საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

¹ას-533-875-07 22 თებერვალი, 2008 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

რ. ნადირიანი, თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სს “ .. ..” (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ც-ნდია (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი – კ. კ-ლია

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 5 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოში

დავის საგანი – ხანძრის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2003 წლის 30 სექტემბერს ა. ც-ნდიამ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და აღნიშნა, რომ ცხოვრობს ზ-დის რაიონის სოფ. ზ-სში. მეუღლე გარდაეცვალა 1995 წელს დარჩა ერთადერთი ვაჟიშვილი, რომელიც არის 16 წლის და იმყოფება მის კმაყოფაზე. მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენდა ზ-დის რაიონის სოფ. ზ-სში 3 სართულიანი კაპიტალური სახლი გაბარიტებით 14 X 25 მ. მესამე სართული კი მანსარდული სტილით. ელექტროსისტემა გაყვანილი იყო უსაფრთხოების ყველა ზომების დაცვით, ხოლო იგი როგორც აბონენტი ელ. ენერგიით მარაგდებოდა ფილიალიდან და სისტემატურად უხდიდა მას მიწოდებული ენერგიის საფასურს. სახლი მოწყობილი იყო საცხოვრებლად და მასში ინახებოდა დიდი ოდენობის ოჯახის პირადი ქონება. 2003 წლის 28 ივლისს ნაშუადღევს ცეცხლი გაუჩნდა სახლის მესამე სართულს, რომელიც მეზობლებისა და სახანძრო მანქანების მონდომების მიუხედავად მოედო მთლიანად სახლს. ექსპერტიზის დასკვნით ხანძარი გამოიწვია სახლის მე-3 სართულის დამხმარე სათავსოში ელ. ნათურის ბუდის მოკლე ჩართვამ. ზ-დის სავაჭრო-სამრეწველო პალატის მიერ ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნით საცხოვრებელი სახლის აღდგენისათვის საჭირო თანხამ შეადგინა 165113 ლარი, ხოლო პირად ქონებაზე ხანძრით მიყენებული ზარალის ღირებულებამ შეადგინა 83835 ლარი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხე სს „ს-ზე“ 248948 ლარის დაკისრება, რადგან იგი იყო მისი აბონენტი და მის მიერ იქნა მიწოდებული არასტანდარტული, მაღალი ძაბვის ელექტრო ენერგია.

მოპასუხე სს „ს-მ სარჩელი არ სცნო უსაფუძვლობის გამო და აღნიშნა, რომ ხანძარი შეეძლო გამოეწვია ჭექა-ქუხილს, ექსპერტიზის დასკვნა დაუსაბუთებელია და მოსარჩელე ითხოვს გაზრდილ თანხებს.

საქმეზე ჩატარდა საინჟინრო-ტექნიკური და ელ. ტექნიკური ექსპერტიზა.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხე სს „ს-ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ზიანის 41 917 ლარის ანაზღაურება, დანარჩენ ნაწილში სარჩელს ეთქვა უარი დაუსაბუთებლობის გამო. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრებული იქნა, როგორც ა. ც-ნდიას, ასევე სს „ს-ის“ მიერ. სასამართლო სხდომაზე ა. ც-ნდიამ შეამცირა მოთხოვნის ოდენობა და 248 000 ლარის ნაცვლად მოითხოვა 124000 ლარი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2005 წლის 1 მარტის განჩინებით ა.ც-სა და სს „ს-ს“ სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნდა იმავე სასამართლოში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილებით ა. ც-ნდიას სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხე სს “ს-ს” დაეკისრა მოსარჩელე ა. ც-ნდიას სასარგებლოდ 124 000 ლარის ანაზღაურება.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს “ს-ის” გენერალურ დირექტორმა დ. უ-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 5 აპრილის განჩინებით სს “ს-ის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად არ გაიზიარა მოპასუხის არგუმენტი და სწორად შეაფასა გარემოება, რომ ხანძრის დაუძლეველი ძალის, ჭექა-ქუხილის შედეგად გაჩენის შემთხვევაშიც ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ეკისრება მოპასუხეს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1000-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ასევე სწორად არ გაიზიარა მოპასუხის არგუმენტი მოსარჩელის არასათანადოობასთან დაკავშირებით და სწორად მიიჩნია მოსარჩელე სარჩელის აღძვრაზე უფლებამოსილ პირად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, 1433-ე მუხლების საფუძველზე.

პალატამ განმარტა, რომ მართებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობა არ არის დამოკიდებული იმაზე ხანძრის შედეგად განადგურებული სახლი მიღებული იყო ექსპლოატაციაში, თუ არა.

პალატამ ასევე განმარტა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა ზიანის ოდენობის 124.000 ლარით განსაზღვრის თაობაზე დასაბუთებულია და ემყარება საქმის მასალებს, კერძოდ, ზ-დის რიონული სავაჭრო-სამრეწველო პალატის 2003 წლის 17 სექტემბრის ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად ხანძრის შედეგად მოსარჩელისათვის მიყენებული მატერიალური ზაინის ოდენობა შეადგენს 248 000 ლარს; ასევე მოწმეთა ჩვენებებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა მიერ შედგენილი აქტების საფუძველზე დასაბუთებულია მოსარჩელის მიერ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა 124 000 ლარის ოდენობით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 5 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს “ს-ის” დირექტორმა დ. უ-მა.

კასატორის აზრით, აღნიშნული განჩინება კანონის დარღვევით არის მიღებული, დაუსაბუთებელია და უსაფუძვლო.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ მტკიცების ტვირთი მთლიანად მას დააკისრა და დადასტურებულად ჩათვალა (თუმცა საფუძველს არ უთითებს, მოტივაციას არ უკეთებს), რომ სადისტრიბუციო ენერგოკომპანიამ ც-ს მიაწოდა უხარისხო ელ.ენერგია.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ სათანადო შეფასება არ მისცა ც-ს განცხადებას ზ-დის რაიონის გამგებლისადმი - (30.07.03 ¹ც-356), საიდანაც ცალსახად იკვეთება დაზარალებულის ბრალი. სასამართლოს სათანადოდ, რომ შეეფასებინა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, იგი აუცილებლად იმსჯელებდა შერეულ ბრალზე და გამოიყენებდა სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლს.

კასატორის აზრით, გასაჩივრებული განჩინება არ გამომდინარეობს საქმესთან დაკავშირებული მტკიცებულებების ყოველმხრივი და სრულყოფილი გამოკვლევივდან. სადისტრიბუციო ენერგოკომპანია ახორციელებს სისტემაში არსებული ელ.ენერგიის განაწილებას გარკვეული გრფიკით, რომელიც წინასწარ არის დადგენილი და შეთანხმებული. ასეთი გრაფიკი არ ითვალისწინებდა 14.00 სთ-დან 15 სთ-მდე (ხანძრის გაჩენის დროს) ჩართვებს. სასამართლომ კი ამ ფაქტს იგნორირება გაუკეთა.

კასატორის აზრით, მათ სააპელაციო საჩივარში სადავო გახადა სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი, რაც ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე არ იქნა გაზიარებული სააპელაციო სასამართლოს მიერ. კერძოდ, სასამართლომ დამტკიცებულად ჩათვალა, რომ მხარეები იმყოფებოდნენ სახელშეკრულებო ურთიერთობაში (მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ქვითრების საფუძველზე) და ერთმანეთთან შეთანხმებული იყვნენ ხელშეკრულების არსებით პირობებზე. მე-1000 მუხლით პასუხისმგებლობა დგება დელიქტური (და არა სახელშეკრულებო) ვალდებულებით. სასამართლომ ზიანის ანაზღაურება დააკისრა სამოქალაქო კოდექსის მე-1000 მუხლზე დაყრდნობით, რაც არამართებულია. ვინაიდან, იგი შეეხება პასუხისმგებლობას ნაგებობიდან გამომდინარე მომეტებული საფრთხით გამოწვეული ზიანისათვის. საფრთხე მომეტებულად უნდა ჩაითვალოს, თუ იგი ქმნის ზიანის მიყენების მომეტებულ ალბათობას იმის გამო, რომ შეუძლებელია მასზე ადამიანის მხრივ სრული კონტროლის განხორციელება.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლო ზიანის ოდენობას დასაბუთებულად თვლის მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა მიერ შედგენილი აქტების საფუძველზე. რაც არასწორია. თვით სავაჭრო-სამრეწველო პალატის დასკვნაც არასრულფასოვანია, ვინაიდან იგი დაეყრდნო მხოლოდ იმ ჩამონათვალს, რაც დაზარალებულმა წარუდგინა, ხოლო თუ რა ქონება იყო უშუალოდ ხანძრის დროს განადგურებული, არ ყოფილა დადგენილი. სასამართლოს უნდა დაედგინა ფაქტობრივად მიყენებული ზიანის ოდენობა, რაც მას არ განუხორციელებია.

ასევე კასატორის განმარტებით, სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოპასუხის არგუმენტები ც-ს არასათანადო მოსარჩელეობასთან დაკავშირებით. ხანძრის გაჩენის დროს - 28.07.03 - სახლის მესაკუთრე ც-ა არ გახლდათ, ასეთი უფლება მან მოიპოვა 2004 წლის 31 აგვისტოდან. ანუ, ც-ა უკვე დამწვარი სახლის მესაკუთრეა და შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება მას არ გააჩნია.

სასამართლოს არ უმსჯელია იმ წინააღმდეგობაზე, რაც იკვეთება ექსპერტის დასკვნასა და სახანძროს მიერ შედგენილ შემთხვევის ადგილის დათვალიერების ოქმებს შორის. კერძოდ, ექსპერტი ხანძრის გაჩენის შესაძლო მიზეზებიდან გამორიცხავს მეხის ზემოქმედებას იმ მოტივით, რომ მეხის დაცემას გააჩნია უზარმაზარი ენერგეტიკული ბალანსი და მის შემდეგ შენობას უნდა ეტყობოდეს რკინის კონსტრუქციების დნობის, შენობის ნგრევის კვალი, რაც ამ კონკრეტულ შემთხევაში არ ფიქსირდება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოში.

საქმის განხილვის პერიოდში სს “ს” შეიცვალა სს “ .. ..”-ით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივარს და თვლის რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

2003 წლის 28 ივლისს ნაშუადღევს, დაახლოებით 14-დან 15 საათამდე დროის მონაკვეთში ზ-დის რაიონის სოფელ რ-ში ა. ც-ს ფაქტობრივ მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებული სამსართულიან საცხოვრებელ სახლს გაუჩნდა ხანძარი და სახლი იქ განთავსებული საოჯახო დანიშნულების და პირადი მოხმარების საგნებთან ერთად სრულად დაიწვა და განადგურდა. ხანძრის შემდგომ შენარჩუნდა მხოლოდ შენობის კედლები ხანძრის შემდგომი შესაბამის სახეცვლილებით

დადგენილია რომ ხანძრის წარმოშობის კერა მდებარეობდა შენობის მესამე სართულზე განთავსებულ სათავსოში. ხანძარი ტექნიკური და ელექტროტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად გამოიწვია ელნათურის ცოკოლის და განათებული პატრონის ბუდეს შორის მოკლე ჩართვამ. აღნიშნული თავის მხრივ გამოიწვია ელ. ქსელში დასაშვებ პარამეტრებზე მაღალი ძაბვის მოწოდებამ, რასაც მოჰყვა ნათურის ცოკოლის გავარვარება, ელ.სადენის დნობა და სათავსოში არსებული წვადი მასალის აალება.

პალატა ვერ გაიზირებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ სასამართლომ მთლიანად გამორიცხა მოსარჩელის ბრალი. საქმეზე წარმოდგენილი ტექნიკური და ელექტროტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნა მთლიანად გამორიცხავს მოსარჩელის ბრალს. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ მისი მტკიცების ტვირთიდან გამომდინარე სარჩელში მითითებული ეს გარემოება დაადასტურა მოცემული მტკიცებულებით. საპირისპიროს დადასტურება კი მოპასუხის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს. ის გარემოება, რომ ხანძარმა მეორე დღესაც იფეთქა, არ ნიშნავს იმას, რომ აღნიშნული წარმოადგენს მოსარჩელის ცალსახა ბრალს. აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება მხარეს არ წარმოუდგენია, ამიტომ იგი ვერ იქნება გაზიარებული. ამასთან ის გარემოება, რომ ც-ს გამართულ მდგომარეობაში არ ჰქონდა ელექტროგაყვანილობა ექსპერტის დასკვნაში მითითებული არ არის, წინააღმდეგ შემთხვევაში ექსპერტი ვალდებული იყო მიეთითებინა ასეთის არსებობის თაობაზე. კასატორის განმარტებით, ხანძრის დროს ელექტროენერგია სოფელს მის მიერ არ მიეწოდებოდა. ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული არ არის რომ ა.ც-ს ჰქონდა ელ. ენერგიის მიწოდების სხვა საშუალებები. ასეთი გარემოება არ დასტურდება საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებითაც. ამიტომ აღნიშნული გარემოება ვერ იქნება უარყოფილი სასამართლოს მიერ.

კასატორი თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი აქვს არა დელიქტურ ვალდებულებას, არამედ ვალდებულების დარღვევით მიყენებულ ზიანს. სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. მართალია, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე ნორმები, მაგრამ პალატა მიიჩნევს, რომ ზემოთ მითითებული ნორმაც ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას და არ შეიძლება მივიჩნიოთ, რომ აღნიშნული ნორმის გამოყენება გამორიცხავს მოპასუხის პასუხისმგებლობას.

რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, ენერგოდისტრიბუციას არ წარმოუდგენია მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა მოსარჩელის მტკიცებულებებით დადგენილი ზიანის ოდენობის უსაფუძვლობას. ხოლო რაც შეეხება შეუსაბამობას ექსპერტის დასკვნას და სახანძროს მიერ შედგენილი შემთხვევის ადგილის დათვალიარების ოქმებს შორის, აღნიშნულიც ვერ იქნება გაზიარებული სასამართლოს მიერ. კასატორი უთითებს, რომ დათვალიერების ოქმში მითითებულია დეფორმირებული რკინის ძელების არსებობა, რაც ადასტურებს მეხის დაცემის კვალს. სასამართლო აღნიშნულს ვერ გაიზიარებს, რადგან დეფორმაცია ცალსახად არ გულისხმობს რკინის კონსტრუქციის დნობას (რაც შეიძლება იყოს მეხის ჩამოვარდნის შედეგი), ხოლო ის გარემოება, რომ დათვალერებისას აღმოჩენილია გამდნარი ლითონის კვალი, საქმის მასალებით არ დგინდება.

რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ ა.ც-ა არ წარმოადგენდა დაზიანებული სახლის მესაკუთრეს და ამიტომ მას არ უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი, სასამართლო ვერ გაიზიარებს რადგან ა.ც-მ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მეუღლის სამკვიდრო ხოლო სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლის თანახმად სამკვიდრო ა. ც-ს საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. ამავე კოდექსის 1320-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე ე.ი. ა. ც-ა მითითებულ ქონებაზე მესაკუთრედ ითვლებოდა მეუღლის გარდაცვალების დღიდან.

რაც შეეხება ა. ც-ს წარმომადგენლის მითითებას უფლებამონაცვლეობასთან მიმართებაში, აღნიშნული ცალსახად არ დასტურდება მის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტებით. რაც შეეხება სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერს, ამ მტკიცებულებით არ დასტურდება, რომ სს “ე” არის სს “ს-ის” უფლებამონაცვლე. ხოლო მის მიერ მითითებული საფუძვლების არსებობის შემთხვევაში, იგი წარმოადგენს ცალკე დავის საგანს და იგი არ შეიძლება განხილული იქნეს მოცემულ დავასთან ერთად.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი და გასაჩივრებული განჩინება უცვლელად უნდა დარჩეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:E

B

სს “ .. ..-ის” საკასაციო საჩივრი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩესA თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 5 აპრილის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.