¹ას-483-830-07 26 დეკემბერი, 2007 წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მარიამ ცისკაძე (მომხსენებელი), ნუნუ კვანტალიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ლ. გ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ სს “-- -- --” (მოპასუხე)

დავის საგანი _ სარჩოს დანიშვნა და თანხის დაკისრება

გასაჩივრებული სასამართლოს გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ლ. გ-მა 2006 წლის აგვისტოში სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე სს “-- -- --” დასავლეთ საქართველოს რეგიონალური ფილიალის მიმართ და მოითხოვა ფორმა ტ ¹1-ის გაუქმება, მის მეუღლესთან დაკავშირებული უბედური შემთხვევის დადგომაში მოპასუხის ბრალეულობის დადასტურება და მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ ერთდროულად 10 წლის ხელფასისა და ყოველთვიური სარჩოს სახით 129,96 ლარის დაკისრება. მოსარჩელემ თავისი მოთხოვნა იმით დაასაბუთა, რომ მისი მეუღლე თ. კ-ი 2006 წლის 30 მარტიდან მუშაობდა სს “-- -- --” დასავლეთ საქართველოს რეგიონული ფილიალის ოზურგეთის მომსახურების ცენტრის გამრიცხველიანების სამუშაოთა ბრიგადის ბრიგადირად. იგი 2006 წლის 12 აპრილს დაახლოებით 15³⁰ საათზე მაღლივი სამუშაოების წარმოებისას კიბიდან 6 მეტრი სიმაღლიდან ჩამოვარდა, მიიღო მძიმე დაზიანებები და ოზურგეთის სასწრაფო დახმარების სამსახურის მიერ გადაყვანილი იქნა ოზურგეთის რაიონულ საავადმყოფოში. მომსახურების ცენტრის ხელმძღვანელმა მუშაკებმა და ექიმებმა ხელი მოაწერინეს რაღაც დოკუმენტებზე და მისი მეუღლე გადაიყვანეს სახლში. მოგვიანებით მოსარჩელემ შეიტყო, რომ მან ხელი მოაწერა დოკუმენტზე სტაციონალურ მკურნალობაზე უარის თქმის შესახებ. 2006 წლის 17 აპრილს, ტრავმების მიღების დღიდან 5 დღის შემდეგ, ტრავმებისა და დაზიანებებისაგან გარდაიცვალა მისი მეუღლე. მოსარჩელის მითითებით, მისი მეუღლის მიერ მიღებული საწარმოო ტრავმა და ტრავმის შედეგად გარდაცვალების ფაქტი გამოკვლეულია არაობიექტურად, “წარმოებაში მომხდარი უბედური შემთხვევების გამოკვლევისა და აღრიცხვის დებულების” დარღვევითა და ფაქტების გაყალბებით. როგორც სს “-- -- --” დასავლეთ საქართველოს რეგიონული ფილიალის ხელმძღვანელობის, ასევე ქვემდგომი სტრუქტურული ერთეულის _ ოზურგეთის მომსახურების ცენტრის პასუხისმგებელი თანამდებობის პირების მიერ დაფარული იქნა საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის, შრომის დაცვის წესებისა და მოქმედი სტანდარტებისა და სხვა ნორმატივების მოთხოვნების შეუსრულებლობისა და უგულვებელყოფის ფაქტები. მოპასუხე ორგანიზაციის მიერ არ იყო დაცული უსაფრთხოების მთელი რიგი წესები. ფილიალის ხელმძღვანელობის მიერ შედგენილი გამოკვლევის აქტში მითითებულია, რომ უბედური შემთხვევა გამოწვეული იყო თ.კ-ს გაუფრთხილებელი ქმედებით, რაც მოსარჩელის მითითებით არ შეესაბამება სინამდვილეს.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ლ. გ-ს სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხე სს “-- -- --” ლ. გ-ს სასარგებლოდ დაეკისრა ერთდროულად 31190,40 ლარის გადახდა, ასევე უბედური შემთხვევის დღიდან ყოველთვიურად სარჩოს 129,96 ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს “--- -- --” გენერალური დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით სს “-- -- --” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება; ლ. გ-ს (კ-ს) სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლომ უბედური შემთხვევის დროისათვის მოქმედი საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” პირველ თავზე მითითებით ჩათვალა, რომ ორგანიზაციას მხოლოდ მაშინ ეკისრება მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების გამო ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, თუკი ზიანი ან უბედური შემთხვევა გამოწვეულია თავად მისი ბრალით და არა მუშაკის ქმედებით და დაუდევრობით. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სს “-- -- --” მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაეკისროს მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი თანხის ანაზღაურება, თუკი სახეზე იქნება ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები. სააპელაციო პალატამ დადგენილად ჩათვალა, რომ ზიანს ნამდვილად ჰქონდა ადგილი, თუმცა იგი არ იყო გამოწვეული სს “-- -- --” ბრალეულობით. თ. კ-ს ჩატარებული ჰქონდა უსაფრთხოების ტექნიკის ინსტრუქტაჟი და იგი მისსავე განმარტებაში მიუთითებს, რომ უბედური შემთხვევა გამოწვეული იყო მისი დაუდევრობით, ამავდროულად არაა დადასტურებული ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირი; აღნიშნულის დასადასტურებლად ლ. გ-ს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად არანაირი მტკიცებულება არ წარმოუდგენია სასამართლოსათვის. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში მოიპოვება უბედური შემთხვევის სპეციალური გამოკვლევის აქტი, რომლითაც დადგენილია, რომ თ. კ-ი მოქმედებდა გაუფრთხილებლად, დამცავი ქამრის გამოყენების გარეშე, ოჯახის წევრების წინააღმდეგობის გამო გარდაცვლილს არ ჩატარებია სამედიცინო ექსპერტიზა გარდაცვალების მიზეზის დასადგენად. მითითებული აქტის საფუძველზე კომისიამ გადაწყვიტა, რომ 2006 წლის 12 აპრილს სს “-- -- --” დასავლეთ საქართველოს რეგიონალური ფილიალის ოზურგეთის მომსახურების ცენტრში მომხდარი უბედური შემთხვევა მიეკუთვნება წარმოებაში მომხდარი უბედური შემთხვევის კატეგორიას საწარმოო ტრავმით და არა სასიკვდილო შედეგით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ ჩათვალა მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისათვის 10 წლის ხელფასის შესაბამისი თანხის დაკისრების შესახებ, ვინაიდან მითითებული თანხის დაკისრება ორგანიზაციისათვის საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების 39-ე მუხლის მიხედვით შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკი დაიღუპება. მოცემულ შემთხვევაში კი დაუდგენელია თ. კ-ი 2006 წლის 12 აპრილს მომხდარი უბედური შემთხვევის შედეგად მიყენებული დაზიანებების გამო გარდაიცვალა თუ სხვა მიზეზით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ლ. გ-მა, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ უბედური შემთხვევა გამოწვეული იყო თ.კ-ს გაუფრთხილებლობით. უბედური შემთხვევის კომისიის 2006 წლის 14 აპრილის აქტში მითითებულ გარემოებას თ.კ-ს გაუფრთხილებლობის შესახებ ვერ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლო და მიუთითა, რომ ვინაიდან 2006 წლის 17 აპრილიდან 5 მაისამდე ჩატარებული უბედური შემთხვევის სპეციალური გამოკვლევის აქტით დადგენილია, რომ კ-ი სამუშაოს 6 მეტრ სიმაღლეზე ასრულებდა ხის კიბით, რომელსაც არ გააჩნდა მოწყობილობა, რომელიც გამორიცხავდა შექანებისა და გადაბრუნების შესაძლებლობას, ასევე არ ჰქონდა ასფალტის ან ბეტონის საფარზე მოცურების საწინააღმდეგო რეზინის საქუსლე ბუკინი, ასევე სპეციალური მომჭიმი ჭანჭიკი და სიგრძე აღემატებოდა დასაშვებ 5 მეტრს. კასატორის მითითებით, მითითებულ აქტში დაფიქსირებულ დარღვევებში არ იკვეთება გარდაცვლილის ბრალეულობა, პირიქით მუშაკი უსაფრთხო პირობებით უზრუნველყოფილი უნდა ყოფილიყო საწარმოს მხრიდან. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მიერ ამ მტკიცებულებით დადასტურებული იქნა ზიანის მიმყენებლის ბრალი, ზიანის მიყენება მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, ქმედებასა და შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირი. სააპელაციო სასამართლომ მოახდინა ფაქტობრივი გარემოებების არასამართლებრივი შეფასება და გამოიტანა არასწორი გადაწყვეტილება. ასევე მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია უბედური შემთხვევის მოხდენისა და მასში ენერგოკომპანიის ბრალეულობის საკითხი და აღნიშნული მტკიცებულების საწინააღმდეგოდ არ წარუდგენია რაიმე დოკუმენტი. კასატორმა მიუთითა, რომ აწგარდაცვლილი თ.კ-ს მიერ უსაფრთხოების წესების დარღვევაზე საუბრისას სააპელაციო სასამართლომ ასეთი დოკუმენტი ვერ მიუთითა, რადგანაც აღნიშნულის დამადასტურებელი დოკუმენტი არ არსებობს. კასატორის მითითებით, მისი მეუღლის საწარმოშო მომხდარი უბედური შემთხვევის გამო მიღებული დაზიანებების შედეგად დაღუპვის ფაქტი აღიარებულია მოპასუხე ორგანიზაციის მიერ. მიღებული ტრავმის გამოკვლევის შესახებ 2006 წლის 14 აპრილს არსებობდა გამოკვლევის აქტი, რაც ნიშნავდა, რომ მისი მეუღლის გარდაცვალება ენერგოკომპანიის მიერ აღიარებული იქნა სამუშაოზე მიღებული ტრავმებთან დაკავშირებულად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ ლ. გ-ს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს; მოცემულ საქმეზე უნდა გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

დადგენილია, რომ 2006 წლის 12 აპრილს სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას თ. კ-ი გადმოვარდა ექვსი მეტრის სიმაღლიდან, იგი გარდაიცვალა 2006 წლის 17 აპრილს. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ უბედური შემთხვევის შედეგად ზიანს ნამდვილად ჰქონდა ადგილი. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ თ.კარპოვისათვის მიყენებული ზიანი არ იყო გამოწვეული მოპასუხე ორგანიზაციის ბრალეულობით; რადგან სააპელაციო სასამართლო იმავდროულად დადგენილად მიიჩნევს, რომ მოპასუხე ორგანიზაციაში მომხდარი უბედური შემთხვევა მიეკუთვნება წარმოებაში მომხდარ უბედური შემთხვევის კატეგორიას საწარმოო ტრავმით და არა სასიკვდილო შედეგით. სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ შეაფასა ს.ფ. 14-17-ზე წარმოდგენილი 2006 წლის 17 აპრილიდან 5 მაისამდე ჩატარებული უბედური შემთხევის სპეციალური გამოკვლევის აქტში მითითება იმის შესახებ, რომ თ.კ-ი სამუშაოს 6 მეტრის სიმაღლეზე ასრულებდა ხის კიბით, რომელსაც არ გააჩნდა მოწყობილობა, რომელიც მუშაობისას გამორიცხავდა შექანებასა და გადაბრუნების შესაძლებლობას. ასევე არ ჰქონდა ასფალტის ან ბეტონის საფარზე მოცურების საწინააღმდეგო რეზინის საქუსლე ბუნიკი. სახსტანდარტების 12.2.012-75-ის მე-8 პუნქტით სამ მეტრზე გრძელ გადასატან ხის კიბეს საფეხურების ქვეშ უნდა ჰქონოდა არანაკლებ ორი მეტალის მომჭიმი ჭანჭიკი, რაც არ გააჩნდა და საერთო სიგრძე აღემატებოდა დასაშვებ 5 მეტრს. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გამოიკვლია იმავე აქტით დადგენილი გარემოება იმის შესახებ, რომ 2006 წლის 12 აპრილს სს „-- -- --“ დასავლეთ საქართველოს რეგიონალური ფილიალის ოზურგეთის მომსახურების ცენტრში მომხდარ უბედურ შემთხვევაზე ტრავმით, დაბალი საწარმოო და საშემსრულებლო დისციპლინისათვის პასუხისმგებლობა ეკისრება მომსახურების ცენტრის ხელმძღვანელობას. მოცემულ უბედურ შემთხევასთან დაკავშირებით დასავლეთ საქართველოს რეგიონალური ფილიალის ხელმძღვანელობას დაევალა პასუხისმგებელ პირთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის საკითხი განსაზღვრა შრომის კანონთა კოდექსის 135-ე მუხლის შესაბამისად.

უბედური შემთხვევის დროისათვის მოქმედი საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” მე-4 პუნქტის თანახმად დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში, თუ გარდაცვალების მიზეზი გახდა ორგანიზაციაში მიღებული ტრამვა, ზიანის მიმყენებელმა სარჩოს დაწესებით უნდა აუნაზღაუროს ზიანი იმ პირებს, რომელთა რჩენაც დაზარალებულს ევალებოდა. ეს ვალდებულება ძალაშია, ვიდრე დაზარალებული ვალდებული იქნებოდა ეხადა სარჩო. ამ ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ მუშაკის გარდაცვალების გამო დამქირავებლისათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებისათვის დადგენილი უნდა იქნეს მიზეზობრივი კავშირის არსებობა დაზარალებულის გარდაცვალებასა და ორგანიზაციაში მიღებულ ტრამვას შორის. საკასაციო პალატას დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო პალატის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება მოპასუხე ორგანიზაციასა და თ.კ-ს გარდაცვალებას შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა და ამის დასადასტურებლად ლ. გ-ს არანაირი მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ მიუთითა იმ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებზე (საწარმოში მომხდარი შემთხვევა, შემთხვევის შემდეგ პირის ავადმყოფობა და ხუთ დღეში გარდაცვალება), რაც სასამართლოს უქმნის რწმენას, რომ გარდაცვალების მიზეზი გახდა საწარმოო ტრამვა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა თვლის, თუ მოპასუხე ორგანიზაცია სადავოდ ხდის საწარმო ტრამვის შედეგად თ.კ-ს გარდაცვალების ფაქტს, მაშინ სათანადო მტკიცებულებებით უნდა ამტკიცოს საპირისპირო, ე.ი. ის გარემოება, რომ თ.კ-ს გარდაცვალების მიზეზი არ ყოფილა საწარმოო ტრამვა.

საწარმოში მომხდარ უბედურ შემთხვევასა და თ.კ-ს გარდაცვალებას შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენისას სასამართლომ არანაირი შეფასება არ მისცა იმ გარემოებას, რომ აღნიშნული შემთხვევა მოხდა 2006 წლის 12 აპრილს, თ.კ-ი კი გარდაიცვალა ამ შემთხვევიდან მეხუთე დღეს; სააპელაციო პალატამ ასევე არ გამოიკვლია ტრამვის შედეგად თ.კ-ს ჯანმრთელობის მდგომარეობის თაობაზე ს.ფ. 22-23-ზე წარმოდგენილი სამედიცინო ცნობები; მით უფრო, რომ ლ. გ-მა სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში მიუთითა, რომ თუ მოპასუხე ორგანიზაციას ეჭვი ეპარება თ.კ-ს გარდაცვალების მიზეზის დადგენაში, მას შეეძლო აღნიშნული დაედგინა სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის მეშვეობით, რომლის დანიშვნის შუამდგომლობაც მას არ მოუთხოვია.

ყოველივე ზემოაღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რის გამოც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე¹” პუნქტის თანახმად კანონის დარღვევით მიღებულად უნდა ჩაითვალოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ლ. გ-ს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.