ას-581-888-09 8 დეკემბერი, 2009წ.

თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი _ ნ. ხ-აში

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ფ. კ-ძე, ე. ც-ძე

მოსარჩელე _ მ. შ-შვილი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ ნაჩუქრობისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, მემკვიდრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2007 წლის 20 სექტემბერს ქობულეთის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა მ. შ-შვილმა მოპასუხეების _ ფ. კ-ძისა და ე. ც-ძის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა: ა. 1996 წლის 11 ნოემბერს შ-შვილსა და ფ. კ-ძეს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; ბ. შ-შვილის დანაშთ ქონებაზე კანონისმიერ მემკვიდრეებად მ. შ-შვილისა და ნ. ხ-აშის ცნობა; გ. ფ. კ-ძესა და ე. ც-ძეს შორის 2005 წლის 22 აგვისტოს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

მოსარჩელის ზემიმითითებული მოთხოვნების საფუძვლები მდგომარეობდა შემდეგში:

მ. შ-შვილის მშობლებს _ შ-შვილსა და ნ. ხ-აშს ჰქონდათ უთანხმოება, რის გამოც სასამართლოს მიმართეს განქორწინების თაობაზე. მართალია, სასამართლომ განქორწინების შესახებ მათი მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა, მაგრამ მოდავე პირებს შორის მოახდინა ქონების გაყოფა, კერძოდ, ქობულეთის რაიონის სასამართლოს 1965 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით ნ. ხ-აშს შ-შვილის საკუთრებაში არსებული, ქობულეთში, ... ქ. ¹322-ში მდებარე სახლიდან მიეკუთვნა მე-2 სართულზე 14კვ.მ ¹9 ოთახი, აივნის, კიბისა და სველი წერტილების საერთო სარგებლობის უფლებით. მოგვიანებით მათ სახლში მდგმურის უფლებით შევიდა ფ. კ-ძე, რომელმაც ისარგებლა ოჯახში არსებული მდგომარეობით და დაუახლოვდა შ-შვილს;

1991 წელს შ-შვილი გახდა ავად, განუვითარდა აზროვნებისა და მეტყველების დეფექტი. ამ უკანასკნელის ავადმყოფობის დროს _ 1996 წლის მდგომარეობით, ქონების ხელში ჩაგდების მიზნით, ფ. კ-ძემ მოახერხა შ-შვილთან ქორწინების გაფორმება, ისე, რომ შ-შვილი ქორწინებაში იმყოფებოდა;

1996 წლის 11 ნოემბრის ხელშეკრულებით შ-შვილმა ქობულეთში, ... გამზირის ¹322-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი მიწის ნაკვეთითურთ გააჩუქა მეუღლეზე _ ფ. კ-ძეზე;

ნ. ხ-აშმა ზემოაღნიშნული ქორწინების ბათილობის მოთხოვნით ქობულეთის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი აღძრა, რაც სასამართლოს 1999 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა, შ-შვილსა და ფ. კ-ძეს შორის 1996 წლის 29 მარტს ქობულეთის რაიონის მმაჩის ბიუროში რეგისტრირებული ქორწინება ბათილად იქნა ცნობილი, როგორც ფიქტიური;

მოსარჩელემ სადავოდ გახადა 1996 წლის 11 ნოემბრის ჩუქების ხელშეკრულებაზე შ-შვილის ხელმოწერის ფაქტი, რის შედეგადაც საბოლოოდ გამოირკვა, რომ მასში შ-შვილის გვარით არსებული ხელმოწერები შესრულებულია არა შ-შვილის, არამედ სხვა პირის მიერ;

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 1998 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილებით ნ. ხ-აშის სარჩელის განხილვის შედეგად, 1996 წლის 11 ნოემბრის ჩუქების ხელშეკრულებიდან ამოირიცხა ნ. ხ-აშზე ქობულეთის რაიონის სასამართლოს 1965 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით მიკუთვნებული 14კვ.მ ოთახი, აგრეთვე საერთო სარგებლობის აივანი და კიბე;

2005 წელს ფ. კ-ძე გაურიგდა მეზობლად მცხოვრებ ... ც-ძესა და მის შვილებს და 2005 წლის 22 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო ქონება აღირიცხა ე. ც-ძის სახელზე.

მოსარჩელის მოსაზრებით, ზემოთ დასახელებული ნასყიდობის ხელშეკრულება იყო უკანონო. ამის დასასაბუთებლად მან მიუთითა ნასყიდობის ხელშეკრულების ფასზე _ 30 000 აშშ დოლარზე, რაც ქალაქის ცენტრში მდებარე მიწის ნაკვეთისათვის არარეალურ ფასს წარმოადგენდა. გარდა ამისა, იმის გათვალისწინებით, რომ ნ. ხ-აშსა და ფ. კ-ძეს შორის წლების განმავლობაში არსებული დავის შესახებ კარგად იცოდნენ მეზობლებმა, მათ შორის, ე. ც-ძემ და მისი ოჯახის წევრებმა, სახეზე იყო შემძენის არაკეთილსინდისიერება (ტომი I, ს.ფ. 2-6).

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებით მ. შ-შვილის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი 1996 წლის 11 ნოემბერს ნოტარიუს მაია კ-ძის მიერ დამოწმებული, შ-შვილსა და ფ. კ-ძეს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება; მ. შ-შვილი და ნ. ხ-აში ცნობილ იქნენ შ-შვილის კანონიერ მემკვიდრეებად; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონული სასამართლოს მითითებით, საქმეში არსებული მასალებით დასტურდებოდა, რომ 1996 წლის 11 ნოემბრის ჩუქების ხელშეკრულებაზე, რომლითაც შ-შვილმა მთელი თავისი უძრავ-მოძრავი ქონება საჩუქრად გადასცა ფ. კ-ძეს, ხელს აწერდა არა შ-შვილი, არამედ სხვა პიროვნება, რაც იმას ნიშნავდა, რომ ჩუქების ხელშეკრულებაზე შ-შვილის ხელმოწერა იყო გაყალბებული და იგი ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი. აღნიშნულთან დაკავშირებით რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმას.

რაიონულმა სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლის საფუძველზე ნ. ხ-აში და მ. შ-შვილი მიიჩნია შ-შვილის პირველი რიგის კანონისმიერ მემკვიდრეებად.

რაც შეეხებოდა მოსარჩელის მოთხოვნას 2005 წლის 22 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის თაობაზე, რაიონული სასამართლოს მოსაზრებით, იგი არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას, ვინაიდან ე. ც-ძემ სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის საფუძველზე შეიძინა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ქონება, რომელიც გასხვისების მომენტში არ იყო ყადაღადადებული, იპოთეკით დატვირთული და ა. შ. აღნიშნული ქონება სამოქალაქო კოდექსის 487-ე მუხლის შესაბამისად, წარმოადგენდა უფლებრივად უნაკლო ქონებას, რამდენადაც გასხვისების მომენტში, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლიდან გამომდინარე, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებდა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია.

სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის მიხედვით, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე.

რაიონული სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში ე. ც-ძისათვის უცნობი იყო ჩუქების ხელშეკრულებაზე შ-შვილის ხელმოწერის გაყალბების ფაქტი და აღნიშნულის შესახებ არც შეიძლებოდა სცოდნოდა, რადგან იგი ცხოვრობდა საქართველოს ფარგლებს გარეთ. გარდა ამისა, შეძენის მომენტში გამსხვისებელმა წარადგინა საჯარო რეესტრიდან უძრავი ქონების ამონაწერი, რაც სრულიად საკმარისი იყო ნასყიდობის ხელშეკრულების გასაფორმებლად (ტომი I, ს.ფ. 123-125).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ფ. კ-ძემ და ე. ც-ძემ, რომლებმაც მოითხოვეს მითითებულ ნაწილში საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნება.

აპელანტთა მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად შეაფასა მათ მიერ წარდგენილი მტკიცებულება, კერძოდ, 2007 წლის ექსპერტიზის დასკვნა. მთლიანობაში საქმეზე წარდგენილი იყო სამი სხვადასხვა დასკვნა, რომელთა დადგენილებითი ნაწილები ერთმანეთისგან არსებითად განსხვავდებოდა. აქედან გამომდინარე, ერთ-ერთისათვის უპირატესობის მინიჭება არ იყო სწორი. ამასთან, ერთი დასკვნა კატეგორიულად უარყოფდა ხელმოწერის გაყალბებას, მეორე ვარაუდობდა, რომ ხელმოწერა შესაძლოა ყალბი ყოფილიყო. არსებით კითხვაზე, რაც იმაში მდგომარეობდა, რომ შეიძლებოდა თუ არა ერთი და იმავე პიროვნებას სხვადსხვა დროს სხვადასხვანაირად მოეწერა ხელი, ექსპერტიზა პასუხობდა, რომ კომპეტენტური არ იყო.

აპელანტები აღნიშნავდნენ, რომ ზემომითითებული ვითარების გამო მათ დააყენეს შუამდგომლობა საქმეზე დამატებითი ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ, თუმცა სასამართლომ ეს არ გაითვალისწინა და უპირატესობა მიანიჭა ბოლო, 2007 წლის ექსპერტიზის დასკვნას (ტომი I, ს.ფ. 129-138).

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანეს აგრეთვე მ. შ-შვილმა და ნ. ხ-აშმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

აპელანტთა მიუთითებით, ე. ც-ძე იყო არაკეთილსინდისიერი შემძენი. მათი განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 187-ე მუხლიდან გამომდინარე, შემძენის ხდება ნივთის მესაკუთრე მაშინაც, როცა გამსხვისებელი არ იყო ნივთის მესაკუთრე, მაგრამ შემძენი ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერია. კეთილსინდისიერად კი არ ჩაითვლება შემძენი, თუ მან იცოდა ან უნდა სცოდნოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. საქმის მასალებით ნათლად იკვეთებოდა ის გარემოება, რომ ე. ც-ძემ იცოდა იმ გაუთავებელი დავების შესახებ, რაც მათ უახლოეს მეზობელს (ნ. ხ-აშს) და კ-ძეებს შორის არსებობდა. მ. შ-შვილმა და ნ. ხ-აშმა წინასწარ გააფრთხილეს ც-ძეები, რომ გამსხვისებლები არ იყვნენ გასაყიდი ქონების კანონიერი მესაკუთრეები, მათ სადავო ქონების მესაკუთრეობა მოპოვებული ჰქონდათ თაღლითურად, ქორწინების, ჩუქებისა თუ სხვა იურიდიული მოქმედებების კანონსაწინააღმდეგო განხორციელების შედეგად. მიუხედავად ამისა, ე. ც-ძემ სადავო ქონება შეიძინა. ამდენად, შემძენის კეთილსინდისიერების ფაქტი არ არსებობდა. უფრო მეტიც, ამ ფაქტის დასადასტურებლად მოწინააღმდგე მხარეებს სასამართლოსათვის არანაირი მტკიცებულება არ წარუდგენიათ (ტომი I, ს.ფ. 170-180, 204-217).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილებით ფ. კ-ძის და ე. ც-ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, ხოლო მ. შ-შვილისა და ნ. ხ-აშის სააპელაციო საჩივარს უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე; გაუქმდა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილება 1996 წლის 11 ნოემბრის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, აგრეთვე შ-შვილის კანონიერ მემკვიდრეებად მ. შ-შვილისა და ნ. ხ-აშის ცნობის ნაწილში; დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა; მ. შ-შვილის სარჩელი 1996 წლის 11 ნოემბრის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის და შ-შვილის კანონიერ მემკვიდრეებად მ. შ-შვილისა და ნ. ხ-აშის ცნობის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილად იქნა მიჩნეული შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქობულეთის სახალხო სასამართლოს 1965 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით ნ. ხ-აშს მიეკუთვნა მ. შ-შვილის საკუთრებიდან 14კვ.მ ¹9 ოთახი;

ნ. ხ-აში, როგორც მეუღლე, ფაქტობრივად არ ცხოვრობდა შ-შვილთან 1963 წლიდან;

ფ. კ-ძე ფიქტიურ ქორწინებაში იმყოფებოდა შ-შვილთან 1970 წლიდან;

საჯარო რეესტრის მონაწერის თანახმად, სადავო სახლის ნაწილის _ 14კვ.მ ოთახის მესაკუთრეს წარმოადგენდა ნ. ხ-აში;

1996 წლის 11 ნოემბრის ჩუქების ხელშეკრულებით შ-შვილმა მთელი თავისი უძრავ-მოძრავი ქონება საჩუქრად გადასცა ფ. კ-ძეს;

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 1998 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილებით სადავო ჩუქების ხელშეკრულებიდან ამოირიცხა ნ. ხ-აშის წილი _ ¹9 ოთახი, რომელიც მას გამოეყო 1965 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით;

ზემოთ დასახელებული გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლო სხდომას ესწრებოდა მ. შ-შვილი;

დამსაჩუქრებელი _ შ-შვილი გარდაიცვალა 1999 წლის 25 ოქტომბერს.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეში არსებული ექსპერტიზის დასკვნებით ვერ დგინდებოდა ფაქტობრივი გარემოება, რომ 1996 წლის 11 ნოემბრის ჩუქების ხელშეკრულებაზე არ იყო შესრულებული შ-შვილის ხელმოწერა. ამასთან, საქმეში არ მოიპოვებოდა სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენი, რომლითაც ხელშეკრულების გაყალბების ფაქტი უტყუარად დადასტურდებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება ხელმოწერილი იყო შ-შვილის მიერ, ხოლო რამდენადაც ჩუქება ნამდვილი იყო, შესაბამისად, დასაჩუქრებული ფ. კ-ძე სადავო ნივთის კანონიერ მესაკუთრეს წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. შ-შვილის სარჩელი ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობისა და მემკვიდრედ ცნობის მოთხოვნის ნაწილში ხანდაზმული იყო. აღნიშნული სასამართლომ შემდეგნაირად დაასაბუთა:

საქმეზე დგინდებოდა, რომ ქობულეთის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 18 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. შ-შვილი გამოსახლდა სადავო სახლიდან შ-შვილის სიცოცხლეში;

მ. შ-შვილს 1996 წლის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობის თაობაზე სარჩელი არ წარუდგენია 2007 წლის 20 სექტემბრამდე, მაშინ როდესაც, სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის თანახმად, უძრავ ნივთებთან დაკავშირებით ხელშეკრულებებზე დაწესებულია 6-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა.

საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ მ. შ-შვილს კანონით დადგენილ 6-თვიან ვადაში არ მიუღია სამკვიდრო. ამასთან, აღნიშნულ მასალებში არც იმის დამადასტურებელი დოკუმენტი მოიპოვებოდა, რომ მ. შ-შვილს აღდგენილი ჰქონდა სამკვიდროს მიღების ვადა.

ნ. ხ-აშთან მიმართებით სააპელაციო სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შემდეგზე:

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 14 აპრილის განჩინებით შეწყდა საქმის წარმოება საქმეზე ნ. ხ-აშის სარჩელისა გამო ფ. კ-ძის მიმართ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობისა და მემკვიდრედ ცნობის თაობაზე.

საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ ნ. ხ-აშს წარდგენილი ჰქონდა სარჩელი, როგორც მემკვიდრედ ცნობის, ისე ჩუქების _ ხელშეკრულების ბათილობის შესახებ, რომლებზეც არსებობდა სასამართლოს შესაბამისი გადაწყვეტილებები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იმავე დავის საგანზე, იმავე მხარეებს შორის და იმავე საფუძვლით არსებულ დავაზე ნ. ხ-აშის მიერ წარდგენილი სარჩელი უსაფუძვლო იყო.

რაც შეეხებოდა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ მოსარჩელეების მოთხოვნას, სააპელაციო სასამართლომ იგი უსაფუძვლოდ მიიჩნია, რაც შემდეგნაირად დაასაბუთა:

საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ სახლის გასხვისებისას სადავო ქონება ირიცხებოდა ფ. კ-ძის სახელზე, სახლის ნაწილი 14კვ.მ ფართის ოდენობით კი _ ნ. ხ-აშის სახელზე;

გარდა ამისა, საქმის მასალების თანახმად, არსებობდა სასამართლო გადაწყვეტილებები, რომლითაც ნ. ხ-აშს უარი ეთქვა როგორც მემკვიდრედ ცნობაზე, ისე _ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობაზე;

საქმეზე დგინდებოდა, რომ ჩუქების ხელშეკრულება დადებული იყო ნოტარიულად. გასხვისების პერიოდში რეესტრში სადავო ქონების მესაკუთრედ რეგისტრირებული იყო ფ. კ-ძე.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის მოთხოვნა დაცული იყო, სადავო ქონება უფლებრივი ნაკლის მქონე ნივთს არ წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 185-ე, 312-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. ამავე კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია. ამდენად, რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ე. ც-ძე კეთილსინდისიერ შემძენს წარმოადგენდა (ტომი II, ს.ფ. 146-155).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მ. შ-შვილმა და ნ. ხ-აშმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორები არ იზიარებენ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ საქმეში არსებული ექსპერტიზის დასკვნების ურთიერთგამომრიცხაობის გამო შ-შვილის ხელმოწერის ფაქტის დადგენა შეუძლებელია. სინამდვილეში მოცემულ საკითხზე დასკვნის გამოტანა სრულიად მარტივია. ექსპერტიზის პირველი დასკვნის თანახმად, დასმულ კითხვაზე პასუხის გაცემა შეუძლებლად იქნა მიჩნეული. მეორე დასკვნის მიხედვით, შ-შვილის ხელმოწერა, სავარაუდოდ, არაა მის მიერ შესრულებული. მესამე დასკვნა მიუთითებს, რომ 1996 წლის 11 ნოემბრით დათარიღებული ჩუქების ხელშეკრულების სანოტარო მოქმედებათა რეგისტრაციის რეესტრში რიგითი ნომრის (¹5019) გასწვრივ გრაფაში _ “სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთის მიმღების ხელმოწერა” _ არსებული ხელმოწერები შ-შვილის გვარით შესრულებულია არა შ-შვილის, არამედ სხვა პირის მიერ. ამდენად, ექსპერტის დასკვნით ნათლად და მკაფიოდ დადგინდა, რომ ხელმოწერა არ იყო შესრულებული შ-შვილის მიერ.

კასატორთა აზრით, არასწორია სასამართლოს მსჯელობა სარჩელის ხანდაზმულობაზე. სასამართლო ხანდაზმულობის ვადის ათვლას იწყებს ჩუქების ხელშეკრულების დადებიდან, მაშინ როდესაც ეს ვადა უნდა აითვალოს მოსარჩელეთა მიერ მემკვიდრეობის უფლების შელახვის გაგების დღიდან. საქმეზე დგინდება, რომ უკანასკნელი 13 წლის მანძილზე მოსარჩელეები ცდილობდნენ მოცემულ დავასთან დაკავშირებული პრობლემების სხვადასხვა ინსტანციებში მოგვარებას (ტომი II, ს.ფ. 180-193).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2009 წლის 22 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მ. შ-შვილის ნაწილში დარჩა განუხილველი, ხოლო ამავე სასამართლოს 2009 წლის 2 ოქტომბრის განჩინებით ნ. ხ-აშის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად (ტომი II, ს.ფ. 213-214, 232-233).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სარჩელის დავის საგანია 1996 წლის 11 ნოემბერს შ-შვილსა და ფ. კ-ძეს შორის დადებული ნაჩუქრობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, შ-შვილის დანაშთ ქონებაზე კანონისმიერ მემკვიდრეებად მ. შ-შვილისა და ნ. ხ-აშის ცნობა; ფ. კ-ძესა და ე. ც-ძეს შორის 2005 წლის 22 აგვისტოს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ ნაჩუქრობის ხელშეკრულების ბათილობისა და მემკვიდრედ ცნობის მოთხოვნების ნაწილში მოცემულ შემთხვევაში წარდგენილია სარჩელი იმავე დავის საგანზე, იმავე მხარეებს შორის და იმავე საფუძვლით, რაც ერთხელ უკვე განხილულია სასამართლოს მიერ. აღნიშნული მსჯელობისას სააპელაციო სასამართლო კონკრეტულად არ უთითებს, თუ რომელი, საქმის არსებითად განხილვის შედეგად გამოტანილი კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე გამოიტანა მითითებული დასკვნა, არ აანალიზებს, თუ როგორ დგინდება აღნიშნულ საქმეებზე დავის საგნის, მხარეებისა და მოთხოვნის საფუძვლების იდენტურობა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმეში მოიპოვება კანონიერ ძალაში შესული ორი სასამართლო გადაწყვეტილება, სადაც ნ. ხ-აშის მოთხოვნას წარმოადგენდა ნაჩუქრობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა _ ქობულეთის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილება (ტ.1, ს.ფ.40) და ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 14 აპრილის განჩინება (ტ.1, ს.ფ. 49). პირველ შემთხვევაში ნ. ხ-აშის სარჩელის მოთხოვნაა 1996 წლის 11 ნოემბრის ნაჩუქრობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა იმ საფუძვლით, რომ ხელშეკრულებით გასაჩუქრდა ნ. ხ-აშის კუთვნილი 14კვ.მ ¹9 ოთახი. აღნიშნული გადაწყვეტილებით საქმე არსებითადაა განხილული და სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, ნაჩუქრობის ხელშეკრულებიდან ამორიცხულია ნ. ხ-აშზე ქობულეთის რაიონის სასამართლოს 1965 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით მიკუთვნებული 14კვ.მ ოთახი და საერთო სარგებლობაშია დატოვებული აივანი და კიბე. მეორე შემთხვევაში ნ. ხ-აშის სარჩელი ნაჩუქრობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და მემკვიდრედ ცნობის შესახებ არსებითად არ არის განხილული, აღნიშნულ საქმეზე შეწყვეტილია წარმოება იმ მოტივით, რომ საქმეზე უკვე არსებობს კანონიერ ძალაში შესული ქობულეთის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილება. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ დავაზე და ქობულეთის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილებით განხილულ საქმეზე არ არის სარჩელის მოთხოვნა და საფუძვლები იდენტური. 1998 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილების თანახმად, ნაჩუქრობის ხელშეკრულების ბათილობის მოთხოვნის საფუძველი იყო ამ ხელშეკრულებით ნ. ხ-აშის კუთვნილი 14კვ.მ ოთახის განკარგვა, ხოლო განსახილველ დავაზე ნაჩუქრობის ხელშეკრულების ბათილობა მოთხოვნილია იმ საფუძვლით, რომ ხელშეკრულებაზე შ-შვილის ხელმოწერა არ არის ნამდვილი. გარდა ამისა, მემკვიდრედ ცნობის მოთხოვნა ზემოაღნიშნული დავის საგანი არ ყოფილა. იგივე მოთხოვნებით და საფუძვლით მანამდე აღძრული სარჩელისა და ამ სარჩელის არსებითად განხილვის შედეგად გამოტანილი კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების არსებობა საქმის მასალებით არ დგინდება.

ასევე დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა ნაჩუქრობის ხელშეკრულებაზე შ-შვილის ხელმოწერის ნამდვილობის შესახებ მხოლოდ ზოგადი მოტივით, რომ საქმეში არსებული ექსპერტიზის დასკვნები ურთიერთგამომრიცხავია. გასაჩივრებული განჩინებაში არ არის მოცემული სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთება აღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნების გამოკვლევისა და მათი გაზიარებისა თუ გაუზიარებლობის კონკრეტული არგუმენტების შესახებ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა, სასამართლო მტკიცებულებებს აფასებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას. მხოლოდ ამის შედეგად შეიძლება გამოტანილ იქნეს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლის შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნის შეფასება, მიუხედავად მისი შინაარსისა, ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, რაც დასაბუთებული უნდა იყოს სასამართლოს მიერ.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმეში მოიპოვება გრაფიკული ექსპერტიზის სამი დასკვნა. აქედან ორ დასკვნაში, რომელთაგან ერთ-ერთი კომისიურია _ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს კომისიური ექსპერტიზის 2006 წლის 16 ივლისის დასკვნასა და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასამართლო ექსპერტიზის კრიმინალური სამსახურის 2003 წლის 18 აგვისტოს დასკვნაში საკვლევ საკითხზე გაცემულია პასუხი, რომ ნაჩუქრობის ხელშეკრულებაზე არსებული ხელმოწერა მუჰამედ შ-შვილის გვარით შესრულებულია სხვა პირის მიერ (ტ.1, ს.ფ.25-35, 42-44). მესამე, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის აჭარის ფილიალის 2002 წლის 25 ივლისის დასკვნაში, რომელიც შესრულებულია ექსპერტის მიერ ერთპიროვნულად, მითითებულია, რომ პასუხის გაცემა კითხვაზე, ხელმოწერა შ-შვილის სახელით ჩუქების ხელშეკრულებაზე შესრულებულია თუ არა შ-შვილის მიერ, შეუძლებელია კვლევით ნაწილში მითითებულ მიზეზთა გამო (ტ.1, ს.ფ.45-48). სააპელაციო სასამართლოს არ მოუხდენია ექსპერტიზის დასკვნების ყოველმხრივი და სრული განხილვა საქმის მასალებთან ერთობლიობაში, არ დაუსაბუთებია, თუ რითი გამორიცხა ექსპერტიზის ზემომითითებული ორი დასკვნა.

საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ არსებითად უნდა შეამოწმოს ნაჩუქრობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ნ. ხ-აშის მემკვიდრედ ცნობის მოთხოვნების კანონიერება და გამოიტანოს დასაბუთებული გადაწყვეტილება.

ასევე დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, სადაც სააპელაციო სასამართლო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნასთან მიმართებით მსჯელობს შემძენის კეთილსინდისიერების შესახებ. სააპელაციო სასამართლო შემძენს კეთილსინდისიერად მიიჩნევს მხოლოდ იმის გამო, რომ გამსხვისებელი _ ფ. კ-ძე საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების მესაკუთრედ იყო აღრიცხული. აქვე სააპელაციო სასამართლო არასრულად განმარტავს საჯარო რესტრის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციას. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ყველა შემთხვევაში, სადაც უძრავი ქონების შემძენის კეთილსინდისიერების საკითხის სადავოობა დგება, გამსხვისებელი ამ ნივთის მესაკუთრედ არის აღრიცხული საჯარო რეესტრში. წინააღმდეგ შემთხვევაში უძრავ ნივთზე სადავო გარიგება ვერც დაიდებოდა. აქ გადამწყვეტია საკითხი, არის თუ არა შემძენი კეთილსინდისიერი გამსხვისებლის საკუთრების უფლების მიმართ, იცის თუ არა შემძენმა გამსხვისებლის საკუთრების უფლების ნაკლი, რა დროსაც საჯარო რეესტრის ჩანაწერების მიმართ აღარ მოქმედებს უტყუარობის პრეზუმფცია. სასამართლომ ამ შემთხვევაში სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა უნდა შეაფასოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის საფუძველზე, რომლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. მოცემული ნორმით საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული გამსხვისებლის მესაკუთრედ აღიარება ემსახურება მხოლოდ კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესების დაცვას, ხოლო როდესაც შემძენმა იცის ან უნდა იცოდეს, რომ გამსხვისებელი არ არის ნივთის მესაკუთრე, იგი ვერ ისარგებლებს ამ მუხლით მინიჭებული დაცვის უფლებით.

მოცემულ შემთხვევაში ასევე გასათვალისწინებელია საჯარო რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მოქმედების ფარგლები, რაც სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლშია მოცემული. აღნიშნული მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, რეესტრის ჩანაწერები მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვლება სწორად, თუ ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილი არ არის საჩივარი ან შემძენმა არ იცის, რომ ჩანაწერი უზუსტოა.

თუკი სააპელაციო სასამართლო საქმის განხილვის შედეგად დაადგენს, რომ ნაჩუქრობის ხელშეკრულება არ არის ნამდვილი, მან უნდა იმსჯელოს შემძენის კეთილსინდისიერების საკითხზე, ამასთან მიმართებით უნდა დაადგინოს, იცოდა თუ არა ე. ც-ძემ ფ. კ-ძის საკუთრების უფლების ნაკლი, ამასთან დაკავშირებით უნდა გამოიკვლიოს სარჩელში და სააპელაციო საჩივარში დასახელებული ფაქტობრივი გარემოებები და სათანადო შეფასება მისცეს მათ.

საკასაციო სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ საქმის მასალებში არ მოიპოვება ზემოაღნიშნული სარჩელის მოთხოვნის ობიექტი _ ფ. კ-ძესა და ე. ც-ძეს შორის 2005 წლის 22 აგვისტოს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. ამდენად, გაურკვეველია, ამ ხელშეკრულებამ მოიცვა თუ არა ნ. ხ-აშის კუთვნილი 14კვ.მ ¹9 ოთახი და ამ ნაწილშიც არის თუ არა სარჩელის მოთხოვნა მართლზომიერი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ნ. ხ-აშის ნაწილში აუქმებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს სააპელაციო სასამართლოს. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის არგუმენტს, რომ ნ. ხ-აში არ არის მხარე, რამდენადაც მას სარჩელი არ ჰქონია შეტანილი და არ არსებობს მისი სასარჩელო მოთხოვნები. მ. შ-შვილს სარჩელი აღძრული ჰქონდა როგორც თავისი, ისე _ ნ. ხ-აშის სახელით. აქედან გამომდინარე, ნ. ხ-აშის ნაწილში მ. შ-შვილი წარმოადგენდა არასათანადო მოსარჩელეს. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოტანილია როგორც მ. შ-შვილის, ისე _ ნ. ხ-აშის მიმართ. აღნიშნული გადაწყვეტილება ნ. ხ-აშმა გაასაჩივრა სააპელაციო წესით, რაზეც იმსჯელა სააპელაციო სასამართლომ. ნ. ხ-აშმა მხარი დაუჭირა მისი სახელით აღძრული სარჩელის მოთხოვნებს, რაზეც მიუთითებს მთელი საქმის წარმოება. ფაქტობრივად, ამ შემთხვევაში მ. შ-შვილი, როგორც არასათანადო მოსარჩელე, ნ. ხ-აშის ნაწილში ჩანაცვლებულია ამ უკანასკნელით, რაზედაც სააპელაციო სასამართლოს ასევე უნდა ემსჯელა და გამოეტანა შესაბამისი განჩინება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 84-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩეს მ. შ-შვილის ნაწილში, რამდენადაც მისი საკასაციო საჩივარი განუხილველად არის დატოვებული.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილება ნ. ხ-აშის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

მ. შ-შვილის ნაწილში უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილება;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.