საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

ას-530-763-08 6 ოქტომბერი, 2008 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნუნუ კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლალი ლაზარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ნ. დ-ლია

მოწინააღმდეგე მხარე _ მ. ა-იძე, მ. გ-შვილი, ლ. კ-ანი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 2 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი _ უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ა-იძემ, მ. გ-შვილმა და ლ. კ-ანმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ქ.თბილისის ტექინვენტარიზაციის სამსახურის მიმართ მოსარჩელეთა მფლობელობაში არსებული ფართის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: ქ.თბილისში, ...ის ქ.¹6-ში მდებარე სახლთმფლობელობა წარმოადგენს ორსართულიან საცხოვრებელ სახლს, რომელიც განთავსებულია 757 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე. აღნიშნული სახლთმფლობელობის 41/71 საკუთრების უფლებით ირიცხება ნ.დ-ს, 18/71 _ დ. ბ-ს, ხოლო 13/72 _ ი. უ-ის სახელზე. ამავე სახლთმფლობელობის ¹1-4 14,60 კვ.მ საცხოვრებელი ოთახი, მის წინ მდებარე 12,78 კვ.მ შემინული ¹3 აივანი, სულ 27,38 კვ.მ, მ. ა-იძის მფლობელობაშია. ¹1-2 8,25 კვ.მ და ¹11-3 8,32 კვ.მ საცხოვრებელი ოთახების, სულ _ 16 კვ.მ, წინ მდებარე შემინული აივნით 2.1 _ 11,44 კვ.მ, მთლიანად 27,81 კვ.მ-ს მფლობელია მ. გ-შვილი, ხოლო 15,54 კვ.მ ¹1-1 საცხოვრებელ ოთახს, ¹1.1 12,48 კვ.მ წინ მდებარე შემინული აივანს, სულ 28,02 კვ.მ-ს, ფლობს ლ. კ-ანი. აღნიშნულ ფართს მოსარჩელეები ფლობენ ორმოც წელზე მეტი ხნის განმავლობაში. ქ.თბილისის ტექინვენტარიზაციის სამსახურის ჩანაწერებით ირკვევა, რომ აღნიშნული ფართი არ შედის ნ.დ-ს, დ.ბელქანიძის, ი.უ-ისა და მ.ხ-ის კუთვნილ წილში, ხოლო ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ ვის წილში შედის აღნიშნული ფართი, ტექინვენტარიზაციის ბიუროს არ გააჩნია. ამდენად, აღნიშნულ ფართზე საკუთრების დამადასტურებელი საბუთი არ არსებობს.

ქ.თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 15 იანვრის განჩინებით მესამე პირებად საქმეში ჩაბმულ იქნენ დ.ბელქანიძე, ი.უ-ე და ნ.დ-, ამავე სასამართლოს 2003 წლის 18 აპრილის განჩინებით კი _ ზ. ხ-ი და ქ.თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის გამგეობა.

ქ.თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელეები ცნობილ იქნენ სადავო ფართის მესაკუთრეებად და დადგინდა მათ სარგებლობაში არსებული ფართის მოსარჩელეების სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხვა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ნ. დ-ლიამ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით. მ. ა-იძემ, მ. გ-შვილმა, ლ. კ-ანმა შეგებებული სააპელაციო საჩივრით მიმართეს სააპელაციო პალატას სანოტარო მოქმედებების გაუქმებისა და მათ საფუძველზე ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის მიერ შესრულებული ჩანაწერის გაუქმების თაობაზე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2005 წლის 28 მარტის განჩინებით მოპასუხე ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაება საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, ამავე სასამართლოს 2007 წლის 15 თებერვლის განჩინებით თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის უფლებამონაცვლედ დადგენილ იქნა ძველი თბილისის გამგეობა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 22 მარტის განჩინებით თავდაპირველი მოპასუხე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ნაცვლად, მოპასუხეთა სახით საქმეში ჩაებნენ დალი ბელქანიძე, ნ. დ-ლია, იური უ-ე და ზაზა ხ-ი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 22 მარტის განჩინებით ნ. დ-ლიას სააპელაციო საჩივარი, ასევე მ. ა-იძის, ლ. კ-ანის, მ. გ-შვილის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი განსჯადობით განსახილველად გადაეცა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას, რომლის 2007 წლის 3 ოქტომბრის განჩინებით მ. გ-შვილის, მ. ა-იძისა და ლ. კ-ანის შეგებებულ სააპელაციო საჩივარზე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „გ“ პუნქტის საფუძველზე საქმის წარმოება შეწყდა. ამავე სასამართლოს 2007 წლის 19 დეკემბრის განჩინებით ზაზა ხ-ის უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაება ნანული ბრეგვაძე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 2 აპრილის განჩინებით მ. გ-შვილის, მ. ა-იძის, ლ. კ-ანის სარჩელი იური უ-ის, დალი ბელქანიძისა და ნანული ბრეგვაძის მიმართ დარჩა განუხილველი, ხოლო ამავე თარიღის განჩინებით ნ. დ-ლიას სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 27 მაისის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე განსახილველად დაუბრუნდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოცემული დავა ეხება ქ.თბილისში, ...ის ქ.¹6-ში მდებარე სახლთმფლობელობის მფლობელებად და მესაკუთრეებად ცნობას. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა “საერთო სასამართლოების შესახებ” ორგანული კანონის მე-16 მუხლით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით და მიიჩნია, რომ განსახილველი დავა მიეკუთვნება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლით განსახილველ დავათა კატეგორიას და უნდა გადაწყდეს სამოქალაქო საქმეების განხილვისა და გადაწყვეტის საპროცესო წესების დაცვით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კი გამოტანილია ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ნორმებზე დაყრდნობით. ამდენად, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ საქმის განმხილველმა პირველი ინსტანციის სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, რაც, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლი მეორე ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა “რაიონული (საქალაქო) სასამართლოების შექმნის, მათი სამოქმედო ტერიტორიისა და მოსამართლეთა რაოდენობის განსაზღვრის შესახებ”¬ საქართველოს პრეზიდენტის 1997 წლის 14 ნოემბრის ¹649 ბრძანებულებაში 2005 წლის 12 აპრილის საქართველოს პრეზიდენტის ¹213 ბრძანებულებით შეტანილ ცვლილებებზე, რომელთა ძალითაც ლიკვიდირებულ იქნა თბილისის რაიონული სასამართლოები და შეიქმნა თბილისის საქალაქო სასამართლო სპეციალიზებული სასამართლო კოლეგიებით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ საპროცესო კანონმდებლობით განსაზღვრული განსჯადობის წესების დარღვევით ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის არაგანსჯადი საქმის განხილვა იწვევს საქმის განმხილველი სასამართლოს არაკანონიერ შემადგენლობას, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია, ამავე კოდექსის 385-ე მუხლის შესაბამისად კი, საქმე განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს პირველი ინსტანციის სასამართლოს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ნ. დ-ლიამ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ გააუქმა რა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, არ გაითვალისწინა, რომ მოცემული საქმე პირველი ინსტანციის წესით განიხილა მოსამართლე შ.კვარაცხელიამ, რა დროსაც სპეციალიზებული სასამართლო კოლეგიები არ არსებობდა და დასახელებული მოსამართლე უფლებამოსილი იყო, განეხილა როგორც ადმინისტრაციული, ისე სამოქალაქო საქმეები. ამდენად, გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა საქმის არაკანონიერი სასამართლო შემადგენლობის მიერ განხილვის შესახებ დაუსაბუთებელია. სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საქართველოს პრეზიდენტის 1997 წლის 14 ნოემბრის ¹649 ბრძანებულება 2005 წლის 12 აპრილის ცვლილებამდე არსებული რედაქციით, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების მომენტისათვის, 2003 წლისათვის, ცხადია, ზემოხსენებულ ბრძანებულებაში 2005 წლის 12 აპრილის ცვლილება ჯერ შეტანილი არ იქნებოდა. ასევე ნიშანდობლივია, რომ სააპელაციო პალატას არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლი და საქმე ხელახლა განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოში კი არ უნდა დაებრუნებინა, არამედ თავად განეხილა იგი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. დ-ლიას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება გაუქმდეს და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2008 წლის 2 აპრილის განჩინებით ქ.თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილება გააუქმა იმ მოტივით, რომ მოცემული დავა პირველი ინსტანციის სასამართლომ განიხილა განსჯადობის წესების დარღვევით, კერძოდ, სამოქალაქო სამართალწარმოების ნაცვლად, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ საპროცესო კანონმდებლობით განსაზღვრული განსჯადობის წესების დარღვევით ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის არაგანსჯადი საქმის განხილვა იწვევს საქმის განმხილველი სასამართლოს არაკანონიერ შემადგენლობას, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატას არ შეუფასებია საქმისათვის მნიშვნელოვანი შემდეგი გარემოებები:

“რაიონული (საქალაქო) სასამართლოების შექმნის, მათი სამოქმედო ტერიტორიისა და მოსამართლეთა რაოდენობის განსაზღვრის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1997 წლის 14 ნოემბრის ¹649 ბრძანებულების შესაბამისად, მოცემული საქმის პირველი ინსტანციის წესით განხილვის მომენტისათვის სპეციალიზებული სასამართლო კოლეგიები არ არსებობდა და დადგენილი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული საზღვრების ფარგლებში ყოველი მოსამართლე უფლებამოსილი იყო პირველი ინსტანციის წესით განეხილა როგორც სამოქალაქო, ისე ადმინისტრაციული და სისხლის სამართლის საქმეები. აღნიშნული უფლებამოსილება შეიზღუდა და სპეციალიზებული სასამართლო კოლეგიები შეიქმნა საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 12 აპრილის ¹213 ბრძანებულებით 1997 წლის 14 ნოემბრის ¹649 ბრძანებულებაში ცვლილების შეტანის შემდგომ.

ამდენად, დასაბუთებულია კასატორის მოსაზრება, რომ სასამართლოს ზემოხსენებული დანაწესების საფუძველზე სათანადოდ არ შეუფასებია პირველ ინსტანციაში საქმის განმხილველი მოსამართლე სადავო დროის პერიოდში უფლებამოსილი იყო თუ არა, განეხილა საქმეები როგორც ადმინისტრაციული, ისე სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ამ კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სასამართლომ საქმის პირველი ინსტანციით განხილვისას თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნა სამოქალაქო კოდექსის 183-ე, 178-ე და 179-ე მუხლებს. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში რაიონულ სასამართლოს საქმის განხილვისას ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობა არ გამოუყენებია.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატას გასაჩივრებული განჩინებით საქმეზე არსებითი გადაწყვეტილება არ მიუღია, საქმის ფაქტობრივი გარემოებები არ დაუდგენია და არც სამართლებრივ საკითხებზე უმსჯელია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატას უფლება აქვს, გააუქმოს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და შესაბამისი მითითებებით საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნოს პირველი ინსტანციის სასამართლოს, თუმცა ამავე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო პალატას შეუძლია არ გადაუგზავნოს საქმე რაიონულ სასამართლოს და თვითონ გადაწყვიტოს იგი. ამრიგად, რაიონულ სასამართლოში ხელახლა განსახილველად საქმის უკან დაბრუნება, ისევე, როგორც საქმის დაუბრუნებლად დავის არსებითად გადაწყვეტა სააპელაციო სასამართლოს უფლებაა და არა მოვალეობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მართლმსაჯულების დროულად განხორციელების, სასამართლო დავების ოპერატიულად გადაწყვეტისა და საქმის განხილვის უსაფუძვლო გაჭიანურების თავიდან აცილების მიზნით, სააპელაციო პალატამ შეძლებისდაგვარად თავი უნდა შეიკავოს ხელახლა განსახილველად საქმის რაიონულ სასამართლოში დაბრუნებისაგან და არსებითად თავად განიხილოს იგი, თუკი არ არსებობს საქმის ხელახლა განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნების კანონით გათვალისწინებული აუცილებლობა.

გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ მოცემულ საქმეზე მხარემ სარჩელით სასამართლოს მიმართა 2002 წლის 20 დეკემბერს, რაიონული სასამართლოს მიერ საქმეზე გადაწყვეტილება გამოტანილ იქნა 2003 წლის 27 მაისს, ხოლო აღნიშნული გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მიღებულია 2008 წლის 2 აპრილს, სააპელაციო საჩივრის შეტანიდან 5 წლის შემდეგ.

“ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ” ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების შესაბამისად, ყოველი ადამიანი, მისი სამოქალაქო ხასიათის უფლებებისა და მოვალეობების, ან მისთვის წარდგენილი სისხლისსამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამოკვლევისას, აღჭურვილია გონივრულ ვადაში მისი საქმის სამართლიანი და საქვეყნოდ განხილვის უფლებით კანონის საფუძველზე შექმნილი დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ. აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება დავის დროულად და გონივრულ ვადაში გადაწყვეტასაც გულისხმობს. ამ დებულების მიზანი ის არის, რომ სამართალწარმოებაში მოხდეს მხარის ინტერესების დაცვა საქმის განხილვის გაჭიანურებისაგან, რაც ხელყოფს მართლმსაჯულების ეფექტურობას. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით (Kოენიგ ვ. Gერმანყ, Mილასი ვ. Iტალყ, Bოტტაზზი ვ. Iტალყ) პროცესის უსაფუძვლო და განგრძობადი გაჭიანურება კონვენციასთან შეუთავსებელ ადამიანის უფლებათა დარღვევას წარმოადგენს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორ ნ.დ-ს მოსაზრებას გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების თაობაზე და მიიჩნევს, რომ დავის დროულად განხილვისა და უსაფუძვლოდ გაჭიანურების თავიდან აცილების მიზნით, საქმე არსებითად განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო პალატას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ნ. დ-ლიას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 2 აპრილის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.