საქმე № ას-551-784-08 25 ნოემბერი, 2008 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნუნუ კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლალი ლაზარაშვილი

სხდომის მდივანი – ლ.სანიკიძე

კასატორი _ ჟ. ბ-აძე (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი _ ლ. ა-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარე _ მ. ა-ანი (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ ნ. ფ-შვილი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 17 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ უძრავი ნივთის საკუთრებაში გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ჟ. ბ-აძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ა-ანის მიმართ უძრავი ნივთის საკუთრებაში გადაცემის ან შესაბამისი კომპენსაციის მიღების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 1973 წლის 15 თებერვალს მოსარჩელემ ჰ.ა-გან ხელწერილით შეიძინა ქ.თბილისში, …… ქ.№6-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 40 კვ.მ ორი ოთახი, რომელსაც მოგვიანებით მიაშენა 10 კვ.მ ოთახი. აღნიშნული სახლი ტექბიუროში აღრიცხულია ჰ.ა-ის მეუღლე ი.ა-ის სახელზე, რომლის მემკვიდრეა მოპასუხე. ბოლო დროს მხარეთა შორის ურთიერთობა დაიძაბა იმის გამო, რომ მოპასუხე ითხოვს სადავო ფართის უპირობოდ გამოთავისუფლებას. ჟ.ბ-მ წერილობით მიმართა მ.ა-ს და შესთავაზა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონიდან გამომდინარე შესაბამისი კომპენსაციის სანაცვლოდ ბინის მესაკუთრედ აღრიცხვა ან მოპასუხის მხრიდან თანხის გადახდის შემთხვევაში ფართის გამოთავისუფლება, რაზეც უარი მიიღო. ჟ.ბ-ემ მოითხოვა მის მიერ სადავო უძრავი ნივთის ღირებულების 10%-ის მ.ა-თვის გადახდის შემთხვევაში კუთვნილი ფართის თავის სახელზე აღრიცხვა ან ბინის გამოთავისუფლების სანაცვლოდ მოპასუხის მხრიდან სადავო ოთახების ღირებულების _ 20000 აშშ დოლარის 90%-ის _ 18000 აშშ დოლარისა და მშენებლობის ხარჯების 5000 აშშ დოლარის გადახდა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო იმ მოტივით, რომ მხარეთა შორის ფართის დათმობის შესახებ გარიგება არ დადებულა. მოპასუხემ სადავოდ გახადა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ხელწერილის ნამდვილობა და აღნიშნა, რომ ჟ.ბ. სადავო ფართში ცხოვრობდა მოქირავნის სტატუსით, 2001 წლიდან კი საკუთარი ნებით მიატოვა ნაქირავები ბინა და საცხოვრებლად სხვა ადგილას გადავიდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით ჟ.ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელე მ.ა-თვის 5000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ იგი ცნობილ იქნა მ. ა-ანის სახელზე რიცხული ქ.თბილისში, ……ქ.№6-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 40 კვ.მ ორი ოთახის მესაკუთრედ, ამ გადაწყვეტილებით დაკისრებული ფულადი ვალდებულების შესრულების დოკუმენტის წარდგენის შემდეგ დადგინდა მ.ა-ის სახელზე რეგისტრირებული ქ.თბილისში, ……ქ. №6-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 40 კვ.მ ორი ოთახის საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრში ჟ.ბ-ის სახელზე აღრიცხვა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მ. ა-ანმა გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 17 მარტის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ჟ.ბ-ის სარჩელს უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებანი, რომ მ. ა-ანი წარმოადგენს ქ.თბილისში, ….. ქ.№6-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობების მესაკუთრეს, რაც დასტურდება საჯარო რეესტრის ამონაწერით. აღნიშნული საცხოვრებელი ბინის 40 კვ.მ ფართის მქონე ორ ოთახს 1973 წლიდან ფლობს ჟ. ბ-აძე. 2001 წლამდე იგი ცხოვრობდა სადავო ბინაში, სადაც დღემდე ინახება მისი კუთვნილი ნივთები. საქმეში არსებული კომუნალური გადასახადების ქვითრებით დასტურდება, რომ ჟ.ბ. სადავო საცხოვრებელ სადგომში აღრიცხულია ელექტროენერგიის მომხმარებელ აბონენტად და პერიოდულად იხდიდა გადასახადებს. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, როდესაც მოსარჩელე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის საფუძველზე მოსარგებლედ ჩათვალა. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელე თავის მოთხოვნას ამყარებდა იმ გარემოებაზე, რომ სადავო ნივთზე მფლობელობის უფლება მოპოვებული აქვს სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ზემოხსენებული კანონის 11 მუხლის „ა“, „ბ“ ქვეპუნქტებისა და მე-2 მუხლის მეოთხე პუნქტის საფუძველზე პირის მოსარგებლედ ცნობისათვის საჭიროა ერთობლივად ორი პირობის არსებობა _ საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა. საქმის მასალებითა და მხარეთა განმარტებებით, სასამართლომ დაადგინა, რომ 1979 წლიდან ჟ. ბ-აძე ამოეწერა სადავო საცხოვრებელი სადგომიდან და ბინის მიღების მიზნით, ჩაეწერა დედასთან. ამდენად, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის ამოქმედების დროისათვის, 1998 წელს ჟ.ბ. სადავო ბინიდან ამოწერილი იყო, შესაბამისად, მის მიერ სადავო უძრავი ნივთის მფლობელობა სადგომის სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე არ დასტურდება და ჟ.ბ. ზემოხსენებული კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეს არ წარმოადგენს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ჟ. ბ-აძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რის შედეგად მიიღო არასწორი გადაწყვეტილება და დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი. სასამართლომ დაადგინა, რომ 1973 წლიდან ჟ.ბ. ფლობს სადავო 40 კვ.მ ფართს, სადაც დღემდე ინახება მისი კუთვნილი ნივთები. კასატორი აღრიცხულია ელექტროენერგიის მომხარებელ აბონენტად, პერიოდულად იხდის გადასახადებს და წლების განმავლობაში ჩაწერილი იყო ბინაში. მითითებული გარემოების საფუძველზე ჟ.ბ. აკმაყოფილებს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის მონაწილედ მიჩნევისათვის საჭირო მოთხოვნებს. კასატორი სადავო ბინიდან ამოეწერა ფორმალურად, დედასთან ერთად სხვა ბინის მისაღებად, თუმცა ფაქტობრივად სადავო ფართი არ დაუცლია და აღნიშნული არც მოწინააღმდეგე მხარეს წლების მანძილზე არ მოუთხოვია.

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა და კასატორს სადავოდ არ გაუხდია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი: მ. ა-ანი წარმოადგენს ქ.თბილისში, ...... ქ.№6-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობების მესაკუთრეს, რაც დასტურდება საჯარო რეესტრის ამონაწერით. აღნიშნული საცხოვრებელი ბინის 40 კვ.მ ფართის მქონე ორ ოთახს 1973 წლიდან ფლობს ჟ. ბ-აძე. 2001 წლამდე იგი ცხოვრობდა სადავო ბინაში, სადაც დღემდე ინახება მისი კუთვნილი ნივთები. საქმეში არსებული კომუნალური გადასახადების ქვითრებით დასტურდება, რომ ჟ.ბ. სადავო საცხოვრებელ სადგომში აღრიცხულია ელექტროენერგიის მომხმარებელ აბონენტად და პერიოდულად იხდიდა გადასახადებს. 1979 წლიდან ჟ. ბ-აძე ამოეწერა სადავო საცხოვრებელი სადგომიდან და ბინის მიღების მიზნით ჩაეწერა დედასთან.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ ჟ. ბ-აძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდეს და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. ამავე კოდექსის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის 11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი და მე-2 მუხლის მეოთხე ნაწილი, კერძოდ, სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული განჩინებით მიიჩნია, რომ ჟ.ბ. საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლეს არ წარმოადგენს, ვინაიდან „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის ამოქმედების დროისათვის, 1998 წელს კასატორი სადავო ბინაში რეგისტრირებული აღარ იყო და ამდენად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობა მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდება.

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის 11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. მითითებული ნორმიდან გამომდინარეობს, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობებიდან გამომდინარე საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლეს წარმოადგენს პირი, რომელიც 1998 წლისათვის _ კანონის მიღების დროისათვის მართლზომიერად ფაქტობრივად ფლობდა აღნიშნულ უძრავ ნივთს, კანონით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით. ამავე კანონის მე-2 მუხლის მეოთხე ნაწილის მიხედვით, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა). ამდენად, სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობის, და არა საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლის სტატუსის დამდგენ გარემოებას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულით შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ დასახელებული კანონის დანაწესის სამართლებრივი ანალიზის თანახმად, კანონმდებელი საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლედ პირის მიჩნევის სავალდებულო პირობად ადგენს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მიღების მომენტისათვის ამ პირის მიერ საცხოვრებელი სადგომის კეთილსინდიერად ფაქტობრივად ფლობის ფაქტს და სადავო სადგომში მისი რეგისტრაციის აუცილებლობაზე არ უთითებს. ამ უკანასკნელი პირობით დგინდება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე (კანონის მიღებამდე) არსებობა, ხოლო ამ კანონის მიღების დროისათვის სადავო სადგომში რეგისტრაციის არარსებობა არ წარმოადგენს დამაბრკოლებელ გარემოებას პირის საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლედ აღიარებისათვის.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების გამოკვლევის საფუძველზე უნდა გამოარკვიოს, 1998 წლისათვის ჟ. ბ-აძე მართლზომიერად ფაქტობრივად ფლობდა თუ არა ქ.თბილისში, ........ ქ.№6-ში მდებარე 40 კვ.მ ფართის მქონე სადავო ორ ოთახს. სასამართლომ მხოლოდ აღნიშნულის შემდეგ უნდა მისცეს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის დანაწესებიდან გამომდინარე სწორი სამართლებრივ შეფასება სადავო ურთიერთობას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ჟ. ბ-აძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 17 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა განისაზღვროს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. გოგიშვილი

მოსამართლეები: ნ. კვანტალიანი

ლ. ლაზარაშვილი