჩ-ს სარჩელი მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ არ დაკმაყოფილდა; მოსარჩელეს ასევე უარი ეთქვა წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურებაზე.

საქმის მასალების ერთობლიობაში შეფასების შედეგად სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ .. .. საზოგადოებამ ს. ჩ-სთან თავდაპირველად შრომის ხელშეკრულება დადო, ხოლო შემდეგ ამ ხელშეკრულების ვადას აგრძელებდა იმ პირობით, რომ მისი მოქმედების ვადა იქამდე გაგრძელდებოდა, სანამ საქართველოში ამ ხელშეკრულებაში აღნიშნული პროექტი იარსებებდა. ამასთან, საქმის მასალებით არ დადასტურდა, რომ 2002 წლის 13 სექტემბრის ხელშეკრულებაში მითითებული პროექტი – „...“, დასრულდა.

სადავო საკითხის – შრომის ხელშეკრულების მოშლის კანონიერების შეფასებისას სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა იმ დროისათვის მოქმედი შრომის კანონთა კოდექსის მე-18 მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტზე და განმარტა, რომ განსაზღვრული ვადით შრომის ხელშეკრულება (კონტრაქტი) იდება არაუმეტეს სამი წლისა. აღნიშნულის გათვალისწინებით სასამართლომ ჩათვალა, რომ შრომის კანონთა კოდექსის მე-18 მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული მაქსიმალური ვადის დარღვევით დადებული შრომითი ხელშეკრულება ბათილად უნდა მიჩნეულიყო სამ წელზე მეტი ვადით დადების ან გაგრძელების ნაწილში სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლიდან გამომდინარე მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება ბათილად მიიჩნია სამ წელზე მეტი ვადით გაგრძელების ნაწილში, მაგრამ იმავდროულად აღნიშნა, რომ რამდენადაც მითითებული 2002 წლის 13 სექტემბრის ხელშეკრულება უწყვეტად მოქმედებდა 2005 წლის 31 დეკემბრამდე, ანუ სამ წელზე მეტი ვადით, შრომის კანონთა კოდექსის მე-18 მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტისა და 31-ე მუხლის შესაბამისად, იგი განუსაზღვრელი ვადით გაგრძელებულად უნდა ჩათვლილიყო და მასზე უნდა გავრცელებულიყო განუსაზღვრელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულების წესები. აქედან გამომდინარე, ადმინისტრაციის ინიციატივით ს. ჩ-სთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა შეიძლებოდა განხორციელებულიყო შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით და არა ამავე კოდექსის 30-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით – შრომის ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელესთან შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა კანონშეუსაბამოდ მიიჩნია იმ თვალსაზრისითაც, რომ შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, დაუშვებელი იყო შვებულების ან დროებითი შრომისუუნარობის დროს მუშაკის სამსახურიდან დათხოვნა. იმის გათვალისწინებით, რომ საქმეზე დასტურდებოდა 2005 წლის 14 დეკემბრიდან ს. ჩ-ს დეკრეტულ შვებულებაში ყოფნის ფაქტი, სასამართლოს მოსაზრებით, არ არსებობდა მასთან ადმინისტრაციის ინიციატივით შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მხარეთა შორის ვადიანი შრომის ხელშეკრულების არსებობის დადასტურების შემთხვევაშიც კი, მოსარჩელის მოთხოვნა ამ ხელშეკრულების შეწყვეტის არაკანონიერად აღიარებისა და მისი სამუშაოზე აღდგენის შესახებ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას იმის გამო, რომ ადმინისტრაციის მიერ ადგილი ჰქონდა შრომის კანონთა კოდექსის 164-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნათა დაუცველობას. კანონის დასახელებული ნორმის თანახმად, დაუშვებელია ორსული ქალებისა და იმ ქალების რომლებსაც სამ წლამდე ასაკის ბავშვები ჰყავთ დათხოვნა ადმინისტრაციის ინიციატივით, გარდა საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის სრული ლიკვიდაციის შემთხვევებისა, როდესაც დათხოვნა დაშვებულია სავალდებულო შრომითი მოწყობით. აღნიშნული ქალების სავალდებულო შრომით მოწყობას ადმინისტრაცია ახორციელებს აგრეთვე ვადიანი შრომის ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო მათი დათხოვნის შემთხვევაშიც. შრომითი მოწყობის პერიოდში მათ უნარჩუნდებათ საშუალო ხელფასი, მაგრამ არა უმეტეს სამი თვისა ვადიანი შრომის ხელშეკრულების ვადის გასვლის დღიდან. იმის გათვალისწინებით, რომ ს. ჩ-ა არის ორი სამ წლამდე ასაკის ბავშვის დედა, რომლის სავალდებულო შრომით მოწყობასთან მიმართებით დამსაქმებელს, .. .. საზოგადოებას, არავითარი ღონისძიებები არ განუხორციელებია, აგრეთვე სხვა ზემოაღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია მისი მოთხოვნა სამუშაოზე აღდგენისა და შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის დღიდან სამუშაოზე აღდგენამდე იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე.

მორალური ზიანის ქონებრივი ანაზღაურების შესახებ მოარჩელის მოთხოვნასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს კანონმდებლობა შრომითსამართლებრივი ურთიერთობებიდან წარმოშობილი მორალური ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას არ ითვალისწინებდა, თუმცა ასეც რომ ყოფილიყო, მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ავადმყოფობის ცნობით არ დასტურდებოდა მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის, რაც მორალური ზიანისათვის სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენდა. ამასთან სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული პატივის, ღირსების და საქმიანი რეპუტაციის შელახვის შესახებ სამოქალაქო სარჩელის განხილვის დროს მოსარჩელე ვალდებულია დაამტკიცოს, რომ ასეთი ცნობები გავრცელებულია. ცნობების გავრცელების ქვეშ იგულისხმება ასეთი ცნობების გამოქვეყნება პრესაში, ტელევიზიით, რადიოთი, მასობრივი ინფორმაციის საშუალებით და სხვა. სადავო შემთხვევაში ს. ჩ-ს მისი საქმიანი რეპუტაციის შელახვად მიაჩნდა ის გარემოება, რომ ვინაიდან .. .. საზოგადოებაში დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, ხელშეკრულების ვადის ამოწურვით თანამშრომლებს ათავისუფლებდნენ მხოლოდ უხეში და სერიოზული დარღვევებისათვის, შრომის ხელშეკრულების ვადის გასვლის მოტივით სამუშაოდან მისმა გათავისუფლებამ მნიშვნელოვანი ჩრდილი მიაყენა მას და შელახა მისი პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია საზოგადოებისა და საქმიანი პარტნიორებს თვალში. აღნიშნული, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ვერ ჩაითვლებოდა მითითებული მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლად.

რაც შეეხებოდა მოთხოვნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების შესახებ, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლიდან გამომდინარე, ასეთ ხარჯებს სასამართლო წაგებულ მხარეს დააკისრებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სათანადო მტკიცებულებებით დადასტურებულია მითითებული ხარჯების გაწევის ფაქტი, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონდა (ს.ფ. 312-328).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა .. .. საზოგადოებამ, რომელმაც მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ამ ნაწილში საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნება, შემდეგი საფუძვლებით:

საკასაციო სასამართლოს 2007 წლის 26 ივნისის განჩინების შესაბამისად, თუკი სააპელაციო სასამართლოს მიერ (რომელსაც ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა აღნიშნული საქმე) ფაქტების ხელახლა შესწავლის შედეგად დადასტურდებოდა, რომ 2002 წლის 13 სექტემბრის ხელშეკრულება და მასთან დაკავშირებით მოგვიანებით მიღებული ცვლილებები ცალ-ცალკე ინარჩუნებდა ძალას და განიხილებოდა ერთ მთლიან ხელშეკრულებად, მაშინ სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივად უნდა შეეფასებინა უკანასკნელი ცვლილების (შრომის ხელშეკრულების ვადის გაგრძელებასთან დაკავშირებით) კანონიერების საკითხი შრომის კანონთა კოდექსის მე-18 მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოცემულ საკითხთან მიმართებაში ურთიერგამომრიცხავია, რამდენადაც ერთ შემთხვევაში დადგენილადაა მიჩნეული შრომის ხელშეკრულების გარკვეული სამუშაოს შესრულების ვადით დადების ფაქტი (შრომის კანონთა კოდექსის მე-18 მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი), ხოლო მეორე შემთხვევაში საუბარია შრომის ხელშეკრულების მოქმედების განუსაზღვრელი ვადით გაგრძელებაზე. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია უკანასკნელი ცვლილების (შრომის ხელშეკრულების ვადის გაგრძელების) კანონიერების საკითხი შრომის კანონთა კოდექსის მე-18 მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტთან მიმართებაში, რაც უზენაესი სასამართლოს მითითების შესაბამისად, მას უნდა განეხორციელებინა.

სააპელაციო სასამართლომ გამოიკვლია მხოლოდ პირველადი ხელშეკრულებით განსაზღვრული პროექტის „...“ მოქმედების ვადა და დაადგინა, რომ ის დღემდე მოქმედებდა, მაგრამ არ გამოიკვლია ის პროექტი („კომუნალური ინფრასტრუქტურის შექმნის ხელშეწყობა“) და მისი მოქმედების ვადა, რომელშიც ს.ჩ-ა შრომის ხელშეკრულებაში 2005 წლის 18 მარტის ცვლილების შესაბამისად იქნა გადაყვანილი და ხელშეკრულების ვადის ამოწურვამდე მსახურობდა.

იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ჩავთვლით, რომ ს.ჩ-ა სამუშაოდან კანონდარღვევით იქნა დათხოვნილი, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მისი სამუშაოზე აღდგენის ნაწილში არასწორია, რამდენადაც ამ გადაწყვეტილებით მოსარჩელე აღდგენილ იქნა არა იმ პროექტში, სადაც კონტრაქტის ვადის ამოწურვამდე იყო დასაქმებული, არამედ პროექტში, რომელშიც თავდაპირველად დაიწყო შრომითი საქმიანობა.

გარდა ამისა, უკანონოა გადაწყვეტილება მოსარჩელისათვის იძულებით გაცდენილი დროის ხელფასის ანაზღაურების ნაწილში. ამ შემთხვევაში კონკრეტული თანხა გაანგარიშებული და დადგენილი არ ყოფილა, შესაბამისად, გაურკვეველია, მხარისათვის ხელფასის ანაზღაურება უნდა განხორციელდეს მის სამუშაოზე აღდგენამდე, თუ დათხოვნის უკანონოდ მიჩნევის შესახებ გადაწყვეტილების გამოტანამდე (ს.ფ.339-349; 359-372).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2008 წლის 25 ივნისის განჩინებით ... საზოგადოების საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული.

საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების სტადიაზე (ფორმალური დასაშვებობა) მხარეები მორიგდნენ და წარმოადგინეს შემდეგი შინაარსის მორიგების აქტი:

1. მხარეები თანხმდებიან იმაზე, რომ აღნიშნული მორიგების აქტით დადგენილი პირობების სრულად და კეთილსინდისიერად შესრულების შემდეგ მოშლილად ჩაითვალოს მათ შორის 2002 წლის 13 სექტემბერს დადებული შრომითი ხელშეკრულება (ამ ხელშეკრულების შემდგომი გაგრძელებების ჩათვლით).

2. ს.ჩ-ა .. .. საზოგადოებისაგან მიიღებს 27 550 (ოცდაშვიდი ათას ხუთას ორმოცდაათ) ევროს კანონით დადგენილი საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით. ამ თანხდან წარმოქმნილი ნეტო თანხა 24 244 (ოცდაოთხი ათას ორასორმოცდაოთხი) ევროს ოდენობით (ეკვივალენტი ლარში) 2005 წლის 1 იანვრიდან 2008 წლის 1 მაისამდე არსებული საშუალო კურსის შესაბამისად, ს.ჩ-ს გადაერცხება მორიგების აქტის ხელმოწერიდან სამი კვირის განმავლობაში საკუთარ ანგარიშზე: ს. ჩ-ა, ბანკი რესპუბლიკა, ანგარიშის ნომერი: ... . ამ თანხის წარმოშობილი საშემოსავლო გადასახადი – 27 550 (ოცდაშვიდი ათას ხუთას ორმოცდაათი) ევროს 12%, იგივე ვადაში გადახდილი იქნება .. .. საზოგადოების მიერ შესაბამისი საგადასახადო სამსახურისათვის.

3. მხარეები აღიარებენ, რომ მორიგების აქტის მე-2 პუნქტით დადგენილი თანხა მოიცავს ს.ჩ-ს ყველა პრეტენზიას .. .. საზოგადოების მიმართ, მათ შორის, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 21 დეკემბრის 2ბ/1492-07 გადაწყვეტილებით დადგენილ თანხას 2008 წლის 1 მაისის მდგომარეობით.

4. მორიგების ამ აქტის დადებით .. .. საზოგადოება არ არის ვალდებული, აღიაროს მორიგების აქტის დადებამდე არსებული შრომითი ურთიერთობა.

5. მორიგების ამ აქტის დადებით შესრულებულად ითვლება ყველა ურთიერთპრეტენზია, რა სამართლებრივი საფუძვლითაც არ უნდა იყოს წარმოშობილი და მიუხედავად იმისა, იყო თუ არა ისინი ცნობილი მორიგების ამ აქტის დადების მომენტისათვის.

6. მხარეები თანხმდებიან იმაზე, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 21 დეკემბრის ¹2ბ/1492-07 გადაწყვეტილება, ისევე როგორც ამ საქმესთან დაკავშირებული ყველა სხვა გადაწყვეტილება, დავის საგნის გარეშედ იქცევა და რომ ისინი უარს აცხადებენ აქედან წარმოშობილ თავიანთ უფლებებზე. რაიმე სახის იძულებითი აღსრულების განხორციელება, ამ გადაწყვეტილებიდან გამომდინარე, დაუშვებელია.

7. სასამართლო ხარჯები, მორიგებასთან დაკავშირებული ხარჯების ჩათვლით, ეკისრება .. .. საზოგადოებას. სასამართლოს გარეშე ხარჯებს იხდის თითოეული მხარე თვითონ, თვით მორიგებასთან დაკავშირებული ხარჯების ჩათვლით.

8. მხარეები ვალდებული არიან, არ გაახმაურონ მესამე პირთა მიმართ სასამართლო პროცესთან და მორიგების პროცესთან დაკავშირებული ინფორმაცია. წინაამდეგ შემთხვევაში მხარეები კისრულობენ ვალდებულებას, გადაუხადონ ერთმანეთს პირგასამტეხლო 3000 ევროს ოდენობით.

9. მხარეები კისრულობენ ვალდებულებას, პირნათლად და კეთილსინდისიერად შეასრულონ ამ მორიგების აქტით დადგენილი პირობები, წინააღმდეგ შემთხვევაში აცხადებენ თანხმობას, განხორციელდეს საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული იძულებითი აღსრულების ღონისძიებები სათანადო ორგანოების მიერ.

10. ამ შეთანხმების ერთ-ერთი პუნქტის ბათილობა ან ბათილად ქცევა არ იწვევს სხვა დანარჩენი პუნქტების ბათილობას. მხარეები კისრულობენ ვალდებულებას, დაუყოვნებლივ შეცვალონ ბათილი პუნქტი მასთან აზრობრივად და მიზნობრივად ახლო მდგომი პუნქტით.

მხარეებმა მოითხოვეს მორიგების აქტის დამტკიცება და საქმეზე წარმოების შეწყვეტა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მორიგების აქტის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მორიგების აქტი უნდა დამტკიცდეს და მოცემულ საქმეზე წარმოება შეწყდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის პრველი წინადადების თანახმად, მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. ამავე კოდექსის 272-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო საქმის წარმოებას შეწყვეტს, თუ მხარეები მორიგდებიან.

სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მორიგების აქტი არ შეიცავს კანონსაწინააღმდეგო დებულებებს, რის გამოც შესაძლებელა მისი დამტკიცება.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მხარეთა მორიგების გამო უნდა გაუქმდეს ამ საქმეზე მიღებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შეწყდეს საქმის წარმოება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 49-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, თუ სასამართლოს მთავარ სხდომამდე მხარეები მორიგდებიან, მხარეები მთლიანად თავისუფლდებიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, ხოლო ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოებში სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან მთლიანად გათავისუფლება ხდება ამ მუხლით დადგენილი წესით, ამ ინსტანციებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟის ოდენობის ფარგლებში. კანონის აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, კასატორს – .. .. საზოგადოებას უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი – 3792 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დაკმაყოფილდეს მხარეთა შუამდგომლობა და დამტკიცდეს მორიგება მხარეთა შორის შემდეგი პირობებით:

1. მხარეები თანხმდებიან იმაზე, რომ აღნიშნული მორიგების აქტით დადგენილი პირობების სრულად და კეთილსინდისიერად შესრულების შემდეგ მოშლილად ჩაითვალოს მათ შორის 2002 წლის 13 სექტემბერს დადებული შრომითი ხელშეკრულება (ამ ხელშეკრულებების შემდგომი გაგრძელებების ჩათვლით).

2. ს. ჩ-ა .. .. საზოგადოებისაგან მიიღებს 27 550 (ოცდაშვიდი ათას ხუთას ორმოცდაათი) ევროს კანონით დადგენილი საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით. ამ თანხიდან წარმოქმნილი ნეტო თანხა 24 244 (ოცდაოთხი ათას ორასორმოდაოთხი) ევროს ოდენობით (ეკვივალენტი ლარში) 2005 წლის 1 იანვრიდან 2008 წლის 1 მაისამდე არსებული საშუალო კურსის შესაბამისად, ს.ჩ-ს გადაერიცხება მორიგების აქტის ხელმოწერიდან სამი კვირის განმავლობაში საკუთარ ანგარიშზე; ს. ჩ-ა, ბანკი რესპუბლიკა, ანგარიშის ნომერი: ... . ამ თანხიდან წარმოშობილი საშემოსავლო გადასახადი – 27 550 (ოცდაშვდი ათას ხუთას ორმოცდაათი) ევროს 12%, იგივე ვადაში გადახდილ იქნება .. .. საზოგადოების მიერ შესაბამისი საგადასახადო სამსახურისათვის.

3. მხარეები აღიარებენ, რომ მორიგების აქტის მე-2 პუნქტით დადგენილი თანხა მოიცავს ს. ჩ-ს ყველა პრეტენზიას .. .. საზოგადოების მიმართ, მათ შორის თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 21 დეკემბრის 2ბ/1492-07 გადაწყვეტილებით დადგენილ თანხას 2008 წლის 1 მაისის მდგომარეობით.

5. მორიგების ამ აქტის დადებით შესრულებულად ითვლება ყველა ურთიერთპრტენეზია, რა სამართლებრივი საფუძვლითაც არ უნდა იყოს წარმოშობილი, მიუხედავად იმისა, იყო თუ არა ისინი ცნობლი მორიგების ამ აქტის დადებს მომენტისათვის.

6. მხარეები თანხმდებიან იმაზე, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 21 დეკემბრის ¹2ბ/1492-07 გადაწყვეტილება, ისევე როგორც ამ საქმესთან დაკავშირებული ყველა სხვა გადაწყვეტილება დავის საგნის გარეშე იქცევა და ისინი უარს აცხადებენ აქედან წარმოშობილ თავიანთ უფლებებზე. რაიმე სახის იძულებითი აღსრულების განხორციელება, ამ გადაწყვეტილებიდან გამომდინარე, დაუშვებელია.

7. სასამართლო ხარჯები, მორიგებასთან დაკავშირებული ხარჯების ჩათვლით, ეკისრება .. .. საზოგადოებას. სასამართლოს გარეშე ხარჯებს იხდის თითოეული მხარე თვითონ, მორიგებასთან დაკავშირებული ხარჯების ჩათვლით.

8. მხარეები ვალდებული არიან არ გაახმაურონ მესამე პირთა მიმართ სასამართლო პროცესთან და მორიგების პროცესთან დაკავშირებული ინფორმაცია. წინააღმდეგ შემთხვევაში მხარეები კისრულობენ ვალდებულებას, გადაუხადონ ერთმანეთს პირგასამტეხლო 3000 ევროს ოდენობით.

11. მხარეთა შორის მორიგების დამტკიცების გამო, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შეწყდეს საქმის წარმოება.

III. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 273-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მხარეებს განემარტოთ, რომ სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება. მორიგების პირობების შეუსრულებლობის შემთხვევაში მოხდება გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულება.

IV. .. .. საზოგადოებას დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი – 3792 ლარი ანგარიშიდან: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების ¹200122900, საქართველოს ეროვნული ბანკის კოდი - ¹220101222, საბიუჯეტო შემოსავლების სახაზინო კოდი- 300773150, დანიშნულება – სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე.

V. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.