¹ას-477-864-06 30 აპრილი, 2007 წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

ნუნუ კვანტალიანი (მომხსენებელი), მარიამ ცისკაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ რ. თ-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ა. ძ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 26 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი – ნივთის მესაკუთრედ ცნობა, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ა. ძ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ. თ-ის მიმართ ნივთის მესაკუთრედ ცნობის, მოპასუხისათვის ავტომანქანის საბუთების გადაცემის ვალდებულებისა და ზიანის ანაზღაურების დაკისრების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 2003 წლის აგვისტოში მხარეები გაემგზავრნენ გერმანიაში. მოსარჩელეს ავტომანქანის შესაძენი ფული თან ჰქონდა, მოპასუხეს კი საჭირო თანხა გერმანიაში უნდა მიეღო. რ.თ-მ აღნიშნული თანხა ვერ მიიღო, რის გამოც ა.ძ-მ შესთავაზა საქართველოში თავისი მეგობრებისაგან თანხის გადმორიცხვის შედეგად მეორე მანქანის შეძენა. მოსარჩელემ იკისრა მოგზაურობის ხარჯების ანაზღაურება. მხარეებმა შეიძინეს ორი “BMჭ-ს” მარკის ავტომანქანა, რომელთაგან ერთი გაფორმდა მოსარჩელის, ხოლო მეორე მოპასუხის სახელზე, რადგან ორივე მანქანის ა. ძ-ის სახელზე გაფორმებას შესაძლოა გართულებები მოჰყოლოდა. საქართველოში ჩამოსვლის შემდეგ მოპასუხეს თავის სახელზე აღრიცხული ავტომანქანის საბუთები არ დაუბრუნებია, რის გამოც მოსარჩელემ ავტომანქანის განბაჟება ვერ შეძლო. საგადასახადო კანონმდებლობით კი ავტომანქანის განუბაჟებლობისათვის დადგენილია ჯარიმა 500 ლარის ოდენობით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ა.ძ-მ მოითხოვა სადავო ავტომანქანის მესაკუთრედ ცნობა, განუბაჟებლობისათვის დადგენილი ჯარიმის _ 500 ლარისა და ადვოკატის მიერ გაწეული მომსახურებისათვის სადავო საგნის ღირებულების _ 2300 აშშ დოლარის 4%-ის მოპასუხისათვის დაკისრება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: მხარეები გერმანიაში გაემგზავრნენ საერთო საქმიანობისათვის, ავტომანქანების ჩამოყვანის, რეალიზაციისა და მოგების განაწილების მიზნით. სადავო ავტომანქანა რ.თ-მ შეიძინა საკუთარი სახსრებით, ხოლო ტრანსპორტირების ხარჯები მოსარჩელემ დაფარა.

ქედის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 2 ივნისის გადაწყვეტილებით ა.ძ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ა. ძ-ე ცნობილ იქნა თეთრი “BMჭ-ს” მარკის (საიდენტიფიკაციო ¹...) ავტომანქანის მესაკუთრედ და მოპასუხეს დაევალა აღნიშნული ავტომანქანის საბუთების მოსარჩელისათვის გადაცემა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება რ. თ-მ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული განჩინება გაუქმდა და ა. ძ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ა. ძ-მ გაასაჩივრა საკასაციო წესით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2005 წლის 16 ივნისის განჩინებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2006 წლის 26 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2003 წლის აგვისტოში ა. ძ-ე და რ. თ-ე იმყოფებოდნენ გერმანიაში, სადაც შეიძინეს ორი ავტომანქანა, მათ შორის, სადავო “BMჭ” ¹... . პალატამ ასევე დაადგინა, რომ 2003 წლის 3 აგვისტოს ფიზიკური პირის სახელმწიფო დეკლარაციის თანახმად, გერმანიის საზღვრის გადალახვისას ა.ძ-ს ჰქონდა 3800 ევრო. სასამართლოს მითითებით, მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა ის გარემოება, რომ გერმანიაში ყოფნისას ა.ძ-მ დამატებით მიიღო 1800 აშშ დოლარი. საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევის შედეგად შინაგანი რწმენის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო ავტომანქანები სწორედ ზემოხსენებული თანხით იქნა შეძენილი. სასამართლომ არ გაიზიარა რ.თ-ის მითითება, რომ მოპასუხემ სადავო ავტომანქანა სს “ .. ..” 2003 წლის 8 იანვარს დადებული გირავნობის ხელშეკრულებით მიღებული კრედიტით _ 6500 აშშ დოლარით იყიდა, ვინაიდან გერმანიაში მხარეები იყვნენ 2003 წლის აგვისტოში, ამასთან, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ გერმანიის საზღვრის გადაკვეთისას ა.ძ-ს თანხა არ ჰქონდა. პალატის განმარტებით, საქმეში წარმოდგენილი არ არის მოპასუხის პოზიციის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, კერძოდ, 2003 წლის 18 აგვისტოს ტექნიკური პასპორტი და არც სხვა დოკუმენტები, ხოლო სააპელაციო სასამართლოში რ.თ-ის მიერ საქმეზე დასართავად წარდგენილი ორი დოკუმენტი პალატამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე და მე-9 მუხლების შესაბამისად, არ მიიღო და მიიჩნია, რომ მტკიცებულებები წარდგენილ იქნა დაგვიანებით, უცხო ენაზე, ქართული თარგმანის გარეშე. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 158-ე მუხლით და დაადგინა, რომ სადავო ავტომანქანა, საქართველოში ჩამოყვანის შემდეგ, ა.ძ-ის მფლობელობაშია, რაც 2006 წლის 26 ივნისის სასამართლო სხდომამდე არც მოწინააღმდეგე მხარეს სადავოდ არ გაუხდია. პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება, რომ ავტომანქანას ვინმე ს-ე ფლობს, ამდენად, სასამართლოს მოსაზრებით, ა.ძ-ის მიერ მოძრავი ნივთის ფლობა მისი მესაკუთრედ მიჩნევის პრეზუმფციას განამტკიცებს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება რ. თ-მ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ სადავო ავტომანქანის შეძენის მომენტისათვის რ.თ-ს სწორედ დასახელებული მიზნით 6500 აშშ დოლარის ოდენობით კრედიტი ჰქონდა აღებული. სადავო ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით, 2003 წლის 18 აგვისტოს გაცემული ავტომანქანის ტექნიკური პასპორტითა და ნივთის ტექნიკური მდგომარეობის შესახებ მეორე დოკუმენტით დასტურდება, რომ სადავო ავტომანქანის მესაკუთრე და მფლობელია რ. თ-ე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ უკანონოდ არ გაითვალისწინა საქმის მასალებით დადგენილი გარემოება, რომ სადავო ავტომანქანა გერმანიაში შეიძინა და საქართველოში ჩამოიყვანა რ.თ-მ, რაც დასტურდება გერმანიაში გაფორმებული ზემოხსენებული დოკუმენტებითა და ვალეს საბაჟოს გავლის დამადასტურებელი საბუთით. პალატამ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 158-ე მუხლი და ა.ძ-ე სადავო ნივთის მფლობელად არასწორად ჩათვალა, ვინაიდან ავტომანქანაზე რ.თ-ის მფლობელობის შეწყვეტა საქმეში არსებული რაიმე მტკიცებულებით არ დადასტურებულა, ამასთან, სადავო ნივთს ფაქტობრივად ფლობს მესამე პირი სალაძე. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო კოდექსის 159-ე და 160-ე მუხლების საფუძველზე ნივთი რეალური მესაკუთრე რ.თ-სათვის უნდა დაებრუნებინა. სააპელაციო პალატამ საქმე განიხილა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის, 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის “ე” ქვეპუნქტის დარღვევით, რამაც არსებითად იმოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. მოცემულ შემთხვევაში არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი, რადგან რ.თ-ს 2006 წლის 13 ივნისის სასამართლო უწყება არ ჩაბარებია. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა აპელანტის შუამდგომლობა საქმის განხილვის გადადების შესახებ და რ.თ-ის ახლად აყვანილ ადვოკატს შესაძლებლობა არ მიეცა საქმის განხილვამდე გასცნობოდა მის მასალებს და სათანადოდ დაეცვა მარწმუნებლის ინტერესები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ რ.თ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო და მხარეს სადავოდ არ გაუხდია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოება:

2003 წლის აგვისტოში ა. ძ-ე და რ. თ-ე იმყოფებოდნენ გერმანიაში, სადაც შეიძინეს ორი ავტომანქანა, მათ შორის, სადავო “BMჭ” ¹..., რომელსაც საქართველოში ჩამოყვანის შემდეგ ა.ძ-ე ფლობდა და კასატორის მფლობელობაში აღარ არის.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დადგენილ გარემოებებს, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 158-ე მუხლით ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი არის მისი მესაკუთრე. მოცემულ შემთხვევაში არ დგინდება და კასატორი ვერ ასაბუთებს ამავე მუხლის მეორე ნაწილით გათვალისწინებულ საკუთრების პრეზუმფციის საწინააღმდეგო გარემოების _ ნივთის დაკარგვის, მოპარვის ან სხვა არაკანონიერი გზით ძველი მფლობელის ნივთზე მფლობელობის უფლების დაკარგვას.

ამასთან, გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ ა. ძ-მ სარჩელი აღძრა რა სასამართლოში რ. თ-ის მიმართ ნივთის მესაკუთრედ ცნობის, მოპასუხისათვის ავტომანქანის საბუთების გადაცემის ვალდებულებისა და ზიანის ანაზღაურების დაკისრების თაობაზე, კასატორ თ-ს არც შეგებებული და არც დამოუკიდებელი სარჩელით სადავო ავტომანქანის დაბრუნება არ მოუთხოვია.

დაუსაბუთებელია კასატორ რ.თ-ის მოსაზრება, რომ განსახილველ შემთხვევაში არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი. მითითებული ნორმის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ სასამართლომ საქმე განიხილა ერთ-ერთი მხარის დაუსწრებლად, რომელსაც არ მიუღია შეტყობინება კანონით დადგენილი წესით ან მისი კანონიერი წარმომადგენლის გარეშე, თუ ასეთი წარმომადგენლობა კანონით იყო გათვალისწინებული. რ.თ-ე, შპს “ .. ..” ¹125 ცნობის საფუძველზე, უთითებს, რომ მას სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის შესახებ უწყება კანონის მოთხოვნათა დაცვით არ ჩაბარებია, რის გამოც პროცესში მონაწილეობის შესაძლებლობა არ მიეცა. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სასამართლო სხდომის შესახებ უწყება რ.თ-ს ორჯერ გაეგზავნა. თავდაპირველად იგი ფოსტის მეშვეობით დაუბრუნდა სასამართლოს იმ მოტივით, რომ ადრესატი იმყოფებოდა გერმანიაში, ხოლო შემდგომ საფოსტო განყოფილების შეტყობინების თანახმად, აპელანტს სასამართლო უწყება ჩაბარდა. ამდენად, სასამართლოსათვის საქმის განხილვისას ცნობილი იყო უწყების სათანადო წესით ჩაბარების შესახებ, რაც გამორიცხავდა საქმის განხილვის გადადების საჭიროებას.

ასევე უსაფუძვლოა კასატორის მოსაზრება, რომ სააპელაციო სასამართლომ არაკანონიერად არ დააკმაყოფილა აპელანტის შუამდგომლობა საქმის განხილვის გადადების შესახებ და რ.თ-ის ახლად აყვანილ ადვოკატს შესაძლებლობა არ მიეცა საქმის განხილვამდე გაცნობოდა საქმის მასალებს და სათანადოდ დაეცვა მარწმუნებლის ინტერესები. სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 26 ივნისის სხდომის ოქმით დასტურდება, რომ რ.თ-ის სააპელაციო საჩივარის განხილვაში მონაწილეობდა მისი წარმომადგენელი მ.ჩ-ი, რომელმაც თავდაპირველად იშუამდგომლა სასამართლოს წინაშე საქმის განხილვის გადადების თაობაზე, რადგან საქმის მასალებს სათანადოდ არ იცნობდა, თუმცა შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შემდეგ, საქმის არსებითად განხილვისას პროცესზე დაიცვა თავისი მარწმუნებლის ინტერესები, სასამართლოს მისცა სრულყოფილი ახსნა-განმარტება, პასუხი გასცა დასმულ კითხვებს და საქმეში არსებული მტკიცებულებების სათანადოდ ცოდნის მიზეზით უარი განაცხადა მათ სხდომაზე გამოქვეყნებაზე. გაზიარებული ვერ იქნება რ.თ-ის არგუმენტი, რომ კასატორის წარმომადგენელ მ.ჩ-ს საქმის გაცნობისათვის დრო არ მიეცა, რადგან რ.თ-მ მას რწმუნებულება გაუფორმა 2006 წლის 23 ივნისს, ხოლო სასამართლო სხდომა ჩატარდა ამავე წლის 26 ივნისს, ორშაბათს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მხარეს წარმომადენლობითი უფლებამოსილების გაფორმებისას უნდა გაეთვალისწინებინა ის გონივრული ვადა, რომლის განმავლობაშიც რწმუნებული შეძლებდა საქმის მასალების სათანადოდ გაცნობას, წინააღმდეგ შემთხვევაში მხარის მოქმედება განხილულ უნდა იქნეს საქმის განხილვის გაჭიანურების მცდელობად.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ რ.თ-ის საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კი უნდა დარჩეს უცვლელი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

რ. თ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 26 ივნისის განჩინება დარჩეს უცვლელი.

სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.