ას-623-931-09 7 დეკემბერი, 2009წ.

თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლალი ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნუნუ კვანტალიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) _ ს. პ.-ი (წარმომადგენელი გაიოზ ნიჟარაძე)

შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი (მოპასუხე) _ სს “დ.-ა” (ამჟამად სს “ჰ.-ი”)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ სარჩოს გაცემის აღდგენა, სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2008 წლის 24 ივნისს მარნეულის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა ს. პ.-მ მოპასუხე სს “დ.-ს” (ამჟამად სს “ჰ.-ი”) მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა ხელფასსა და პენსიას შორის სხვაობის _ 2008 წლის ივნისის თვიდან ყოველთვიურად 471 ლარისა და გასული ერთი წლის სარჩოს _ 5 652 ლარის ანაზღაურება.

სარჩელის თანახმად, ს. პ.-ი მუშაობდა თბილისის კარიერების სამმართველოში მნგრეველად. დასახელებული ორგანიზაციის უფლებამონაცვლეა სს “დ.-ა”. 1960-1964 წლებში მოსარჩელემ ორჯერ მიიღო საწარმოო ტრავმა. თბილისის 26 კომისრის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1971 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით თბილისის კარიერების სამმართველოს ს. პ.-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 1969 წლის 1 თებერვლიდან ყოველთვიურად სარჩოს გადახდა. შრომითი საექიმო კომისიის 1973 წლის 13 აპრილის დასკვნით ს. პ.-ს დაუდგინდა საწარმოო ტრავმის გამო მეორე ჯგუფის ინვალიდობა უვადოდ.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ უკვე ერთი წელიწადია, რაც მოპასუხე ორგანიზაციამ შეუწყვიტა სარჩოს გადახდა. მოპასუხე აცხადებდა, რომ მათთან არც მნგრეველის და არც მისი ტოლფასი თანამდებობა არსებობდა. სს “მ.-ის” მიერ გაცემული ცნობით ირკვეოდა, რომ მართალია, მათთან მნგრეველის თანამდებობა აღარ არსებობდა, მაგრამ საკარიერო სამუშაოების შესრულების პირობებში იყენებდნენ საბურღი დაზგის დამხმარის პროფესიას.

სარჩელში მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლებად დასახელებულია “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის ¹53 დადგენილების მე-2 მუხლი, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, ამავე კოდექსის 992-ე მუხლი, რომელთა თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულს შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალით და შრომის კოდექსი და სამოქალაქო კოდექსი არ ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას; თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, მას ზიანი უნდა აუნაზღაურდეს ყოველთვიური სარჩოს გადახდით; პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი (ტომი I, ს.ფ. 1-11).

მოპასუხე სს “დ.-მ” სარჩელი არ ცნო და მისი უარყოფა შემდეგი არგუმენტებით დაასაბუთა:

ს. პ.-მ ითხოვა სარჩოს გაზრდა და საწარმოს ხელმძღვანელობის მხრიდან გამოვლენილი კეთილი ნების შედეგად, ეს თხოვნა დაკმაყოფილდა. მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებობდა სათანადო სამართლებრივი საფუძველი, ყოველთვიური სარჩოს ოდენობა ს. პ.-ს გაეზარდა 30 ლარამდე. 2007 წლის ივლისში მოსარჩელემ კვლავ მოითხოვა სარჩოს გაზრდა, რაზეც უარი მიიღო.

რაც შეეხებოდა გასული პერიოდის სარჩოს, მის ანაზღაურებაზე მოპასუხეს უარი არასდროს განუცხადებია და მოსარჩელეს მისი მიღება კვლავინდებურად შეეძლო.

მოპასუხის მითითებით, ის გარემოება, რომ ს. პ.-ი არ მუშაობდა და შესაბამისად, მისი სპეციალობის მქონე პირისათვის შესატყვის შემოსავალს ვერ იღებდა, გამოწვეული იყო არა მათი მიზეზით, არამედ იმის გამო, რომ ამ დროისათვის ს. პ.-ი ასაკოვანი (79 წლის) იყო. ამდენად, მოპასუხის ბრალეულ მოქმედებას კიდეც რომ არ ჰქონოდა ადგილი, დღეის მდგომარეობით ასაკის გამო მოსარჩელე მაინც უმუშევარი იქნებოდა, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლიდან გამომდინარე კი ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისათვის აუცილებელი იყო შედეგსა და ქმედებას შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა.

მოპასუხის მოსაზრებით, მოთხოვნა ერთი წლის სარჩოს დაკისრების ნაწილში ზემოაღნიშნულის მსჯელობის მიუხედავადაც უსაფუძვლო იყო. ს. პ.-ს სასამართლოში წარდგენილი არ ჰქონდა მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა 2007 წლის ივნისიდან 2008 წლის ივნისამდე მისი თანამდებობის შესატყვისი ხელფასის ოდენობას. მოსარჩელის მიერ წარდგენილი სს “მ.-ის” კადრების მართვის სამსახურის ცნობით ირკვეოდა, რომ ამ შემთხვევაში პასუხი გაეცა ს. პ.-ის 2008 წლის 2 ივნისის წერილს, ამასთან, ცნობა შეეხებოდა საბურღი დაზგის დამხმარის ხელფასს. მასში საუბარი არ იყო 2008 წლის 2 ივნისამდე დარიცხულ ხელფასზე. გარდა ამისა, ცნობიდან არ დგინდებოდა, მნგრეველისა და საბურღი დაზგის დამხმარის თანამდებობები იყო თუ არა იდენტური (ტომი I, ს.ფ. 24-31, 63-65).

მარნეულის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ს. პ.-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სს “დ.-ს” მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სარჩოს გადახდა ყოველთვიურად 471 ლარის ოდენობით, მასვე დაევალა მიუღებელი ერთი წლის სარჩოს გადახდა 360 ლარის ოდენობით.

რაიონულმა სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები;

მარნეულის რაიონის სასამართლოს 1971 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით თბილისის კარიერების სამმართველოს ს. პ.-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 1969 წლის 1 თებერვლიდან ყოველთვიურად 96 მანეთისა და 80 კაპიკის გადახდა. აღნიშნული თანხა ორგანიზაციას დაეკისრა მათი ბრალით ს. პ.-სათვის სხეულის დაზიანების გამო, რამაც გამოიწვია ამ უკანასკნელის შრომის უნარის დაკარგვა 70%-ით. თანხის ოდენობა სასამართლომ განსაზღვრა ხელფასსა და იმ პენსიას შორის სხვაობით, რომელსაც იღებდა ს. პ.-ი, ხოლო სარჩო დაინიშნა გარემოების შეცვლამდე;

ს. პ.-ი არის მეორე ჯგუფის ინვალიდი 1973 წლიდან და ინვალიდობა მინიჭებული აქვს უვადოდ;

მოსარჩელე იღებს პენსიას 55 ლარის ოდენობით, როგორც მეორე მსოფლიო ომში მონაწილესთან გათანაბრებული პირი.

რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ს. პ.-ს სარჩოს გაცემა შეწყვეტილი ჰქონდა ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, რამდენადაც არსებობდა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-10 მუხლიდან გამომდინარე სავალდებულო იყო ყველასათვის.

რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ სარჩოს მიცემის შეწყვეტის საფუძველი შეიძლებოდა ყოფილიყო მოსარჩელის მოხუცებულობა და აღნიშნა, რომ ეს გარემოება ვერ მიიჩნეოდა 1971 წლის გადაწყვეტილებაში მითითებულ გარემოებათა შეცვლად. სასამართლოს მოსაზრებით, გარემოებათა შეცვლად შეიძლებოდა მიჩნეულიყო პირის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესება, რისი დამადასტურებელი მტკიცებულებაც მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია.

სს “მ.-ის” მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, მნგრეველის თანამდებობა ამჟამად აღარ არსებობს და საკარიერო სამუშაოების პირობებში არსებობს საბურღი დაზგის დამხმარის პროფესია, რომლის თანამდებობრივი სარგო შეადგენს 526 ლარს.

რაიონულმა სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ მოპასუხეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით განსაზღვრული მტკიცების ტვირთის გათვალისწინებით არ დაუდასტურებია იმ გარემოების საწინააღმდეგო, რომ საბურღი დაზგის დამხმარისა და მნგრეველის თანამდებობები იდენტური არ იყო და თანამდებობრივი სარგო, რის შესაბამისადაც მოსარჩელისათვის დასაკისრებელი სარჩოს ოდენობა უნდა განსაზღვრულიყო, არ შეადგენდა 526 ლარს, მაშინ როდესაც, მოსარჩელის მიერ სასამართლოსათვის წარდგენილი სს “მ.-ის” კადრების მართვის სამსახურის ცნობის თანახმად, საკარიერო სამუშაოების პირობებში არსებობდა საბურღი დაზგის დამხმარის პროფესია, რომლის თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 526 ლარს.

რაიონული სასამართლოს მითითებით, მხარეების განმარტებებით ირკვეოდა, რომ, მართალია, ისინი შეთანხმებული იყვნენ სარჩოს ოდენობაზე, კერძოდ, 30 ლარზე, რასაც მოსარჩელე იღებდა მოპასუხისგან, მაგრამ სარჩელის წარდგენის დროიდან (2008 წლის ივნისიდან) მოსარჩელე ითხოვდა მოპასუხეს დაკისრებოდა სარჩო იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც იგი განისაზღვრა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, კერძოდ, ეს თანხა ამგვარად უნდა განსაზღვრულიყო: თანამდებობრივ სარგოს (526 ლარი) გამოკლებული პენსია (55 ლარი), რაც მოცემულ შემთხვევაში შეადგენდა 471 ლარს და რისი ანაზღაურებაც უნდა დაკისრებოდა მოპასუხეს. საქმეში სასამართლოს 1971 წლის 28 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების არსებობის პირობებში რაიონულმა სასამართლომ მოსარჩელის დასახელებული მოთხოვნა საფუძვლიანად მიიჩნია.

რაც შეეხებოდა მოსარჩელის მოთხოვნას ერთი წლის მიუღებელი სარჩოს 5 652 ლარის ოდენობით ანაზღაურების თაობაზე, რაიონული სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული თანხა მოპასუხეს არ უნდა დაკისრებოდა დასახელებული ოდენობით, ვინაიდან მხარეებს შორის არსებობდა ზეპირი შეთანხმება, რაც აღიარებულ იქნა პროცესზე და წლების განმავლობაში მოპასუხე ს. პ.-ს უხდიდა სარჩოს 30 ლარის ოდენობით. ამასთან, ამის შესახებ მოსარჩელეს თავის დროზე პრეტენზია არ განუცხადებია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ერთდროული მიუღებელი სარჩო სარჩელის აღძვრამდე უნდა განსაზღვრულიყო ყოველთვიურად 30 ლარის ოდენობით, როგორც ეს იყო შეთანხმებული მხარეთა შორის. 12 თვის მიუღებელი სარჩო სულ შეადგენდა 360 ლარს. სარჩელის აღძვრის მომენტიდან მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა სარჩოს გადახდა 1971 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით განსაზღვრული წესით, თანამდებობრივ სარგოს გამოკლებული პენსიის ოდენობით, რაც მთლიანობაში შეადგენდა ყოველთვიურად 471 ლარს (ტომი I, ს.ფ. 78-79).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს “დ.-მ”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი I, ს.ფ. 82-93).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით სს “დ.-ს” სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა მარნეულის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ს. პ.-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სს “დ.-ს” ს. პ.-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მიუღებელი სარჩოს ანაზღაურება 360 ლარის ოდენობით, მასვე მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სარჩოს გადახდა 2008 წლის 27 ივნისიდან თვეში 42 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მარნეულის რაიონის სასამართლოს 1971 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით თბილისის კარიერების სამმართველოს, რომლის უფლებამონაცვლეა სს “დ.-ა”, ს. პ.-ის სასარგებლოდ 1969 წლის 1 თებერვლიდან სარჩოს სახით ყოველთვიურად გადასახდელად დაეკისრა 96.80 მანეთი, საწარმოს ბრალით ს. პ.-ის მიერ 70%-ით შრომის უნარის დაკარგვის გამო, მდგომარეობის შეცვლამდე;

ს. პ.-ი 1973 წლიდან არის მეორე ჯგუფის ინვალიდი, ინვალიდობა დადგენილია უვადოდ;

ს. პ.-ი სოციალური სუბსიდიების სააგენტოსგან იღებს პენსიას 55 ლარის ოდენობით, როგორც მეორე მსოფლიო ომში მონაწილესთან გათანაბრებული პირი;

სს “დ.-ში” იმავე ან იგივე თანრიგის თანამდებობა, რომელზეც მოსარჩელე მუშაობდა, აღარ არსებობს;

2005 წლის 6 დეკემბრიდან 2007 წლის ივლისამდე მოსარჩელე სს “დ.-საგან” ურთიერთშეთანხმებით სარჩოს სახით იღებდა თვეში 30 ლარს;

2007 წლის ივლისიდან სს “დ.-მ” მოსარჩელეს შეუწყვიტა სარჩოს გადახდა.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სს “დ.-მ” 2007 წლის ივლისიდან უკანონოდ შეუწყვიტა მოსარჩელეს სარჩოს გადახდა, ვინაიდან დასაბუთებული არ იყო საამისოდ არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი წანამძღვრების არსებობა.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეზე დგინდებოდა, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ სარჩოს გადახდის ვალდებულება სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დაკისრებული ჰქონდა მდგომარეობის შეცვლამდე, რაშიც მოიაზრებოდა მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესება და მისი შრომის უნარის აღდგენა, რადგან სარჩო სწორედ ჯანმრთელობის მდგომარეობის დაზიანების გამო, შრომის უნარის დაკარგვისათვის დაინიშნა. შესაბამისად, ვინაიდან საქმის მასალებით არ დგინდებოდა მოსარჩელის გამოჯანმრთელების და მისი შრომის უნარის აღდგენის ფაქტი, სახეზე არ იყო მდგომარეობის შეცვლა და მოპასუხე საწარმო უფლებამოსილი არ იყო შეეწყვიტა სარჩოს გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მსჯელობა იმის შესახებ, რომ მდგომარეობის შეცვლაში მოიაზრებოდა მოხუცებულობის გამო მუშაკის შრომის უნარის დაკარგვაც, როგორც მართლზომიერი საფუძველი სარჩოს გაცემის შესაწყვეტად. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ უწინარესად აღნიშნა, რომ დასახელებული არ წარმოადგენდა სარჩოს გაცემის შესაწყვეტად კანონმდებლობით გათვალისწინებულ საფუძველს. ამასთან, თუ მდგომარეობის შეცვლას განვიხილავდით, როგორც შეფასებით კატეგორიას, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მისი მოპასუხისეული განმარტება არ შეესაბამებოდა “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული დებულების მიზანს.

მოსარჩელისათვის ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული დებულების მე-11 მუხლზე, რომლის მიხედვით, დაზარალებულს ზიანი აუნაზღაურდება ყოველთვიური სარჩოს გადახდით იმ ვადით, რა ვადითაც დადგენილი აქვს შრომის უნარის ხარისხის დაკარგვა, მიუხედავად იმისა, მინიჭებული აქვს თუ არა ინვალიდობის ჯგუფი; ზიანი ანაზღაურდება იმავე ან იგივე თანრიგის ნებისმიერი სპეციალობის მუშაკის ბოლო სამი თვის სრულად ნამუშევარი ფაქტობრივად მიღებული საშუალო ხელფასიდან იმ ოდენობით, რამდენი პროცენტითაც დაკარგული აქვს შრომის უნარის ხარისხი; თუ ორგანიზაციაში აღარ არსებობს დაზარალებულის ან იმავე თანრიგის პროფესიები და თანამდებობები, დაზარალებულს სარჩო განესაზღვრება სახელმწიფოს მიერ დადგენილი მინიმალური ხელფასის სამმაგი, ხოლო იმ ორგანიზაციებში, სადაც ხორციელდება მის ბალანსზე არსებული ქონების 10 პროცენტზე მეტი ინვესტიცია, არსებული შრომის ანაზღაურების მინიმალური დონის ორმაგი ოდენობიდან.

რამდენადაც საქმეზე დგინდებოდა, რომ მოპასუხე საწარმოში მოსარჩელის ან იმავე თანრიგის პროფესიები და თანამდებობები აღარ არსებობდა, ამასთან, იმავე საწარმოში ბალანსზე არსებული ქონების 10 პროცენტზე მეტი ინვესტიციის განხორციელება ვერ დგინდებოდა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ასანაზღაურებელი სარჩოს ოდენობა უნდა განსაზღვრულიყო სახელმწიფოს მიერ დადგენილი მინიმალური ხელფასის სამმაგი ოდენობიდან, შრომის უნარის დაკარგვის პროცენტის გათვალისწინებით.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა “მინიმალური ხელფასის ოდენობის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 4 ივნისის ¹351 ბრძანებულებაზე, რომლითაც საქართველოს ტერიტორიაზე მოქმედი ყველა საწარმოსა და ორგანიზაციისათვის მათი საკუთრებისა და ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად მინიმალური ხელფასის ოდენობა განისაზღვრა 20 ლარით.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელისათვის ყოველთვიურად ასანაზღაურებელი სარჩოს ოდენობა შეადგენდა 42 ლარს (მინიმალური ხელფასის სამმაგი ოდენობის _ 60 ლარის 70%), რაც მოსარჩელეს უნდა ანაზღაურებოდა სარჩელის აღძვრის მომენტიდან _ 2008 წლის 24 ივნისიდან უვადოდ, ხოლო სარჩელის შეწყვეტიდან _ 2007 წლის ივლისიდან სარჩელის აღძვრამდე _ 2008 წლის 24 ივნისამდე მოსარჩელეს სარჩო უნდა ანაზღაურებოდა ყოველთვიურად 30 ლარის ოდენობით, ვინაიდან აღნიშნულზე არსებობდა მხარეთა შეთანხმება.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მითითება იმის შესახებ, რომ სარჩო უნდა გამოანგარიშებულიყო სს “მ.-ში” არსებული საბურღი დაზგის დამხმარის თანამდებობრივი სარგოს გათვალისწინებით, ვინაიდან “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული დებულების მე-11 მუხლი მიუთითებდა მხოლოდ იმავე საწარმოში და არა სხვა საწარმოებში არსებული თანამდებობებისა და პროფესიების შესახებ. ამასთან, მოცემულ შემთხვევაში არ დგინდებოდა მოსარჩელის მიერ დაკავებული და სს “მ.-ში” არსებული საბურღი დაზგის დამხმარის პროფესიის იგივეობა.

სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის არც ის პოზიცია გაიზიარა, რომ დავის გადასაწყვეტად გამოყენებული უნდა ყოფილიყო არა “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული დებულება, არამედ _ “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის ¹53 დადგენილება, ვინაიდან ეს უკანასკნელი არეგულირებს სარჩოს დანიშვნის საფუძვლებს, მაშინ როდესაც მოცემულ შემთხვევაში სარჩო დანიშნულია საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების საფუძველზე და დავა ეხება მხოლოდ მისი შეწყვეტის კანონიერებას (ტომი II, ს.ფ. ს.ფ. 50-56).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრა ს. პ.-მ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის 2007 წლის ივნისიდან სარჩოს სახით ყოველთვიურად 471 ლარის დაკისრება.

კასატორის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენდა 2007 წლის ივნისიდან მოპასუხის მიერ მისთვის სარჩოს გადახდის შეწყვეტა. მხარეებს შორის სადავო სამართალურთიერთობის წარმოშობის დროს “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულება უკვე ძალადაკარგულად იყო გამოცხადებული საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 6 თებერვლის ¹93 ბრძანებულებით. რაც შეეხება, “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის ¹53 დადგენილებას, რომელიც აღნიშნულ პერიოდში ამოქმედდა, იგი განსაზღვრავს, რომ საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საკითხი რეგულირდება სამოქალაქო კოდექსით. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავის გადაწყვეტისას უნდა ეხელმძღვანელა სწორედ სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმებით.

კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას საბურღი დაზგის დამხმარის ხელფასის გაუზიარებლობის შესახებ, რამდენადაც საქმეზე დადგენილია, რომ ს. პ.-ი მუშაობდა საკარიერო სამუშაოებზე, დღევანდელ რეალობაში კი საბურღი დაზგის დამხმარეც ასრულებს საკარიერო სამუშაოებს (ტომი II, ს.ფ. 65-72).

სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე შეგებებული საკასაციო საჩივარი წარადგინა სს “დ.-მ”, რომელმაც გადაწყვეტილების გასაჩივრებულ ნაწილში გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

შეგებებული საკასაციო საჩივრის საფუძვლები შემდეგში მდგომარეობს:

მიუხედავად იმისა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში არსებობს სასამართლოს 1971 წლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, ს პ.-სათვის ყოველთვიური კომპენსაციის ანაზღაურება არამართებულია, ვინაიდან სასამართლოს გადაწყვეტილებაში მითითებული ჩანაწერი _ “მდგომარეობის შეცვლამდე”, გულისხმობს არა მხოლოდ მოსარჩელის მდგომარეობის გაუმჯობესებას, არამედ _ ყველა იმ გარემოებას, რამაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს სარჩოს გადახდაზე ან მის ოდენობაზე. ერთ-ერთი ასეთი გარემოება არის დასახიჩრებული პირის შრომისუუნარობა ასაკის გამო.

კასატორის მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული მსჯელობა გამომდინარეობს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მოყვანილი დასაბუთების შესაბამისი განმარტებიდან. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს 1971 წლის გადაწყვეტილება მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 457-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, მოქალაქის პიროვნების ან ქონებისათვის მიყენებული ზიანი, აგრეთვე ორგანიზაციისათვის მიყენებული ზიანი მთლიანად უნდა აანაზღაუროს ზიანის მიმყენებელმა. ზიანის მიმყენებელი თავისუფლდება ანაზღაურებისაგან, თუ დაამტკიცებს, რომ ზიანის მიყენებაში მას ბრალი არ მიუძღვის. მართლზომიერი მოქმედებით მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. ამდენად, ზიანის ანაზღაურებისათვის აუცილებელია პირის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედების არსებობა, ზიანის ფაქტი და ქმედებასა და შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირი. ყოველივე ჩამოთვლილი გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ზიანის დაკისრებისას.

მოცემულ შემთხვევაში ზიანი, რომლის ანაზღაურებასაც ს. პ.-ი მოითხოვს, წარმოადგენს მიუღებელ ხელფასს. მართალია, თავის დროზე არსებობდა სს “დ.-სათვის” ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ყველა საფუძველი, კერძოდ, სახეზე იყო სს “დ.-ს” მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედება, შედეგი მიუღებელი ხელფასის სახით და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და შედეგს შორის, თუმცა დღეს გამოირიცხება სს “დ.-ს” მართლსაწინააღმდეგო ბრალეულ ქმედებასა და შედეგს (ხელფასის მიუღებლობა) შორის მიზეზობრივი კავშირი. ს. პ.-ი თავისი ასაკის გათვალისწინებით დღეს მაინც ვერ შეძლებდა მუშაობას, თუნდაც თავის დროზე სს “დ.-ს” ბრალეული ქმედება არ არსებულიყო (ტომი II, ს.ფ. 104-112).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეზე დადგენილია:

მარნეულის რაიონის სასამართლოს 1971 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით თბილისის კარიერების სამმართველოს 1969 წლის 1 თებერვლიდან სარჩოს სახით ს. პ.-ის სასარგებლოდ ყოველთვიურად გადასახდელად დაეკისრა 96.80 მანეთი, საწარმოს ბრალით ს. პ.-ის მიერ შრომის უნარის 70%-ით დაკარგვის გამო, მდგომარეობის შეცვლამდე;

ს. პ.-ი 1973 წლიდან არის მეორე ჯგუფის ინვალიდი, ინვალიდობა დადგენილია უვადოდ;

სადავო არ არის, რომ თბილისის კარიერების სამმართველოს უფლებამონაცვლეა სს “დ.-ა”;

2005 წლის 6 დეკემბრიდან 2007 წლის ივლისამდე პერიოდში ს. პ.-ი სს “დ.-საგან” სარჩოს სახით იღებდა თვეში 30 ლარს ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე;

2007 წლის ივლისიდან სს “დ.-მ” ს. პ.-ს შეუწყვიტა სარჩოს გადახდა;

ს. პ.-მ სარჩოს გაცემის აღდგენისა და სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშების მოთხოვნით სასამართლოს მიმართა 2008 წლის ივნისში.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს შეგებებული საკასაციო საჩივრის მსჯელობას, რომ ამ შემთხვევაში სარჩოს გაცემის შეწყვეტა მართლზომიერია. არ არის სწორი შეგებებული საკასაციო საჩივრის არგუმენტი, რომ 1971 წლის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაში მითითებული ჩანაწერი _ “მდგომარეობის შეცვლამდე” _ გულისხმობს არა მხოლოდ მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესებას, არამედ _ ყველა იმ გარემოებას, რამაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს სარჩოს გადახდაზე ან მის ოდენობაზე, მათ შორის, დასახიჩრებული პირის შრომისუუნარობას ასაკის გამო. ამ საკითხზე საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ სარჩოს გადახდის ვალდებულება სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოპასუხეს დაკისრებული ჰქონდა მოსარჩელის მდგომარეობის შეცვლამდე, რაშიც მოიაზრებოდა მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესება და მისი შრომის უნარის აღდგენა. ამ შემთხვევაში მდგომარეობის შეცვლაში არ მოიაზრება მოხუცებულობის გამო შრომის უნარის დაკარგვა, დასახელებული არ წარმოადგენს სარჩოს გაცემის შესაწყვეტად კანონმდებლობით გათვალისწინებულ საფუძველს.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის სარჩოს გაცემის შეწყვეტა არამართლზომიერია, რამდენადაც არ არსებობდა სარჩოს გაცემის შეწყვეტის კანონმდებლობით დადგენილი რაიმე საფუძველი.

დადგენილია, რომ მოპასუხე სს “დ.-მ” მოსარჩელეს სარჩოს გადახდა შეუწყვიტა 2007 წლის ივლისიდან. ამდენად, ამ შემთხვევაში სადავოა სარჩოს გაცემის აღდგენა 2007 წლის ივლისიდან და ამავე პერიოდიდან მისი გადაანგარიშება. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სადავო ურთიერთობის მიმართ არასწორად გამოიყენა “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულება. 2007 წლის ივლისის მდგომარეობით აღნიშნული ბრძანებულება უკვე ძალადაკარგული იყო “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის ¹53 დადგენილების საფუძველზე, რომელიც განსაზღვრავს, რომ საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საკითხი რეგულირდება ამ წესით, შრომის კოდექსით და სამოქალაქო კოდექსით. აღნიშნული დადგენილებით ახლებურად მოწესრიგდა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებული პირისათვის ზიანის ანაზღაურების წესი, რომლის თანახმად, სხეულის დაზიანებითა და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა 2008 წლის 27 ივნისიდან ს. პ.-სათვის გასაცემი ზიანის ანაზღაურების ოდენობა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული დებულების მე-11 მუხლის საფუძველზე.

აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავის გადაწყვეტისას უნდა ეხელმძღვანელა სწორედ სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმებით და გადასაანგარიშებელი სარჩოს ოდენობა განესაზღვრა მათ საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოების დადგენა სს “დ.-ში” იგივე ან იმავე თანრიგის თანამდებობის არარსებობის შესახებ, რომელზეც მოსარჩელე მუშაობდა. სააპელაციო სასამართლო არ მსჯელობს, თუ რის საფუძველზე გამოიტანა აღნიშნული დასკვნა. არსებობს თუ არა სს “დ.-ში” 2008 წლის ივნისიდან იგივე ან იმავე თანრიგის თანამდებობა, რაზეც მუშაობდა ს. პ.-ი, აღნიშნული შესაძლებელია გაირკვეს სს “დ.-ს” საშტატო ნუსხისა და შესაბამისი თანამდებობების ფუნქციური დატვირთვის გამოკვლევის შედეგად, რაც სააპელაციო სასამართლოს არ განუხორციელებია. სააპელაციო სასამართლოს ასევე არ დაუდგენია, თუ როდის გაუქმდა მოსარჩელის თანამდებობა და გაუქმებამდე რამდენს შეადგენდა ხელფასის ოდენობა. რაც შეეხება სს “მ.-ის” ცნობას, მისი გაზიარება მოცემულ საქმეზე ვერ მოხდება, რამდენადაც ამ შემთხვევაში მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს, როგორც სს “დ.-ს” და არა როგორც სს “მ.-ის” თანამშრომელი, აღნიშნული საწარმოები მეწარმე სუბიექტებია და შეუძლიათ დაადგინონ შრომის ანაზღაურების სრულიად განსხვავებული პირობები.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩეს სს “დ.-სათვის” ს. პ.-ის სასარგებლოდ 360 ლარის ოდენობით მიუღებელი სარჩოს ანაზღაურების ნაწილში, ყოველთვიურად 30 ლარის ოდენობით, ვინაიდან აღნიშნულზე არსებობდა მხარეთა შეთანხმება. “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის ¹53 დადგენილება ადგენს შესაძლებლობას, რომ დამსაქმებელი და დასაქმებული შეთანხმდნენ ამ დებულებით დამტკიცებული ზიანის ანაზღაურების წესისაგან განსხვავებულ პირობებზე (პირველი მუხლის მე-3 პუნქტი, მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტი).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს 2008 წლის 27 ივნისიდან ს. პ.-სათვის გასაცემი ყოველთვიური სარჩოს ოდენობის ნაწილში. სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმების გამოყენების საფუძველზე, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილი გამორკვევის შედეგად უნდა გადაწყვიტოს მოსარჩელისათვის ყოველთვიურად გასაცემი სარჩოს ოდენობა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 თებერვლის განჩინება 2008 წლის 27 ივნისიდან ს. პ.-სათვის თვეში 42 ლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურების გაცემის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 თებერვლის განჩინება უცვლელად დარჩეს სს “დ.-სათვის” ს. პ.-ის სასარგებლოდ 360 ლარის ოდენობით მიუღებელი სარჩოს დაკისრების ნაწილში;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.