საქმე N:ას-453-695-08

¹ას-453-695-08 21 იანვარი, 2009 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ლ. ლაზარაშვილი, ნ. კვანტალიანი

სხდომის მდივანი – ლ. სანიკიძე

კასატორი – 1. სს “ქ.-ი”

2. შპს “ს.-ა”

წარმომადგენელი – 1. თ. გ-შვილი, ნ. ფ-ური

2. თ. კ-ძე, ნ. კ-შვილი

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 5 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2005 წლის 14 ივლისს სს “ქ.-მ” თბილისის საოლქო სასამართლოს შპს “ს.-ის” მიმართ სასარჩელო განცხადებით მიმართა. მოსარჩელემ დაზუსტებულ სარჩელში აღნიშნა, რომ 2002 წლის 10 აპრილს სს “ქ.-სა” და შპს “ს.-ს” შორის ხელშეკრულება დაიდო, რომლითაც განისაზღვრა შპს “ს.-ის” მიერ სს “ქ.-ის” მისასვლელი ლიანდაგის ექსპლუატაციის პირობები. მხარეთა მიერ ჩატარებული ქრონომეტრაჟის შესაბამისად, შაქრის ნედლეულის ვაგონებიდან დაცლის დროდ 9 ვაგონისათვის 24 საათი განისაზღვრა. 2003 წლის იანვრამდე მხარეები ხელშეკრულების პირობებს ასრულებდნენ. 2003 წლის იანვარში შპს “ს.-მ” ცალმხრივად შეაჩერა ხელშეკრულების მე-8 და მე-14 პუნქტები, რომლებიც შეეხებოდა ვაგონების მისასვლელ ლიანდაგზე ყოფნისა და ერთი ვაგონის დაცლაზე გათვალისწინებულ დროს და სს “ქ.-ს” უკანონოდ გადაახდევინა ვაგონების გამოყენების საფასური, 2003 წლისათვის 87 448 ლარი, ხოლო 2004 წელს – 370 172, 80 ლარი. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2003 წლის იანვრიდან მათ არაერთხელ მიმართეს შპს “ს.-ს” ხელშეკრულების მე-8 და მე-14 პუნქტების აღდგენის მოთხოვნით, რაც 2004 წლის 20 აგვისტოდან განხორციელდა. 2005 წლის 14 მარტს სს “ქ.-მ” შაქრის ნედლეულის ახალი პარტია შემოიტანა და მისი რკინიგზით ტრანსპორტირება დაიწყო, ხოლო 2005 წლის 21 მარტს შეტანილ იქნა ცვლილება ხელშეკრულებაში. აღნიშნული ცვლილება ითვალისწინებდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნორმის ზევით მიწოდებულ და დაყოვნებულ თითოეულ ვაგონზე სატარიფო გადასახადის დარიცხვას. მიუხედავად იმისა, რომ ხელშეკრულებაში ცვლილება 2005 წლის 21 მარტს შევიდა, შპს “ს.-მ” სს “ქ.-ს” სატარიფო გადასახადები მთელი გასული პერიოდისათვის დააკისრა, რაც მოსარჩელის აზრით, უკანონო იყო.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სს “ქ.-ის” წარმომადგენელმა შპს “ს.-სათვის” 457 620 ლარის დაკისრება, ან ამ თანხის შპს “ს.-ის” მიერ 2005 წლის 2 ივნისს მოთხოვნილი ვაგონით სარგებლობისა და ტვირთით სარგებლობის გადასახადის ანგარიშში ჩათვლა მოითხოვა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 14 ივლისის განჩინებით სს “ქ.-ის” სარჩელი განსჯადობით განსახილველად თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაეცა.

შპს “ს.-მ” შეგებებული სარჩელი აღძრა და სს “ქ.-სათვის” ვაგონებით სარგებლობის საფასურის 599 409,5 ლარის, აგრეთვე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 5000 ლარის დაკისრება მოითხოვა. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2003 წლიდან 2005 წლის იანვრის ჩათვლით შპს “ს.-ა” ახორციელებდა სს “ქ.-ის” ნედლეულის გადაზიდვას სადგურ ბათუმიდან სადგურ აგარამდე, ექსპედიტორი შპს “ი.-ი” იყო. აღნიშნული გადაზიდვის ხელშეკრულება მესამე პირის, ტვირთმიმღებ სს “ქ.-ის” სასარგებლოდ დადებულ ხელშეკრულებას წარმოადგენდა. ვინაიდან “ქ.-ს”, როგორც ტვირთმიმღებს, ტვირთის გადაცემის ხელშემშლელი გარემოების არსებობის მოტივით უარი არ უთქვამს მიწოდებული შაქრის ნედლეულის მიღებაზე, მას ტვირთის მიღებისა და მიწოდებული ვაგონების დროულად დაცლის ვალდებულება წარმოეშვა. სადგურ აგარაში ვაგონების დაყოვნება სს “ქ.-ის” მიზეზით იყო გამოწვეული, შესაბამისად სწორედ მას უნდა დაჰკისრებოდა ვაგონით სარგებლობის საფასურის გადახდა. შპს “ი.-ის” მიერ განაცხადის წარდგენით თავად მხარეებმა უარყვეს ხელშეკრულების პირობა დღე-ღამეში მხოლოდ 9 ვაგონის მიწოდების შესახებ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილებით სს “ქ.-ის” სარჩელი შპს “ს.-ის” მიმართ არ დაკმაყოფილდა, ხოლო შპს “ს.-ის” შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, სს “ქ.-ს” შპს “ს.-ის” სასარგებლოდ 599 409,6 ლარის გადახდა დაეკისრა. სასამართლომ არ გაიზიარა სს “ქ.-ის” მტკიცება, რომ შპს “ს.-ა” თვითნებურად აწვდიდა ხელშეკრულებით განსაზღვრულზე მეტი რაოდენობის ვაგონებს და აღნიშნა, რომ სს “ქ.-ს” შეეძლო უარი ეთქვა 9 ვაგონზე მეტის მიღებაზე, რაც მას არ გაუკეთებია, შესაბამისად, იკისრა ვალდებულება ზედმეტი რაოდენობის ვაგონებზეც დაეცვა კანონმდებლობის მოთხოვნები.

სს „ქ.-მ“ გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლა, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმა მოითხოვა. აპელანტის მტკიცებით, სასამართლომ შპს “ი.-ის” წერილები უსაფუძვლოდ მიიჩნია 829 ვაგონის მიწოდების მოთხოვნის დამადასტურებელ მტკიცებულებად და არ შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი ისეთი მტკიცებულებები, როგორიცაა სადავო პერიოდის მოკრების ბარათები, ვაგონების მიწოდებისა და აკრების უწყისები, აგრეთვე თავად ხელშეკრულების პირობები, ასევე, არ იმსჯელა იმის თაობაზე, ჯეროვნად შეასრულეს თუ არა მხარეებმა თავიანთი ვალდებულებები, გარდა ამისა, გადაწყვეტილებაში არ იყო მითითებული რა ფაქტობრივი გარემოებები დაადგინა სასამართლომ ან რომელ მტკიცებულებებს დაეყრდნო.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 5 მარტის გადაწყვეტილებით შპს “ქ.-ის” სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შპს “ს.-ის” შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაუქმდა და ამ ნაწილში მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით შპს “ს.-ის” სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2002 წლის 10 აპრილს სს “ქ.-სა” და შპს “ს.-ს” შორის ხელშეკრულება დაიდო, რომლითაც განისაზღვრა შპს “ს.-ის” მიერ სს “ქ.-ის” მისასვლელი ლიანდაგის ექსპლუატაციის პირობები;

2003 წლიდან 2005 წლის იანვრის ჩათვლით, შპს “ს.-ა” სადგურ ბათუმიდან სადგურ აგარამდე სს “ქ.-ის” ნედლეულის გადაზიდვას ახორციელებდა. გადაზიდვები ხორციელდებოდა ექსპედიტორ შპს “ი.-ის” განცხადების საფუძველზე;

შპს “ი.-ი” შპს “ს.-ს” სადგურ აგარამდე შაქრის ნედლეულის გადასაზიდად დიდი რაოდენობით ვაგონების მიწოდებას სთხოვდა. ტვირთის გადაზიდვის ღირებულების გადახდა წინასწარ ხორციელდებოდა;

მხარეთა შორის დადებული ¹52/2 ხელშეკრულების საფუძველზე მისასვლელ ლიანდაგზე ერთდროულად 9 ვაგონი მიეწოდებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სს “ქ.-ი” ხელშეკრულებაში 2005 წლის 21 მარტს განხროციელებულ ცვლილებებამდე თავისუფლდებოდა ვაგონით სარგებლობის გადასახადისაგან მისასვლელი ლიანდაგის გათავისუფლების მოლოდინში, მიუხედავად მიწოდებული ვაგონების რაოდენობისა, ამასთან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის გარემოებებით არ დასტურდებოდა, რომ სს “ქ.-მ” 457 620 ლარი იმ პერიოდისათვის გადაიხადა, როცა იგი გათავისუფლებული იყო ვაგონით სარგებლობის გადასახადისაგან. რაც შეეხება შპს “ს.-ის” შეგებებულ სარჩელს, სასმართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან წარმოდგენილი არ ყოფილა “რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის” წესების 414-ე მუხლით გათვალისწინებული საერთო ფორმის აქტები, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწლეთა პასუხისმგებლობის დადგენა შეუძლებელი იყო.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით ორივე მხარემ გაასაჩივრა. სს „ქ.-ის“ წარმომადგენელმა საკასაციო საჩივრით სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმება და საქმეზე მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით სს „ქ.-ის“ მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონები, რომლებიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს სარკინიგზო კოდექსის ნორმები, რომლის თანახმადაც რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის ერთადერთ საფუძველს წარმოადგენს ტვირთგამგზავნის მიერ გაკეთებული განაცხადი. ასეთი განაცხადი შპს „ს.-ში“ საერთოდ არ ყოფილა წარდგენილი და, შესაბამისად, „ს.-ს“ არ ჰქონდა უფლება სარკინიგზო კოდექსის ნორმების დაუცველად, თავისი შეხედულებისამებრ მოეხდინა ტვირთის გადაზიდვა, ხოლო რაც შეეხება საქმეში არსებულ შპს „ი.-ის“ წერილებს ვაგონების გამოყოფის თხოვნით, კასატორის მითითებით, ეს არის სარკინიგზო გადაზიდვებში მიღებული ფორმა და აღნიშნული წერილების საფუძველზე რკინიგზა ჯერ კიდევ არ არის უფლებამოსილი, ტვირთმიმღებს მიაწოდოს გამოყოფილი ვაგონები, რადგან შპს „ს.-ა“ სარკინიგზო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ტვირთის გადაზიდვას აწარმოებს მხოლოდ სათანადოდ ფორმით განაცხადის წარდგენის შემთხვევაში. კასატორმა ასევე აღნიშნა, რომ შპს „ი.-ის“ წერილები თუნდაც ჩაითვალოს განაცხადებად, ამის მიუხედავადაც შპს „ს.-ს“, 2002 წლის 10 აპრილის ხელშეკრულების საფუძველზე, უფლება არ ჰქონდა სს „ქ.-სთვის“ მიეწოდებინა ხელშეკრულების მე-8 პუნქტით გათვალისწინებულ ოდენობაზე მეტი ვაგონი.

შპს „ს.-მ“ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სს „ქ.-ის“ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შპს “ს.-ის” შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებითაა გამოტანილი, კერძოდ კი - სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილის უხეში დარღვევით. მითითებული ნორმის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და გარემოებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში და არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა. კონკრეტულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოში სს „ქ.-მ“ ახალ ფაქტობრივ გარემოებაზე მიუთითა და სადავოდ გახადა მათი მიზეზით რკინიგზის ვაგონების მოცდენის ფაქტები. სააპელაციო პალატამ კი სრულად გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება საერთო ფორმის აქტებთან დაკავშირებით და ამ აქტების საქმეში წარმოუდგენლობის მოტივით არ დააკმაყოფილა რკინიგზის შეგებებული სარჩელი.

კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ვინაიდან სს „ქ.-ი“ თავად აღიარებდა დაბა აგარაში მიწოდებული ვაგონების მოცდენის ფაქტს და შესაბამისი წერილობითი მტკიცებულებებიც წარმოადგინა, შპს „ს.-მ“ საჭიროდ აღარ ჩათვალა საერთო ფორმის აქტების სასამართლოში წარდგენა.

კასატორის მითითებით, სს „ქ.-რი“ არც თავდაპირველ და არც დამატებით სააპელაციო საჩივარში არ უარყოფდა ვაგონების მოცდენას, აღნიშნული გარემოება აპელანტმა სადავოდ მხოლოდ სააპელაციო საჩივრის არსებითი განხილვისას მიცემული განმარტების დროს გახადა, რაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ უკანონოდ იქნა გაზიარებული.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2008 წლის 4 სექტემბრის განჩინებებით შპს “ს.-ისა” და სს “ქ.-ის” საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, განიხილა საკასაციო საჩივრები, შეისწავლა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნია, რომ სს “ქ.-ის” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო შპს “ს.-ის” საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია:

2002 წლის 10 აპრილს სს “ქ.-სა” და შპს “ს.-ს” შორის ხელშეკრულება დაიდო, რომლითაც განისაზღვრა შპს “ს.-ის” მიერ სს “ქ.-ის” მისასვლელი ლიანდაგის ექსპლუატაციის პირობები;

2003 წლიდან 2005 წლის იანვრის ჩათვლით, შპს “ს.-ა” სადგურ ბათუმიდან სადგურ აგარამდე სს “ქ.-ის” ნედლეულის გადაზიდვას ახორციელებდა. გადაზიდვები ექსპედიტორ შპს “ი.-ის” განცხადების საფუძველზე ხორციელდებოდა;

საკასაციო პალატა არ იზიარებს სს “ქ.-ის” მტკიცებას, რომ ვინაიდან შპს “ს.-სათვის” დადგენილი ფორმის განაცხადები წარდგენილი არ ყოფილა, მას არ ჰქონდა უფლება გამოეყო ვაგონები.

საქმეში წარმოდგენილია ექსპედიტორ შპს “ი.-ის” წერილები შპს “ს.-მი”, რომლებითაც ის ითხოვს გარკევული რაოდენობის ვაგონების მიწოდებას.

მოცემულ შემთხვევაში გადაზიდვის ხელშეკრულების მხარეებია შპს “ს.-ა” - გადამზიდველი, შპს “ი.-ი” - ექსპედიტორი და სს “ქ.-ი”, რომლის სასარგებლოდაც დადებული იყო გადაზიდვის ხელშეკრულება. მართალია, შპს “ი.-ის” წერილები თავისი ფორმით არ შეესაბამება “რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესებით” გათვალისწინებულ განაცხადს, მაგრამ მათში დაფიქსირებულია მოთხოვნა კონკრეტული რაოდენობის ვაგონების გამოყოფის თაობაზე, ანუ, მხარის მიერ გამოვლენილია ნება. მხარეთა ნამდვილი ნება საკმარისია იმისათვის, რომ გარიგება დადებულად ჩაითვალოს. სამოქალაქო კოდექსის 672-ე მუხლის მიხედვით, გადაზიდვის ხელშეკრულება ფორმდება ზედნადების (ან სხვა დოკუმენტის) სახით. ზედნადების არარსებობის, მისი ხარვეზის ან დაკარგვის მიუხედავად, გადაზიდვის ხელშეკრულების შინაარსი და ნამდვილობა განისაზღვრება ამ თავის ნორმებით. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, გადაზიდვის ხელშეკრულების გაფორმებასთან დაკავშირებული ფორმალური მოთხოვნების დაუცველობა ამგვარი ხელშეკრულების ბათილობას არ იწვევს. ასეთ შემთხვევებში მთავარია მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა ნათლად მიუთითებდეს გადაზიდვის ხელშეკრულების დადებაზე. მოცემულ შემთხვევაში, შპს “ი.-ის” წერილები და შპს “ს.-ის” მიერ ვაგონების გამოყოფის ფაქტი საკმარისი სამართლებრივი საფუძველია იმისათვის, რომ ხელშეკრულება დადებულად ჩაითვალოს. ამდენად, კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ სპეციალური ფორმის განაცხადების არარსებობის გამო, რკინიგზა არ იყო უფლებამოსილი ვაგონები გამოეყო, უსაფუძვლოა.

საკასაციო პალატა ასევე არ იზიარებს კასატორ სს “ქ.-ის” მტკიცებას, რომ 2002 წლის 10 აპრილის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, შპს “ს.-ა” არ იყო უფლებამოსილი სს “ქ.-სათვის” დღე-ღამეში 9 ვაგონზე მეტი მიეწოდებინა და ქარხანა პასუხისმგებელი არ არის 9 ვაგონზე მეტის მოცდენაზე.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სარკინიგზო გადაზიდვები თავის თავში ორ ხელშეკრულებას აერთიანებს – ტვირთის გადაზიდვას საერთო სარკინიგიზო ქსელის მეშვეობით და მისასვლელი ლიანდაგით სარგებლობას.

საქართველოს სარკინიგზო კოდექსის 30-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სარკინიგზო მისასვლელი ლიანდაგი წარმოადგენს ცალკეულ პირთა მომსახურებისათვის განკუთვნილ ლიანდაგს, რომელიც სარკინიგზო ქსელთან დაკავშირებულია უწყვეტი რელსის ლიანდაგით და რკინიგზის, ტვირთგამგზავნის (ტვირთმიმღების) ან სხვა პირის მფლობელობაშია.

“რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესების” 394-ე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, ვაგონების მიწოდებისა და გამოყვანის პირობები, აგრეთვე ვაგონების ბრუნვის ტექნოლოგიური ვადა განისაზღვრება ამ წესებით, საქართველოს სხვა სამართლებრივი აქტებითა და მისასვლელი ლიანდაგის ექსპლუატაციის ხელშეკრულებით.

განსახილველ შემთხვევაში, მხარეებმა 2002 წლის 10 აპრილის ხელშეკრულებით განსაზღვრეს მისასვლელ ლიანდაგზე ვაგონის მიწოდებისა და გამოყვანის პირობები.

კასატორი აღნიშნავს, რომ 9 ვაგონზე მეტის მიწოდების შემთხვევაში, ვაგონების მოცდენაზე სს “ქ.-ი” მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნებოდა პასუხისმგებელი, თუ ხელშეკრულებაში შევიდოდა ცვლილება და ქარხანა ვალდებულებას იკისრებდა მისასვლელ ლიანდაგზე ნორმის ზევით მიწოდებული ვაგონების მოცდენისათვის სატარიფო პოლიტიკით გათვალისწინებული ყველა გადასახადის გადახდის ვალდებულებას. ამგვარი ცვლილება კი, ხელშეკრულებაში მხოლოდ 2005 წელს განხორციელდა.

მართალია, ხელშეკრულებაში ცვლილება წერილობითი ფორმით 2005 წლის 21 მარტს შევიდა, მაგრამ გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ ცვლილების განხორციელებამდე, კერძოდ კი, 2004 წლის ივნისისათვის, შპს “ს.-ა” მხარეებს აწვდიდა შპს “ი.-ის” მოთხოვნის შესაბამისი რაოდენობის ვაგონებს. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, შპს “ი.-ი” მოცემულ ხელშეკრულებაში ექსპედიტორი იყო, ხოლო სს “ქ.-ი” - ტვირთმიმღები, ანუ მხარე, ვის სასრგებლოდაც ხორციელდებოდა გადაზიდვა. შპს “ს.-მ” რამდენჯერმე გამოყო შპს “ი.-ის” მოთხოვნის შესაბამისი რაოდენობის ვაგონები, სს “ქ.-ს” კი, არც ერთხელ უთქვამს უარი ამ რაოდენობის ვაგონების მიღებაზე. მხარეთა ნება შეიძლება გამოვლინდეს არა მარტო პირდაპირი მითითებით, არამედ კონკლუდენტური მოქმედებითაც. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მხარეებმა თავიანთი კონკლუდენტური მოქმედებით უარყვეს 2002 წლის 10 აპრილის ხელშეკრლებით გათვალისწინებული ვაგონების მაქსიმალური რაოდენობა, შესაბამისად, სს “ქ.-ი” პასუხისმგებელია შპს “ს.-ის” მიერ გამოყოფილი ყველა ვაგონის მოცდენაზე და სასამართლომ მართებულად არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების თაობაზე.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სს “ქ.-ის” სარჩელთან დაკავშირებით არსებითად სწორია და უცვლელად უნდა დარჩეს.

რაც შეეხება შპს “ს.-ის” საკასაციო საჩივარს, პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სარკინიგზო კოდექსის 52-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, გარემოებები, რომლებიც სარკინიგზო მიმოსვლის მონაწილეთა პასუხისმგებლობის საფუძველს წარმოადგენს, დასტურდება კომერციული, ტექნიკური და საერთო ფორმის აქტებით. ამავე მუხლის მე-15 ნაწილის მიხედვით კი, საერთო ფორმის აქტების შედგენა უნდა მოხდეს „რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესების“ შესაბამისად. აღნიშნული წესების 433-ე მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, საერთო ფორმის აქტს ადგენს სადგური ამ წესების დანართში მოცემული ფორმით, ხოლო იმავე პუნქტის „ბ“E ქვეპუნქტის თანახმად, საერთო ფორმის აქტით დასტურდება დანიშნულების სადგურში ვაგონების დაყოვნება ტვირთმიმღების ან მისასვლელი ლიანდაგით მოსარგებლის მიზეზით. იმავე წესების 440-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, საერთო ფორმის აქტში, რომლის საფუძველზეც გადაიხდება რკინიგზის ვაგონებით (კონტეინერებით) სარგებლობის საფასური – აღინიშნება ვაგონის (კონტეინერის) დაყოვნების მიზეზი, მისი ნომრები, დაყოვნების დაწყებისა და დამთავრების, აგრეთვე დაყოვნების ფაქტობრივი დრო. აღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე, “რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესების” შესაბამისად შედგენილი საერთო ფორმის აქტი არის ერთადერთი დოკუმენტი, საიდანაც შეიძლება დადგინდეს ვაგონების მოცდენის მიზეზი და ტვირთის მიმღების ბრალი. აღნიშნულის გარეშე კი, ვაგონების მოცდენისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრება შეუძლებელია.

მოცემულ შემთხვევაში საერთო ფორმის აქტები საქმეში წარმოდგენილი არ არის, ამასთან კასატორი შპს “ს.-ა” უთითებს, რომ ვინაიდან მოსარჩელე ვაგონების მოცდენის ფაქტს სადავოდ არ ხდიდა, მათ სასამართლოსათვის არ წარუდგენიათ ზემოაღნიშნული აქტები. იგივე არგუმენტს იშველიებდა მხარე სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას.

მართალია, საპროცესო კანონმდებლობით, საქმის წარმოებისას მხარეები სარგებლობენ თავისუფლებით წარადგინონ მტკიცებულებები, დაასაბუთონ თავინთი მოთხოვნა, ან მიუთითონ იმ ფაქტობრივ გარმოებებზე, რომლებიც შეიძლება მათი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას დაედოს საფუძვლად, მაგრამ ეს უფლება არ არის შეუზღუდავი. დისპოზიციურობის პრინციპის ზემოაღნიშნული ელემენტების რეალიზაცია უნდა მოხდეს იმგვარად, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს ჰქონდეს შესაძლებლობა გააქარწყლოს ამგვარი მტკიცება. სწორედ ამიტომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით განსაზღვრულია საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე შეუძლია მხარეს წარადგინოს ახალი მტკიცებულებები, გაზარდოს სასარჩელო მოთხოვნა ან მიუთითოს ახალ ფაქტებზე.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა გამოეკვლია და ემსჯელა, მოსარჩელემ რეალურად, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე გახადა სადავოდ ვაგონების მოცდენის ფაქტი და საერთო ფორმის აქტების არსებობა. სასამართლოს ასევე უნდა გაეთვალისწინებინა რამდენად მოსალოდნელი იყო შპს “ს.-სათვის” მოსარჩელის მიერ ამგვარი არგუმენტის წარდგენა, ან ჰქონდა თუ არა მას შესაძლებლობა ამ მოსაზრებისათვის საკუთარი პოზიცია დაეპირისპირებინა და სათანადო მტკიცებულებები წარედგინა. სააპელაციო სასამართლომ კი, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით შპს “ს.-ს” შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ისე უთხრა უარი, საერთო ფორმის აქტების საქმეში არარსებობს მოტივით, რომ ზემოაღნიშნული გარემოებები არ გამოუკვლევია.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკმარისად დასაბუთებული არ არის.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები ან საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა.

ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, ამგვარ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს ვაგონების მოცდენის ფაქტი, მიზეზები, მხარეთა ბრალი და დავა აღნიშნულის შესაბამისად გადაწყვიტოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 410-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

სს “ქ.-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

შპს “ს.-ის” საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

მოცემულ საქმეზე უცვლ.დ დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 5 მარტის გადაწყვეტილება სს “ქ.-ის” სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილების უცვლ.დ დატოვების ნაწილში;

შპს “ს.-ის” შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება გაუქმდეს და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.