¹ას-466-707-08 25 ნოემბერი, 2008წ.

¹ თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლალი ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნუნუ კვანტალიანი

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი (მოსარჩელე) _ ნ. ჯ-ვილი (წარმომადგენელი ლ. ლ-რია)

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) _ გ. ჯ-ერი (წარმომადგენელი მ. პ-შვილი), ჯ. წ-ური, გ. და ნ. ჯ-იერები

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 31 მარტის განჩინება

დავის საგანი _ განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმება, ბინიდან გამოსახლება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2005 წლის 17 მაისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა ნ. ჯ-ვილმა მოპასუხეების _ გ. ჯ-ერისა და ნოტარიუს ნ. შ-შვილის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა: ნოტარიუს ნ. შ-შვილის მიერ დამოწმებული 1-3989 სანოტარო აქტის გაუქმება, მოპასუხე გ. ჯ-თან 2003 წლის 18 ნოემბერს დადებული განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმება, აღნიშნული ხელშეკრულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის მოპასუხეებისაგან სოლიდარულად _ 2700 აშშ დოლარის ოდენობით ანაზღაურება და თბილისში, ......... IV კვარტლის მე-13 კორპუსში მდებარე ¹15 ბინიდან მოპასუხისა და მისი თანმხლები პირების გამოსახლება.

სარჩელში აღნიშნულია, რომ 2003 წლის 18 ნოემბერს ნ. ჯ-შვილმა მოპასუხე გ. ჯ-თან დადო განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელიც ითვალისწინებდა 18 თვის მანძილზე 9150 აშშ დოლარის გადახდას. ნოტარიუსმა ხელშეკრულება გააფორმა სამოქალაქო კოდექსის 506-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ბ” პუნქტის დარღვევით, კერძოდ, მასში მითითებული არ ყოფილა ნაწილ-ნაწილ გადასახდელი თანხის ოდენობა და მისი გადახდის გრაფიკი, რამაც მოსარჩელე წინასწარ გაუთვალისწინებელ მდგომარეობაში ჩააყენა. მყიდველს ნ. ჯ-შვილისათვის სარჩელის შეტანის დღემდე არ გადაუხდია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა. ბინების ფასების კატასტროფული ზრდის გამო მოსარჩელისათვის შეუძლებელია იმავე უბანში ბინის შეძენა. კანონის ზემომითითებული ნორმის შესაბამისად ხელშეკრულებაში გადახდის გრაფიკისა და წლიური პროცენტის ოდენობის მითითების შემთხვევაში ნ. ჯ-შვილის უფლებების დარღვევა გამოირიცხებოდა (ს.ფ. 2-3).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 20 მაისის განჩინებით ნ. ჯ-შვილის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას (ს.ფ. 10).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 1 აგვისტოს განჩინებით ნ. ჯ-შვილის სარჩელი განსჯადობის დავის გადასაწყვეტად გადაეგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს (ს.ფ. 40).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 19 ოქტომბრის განჩინებით ნ. ჯ-შვილის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას (ს.ფ. 43-45).

2006 წლის 21 მარტს ნ. ჯ-შვილმა იმავე სასამართლოში დაზუსტებული სასარჩელო განცხადება წარადგინა მოპასუხე გ. ჯ-ის მიმართ. ამჯერად მოსარჩელემ მოითხოვა: მოპასუხესთან 2003 წლის 18 ნოემბერს დადებული განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმება, მოპასუხისა და მისი ოჯახის წევრების გამოსახლება თბილისში, ......... IV კვარტლის მე-13 კორპუსში მდებარე ¹15 ბინიდან, საჯარო რეესტრში აღნიშნული ბინის მის სახელზე აღრიცხვა და გ. ჯ-ისათვის 2005 წლის 18 მაისიდან სადავო ბინის გამოთავისუფლებამდე ყოველთვიურად 150 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება.

დაზუსტებულ სასარჩელო განცხადებაში ნ. ჯ-შვილმა მიუთითა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 9150 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში გ. ჯ-ს უნდა გადაეხადა 2005 წლის 18 მაისამდე, რაც მას არ გადაუხდია. ხელშეკრულების დადების შემდეგ დაიწყო ბინების ფასების კატასტროფული ზრდა, რისი გათვალისწინებაც ხელშეკრულების დადების მომენტში მას არ შეეძლო, წინააღმდეგ შემთხვევაში აღნიშნულ ხელშეკრულებას საერთოდ არ დადებდა, ან დადებდა გაცილებით დიდი საფასურით. ხელშეკრულების ვადის ამოწურვამდე, 2005 წლის 13 მაისს, მოსარჩელემ წერილობით მიმართა გ. ჯ-ს და მოითხოვა ბინის საფასურის გადახდა იმ განსხვავების გათვალისწინებით, რაც ბინის ღირებულებამ განიცადა ხელშეკრულების დადების შემდეგ, რაზეც მან უარი მიიღო. მოსარჩელის მტკიცებით, ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები სრულიად ასაბუთებდა შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების მისადაგების აუცილებლობას, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ის გარემოებები, რომლებიც ხელშეკრულების დადების საფუძველი გახდა, ხელშეკრულების დადების შემდეგ აშკარად შეიცვალა და მხარეები არ დადებდნენ ამ ხელშეკრულებას ან დადებდნენ სხვა შინაარსით, ეს ცვლილებები რომ გაეთვალისწინებინათ, მაშინ შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ცალკეულ გარემოებათა გათვალისწინებით, ხელშეკრულების მხარეს არ შეიძლება მოეთხოვოს შეუცვლელი ხელშეკრულების მკაცრად დაცვა. სწორედ კანონის დასახელებული ნორმა წარმოადგენდა იმ ძირითადი სამართლებრივ საფუძველს, რაც, მოსარჩელის აზრით, მისი მოთხოვნების დაკმაყოფილებას განაპირობებდა (ს.ფ. 56-57).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ. ჯ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ ის გარემოებები, რომლებიც ხელშეკრულების დადების საფუძველი გახდა, ხელშეკრულების დადების შემდეგ აშკარად შეიცვალა და მხარეები არ დადებდნენ ამ ხელშეკრულებას ან დადებდნენ სხვა შინაარსით, ეს ცვლილებები რომ გაეთვალისწინებინათ, მაშინ შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ცალკეულ გარემოებათა გათვალისწინებით, ხელშეკრულების მხარეს არ შეიძლება მოეთხოვოს შეუცვლელი ხელშეკრულების მკაცრად დაცვა. საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, მითითებულ ნორმაში კანონმდებელი გულისხმობს ისეთ შემთხვევებს, როცა გაძნელებულია ხელშეკრულების შესრულება და თუ ის მაინც შესრულდება, მძიმე ეკონომიკურ შედეგებს გამოიწვევს ხელშეკრულების ერთი ან ორივე მხარისათვის იმ მიზეზით, რომ არსებითად შეიცვალა ის გარემოებები, რომლებიდანაც მხარეები გამოდიოდნენ ხელშეკრულების დადებისას. სასამართლოს მოსაზრებით, გარემოება იმგვარად შეცვლილად რომ ყოფილიყო მიჩნეული, როგორსაც დასახელებულ ნორმაში კანონმდებელი გულისხმობდა, მას უნდა გაერთულებინა შესრულება იმდენად, რომ მხარის (მოსარჩელის) შესრულების მოთხოვნა, მიუხედავად მეორე მხარის ყოველგვარი არგუმენტისა, წინააღმდეგობაში უნდა მოსულიყო სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელ სიკეთეთა სამართლიანი გაცვლისა და კეთილსინდისიერების მოთხოვნებთან. მაგალითისათვის, აღნიშნული შესაძლებელია განპირობებული ყოფილიყო შესრულების ღირებულების გაზრდით, რაც, თავის მხრივ, ვალდებულების ერთ-ერთი მხარისათვის შესრულების ხარჯის არსებით გაზრდასაც შეიძლებოდა დაკავშირებოდა, თუმცა შესრულების ღირებულების გაზრდის საზომი ობიექტური გარემოებანი უნდა ყოფილიყო.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის “ა” ქვეპუნქტზე დაყრდნობით, საქალაქო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია 2004-2005 წლებში, ქ. თბილისში უძრავ ქონებაზე _ ბინაზე საბაზრო ღირებულების მკვეთრი ზრდა. ამის მიუხედავად, სასამართლომ დასახელებული გარემოება _ ბინაზე ფასის ზრდა არ მიიჩნია კანონით ნაგულისხმევ “შეცვლილ გარემოებად”, რამდენადაც ჯერ ერთი, ბინის ფასი (საბაზრო ღირებულება) ხელშეკრულების საფუძველს არ წარმოადგენდა და მეორეც, იგი ხელშეკრულების საფუძვლადაც რომ მიჩნეულიყო, საქმის მასალებიდან გამომდინარე, შეიძლებოდა დასკვნის გაკეთება იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეს საქართველოში (და არა მარტო) ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში არსებული ფასების ზრდის ტენდენციიდან გამომდინარე, შეეძლო გაეთვალისწინებინა წელიწადნახევრის პერიოდში ფასების მნიშვნელოვანი ზრდა, რაც ეწინააღმდეგებოდა სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნას.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ ნასყიდობის ფასი მას შემდეგ გახადა სადავო, რაც მის მიერ ნავარაუდევ ფასზე მეტი მოსთხოვეს შესაძენად გათვალისწინებულ ბინაში. ამასთან, სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ 2005 წლის მაისისთვის სადავო ბინის შეძენა შეუძლებელი იქნებოდა არა მარტო ფასების რადიკალური ზრდის შემთხვევაში, არამედ მნიშვნელოვანი ზრდის შემთხვევაშიც, რისი გათვალისწინებაც მოსარჩელეს შეეძლო მის მიერ ხელშეკრულების დადების დროს არსებული ვითარებიდან გამომდინარე.

ბინების ზრდის “შეცვლილ გარემოებად” მიჩნევის შემთხვევაშიც საქალაქო სასამართლომ მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოდ ჩათვალა, რამდენადაც შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების მისადაგება უნდა მომხდარიყო რაც შეიძლება სწრაფად ამ გარემოებათა წარმოშობიდან. რასაკვირველია, თუ გარემოების შეცვლა ხდებოდა თანდათანობით, მოთხოვნის დრო შეიძლებოდა გაზრდილიყო, მაგრამ სასამართლომ შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების მისადაგების მოთხოვნით მოსარჩელის მოპასუხისათვის ხელშეკრულების ვადის დასრულებამდე 5 დღით ადრე მიმართვა (მით უფრო, მოპასუხის მიერ საცხოვრებელ ბინაში მნიშვნელოვან მატერიალურ დანახარჯებთან დაკავშირებული სარემონტო სამუშაოების ჩატარების ფონზე) არ მიიჩნია შეცვლილი გარემოების წარმოშობიდან დასაშვებ პერიოდში განხორციელებულ მოთხოვნად.

რამდენადაც გ. ჯ-ისა და მისი ოჯახის წევრების ბინიდან გამოსახლების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნა დაკავშირებული იყო მისი პირველი მოთხოვნის _ 2003 წლის 18 ნოემბრის გადახდის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე განხილვის შედეგთან, სასამართლოს მითითებით, აღნიშნული ხელშეკრულების გაუქმების მოთხოვნის ნაწილში სარჩელის დაუკმაყოფილებლობამ საფუძველი გამოაცალა სადავო ბინიდან მოპასუხისა და მისი ოჯახის წევრების გამოსახლების შესახებ მოთხოვნასაც.

2005 წლის 18 მაისიდან ყოველთვიურად 150 აშშ დოლარის ოდენობით ბინის ქირის გადახდის მოთხოვნასთან დაკავშირებით სასამართლომ მიუთითა, რიმ აღნიშნული მოთხოვნის ერთ-ერთ საფუძვლად მოსარჩელე მიუთითებდა მოპასუხის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის შესახებ. სასამართლო დაეთანხმა მოპასუხის პოზიციას იმის თაობაზე, რომ 2003 წლის 18 ნოემბრის ხელშეკრულებით მოპასუხე არ იყო ვალდებული ნასყიდობის ფასი გადაეხადა კონკრეტული გრაფიკით (ასეთი გრაფიკი ხელშეკრულებაში გათვალისწინებული არ იყო) 2005 წლის 18 მაისამდე. ამასთან, ხელშეკრულების შესრულების ვადაში, 2005 წლის 16-17 მაისს მოპასუხის მცდელობას _ ნასყიდობის ფასი გადაეხადა ნ. ჯ-შვილისათვის, შედეგი არ მოჰყოლია (თავად მოსარჩელემ თავი აარიდა ნასყიდობის ფასის აღებას). რამდენადაც დასახელებული ფაქტობრივი გარემოებები მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, სასამართლომ ზემომითითებული მოთხოვნა უსაფუძვლოდ მიიჩნია (ს.ფ. 167-177).

მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ჯ-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით გ. ჯ-თან 2003 წლის 18 ნოემბერს დადებული ხელშეკრულების გაუქმება, სადავო ბინიდან მოპასუხისა და მისი ოჯახის წევრების გამოსახლება და საჯარო რეესტრში ბინის მის სახელზე აღრიცხვა.

აპელანტის მოსაზრებით, სადავო შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლი მას სრულ უფლებას ანიჭებდა ხელშეკრულების შეცვლილ გარემოებებთან მისადაგება მოეთხოვა. ამგვარ გარემოებად ნ. ჯ-შვილი ბინების ფასის აშკარა ზრდაზე მიუთითებდა. საქმის განმხილველმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ ბინის ფასი ხელშეკრულების საფუძველს არ წარმოადგენდა, მაშინ როცა ფასზე შეთანხმების გარეშე ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დაიდებოდა. ბუნებრივია, ფასების უბრალო ზრდა გამყიდველს სახელშეკრულებო ვალდებულებათა შესრულებისაგან არ ათავისუფლებდა, მაგრამ ფასის 4-ჯერ გაზრდა ზემოაღნიშნული ნორმით გათვალისწინებულ შეცვლილ გარემოებად უნდა მიჩნეულიყო. ასევე სრულიად ლოგიკურია, რომ ფასების ზრდის გათვალისწინების პირობებში (რასაც მის შემთხვევაში ჰქონდა ადგილი), მოსარჩელე ნასყიდობის ხელშეკრულებას აღარ დადებდა ან დადებდა ნასყიდობის იმ ფასად, რაც შესაბამისობაში იქნებოდა თანხის გადახდის დროს არსებულ საბაზრო ღირებულებასთან. ეს კი მას ოჯახის წევრებთან ერთად უბინაოდ დარჩენას ააცილებდა.

აპელანტი არ დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში იმაზე მითითებას, რომ მოსარჩელეს საქართველოში ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში არსებული ფასების ზრდის ტენდენციიდან გამომდინარე, შეეძლო გაეთვალისწინებინა წელიწადნახევრის განმავლობაში ფასების მნიშვნელოვანი ზრდის შესახებ. აპელანტის მტკიცებით, სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლში საუბარია არა იმაზე, შეეძლო თუ არა მხარეს გარემოებების ცვლილებათა გათვალისწინება, არამედ იმაზე, რეალურად ითვალისწინებდა თუ არა იგი ამ ცვლილებებს. ამასთან, 2003 წლის ნოემბრამდე ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში თბილისში ბინების ფასი შედარებით სტაბილური იყო. შესაბამისად, ამ უმნიშვნელო ცვლილებების გამო ნ. ჯ-შვილს არ შეეძლო იმის გათვალისწინება, რომ წელიწადნახევრის განმავლობაში ბინის საბაზრო ღირებულება 4-ჯერ გაიზრდებოდა.

აპელანტი მცდარად მიიჩნევდა სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს გ. ჯ-ის მიმართ ნასყიდობის ფასთან დაკავშირებით რაიმე პრეტენზია არ გამოუთქვამს. 2004 წლის შემოდგომიდან მოყოლებული (როცა შესამჩნევი გახდა ბინაზე ფასების ზრდა) მოსარჩელე რამდენჯერმე ესაუბრა გ. ჯ-ს შექმნილ პრობლემასთან დაკავშირებით, თუმცა წერილობით მიმართვა საჭიროდ არ ჩათვალა ახლობლური ურთიერთობის გამო.

რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლი შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების მისადაგების მოთხოვნასთან მიმართებაში რაიმე კონკრეტულ ვადაზე არ მიუთითებდა, აპელანტმა მიიჩნია, რომ აღნიშნული მოთხოვნის უფლება მხარეს ხელშეკრულების შესრულებამდე ნებისმიერ დროს გააჩნდა (ს.ფ. 184-188).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2007 წლის 19 ნოემბრის საოქმო განჩინებით გ. ჯ-თად ერთად მოცემულ საქმეში თანამოპასუხეებად ჩაებნენ ჯ. წ-ური და მათი არასრულწლოვანი შვილები: გ. და ნ. ჯ-იერები (ს.ფ. 256-261).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 31 მარტის განჩინებით ნ. ჯ-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოტივაციას იმის შესახებ, რომ მოცემულ შემთხვევაში ბინებზე ფასების ზრდა არ უნდა ჩათვლილიყო შეცვლილ გარემოებებთან ნასყიდობის ხელშეკრულების მისადაგების საფუძვლად. საქმეში არსებული მასალების თანახმად ბინებზე არსებული ფასების ზრდა გავლენას ვერ იქონიებდა მხარეთა შორის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებზე, რამდენადაც მითითებულ გარემოებებს არ გამოუწვევია ხელშეკრულების ეკონომიკური საფუძვლის მკვეთრად და კარდინალურად შეცვლა და სერიოზულად არ დაურღვევია მხარეთა ურთიერთვალდებულებათა ბალანსი.

ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების დადების შემდეგ ხელშეკრულების დადების საფუძვლის _ მისი ფასის აშკარად შეცვლის შემთხვევაშიც, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების შეცვლილ გარემოებებთან მისადაგების თაობაზე აპელანტის განცხადება არ ემყარებოდა კეთილსინდისიერების პრინციპს, ვინაიდან განცხადება მხარის მიერ გაკეთებული იყო ვალდებული პირის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებამდე 5 დღით ადრე, მაშინ როცა შეცვლილი გარემოებები არსებობდა აღნიშნულ დრომდე რამდენიმე ხნით ადრე, რაც დასტურდებოდა აპელანტის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით, კერძოდ, ინდივიდუალური აუდიტორის “ი. მ-ძის” მიერ 2007 წლის 1 ნოემბერს გაცემული აუდიტორული დასკვნით ირკვეოდა, რომ ბინებზე ფასების ზრდა დაიწყო 2003 წლის დეკემბრიდან და იზრდებოდა ყოველთვიურად.

რამდენადაც სააპელაციო სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული შეცვლილი გარემოებები არ მიიჩნია წარმოდგენილი ხელშეკრულებისადმი მისადაგებულად, შესაბამისად, ასევე მიიჩნია, რომ სარჩელის დანარჩენ ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნების დაკმაყოფილების საფუძველი ასევე არ არსებობდა. იმავდროულად, 2005 წლის 18 მაისიდან მოწინააღმდეგე მხარისთვის ზიანის სახით 150 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ მოთხოვნასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს, რასაც აპელანტის შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია (ს.ფ. 306-313).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ჯ-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოპასუხესთან 2003 წლის 18 ნოემბერს დადებული განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმება, მოპასუხისა და მისი ოჯახის წევრების გამოსახლება თბილისში, ......... IV კვარტლის მე-13 კორპუსში მდებარე ¹15 ბინიდან, საჯარო რეესტრში აღნიშნული ბინის მის სახელზე აღრიცხვა და გ. ჯ-ისათვის 2005 წლის 18 მაისიდან სადავო ბინის გამოთავისუფლებამდე ყოველთვიურად 150 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება, შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლი, ასევე არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 434-ე მუხლი ვალდებულების დეპონირებით შეწყვეტის შესახებ. სააპელაციო სასამართლო, ერთი მხრივ, მიუთითებს, რომ 2004-2005 წლებში თბილისში უძრავ ქონებაზე საბაზრო ღირებულება გაიზარდა მკვეთრად, თუმცა იმავდროულად აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების დადებიდან თითქმის წელიწადნახევრის შემდეგ მოსარჩელის მიერ წამოყენებული პრეტენზია არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს შეცვლილი გარემოებების წარმოშობიდან დასაშვებ პერიოდში განხორციელებულ მოთხოვნად. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლის პირველ ნაწილს, რომლის თანახმად, თუ ის გარემოებები, რომლებიც ხელშეკრულების დადების საფუძველი გახდა ხელშეკრულების დადების შემდეგ აშკარად შეიცვალა და მხარეები არ დადებდნენ ამ ხელშეკრულებას ან დადებდნენ სხვა შინაარსით, ეს ცვლილებები რომ გაეთვალისწინებინათ, მაშინ შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი. აქედან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ არასწორია სასამართლოს მსჯელობა, თუ რატომ არ განაცხადა ნ. ჯ-შვილმა 2003 წლის ნოემბრიდან 2005 წლის 13 მაისამდე გ. ჯ-ის მიმართ ნასყიდობის ფასზე პრეტენზია, მაშინ როდესაც, როგორც უკვე აღინიშნა, სააპელაციო სასამართლო ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ 2005 წელს ქ. თბილისში უძრავ ქონებაზე საბაზრო ფასი იყო გაზრდილი.

გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებულია, თითქოსდა ნ. ჯ-შვილმა უარი თქვა გ. ჯ-ისგან მიეღო ვალდებულების შესრულება და ამის მტკიცებულებად მოჰყავს ის ფაქტი, რომ გ. ჯ-მა ბანკში გახსნა ვალუტის ანგარიში, რომელშიც ჩარიცხა 10000 აშშ დოლარი. სამოქალაქო კოდექსის 434-ე მუხლი აწესრიგებს იმ შემთხვევას, როდესაც კრედიტორი აყოვნებს შესრულების მიღებას. ამ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ კრედიტორი აყოვნებს შესრულების მიღებას, მოვალე უფლებამოსილია ფული შეიტანოს ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე, რასაც კონკრეტულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. გასაჩივრებულ განჩინებაში აღნიშნულია, რომ ნოტარიუსმა შ-შვილმა გ. ჯ-ს უარი უთხრა თანხის დეპონირებაზე, მაგრამ ეს გარემოება არ შეიძლება ჩაითვალოს საპატიოდ, რადგან “სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ” დებულების 69-72-ე მუხლების თანახმად მას შეეძლო დეპონირება მოეხდინა კრედიტორის ადგილმდებარეობის მიხედვით არსებულ ნოტარიუსებთან და ასეთი არაერთია არსებულ ტერიტორიაზე. აქედან გამომდინარე, გ. ჯ-ის მიერ საბანკო ანგარიშზე თანხის შეტანა ვერ ჩაითვლება ვალდებულების შეწყვეტის კანონით დადგენილ საფუძვლად, ასევე, ვალდებულების შესრულებისათვის კეთილსინდისიერების ფარგლებში შესრულებულ მოქმედებად.

კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ მათი სასარჩელო მოთხოვნები 2006 წლის 21 მარტის სარჩელით დაზუსტდა და ჩამოყალიბდა შემდეგი სახით: 1. ხელშეკრულებიდან გასვლა; 2. სანოტარო აქტის გაუქმება; 3. ზიანის ანაზღაურება; 4. მოპასუხეთა გამოსახლება სადავო ბინიდან. სააპელაციო სასამართლოში განმარტებულ იქნა, რომ მათი მოთხოვნა არ ნიშნავს ხელშეკრულების გაუქმებას, რაც განიხილა სააპელაციო სასამართლომ. ასევე გაურკვეველია, თუ რა კრიტერიუმებით დაადგინეს და რომელი მუხლი გამოიყენეს პირველი და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებმა იმ მსჯელობის გასატარებლად, რომ ვადაგასულად ჩათვალეს შეცვლილი გარემოებებისადმი მისადაგების თაობაზე აპელანტის გაფრთხილება გადახდის ვადის დასრულებამდე 5 დღით ადრე, როცა კანონი არ აწესებს ასეთ შეზღუდვებს, მით უმეტეს, რომ გადახდის ვადის განმავლობაში ადგილი ჰქონდა ფასის უწყვეტ ზრდას (ს.ფ. 320-328).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2008 წლის 25 ივნისის განჩინებით ნ. ჯ-შვილის (წარმომადგენელი ლ. ლ-ია) საკასაციო საჩივარი ზიანის ანაზღაურების სახით ყოველთვიურად 150 აშშ დოლარის ოდენობით ბინის ქირის დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში კასატორის განცხადების საფუძველზე განუხილველად იქნა დატოვებული (ს.ფ. 342-344).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

2003 წლის 18 ნოემბერს ნ. ჯანიაშვილმა მოპასუხე გ. ჯანდიერთან დადო ბინის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, გ. ჯ-ს ნ. ჯ-შვილისათვის ნასყიდობის ფასი _ 9150 აშშ დოლარი უნდა გადაეხადა 18 თვის განმავლობაში ანუ 2005 წლის 18 მაისამდე;

2005 წლის 13 მაისს მოსარჩელემ წერილობით მიმართა გ. ჯ-ს და მოითხოვა ბინის გაზრდილი საფასურის გადახდა იმის გათვალისწინებით, რაც ბინის ღირებულებამ განიცადა ხელშეკრულების დადების შემდეგ, რაზედაც მან უარი მიიღო;

წელიწადნახევრის განმავლობაში ბინის საბაზრო ღირებულება დაახლოებით 4-ჯერ გაიზარდა.

მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის სადავო არ არის ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები. სადავოა, რამდენად არსებობს მოცემულ შემთხვევაში შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების მისადაგების საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოცემულ შემთხვევაში ბინებზე ფასების ზრდა არ წარმოადგენს იმ შეცვლილ გარემოებას, რაც სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლის თანახმად მხარეს უფლებას აძლევს, მოითხოვოს შეცვლილ გარემოებისადმი ხელშეკრულების მისადაგება. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ასეთ გარემოებათა შეცვლას შეიძლება ადგილი ჰქონდეს სრულიად გამონაკლის შემთხვევებში, რისი გონივრული გათვალისწინებაც მხარეთა მიერ სრულიად შეუძლებელია, რაც ისეთი მოულოდნელი და განსაკუთრებულია, რომ მისი მხედველობაში მიუღებლობა წინააღმდეგობაში მოვიდოდა კეთილსინდისიერების პრინციპთან. საქართველოში ბინების ფასების ზრდის ტენდენციის პირობებში კასატორს სრული შესაძლებლობა ჰქონდა, ევარაუდა მომავალი წელიწადნახევრის მანძილზე ბინის ფასის კვლავ ზრდის მოსალოდნელობის შესახებ და ამის გათვალისწინებით განესაზღვრა ბინის საფასურის გადახდის გრაფიკი.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მსჯელობას, რომ მისი სარჩელის მოთხოვნას წრმოადგენდა ხელშეკრულებიდან გასვლა და არა ხელშეკრულების გაუქმება, რაც განიხილა სააპელაციო სასამართლომ. პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი 2006 წლის 21 მარტის დაზუსტებული სარჩელით, რაზეც კასატორი მიუთითებს, მას მოთხოვნა ხელშეკრულების ნაწილში საბოლოო სახით ჩამოყალიბებული აქვს იმგვარად, რომ ითხოვს ხელშეკრულების გაუქმებას. სწორედ მისი ეს მოთხოვნა განიხილა პირველი ინსტანციის სასამართლომ. სააპელაციო საჩივარშიც კასატორის მოთხოვნას წარმოადგენდა ხელშეკრულების გაუქმება და არა ხელშეკრულებიდან გასვლა. სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი ამ მუხლის საფუძველზე მხარემ შეიძლება მოითხოვოს შეცვლილ გარემოებებისადმი ხელშეკრულების მისადაგება ან ხელშეკრულებაზე უარის თქმა, რაც მოცემულ შემთხვევაში კასატორს არ მოუთხოვია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოტანილია საქმის გარემოებათა სწორი სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე და იგი უცვლელად უნდა დარჩეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ნ. ჯ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 31 მარტის განჩინება;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.