განჩინება

საქართველოს სახელით

¹ას-633-966-07 30 იანვარი, 2008წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე)

რ. ნადირიანი (მომხსენებელი), თ. თოდრია

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ლ. გ-შვილი

წარმომადგენელი _ გ. კ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე – ე. ო-ია

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 29 ივნისის განჩინება

დავის საგანი _ ბინიდან გამოსახლება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2004 წლის 25 ნოემბერს ლ. გ-შვილმა სარჩელით მიმართა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე ე. ო-იას მიმართ და მოითხოვა მისთვის, როგორც კანონისმიერი მემკვიდრისათვის, სამკვიდროს ფლობის ხელშეშლის აღკვეთა და მოპასუხის მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა შემდეგი საფუძვლებით:

მოსარჩელის განმარტებით, თავისი ბიძაშვილი _ თ. ჩ-ძე-შ-ია 2004 წლის 18 სექტემბერს მიოკარდიუმის ინფარქტით გარდაიცვალა, რომლის სამკვიდროს შეადგენდა თბილისში, ჭ-ის ქ. ¹...-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ../... ნაწილი და მასში განთავსებული მოძრავი ნივთები. მან, როგორც თ. შ-იას მეხუთე რიგის კანონიერმა მემკვიდრემ, ვერ შეძლო განეხორციელებინა მისი სამემკვიდრეო უფლება, ვინაიდან აღმოჩნდა, რომ თ. შ-იას სამკვიდროს, კერძოდ, თბილისში, ჭ-ის ქ. ¹...-ში მდებარე ბინას, მასში განთავსებული ქონებითურთ უკვე დაუფლებოდა ე. ო-ია.

მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხე ე. ო-იას მხრიდან მისი სამემკვიდრეო უფლების შეზღუდვის აკრძალვა და სამკვიდრო ქონების დაცვის მიზნით მისი გამოსახლება სადავო ბინიდან.

მოპასუხე ე. ო-იამ სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ თ. ჩ-ძე-შ-იამ სიცოცხლეშივე განკარგა თავის ქონება და 1998 წლის 30 დეკემბერს თბილისში, ვ. – ფ.ას ..-ში მდებარე სანოტარო ბიუროში ნოტარიუს მ. ფ-იას დაამოწმებინა ანდერძი, რომლის მიხედვით მან თავისი კუთვნილი ქონება, მათ შორის, სადავო ბინაც, უანდერძა ე. ო-იას, შესაბამისად, მოპასუხეს მიაჩნია, რომ მან, როგორც მამკვიდრებლის ანდერძისმიერმა მემკვიდრემ, სამკვიდრო მიიღო ფაქტობრივი მფლობელობით სამკვიდროს გახსნისთანავე და მას შემდეგ მართლზომიერად ფლობს და განკარგავს.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 24 თებერვლის გადაწყვეტილებით ლ. გ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. გ-შვილმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 29 ივნისის განჩინებით ლ. გ-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მამკვიდრებლის, თ. ჩ-ძე-შ-იას საკუთრების უფლება სადავო ბინაზე წარმოშობილია 1991 წლის 20 თებერვლის პრივატიზების ხელშეკრულების საფუძველზე და საკუთრება მის სახელზე აღრიცხულია იმდროინდელი ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურში.

თ. ჩ-ძე-შ-ია გარდაიცვალა 2004 წლის 18 სექტემბერს 86 წლის ასაკში და მისი გარდაცვალებით გაიხსნა სამკვიდრო. დაადგინა, რომ მას პირველი რიგის მემკვიდრეები, როგორც სავალდებულო წილზე უფლებამოსილი პირები, გარდაცვალების დროისთვის არ ჰყოლია.

ლ. გ-შვილი თ. შ-იას ბიძაშვილია და მისი მეხუთე რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე.

თ. შ-იამ, როგორც მამკვიდრებელმა, 1998 წლის 30 დეკემბერს ქ. თბილისში, ვ.-ფ-ას ..-ში მდებარე სანოტარო ბიუროში ნოტარიუს მ. ფ-იას დაამოწმებინა ანდერძი, რომლის მიხედვით გარდაცვალების შემდეგ მთელ ქონებას უანდერძებდა ე. ო-იას.

მამკვიდრებელ თ. შ-იას ქონების ე. ო-იას სახელზე გადასვლა განხორციელებულია ანდერძის საფუძველზე, ვინაიდან ანდერძის არსებობისას არ მოქმედებს კანონისმიერი მემკვიდრეობის წესები, შესაბამისად, მეხუთე რიგის კანონიერ მემკვიდრეს _ მოსარჩელე ლ. გ-შვილს არ გააჩნდა ქონების მოთხოვნის სამემკვიდრეო უფლებამოსილებათა განხორცილებაში ხელშეშლის აღკვეთისა და ბინიდან ანდერძისმიერი მემკვიდრის გამოსახლების სამართლებრივი საფუძველი.

ლ. გ-შვილს არ გააჩნია ნივთის კეთილსინდისიერი ფლობის სამართლებრივი საფუძველი, ვინაიდან ანდერძისმიერი მემკვიდრე ე. ო-ია შეუდგა სამკვიდროს ფაქტობრივ ფლობას.

რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა ლ. გ-შვილის მოსაზრება ანდერძის, როგორც საბუთისა და მტკიცებულების სიყალბესთან დაკავშირებით, ვინაიდან მიიჩნია, რომ ფაქტობრივი გარემოებები ნოტარიუსის მიერ ანდერძის ჩაწერის შესახებ, ანდერძის შედგენის ადგილის, დროისა და სხვა გარემოებებზე, მათ შორის, მოანდერძის ნების ნამდვილობის თაობაზე, ცალსახად იქნა დადასტურებული მოწმეთა ჩვენებებით და ამასთან, ანდერძის ბათილობა სარჩელის საგანს არ წარმოადგენდა.

სააპელაციო პალატაში, აპელანტის შუამდგომლობის საფუძველზე, სასამართლოს მიერ დანიშნულ იქნა გრაფიკული ექსპერტიზა, რათა დადგენილიყო ფაქტი იმის შესახებ, რომ 1998 წლის 30 დეკემბერს თ. შ-იას მიერ გაცემულ ანდერძზე ხელმოწერა შესრულებული იყო თუ არა თ. შ-იას მიერ.

2005 წლის 18 აგვისტოს საქართველოს იუსტიციის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტ მ. ნინიძის მიერ გაცემული დასკვნით დადგინდა, რომ სადავო ანდერძზე ხელმოწერა შესრულებული იყო თ. შ-იას მიერ, ხოლო ექსპერტის დაკითხვის შემდგომ სასამართლომ მიიჩნია, რომ უნდა დანიშნულიყო განმეორებითი ექსპერტიზა.

შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს ექსპერტთა ჯგუფის 2006 წლის 7 აგვისტოს დასკვნის თანახმად, ანდერძზე ხელმოწერები შესრულებულია არა თ. შ-იას, არამედ სხვა პირის მიერ მის ხელმოწერებთან მიმსგავსების მცდელობით.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა არცერთი ექსპერტიზის დასკვნა, მიიჩნია, რომ დოკუმენტის სიყალბე ექსპერტების დასკვნით ვერ დადგინდა, რის გამოც ჩათვალა, რომ ექსპერტების დასკვნა ვერ შეფასდებოდა მტკიცებულებად და გადაწყვეტილების გამოტანისას დაეყრდნო სხვა მტკიცებულებებს, კერძოდ, მოწმეთა ჩვენებებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ე. ო-ია სადავო ქონების კეთილსინდისიერი მფლობელია, ვინაიდან მას მფლობელობის უფლება წარმოეშვა ანდერძის საფუძველზე, რის გამოც ლ. გ-შვილს უარი უთხრა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე მოპასუხისათვის სამკვიდროს მიღების ხელშეშლის აღკვეთის აკრძალვისა და ნივთის უკან დაბრუნების თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. გ-შვილმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ განჩინების გამოტანისას უხეშად დაარღვია საპროცესო სამართლის ნორმები, არასწორად წარმოაჩინა საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოება იმასთან დაკავშირებით, რომ ლ. გ-შვილმა ანდერძის სიყალბის შესახებ განცხადება მხოლოდ სააპელაციო სასამართლოში გააკეთა, ვინაიდან, თვით რაიონული სასამართლო გადაწყვეტილებაშიც ჩანს, რომ ანდერძზე ხელმოწერის საკითხის გადაუწყვეტლად, რაც ექსპერტის მონაწილეობის შედეგად უნდა მოხდეს, რაიონულმა სასამართლომ სხვა სახის მტკიცებულებებით, კერძოდ, მოწმეთა ჩვენებებითა და ნოტარიალური გაფორმების ფაქტის არსებობით მიიჩნია ანდერძი ნამდვილ საბუთად.

სააპელაციო სასამართლომ განჩინების გამოტანისას არასწორად განმარტა კანონი, კანონდარღვევით, უსაფუძვლოდ უგულებელყო და არ გაიზიარა საქმის ობიექტური გადაწყვეტისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობის მქონე მტკიცებულება, როგორიცაა ხელნაწერის ექსპერტიზის დასკვნა, რითაც შელახა მისი კანონიერი ინტერესი – ექსპერტიზის მეშვეობით სადავო ანდერძზე ხელმოწერების ნამდვილობის საკითხის გარკვევის თაობაზე და მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე, ანდერძი ნამდვილ დოკუმენტად მიიჩნია.

სააპელაციო სასამართლომ განჩინების გამოტანისას სრული იგნორირება გაუკეთა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 172-ე მუხლის მოთხოვნებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე დასაბუთებულ უნდა იქნეს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში ან განჩინებაში.

ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

ექსპერტის დასკვნის შემოწმება და შეფასება მტკიცების პროცესის აუცილებელი პირობაა. ექსპერტის დასკვნის უარყოფა ან გამოყენება მტკიცებულებად არ შეიძლება, თუ იგი არ იქნება შემოწმებული და შეფასებული 105-ე მუხლის შესაბამისად. ექსპერტის დასკვნა კრიტიკულად უნდა შეფასდეს, როგორც ცალკე აღებული, ასევე საქმეზე მოპოვებული ყველა სხვა მტკიცებულებათა ერთობლიობაში.

ექსპერტის დასკვნის შემოწმებისა და შეფასების პროცესში ყურადღება უნდა გამახვილდეს ისეთი საკითხის შესწავლა - განხილვაზე, როგორიცაა:

ექსპერტიზის ჩატარების დროს პროცესუალური ნორმების დაცვის შემოწმება; ექსპერტის ობიექტურობის შემოწმება; ექსპერტის კომპეტენტურობის შემოწმება; საექსპერტო გამოკვლევის მასალების (გამოკვლევის ობიექტებისა და ნიმუშების) შემოწმება: ექსპერტის დასკვნის დასაბუთებულობის შემოწმება და ექსპერტის დასკვნითი ნაწილის შეფასება.

ექსპერტის დასკვნა შემოწმებული და შეფასებული უნდა იყოს მთლიანად და არა მარტო მისი დასკვნითი ნაწილი. ექსპერტის დასკვნა თავის საბოლოო შემოწმებასა და შეფასებას ღებულობს გადაწყვეტილებაში, სადაც დაწვრილებით უნდა ჩამოყალიბდეს ექსპერტის დასკვნის შედეგები, მასში უნდა აისახოს, თუ რატომ ვერ იზიარებს ექსპერტის დასკვნას სასამართლო. არ შეიძლება ექსპერტის დასკვნის შეფასება შეიზღუდოს მხოლოდ ისეთი მითითებით, რომ სასამართლო ვერ გაიზიარებს ექსპერტის დასკვნას. ასეთ შემთხვევაში უნდა იყოს მოყვანილი უთანხმოების მოტივები, ასევე უნდა აისახოს კონკრეტულად, თუ რატომ ენიჭება ექსპერტის დასკვნას უპირატესობა სხვა მტკიცებულებათა შორის ან სხვა მტკიცებულებას რატომ აქვს უფრო მეტი პროცესუალური ძალა და მნიშვნელობა, ვიდრე ექსპერტის დასკვნას.

მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ 2005 წლის 18 აგვისტოს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასამართლო ეროვნული ბიუროს ექსპერტ მ.ნინიძის მიერ გაცემული დასკვნის მიხედვით სადავო ანდერძზე ხელმოწერა შესრულებულია თ. შ-იას მიერ. აღნიშნული დასკვნის ირგვლივ დაიკითხა ექსპერტი მ.ნინიძე, რის შემდგომაც სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ უნდა დანიშნულიყო განმეორებითი ექსპერტიზა, რომლის ჩატარება 2006 წლის 26 ივნისის განჩინებით დაევალა რამდენიმე ექსპერტს. შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო კრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს ექსპერტთა ჯგუფის მიერ 2006 წლის 7 აგვისტოს შედგენილ იქნა დასკვნა, რომლის შესაბამისად ანდერძზე ხელმოწერები შესრულებულია არა თ. შ-იას მიერ, არამედ სხვა პირის მიერ მის ხელმოწერებთან მიმსგავსების მცდელობით.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ ექსპერტების დასკვნით ვერ დადგინდა ანდერძის სიყალბე, მაშინ, როცა 2006 წლის 7 აგვისტოს ექსპერტთა ჯგუფის დასკვნით ანდერძზე ხელმოწერები არაა შესრულებული თ. შ-იას მიერ, ამასთანავე სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არც ერთი ექსპერტიზის დასკვნა არ უნდა იქნეს გაზიარებული, მაგრამ სასამართლოს უარი ექსპერტების დასკვნების მიღებაზე არ არის დასაბუთებული საქმეზე გამოტანილ განჩინებაში. სასამართლო შემოიფარგლა ზოგადი მითითებით, არ არის არგუმენტიებული უთანხმოების მიზეზები, ასევე, გასაჩივრებულ განჩინებაში არ არის ასახული, თუ რატომ ანიჭებს სასამართლო მოწმეთა ჩვენებებს უპირატესობას, ვიდრე ექსპერტის დასკვნას. სააპელაციო სასამართლომ თავის დასკვნას საფუძვლად დაუდო მოწმეთა ჩვენებები, ამასთან, აღნიშნული ჩვენებებითაც სარწმუნოდ არ დასტურდება, რომ მოწმეებმა მართლაც ანდერძს მოაწერეს ხელი. მათი განმარტებით, ისინი ნოტარიუსთან გაყვნენ თ.შენგელიას, რომელიც აცხადებდა, რომ თავის ქონებას უტოვებდა ე.ო-იას. ნოტარიუსმაც აუხსნათ, რომ თ. შ-ია თავის ქონებას უტოვებდა ე.ო-იას, რის შემდეგაც ხელი მოაწერეს დოკუმენტს. მოწმეთა მიერ არ არის დადასტურებული, რომ ისინი დოკუმენტის შინაარს გაეცნენ პირადად, სასამართლოს მიერ ასევე არ არის შეფასებული ანდერძზე ხელმომწერი მოწმის განმარტება პირველი ინსტანციის სასამართლოში.

სააპელაციო სასამართლოს საერთოდ არ გამოუკვლევია 2004 წლის 8 აპრილის მინდობილობა (ს.ფ. 152), რომლითაც თ.შენგელიამ ე.ო-იას მიანიჭა უფლებამოსილება, წარმოედგინა მისი ინტერესები შესაბამის ორგანიზაციასა და დაწესებულებაში, შეეგროვებინა საჭირო ცნობები და სხვა საბუთები ბინაზე და აგარაკის სამისდღემშიო რჩენის ხელშეკრულების გასაფორმებლად.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს.

საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებები უნდა დაადგინოს ექსპერტის დასკვნისა და სხვა მტკიცებულებათა სრულად და ობიექტურად განხილვის შედეგად და მისცეს შესაბამისი სამართლებრივი შეფასება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ლ. გ-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს ამ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 29 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

სასამართლო ხარჯები განისაზღვროს საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.