განჩინება

საქართველოს სახელით

¹ას-570-911-07 14 იანვარი, 2008 წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მ. ცისკაძე (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ხობის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს თავმჯდომარე მ. ჭ-ძე (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ ჯ. ბ-ა

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს “ფ.-ი” (მოსარჩელე)

დავის საგანი – დავალიანების გადახდევინება

გასაჩივრებული სასამართლოს გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

შპს “ფ.-მ” 2006 წლის აპრილში სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს მოპასუხეების ხობის რაიონის ...-ის საკრებულოს, ჭ.-ის საკრებულოს და ა.-ის საკრებულოს მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეებისათვის დავალიანების დაფარვის დაკისრება. მან სასარჩელო მოთხოვნა იმით დაასაბუთა, რომ 2001 წლის 25 ივლისის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს “ფ.-ი” უზრუნველყოფს ხობის რაიონში შემავალი სოფლების ჭ.-ის, სოფელი ა.-ის, ...-ის წყალმომარაგებას. ფ.-ისადმი დავალიანება 2005 წლის აგვისტოს მდგომარეობით შეადგენს 1428173 ლარს. მიუხედავად მათი არაერთი წერილობითი შეტყობინებისა, ვერ ხერხდება მათ სასარგებლოდ დავალიანების დაფარვა. ზემოაღნიშნული დავალიანება დადასტურებულია ანგარიშსწორების შედარების აქტებით.

ხობის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე შპს “ფ.-ს” სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე ეთქვა უარი.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “ფ.-ის” წარმომადგენელმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებით შპს “ფ.-ის” სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ხობის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; შპს „ფ.-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ხობის რაიონულ საკრებულოს შპს „ფ.-ის“ სასარგებლოდ გადახდა 565290 + 21000 = 586,290 ლარი. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2001 წლის 25 ივლისს ქ. ფოთის წყალსადენ-კანალიზაციის საწარმოს (შემდგომში წყალკანალსა) და აბონენტ სოფ. ...-ის საკრებულოს შორის დაიდო ხელშეკრულება წყლის მიწოდებაზე, მოხმარებაზე, ჩამდინარე წყლების ჩაშვებასა და მიღებაზე. ანალოგიური ხელშეკრულებები დაიდო ჭ.-ისა და პატარა სოფლის საკრებულოებთან, რომელთა სამართალმემკვიდრესაც ხობის რაიონის საკრებულო წარმოადგენს. სამართალმემკვიდრეობა და შესაბამისად მოპასუხის სათანადო მოპასუხით ჩანაცვლება მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. აღნიშნული ხელშეკრულების თანახმად ფ.-ი იღებდა წყლის დადგენილი ლიმიტის ფარგლებში აბონენტის უზრუნველყოფის ვალდებულებას. ამავე ხელშეკრულების თანახმად დახარჯული წყლის რაოდენობა წყალმრიცხველის ჩვენების მიხედვით გამოითვლებოდა; თავის მხრივ აბონენტი იღებდა ვალდებულებას ყოველი თვის 25 რიცხვამდე უზრუნველეყო გახარჯული წყლისა და ჩამდინარე წყლების საფასურის გადახდა. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად ჩათვალა, რომ მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ არც თავად წყლის მიწოდების ფაქტი, არც მისი ოდენობა და ღირებულება და არც შედარების აქტებში დაფიქსირებული თანხების ოდენობა. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სარჩელის უსაფუძვლობის არგუმენტი არის მხოლოდ ის გარემოება, რომ საქმე აქვთ არასათანადო მოპასუხესთან და ჩათვალა, რომ ხობის რაიონის საკრებულო ნამდვილად სათანადო მოპასუხეა და სარჩელი სწორედ მის მიმართ უნდა აღიძრას. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში საქმე აქვთ წარმომადგენლობით უფლებამოსილებასთან და, რომ საკრებულო მოქმედებდა სხვისი სახელით. აქედან გამომდინარე კი სამართლებრივი შედეგები, სწორედ წარმოდგენილი პირის ანუ კონკრეტულ შემთხვევაში მოსახლეობის მიმართ უნდა დადგეს. სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 104-ე მუხლის მესამე ნაწილზე მითითებით ჩათვალა, რომ ხელშეკრულების დადებისას მხარეს არანაირ წარმომადგენლობით უფლებამოსილებაზე არ მიუთითებია, არ მიუთითებია იმაზე, რომ დადებულ გარიგებაში იგი სწორედ სოფლის მოსახლეობის სახელით გამოდიოდა. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის წარმომადგენლობის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ხელშეკრულება და 2005 წლის შედარების აქტები ბათილ გარიგებად უნდა იქნეს მიჩნეული, რადგან იგი დაიდო მხოლოდ იმის გამო, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთმა მხარემ ბოროტად გამოიყენა თავისი საბაზრო ძალაუფლება და ისარგებლა ხელშეკრულების მეორე მხარის მძიმე მდგომარეობით. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, ხელშეკრულება, რომლის სამართლებრივ ძალმოსილებასაც მხარე ბათილობის საფუძვლით სადავოდ ხდის, თუმცა მას ამის თაობაზე შეგებებული სარჩელი არ დაუყენებია სასამართლოში, არ იყო ერთჯერადი სამართლებრივი აქტი, არამედ იგი წლების განმავლობაში მოქმედებდა მხარეთა შორის. ხელშეკრულების 1.1 პუნქტის თანახმად ხელშეკრულება ერთი წლის ვადით იდებოდა და ითვლებოდა ყოველწლიურად გაგრძელებულად თუ ვადის დასრულებამდე ერთი თვით ადრე მხარეები არ განაცხადებდნენ ხელშეკრულების გაუქმების ან გადასინჯვის თაობაზე. სწორედ ამ დანაწესის გამო ხელშეკრულება მხარეთა შორის 2005 წლამდე სადავო პერიოდს მოიცავს. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ არანაირ იძულებას ამ ხელშეკრულების დადების დროს ადგილი არ ჰქონია, რადგან აღნიშნული გარემოება არაფრით არ არის დადასტურებული. ამ შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად მოპასუხეს ეკისრება. გარდა ამისა, კანონმდებელი იძულებით დადებული გარიგების შეცილებისათვის ხანდაზმულობის 1 წლიან ვადას ითვალისწინებს. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვლა, რომ სამართლებრივი თვალსაზრისით კონკრეტულ შემთხვევაში სახეზე გვაქვს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლით გათვალისწინებული ნასყიდობის ხელშეკრულება. საქმეში წარმოდგენილი შედარების აქტების თანახმად მოწინააღმდეგე მხარის დავალიანება მოსარჩელის მიმართ შეადგენს (125974+179636+ 569290 259680 ლარს). კასატორმა სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლზე მითითებით ჩათვალა, რომ როგორც პირველი ინსტანციის, ისე სააპელაციო სასამართლოს სხდომებზე მოწინააღმდეგე მხარეს არ უარუყვია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ იგი ნამდვილად ახდენდა დავალიანების გადახდას. ზემოხსენებული ნორმის თანახმად კი ყოველი შესრულება ვალდებულების არსებობას გულისხმობს. სააპელაციო სასამართლომ „ადგილობრივი მმართველობისა და თვითმმართველობის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-7 მუხლის და საკრებულოების ტიპიურ დებულებათა მე-6 მუხლის პირველი ნაწილის „ნ“ ქვეპუნქტზე მითითებით ჩათვალა, რომ კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესები საკრებულოებს მოსახლეობის წყლით მომარაგების უფლებას ანიჭებს. წარმოდგენილი ხელშეკრულებები ცხადყოფს, რომ გარიგებაში საკრებულოები შპს „ფ.-თან“ სწორედ თავიანთი სახელით შევიდნენ და არა სოფლის მცხოვრებთა სახელით. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ თავად წყლის მიწოდების ფაქტი და მისი ღირებულება მხარეთა შორის სადავო ფაქტობრივ გარემოებას არ წარმოადგენს. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ წარმოდგენილ შედარების აქტებში მხოლოდ ღირებულების ძირითადი თანხაა დაფიქსირებული საურავის გარეშე. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ერთადერთი მტკიცებულება, რომლის როგორც შინაარსობრივი, ისე პროცედურული მხარე სადავოდ არ გამხდარა არის სწორედ წარმოდგენილი შედარების აქტები, რაიმე უფრო დაწვრილებითი ინფორმაციის შემცველი მტკიცებულება ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებათა შესრულების თაობაზე მხარეთა მიერ წარმოდგენილი არ ყოფილა. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ შედარების აქტების გაფორმებისას, მხარეებმა მასში სწორედ ის კონკრეტული თანხა დააფიქსირეს (როგორც ძირითადი თანხის, ისე საურავის სახით), რისი ვალდებულებაც იმ დროისათვის მათ ერთმანეთის მიმართ გააჩნდათ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ხობის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს თავმჯდომარე მ. ჭ-ძემ, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. კასატორის მოსაზრებით, სარჩელზე უარის თქმის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს თავად ტიპიური ხელშეკრულება, რომლის ნამდვილობა სააპელაციო სასამართლოს არ გაუხდია საეჭვოდ, თუმცა ხელშეკრულება, რომელიც გახდა აღნიშნული თანხის მოპასუხისათვის დაკისრების საფუძველი არ არსებობდა და მხოლოდ ნოტარიალურად დაუმოწმებელი ქსეროასლი გახდა აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. კასატორის მითითებით, ხელშეკრულების პირველი პირი დადებულია კანონის მოთხოვნათა დარღვევით, რადგანაც ხელშეკრულებიდან არ ჩანს, როგორც ხელშეკრულების დადების თარიღი, ასევე წყლის ოდენობის ტარიფი. ამდენად, მისი მოსაზრებით, თანხის დაკისრების საფუძველი ამ ხელშეკრულებით არ არსებობს. კასატორმა მიუთითა, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების მხარეებს წარმოადგენს ერთის მხრივ თავად მოსარჩელე, ხოლო მეორეს მხრივ ხობის რაიონში შემავალი საკრებულოების თავმჯდომარეები. აღნიშნული ხელშეკრულების გარემოებები შეიცვალა სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლის თანახმად. კასატორის მითითებით, მოცემული გარიგება დადებულია სამოქალაქო კოდექსის 103-ე მუხლის მოთხოვნის თანახმად. მოცემულ შემთხვევაში საკრებულო გამოდიოდა, როგორც წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირი. საკრებულოები მოქმედებს მოსახლეობის სახელით და ბუნებრივია მის მიერ დადებული გარიგებაც მოსახლეობისათვის იწვევს სამართლებრივ შედეგს. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ იგნორირება გაუკეთა იმ გარემოებას, რომ წყლის საფასურის ამოღების ვალდებულებას კისრულობდა არა საკრებულო, არამედ თავად ფ.-ი, იგი ახორციელებდა თანხის ამოღებას მოსახლეობისგან. ამდენად, საკრებულოს არანაირი ვალდებულება არ ეკისრება თანხის გადახდასა და ამოღებასთან დაკავშირებით. კასატორმა მიუთითა, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობის კომპეტენციით საკრებულოს დებულების მე-6 მუხლის „ნ“ პუნქტის და ამავე დებულების მე-18 მუხლის „ე“ პუნქტით საკრებულო უფლებამოსილია დადოს წარმომადგენლობითი ხელშეკრულებები, ხობის რაიონის სოფ. ...-ის, ჭ.-ის და ა.-ის საკრებულოს თავმჯდომარეების მიერ ვალის აღიარება, გამოწვეული იყო შპს „ფ.-ის“ მხრიდან ძალადობის გამოყენებით, რადგანაც აღნიშნული გარიგება წარმოადგენს ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების შედეგად დადებულ გარიგებას. კასატორმა მიუთითა, რომ შპს „ფ.-ს“Eაქვს გაბატონებული მდგომარეობა, შეიძლება მონოპოლურიც, საკრებულოს არ ჰქონდა კონტრაპენტის არჩევის თავისუფლება და იძულებული იყო დაემყარებინა ურთიერთობა, ე.ი. ეცნო შედარების აქტი. ამ შემთხვევაში მხარემ გამოიყენა მეორე მხარის მძიმე მდგომარეობა, რაც გამოწვეული იყო სხვადასხვა ობიექტური თუ სუბიექტური გარემოებებით, როგორიცაა საზოგადოების სიდუხჭირე. ამდენად ეს იყო გარიგება უკიდურესი საჭიროებით გამოწვეული. გარიგების ბათილობისათვის აუცილებელია რომ აშკარა შეუსაბამობა გამოწვეული იყოს სამი რიგის ფაქტორებით: ჯერ ერთი, საბაზრო ძალაუფლების გამოყენებით, მეორე მხარის მძიმე მდგომარეობით და მესამე, მისი გამოუცდელობით (გულუბრყვილობით). თითოეული ფაქტორი ცალ-ცალკე გარიგების ბათილად ცნობის საკმარისი საფუძველია. თუ კი აღნიშნული გარიგება წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლით გათვალისწინებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებას, მყიდველი ამ შემთხვევაში არის არა საკრებულო, არამედ მოსახლეობა, რომელიც უშუალოდ მოიხმარდა წყალს. კასატორის მითითებით, დარღვეულია „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მოთხოვნა და უკანონოდ დაეკისრათ სახელმწიფო ბაჟის გადახდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ ხობის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს თავმჯდომარის მ. ჭ-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს; მოცემულ საქმეზე უნდა გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე განსახილველად უნდა გადაეცეს ქუთაისის ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის მასალებით ირკვევა, რომ წყალსადენ-კანალიზაციის საწარმო, შემდგომში “ფ.-სა” და ხობის რაიონის სოფელი ...-ის საკრებულოს შორის 2001 წლის 25 ივლისს დაიდო ხელშეკრულება წყლის მიწოდების, მოხმარების, ჩამდინარე წყლების ჩაშვებისა და მიღების თაობაზე. ასეთივე შინაარსის ხელშეკრულებები დაიდო ხობის რაიონის სოფელ ა.-ის საკრებულოსა და ხობის რაიონის სოფელ ჭ.-ის საკრებულოსთან (ტ. I ს.ფ. 5;8;10 ). საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მეორე მუხლის “ზ” ქვეპუნქტის თანახმად ადმინისტრაციული ხელშეკრულება არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან, აგრეთვე სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებული სამოქალაქოსამართლებრივი ხელშეკრულება. განსახილველ შემთხვევაში ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარეს სწორედ ადმინისტრაციული ორგანო წარმოადგენს, ხოლო ხელშეკრულების საგანი საჯარო უფლებამოსილების განხორციელებაა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ზემოაღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულებები ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას განეკუთვნება.

დადგენილია, რომ ხობის რაიონულმა სასამართლომ და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავა განიხილა და გადაწყვიტა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის ნორმებით ე.ი. სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის გადასაწყვეტად გამოიყენა “ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის მე-7 მუხლი. სააპელაციო სასამართლომ ამ ნორმის შესაბამისად დაასაბუთა მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობა და მიუთითა, რომ ამ ნორმის თანახმად მოსახლეობის წყლით მომარაგება ადგილობრივი თვითმართველობის ორგანოების ექსკლუზიურ უფლებას წარმოადგენს.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლი განსაზღვრავს სასამართლოს განსჯად ადმინისტრაციულ საქმეებს. ამ მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა. ამავე კოდექსის 25¹-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებასთან, შესრულებასთან და შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავები განიხილება საერთო სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ კერძოსამართლებრივი ხელშეკრულების დადებასთან, შესრულებასთან და შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავები განიხილება სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში სადავო ხელშეკრულებები არ განეკუთვნება კერძოსამართლებრივ ხელშეკრულებას და მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სააპელაციო სასამართლო ხელმძღვანელობს ადმინისტრაციული სამართლის ნორმებით, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განიხილა ეს საქმე სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით და მოცემული დავა განხილულ და გადაწყვეტილ უნდა იქნას ადმინისტრაციული საქმეების განხილვისა და გადაწყვეტისათვის დადგენილი საპროცესო ნორმებით.

ყოველივე ზემოაღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ, რის გამოც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ა” პუნქტის თანახმად გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონის დარღვევით მიღებულად უნდა ჩაითვალოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ხობის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს თავმჯდომარე მ. ჭ-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე განსახილველად გადაეცეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.